یاسای ژماره( 5 )ی ساڵی 2007 یاسای ههمواركردنی یهكهمی یاسای ژماره(3) ی ساڵی 1998ی یاسای كوژاندنهوه و لێك جیاكردنهوه(إفراز)ی زهوی وزار له ناو سنووری شارهوانیهكاندا | 6
البحث عن القانون
- البحث بالكلمة: يبحث عن الكلمة التي أدخلتها في المواد والنص الرئيسي للقانون.
- البحث بالذكاء الاصطناعي: يبحث في المواد ويسرد جميع المواد ذات الصلة.
القوانين
یاسای ژماره( 5 )ی ساڵی 2007 یاسای ههمواركردنی یهكهمی یاسای ژماره(3) ی ساڵی 1998ی یاسای كوژاندنهوه و لێك جیاكردنهوه(إفراز)ی زهوی وزار له ناو سنووری شارهوانیهكاندا | 6
بهناوی خوای بهخشندهو میهرهبانبهناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان- عیراق پشت به حوكمی بڕگه(1)له ماددهی (56) له یاسای ژماره (1) ی ساڵی (1992) ی، ههموار كراوو، لهسهر داوای ئهنجومهنی وهزیران، ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان – عێراق له دانیشتنی ژماره (9)ی رۆژی (16/4/2007) دا بڕیاری دهرچوواندنی ئهم یاسایهی دا. یاسای ژماره( 5 )ی ساڵی 2007یاسای ههمواركردنی یهكهمی یاسای ژماره(3) ی ساڵی 1998ی یاسایكوژاندنهوه و لێك جیاكردنهوه(إفراز)ی زهوی وزار له ناو سنووری شارهوانیهكاندا ماددهی یهكهم:بڕگهی(2)ی ماددهی دووهمی یاسای كوژاندنهوهو لێك جیاكردنهوهی زهوی وزار لهناو سنووری شارهوانیهكانی ژماره (3)ی ساڵی 1998 ههموار دهكرێ وبهم جۆرهی خوارهوه دهخۆینرێتهوه:2- خاوهن مافی تهسهڕوفی ئهو زهوی وزارانه بهرێژهی (12%) له كۆی رووبهری زهوییه كوژێنراوهكه قهرهبوو دهكرێتهوه ووهك موڵكی سرف بهناوی تۆماردهكرێ.ماددهی دووهم:بڕگهی(2)ی ماددهی سێیهم ههمواردهكرێ وبهم جۆره دهخۆینرێتهوه:2- خاوهنی ئهو زهویانه بهڕیژهی(20%) له كۆی رووبهری ئهو زهوییهی كه بهناوی شارهوانی تۆمار دهكرێ بهشێوهیهكی (عهینی) قهرهبوو دهكرێتهوه وئهو رووبهرهی كه پێی دهدرێ به جیاكراوه دادهنرێ بهشێوهیهكی وا كه لهگهلأ بهكارهێنانهكانی بڕیاری بۆ دراوه ناكۆك نهبێ.ماددهی سێیهم:حوكمهكانی ئهم یاسایه ههموو ئهو زهویانهی ناو سنووری شارهوانی دهگرنهوه كه بڕیارهكانیان پلهی یهك لاكهرهوهی وهرنهگرتووه.ماددهی چوارهم:كار بههیچ دهقێكی یاسایی یا بڕیاریك ناكرێت گهر لهگهلأ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك بن.ماددهی پێنجهم:دهبێ ئهنجومهنی وهزیران ولایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن. ماددهی شهشهم:ئهم یاسایه له رۆژی دهرچوونیهوه جێبهجێ دهكرێ و له رۆژنامهی فهرمی ( وهقائیعی كوردستان) دا بڵاو دهكرێتهوه. عدنان موفتیسهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان- عیراق - هۆیهكانی دهرچوواندنی ئهم یاسایه -بۆ بهدیهێنانی داد وهاوسهنگی له نێوانی بهرژهوهندی تایبهتی خاوهن تهسهروف وخاوهن زهوی وزاری كشتوكاڵی وبهرژهوهندیی گشتی وبۆ یهكخستنـی یاسا وبڕیارهكان له ههرێمی كوردستاندا، ئهم یاسایه دهرچووێنرا. ...
یاسای ژماره (19)ی ساڵی 2007 یاسای وهزارهتی پێشمهرگه له ههرێمی كوردستان-عێراق | 11
یاسای ژماره (19)ی ساڵی 2007 یاسای وهزارهتی پێشمهرگه له ههرێمی كوردستان-عێراق | 11
بهناوی خودای بهخشنده و میهرهبانبهناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان- عێراق پشت به حوكمی بڕگه (1) له ماددهی (56) له یاسای ژماره (1)ی ساڵی 1992ی ههمواركراو، لهسهر داوای ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان ـ عێراق، ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان ـ عێراق له دانیشتنی ژماره (30)ی ڕۆژی (2/7/2007) بڕیاری دهرچواندنی ئهم یاسایهی دا : یاسای ژماره (19)ی ساڵی 2007یاسای وهزارهتی پێشمهرگه له ههرێمی كوردستان-عێراق ماددهی یهكهم :مهبهست لهم زاراوانهی خوارهوه ماناكانی بهرامبهریانه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه:یهكهم : ههرێم : ههرێمی كوردستان ـ عێراق.دووهم : وهزارهت : وهزارهتی پێشمهرگه له ههرێم.سێیهم : وهزیر : وهزیری پێشمهرگه.چوارهم : بریكاری وهزارهت : بریكاری وهزارهتی پێشمهرگه.پێنجهم : ئهمینداری گشتی : ئهمینداری گشتی وهزارهت.شهشهم : سهرۆكی دهستهی ئهركان : سهرۆكی دهستهی ئهركان له وهزارهتی پێشمهرگه.حهوتهم : ئهنجومهن : ئهنجومهنی بهرگری وهزارهت. (ئهركهكانی وهزارهت) ماددهی دووهم: وهزارهت ئهم ئهركانه دهگرێته ئهستۆ:یهكهم : پاراستن و زێرهڤانی ههرێمی كوردستان و بهرگریی كردن لێی و مسۆگهركردنی بهرژهوهندییه نیشتمانی و نهتهوهییهكانی.دووهم : پاراستنی كیانی سیاسی ههرێم و سیستهمی حوكمه دیموكراتییهكهی و پارێزگارێكردن له دهزگا دهستوورییهكانی.سێیهم : پاڵپشتی كردنی حكومهتی فیدڕاڵ له بهرگری كردن له سهروهری و ئاسایشی عێراق به پێی دهستوری فیدڕاڵی و دهستووری ههرێم و بیرخهرهوهی له یهكگهیشتنی ئهمنی و ههماههنگی و هاوكاری كردن لهگهڵیدا لهسهر چۆنیهتی چارهسهركردنی قهیرانه ئهمنیهكان و كارهسات و بهشداریكردن لهكاتی پێویست له جهنگ و بهرهنگار بوونهوهی تیرۆر بهههموو جۆرهكانیهوه له ههرێمی كوردستان به تایبهتی و له عیراقیشدا بهههماههنگی و هاریكاری كردن لهگهلأ حوكمهتی فیدرالأ دا.چوارهم: دامهزراندنی پێكهاتهو یهكهی نیزامی سهربازی و مهشق پێكردنیان لهسهر ههموو هونهرێكی جهنگ وفێركردنی زانستییه نوێیهكان، تاكو شیاو بن بۆ بهرگری كردن له ههرێمی كوردستان.پێنجهم: دانانی پلانی پێویست بۆ پهرهپێدان و نوێكردنهوهی هێزهكانی پێشمهرگه، ئهمهش به ئامادهكردنی ههموو جۆرهكانی و پۆلێنهكانی و شێوازی پێدانی ههموو كهل و پهلێكی هونهری و پهرهپێدانی هونهرهكانی شهڕ و چۆنیهتی بهكارهێنانیان له مهیدانی جهنگدا.شهشهم: دابین كردنی ههموو ئهو كاروبارانهی پهیوهندییان به نیشتهجێ كردن و چهكداركردن و تهموین و گواستنهوه و خۆراك و مووچه وكاروباری دارایی و ژمێریاری وئاستی تهندروستی و جهستهیی وخزمهتگوزاری دیكه بۆ هێزهكان ههیه. پێكهاتهكانی وهزارهت ماددهی سێیهم : وهزارهت لهم پێكهاتانهی خوارهوه پێكدی:یهكهم : وهزیر : بهرپرسی یهكهمه له وهزارهت و بهرپرسه له كارهكانی و ئاراستهكردنی سیاسهتهكهی وسهرپهرشتی كردنی چالاكییهكانی ولهویشهوه فهرمان و رێنمایی دهردهچن له ههموو ئهوشتانهی پهیوهندییان به پێكهاتهكانی وهزارهت و ههموو كاروباری سهربازی و هونهری و دارایی و كارگیریی و رێكخستنهوه ههیه به پێی حوكمهكانی یاسا و بهرپرسه له بهردهم ئهنجومهنی وهزیران بهو ناوهی ئهندامێكی هاوكاره لێی و بۆی ههیه ههندێ لهدهستهڵاتهكانی به فهرمانبهره پله تایبهتییهكان له وهزارهتدا بدات، ههریهكهیان بهپێی پسپۆری خۆی.دووهم : وهكیل وهزارهت : یارمهتی وهزیر دهدات له سیاسهت و شێوهی بهڕێوهبردنی وهزارهت و، له چوارچێوهی ئهو دهستهڵاتانهی كه له پهیڕهوی ناوخۆی وهزارهت بۆی دهسنیشان كراوه یان ئهوهی له لایهن وهزیرهوه پێی دهسپێردرێ سهرپهرشتی كاروبارهكانی دهكا.سێیهم: ئهمیندارێتی گشتی: ئهمیندارێكی گشتی (به پلهی تایبهتی) بهڕێوهی دهبات و بهرپرسه به وهزیر و چهند یاریدهدهرێك بۆ راپهراندنی كاروباری كارگێڕی و جهنگاوهران و یاسایی وشارستانی یاریدهی دهدهن و ئهم بهڕێوهبهرایهتی ودهزگایانهی خوارهوهی پێوهدهلكێ:بهڕێوهبهرایهتی گشتی گرێبهستهكانءكڕیاری وچهكداركردن وكهڵءپهل پێدان.بهڕێوهبهرایهتی گشتی تاكهكان ءخۆبهخشكهران.بهڕێوهبهرایهتی گشتی ڕاگهیاندنء ڕۆشنبیریء هۆشیاریی نیشتیمانی.بهڕێوهبهرایهتی گشتی كاروباری خانهنشینیی پێشمهرگهو چاودێری خاوهن پێویستیه تایبهتیهكان.بهڕێوهبهرایهتی گشتی بودجهو بهرنامهكان (ژمێریاری سهربازی).فهرمانگهی یاسایی.دادگا سهربازیهكان.چوارهم: پشكێنهریهتی گشتی: ئهفسهرێك سهرۆكایهتی دهكات بهمهرجێك پلهكهی له (لیواء) كهمتر نهبێ و دهبێته (پشكێنهری گشتی) و كارهكهیش پشكنین و بهدوا داچوونی دهزگا و پێكهاتهكان و یهكهكانی سهر به وهزارهتی پێشمهرگه دهبێ بۆ وهستان لهسهر ههڵوێست و باری هێزهكانی پێشمهرگه و ههڵسهنگاندنی ئاستی ئامادهیی شهڕكردنی و پیادهكردنی ئهوفهرمان و رێنماییانهی كه له وهزارهتهوه دهرچوون و ئهمهش به بهرزكردنهوهی راپۆرتی دهوری و نادهوری دهبێت بۆ وهزیر بهمهبهستی چارهسهركردن و پهرهپێدان.پێنجهم: فهرمانگهی چاودێری دارایی: فهرمانبهرێك سهرۆكایهتی دهكات بهپلهی بهڕێوهبهری گشتی و كارهكهیشی ئهنجامدانی ههموو پێویستییهكه له بارهی وردبینی و چاودێری كاروباری دارایی و بهدوا داچوون و پیادهكردنی رێنمایی وبنچینهی دارایی وژمیریارییه له وهزارهت و پێكهاتهكان و چۆنیهتی گرتنی سهرپێچیه داراییهكانه.شهشهم: بهڕێوهبهرایهتی ههماههنگی وپهیوهندیهكان: كارهكهی دروستكردن و رێكخستنی پهیوهندییهكانه لهگهلأ دهزگاو لایهنه شارستانی و سهربازییه فهرمیهكانی پهیوهندیدار بهكاروباری وهزارهت.حهوتهم: سهرۆكایهتی دهستهی ئهركهكان: ئهفسهرێكی ڕوكن سهرۆكایهتی دهكات كه پلهكهی له لیوا كهمتر نهبێ و سهرپهرشتی لایهنی پسپۆڕی سهربازی له وهزارهت دهگرێته ئهستۆ ولهو كاروبهرپرسیاریهتیهی كه پێی سپێردراوه دوو یاریدهدهر له دهستهی ئهركان (ئۆپڕاسیۆنهكان) و( كارگێریی و میره) یارمهتی دهدهن وئهم دهستهو بهڕێوهبهرایهتیه گشتی و پێكهاتانهی خوارهوهی پێوهی بهند دهبن:1- یاریدهدهری سهرۆكی دهستهی ئهركان بۆ ئۆپراسیۆنهكان:بهڕێوهبهرایهتی ئۆپراسیۆنهكان.بهڕێوهبهرایهتی پلاندانان و پهرهپێدان ونوێكردنهوه.بهڕێوهبهرایهتی مهشقی سهربازی و باوهڕیی.بهڕێوهبهرایهتی گهیاندن.بهڕێوهبهرایهتی ڕێكخستن.بهڕێوهبهرایهتی پۆلهكان.بهڕێوهبهرایهتی یاریهكانی سهربازییهكان.2- یاریدهدهری سهرۆكی دهستهی ئهركان بو كارگیریی ومیره:أ- بهڕێوهبهرایهتی گشتی كارگیریی.ب- بهڕێوهبهرایهتی گشتی میره.ج- بهڕێوهبهرایهتی گشتی كاروباری پزیشكی.د- بهڕێوهبهرایهتی عینه و عهمباره مهڵبهندییهكان.ه- بهڕێوهبهرایهتی ئهشغال و نیشتهجێ كردنی سهربازیی.و- بهڕێوهبهرایهتی چاپخانه سهربازییهكان.ز- فهرماندهیی شوێنهكان(مواقع).ههشتهم: پێكهاتهكانی نیزامی زێرهڤانی ههرێم: به پێڕه و رێك دهخرێن.نۆیهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی ههواڵگری: كارو ئهركهكهی دابین كردنی ئاسایشی بارهگه و پێكهاتهكان و كۆكردنهوهی زانیارییهكانی ههواڵگری مهیدانی وستراتیژی وههڵسهنگاندنیان و دا زانیان له خزمهتی وهزارهتی پیشمهرگه وپكهاتهكانی وبارهگا باڵاكانی پهیوهندیداره.دهیهم: سهركردایهتی هێزهكانی یهدهگ: كاروبارهكهی به پێڕهو رێك دهخرێ.یازدهم: ئهنجومهنی بهرگری وهزارهت لهمانه پێكدێ:وهزیر: سهرۆكه.بریكاری وهزارهت: ئهندامه و لهكاتی ئاماده نهبوونی وهزیر سهرۆكایهتی ئهنجومهن دهكات.ئهمینداری گشتی: ئهندامه.سهرۆكی دهستهی ئهركان: ئهندامه.بهڕێوهبهری ههواڵگری گشتی: ئهندامه.پشكێنهری گشتی: ئهندامه.فهرماندهی هێزی یهدهگ: ئهندامه.وهزیر بۆی ههیه پشت به راوێژكار و شارهزایان لهكاتی پێویستدا ببهستێ.ماددهی چوارهم:سهرۆكایهتی دهستهی ئهركان پلانی جێبهجێ كردن بۆ بهدێهینانی ئهو ئامانج و ئهركانه دادهنی كه له ماددهی دووهمی ئهم یاسایهدا هاتوون.ماددهی پێنجهم :وهزارهت بۆی ههیه ههیكهلی رێكخستنی وهزارهت بهجۆرێكی وا دابنێ كه ئامانجهكانی له بهڕێوهبردنی پێشمهرگه بێنێتهدی له پێناوی جێبهجێ كردنی ئهركهكانی پاراستن وزیرهڤانی ههرێم و بهرگری كردن لێی و دهستنیشان كردنی ئهرك و تایبهتمهندییهكانیی و دهستهڵات و ئهركهكانی پێكهاتهكانی وهزارهت به پێڕهو دهبێ بهمهرجێك له ئهنجومهنی وهزیرانهوه دهربچێ.ماددهی شهشهم:پێدانی پلهی سهربازی به پێی یاسا پهیڕهو كراوهكان دهبێتماددهی حهوتهم:یهكهم : وهزیر بۆی ههیه له كاتی پێویستدا ههر بهڕێوهبهرایهتیهك یا بهشێك یا هۆبهیهك لهناو پێكهاتهكانی وهزارهت له نوێ دابنێ یان لێكیان بدات یا خود ههڵیان وهشێنێتهوه به پێی پێویستی كارهكهی.دووهم: وهزارهت بۆی ههیه رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكاریی جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربچوێنێ.ماددهی ههشتهم:یاسای پێشمهرگهی ژماره(5)ی ساڵی 1992 ههڵدهوهشێتهوه و ئهم یاسایه جێی دهگرێتهوه.ماددهی نۆیهم:كار به هیچ دهقێكی یاسایی یان بڕیارێك ناكرێ گهر لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایه و یاسای سهرۆكایهتی ههرێم ژماره (1)ی ساڵی 2005 و ههمواركراوهكانی ناكۆك بێت.ماددهی دهیهم:پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران ولایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.ماددهی یازدهم:ئهم یاسایه له ڕۆژی دهرچونیهوه جێبهجێ دهكرێ و له ڕۆژنامهی فهڕمی (وهقائعی كوردستان)دا بڵاو دهكرێتهوه. عهدنان موفتی سهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان-عێراق هۆیهكانی دهركردنیلهبهر پێویستی ههرێم بۆ هێزێكی نیزامی بۆ پاراستنی ههرێم و بهرگری كردن لێی ودابین كردنی بهرژهوهندیی نیشتیمانی و نهتهوهیی و پاڵپشتی و بهشداری كردن له هێزه چهكدارهكانی عێراقی فیدرالأ له كاتی پێویستدا، ئهم یاسایه دهركرا....
یاسای ژماره (2)ی ساڵی 2022 یاساى چەك لە هەرێمی كوردستان - عێراق | 25
یاسای ژماره (2)ی ساڵی 2022 یاساى چەك لە هەرێمی كوردستان - عێراق | 25
بهناوی خودای بهخشنده و میهرهبان بهناوی گهلهوهپهرلهمانی كوردستان ـ عێراقپاڵپشت به حوكمی بڕگهی (1)ی ماددهی (56) لە یاسای ژماره (1)ی ساڵی 1992ی ههمواركراو و بڕگەی (یەكەم)ی ماددەی (77) لە پەیڕەوی ناوخۆی پەرلەمانی كوردستان - عێراق، و لهسهر داوای ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی كوردستان، پهرلهمانی كوردستان له دانیشتنی ئاسایی ژماره (1)ی ڕۆژی 1/3/2022 ئەم یاسایهی پهسهند كرد:یاسای ژماره (2)ی ساڵی 2022یاساى چەك لە هەرێمی كوردستان - عێراقماددهی (1) بۆ مەبەستى حوکمەکانى ئەم یاسایە، زاراوە و دەستەواژەكانی خوارەوە ماناکانى بەرامبەریان دەگەیەنن:-یەکەم: هەرێم: هەرێمى کوردستان - عێراق.دووەم: ئەنجومەنى وەزیران: ئەنجومەنى وەزیرانى هەرێم.سێیەم: وەزارەت: وەزارەتى ناوخۆى هەرێم.چوارەم: وەزیر: وەزیرى ناوخۆى هەرێم.پێنجەم: چـەکـى ئاگـرین: دەمانـچـە و تـفـەنـگى ئالـى ڕێـژنـەکـار، کـە قـەبـارەى فـیـشەکـى لـە (7,62 × 39) ملم زیاتر نەبێت، و بەپێى حوکمەکانى ئەم یاسایە موڵەتى پێدرابێت دەگرێتەوە، جگە لەو دەمانچانەى لە یاریە وەرزشیەکاندا بەکاردەهێنرێن و دەنگێک بۆ دەستپێکردنى یارییەکە دروستدەکەن.شەشەم :چەکى جەنگى: چەکى بەکارهێنراو لەلایەن هێزەکانى پێشمەرگە و هێزەکانى ئاسایشى ناوخۆ، جگە لە وانەى لە بڕگەى (پێنجەم)ى ئەم ماددەیەدا هاتوون، دەگرێتەوە.حەوتەم: تفاق (عتاد): گوللە و فیشەکى بەکارهاتوو لە چەکى ئاگرین و هەر پارچەیەک لە پارچەکانى، دەگرێتەوە.هەشتەم: تفاقی جەنگى: زەخیرەى بەکارهاتوو لە چەکى جەنگى و هەرپارچەیەک لە پارچەکانى، دەگرێتەوە .نۆیەم: چەکى هێمایى: ئەو چەکەى بەبێ تفاق، بۆ جوانى، یادگارى یان وەک سیمبول هەڵدەگیرێت، لە نێویاندا چەکى وەقفکراو یان ئەوانەى لە شوێنە پیرۆزەکان و مۆزەخانە گشتییەکان یان تایبەتەکاندا، هەڵدەگیرێن.دەیەم: دەسەڵاتی مۆڵەتدان: وەزیر، یان هەر کەسێک کە بۆ پێدانى ئەو مۆڵەتانەى لەم یاسایەدا هاتوون، ڕایدەسپێرێت.یازدەیەم: مۆڵەت: ئەو ڕێگەپێدانەى کە بەپێى حوکمەکانى ئەم یاسایە دەدرێت .ماددهی (2) یەکەم: هاوردەكردن یان هەناردەكرن، دەستداریی، ژێردەستبوون، هەڵگرتن، دروستكردن، چاككردنەوە، گواستنەوە، ڕادەستكردن، وەرگرتن یان بازگانی پێوەكردنی چەكی جەنگی، تفاق یان پارچەكانی، تەنها بە ڕێگەپێدانی هەردوو وەزارەتی ناوخۆ و پێشمەرگە، بۆ پێداویستی دەزگاكانیان، دەبێت.دووەم: هاوردەكردن، دەستداریی، ژێردەستبوون، هەڵگرتن، دروستكردن، چاككردنەوە، فرۆشتن، گواستنەوە، ڕادەستكردن، وەرگرتنی یان بازرگانی پێوەكردنی چەكی پێدەنگ، تفاق یان پارچەكانی، قەدەغەیە.ماددهی (3)یەکەم: دەستداریى، هەڵگرتن، فرۆشتن، دەستاودەست پێکردن یان چاککردنەوەى چەکى ئاگرین تەنها بە مۆڵەت دەبێت.دووەم:کردنەوەى شوێنى تایبەت بە كڕین و فرۆشتن یان چاککردنەوەى چەکى ئاگرین و پارچە و تفاقیان، ئەوانەى موڵكی هاوڵاتیانن و لە ناوخۆدا هەن، تەنها بە موڵەت دەبێت.مۆڵەتدار و بە دەستداریی یان هەڵگرتنى چەکى ئاگرین، مافى هەیە چەکە مۆڵەتپێدراوەکەى لەو شوێنەى کە لە خاڵى (1)ى ئەم بڕگەیەدا هاتووە بۆ فرۆشتن بخاتەڕوو.ماددهی (4)یەکەم: جۆرەکانى مۆڵەت:مۆڵەتى دەستداریى چەکى ئاگرین و تفاقی.مۆڵەتى هەڵگرتنى چەکى ئاگرین و تفاقی.مۆڵەتى چاککردنەوەى چەکى ئاگرین .مۆڵەتى کردنەوەى شوێنى كڕین و فرۆشتنى چەکى ئاگرین و تفاقی.دووەم: ئەو مۆڵەتانەى لە بڕگەى (یەکەم)ى ئەم ماددەیەدا هاتوون:-تەنها ئەو کەسەى کە بەناویەوە دەرچووە بەکاریدەهینێت.بۆماوەى (1) یەک ساڵ بەرکاردەبێت، جگە لە مۆڵەتی هاتوو لە خاڵی (1) لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە كە بۆ ماوەی (2) دوو ساڵە.بۆ ڕەسمى هاتوو لە خشتەى هاوپێچى ئەم یاسایەدا، ملکەچ دەبن.سێیەم: مۆڵەتەکانى هاتوو لە بڕگەى (یەکەم)ى ئەم ماددەیە و ڕێکارەکانى پێدانیان بە ڕێنماییەک ڕێکدەخرێن کە لەلایەن وەزیرەوە دەردەچێت.ماددهی (5)یەکەم: دەسەڵاتى مۆڵەتدان، مۆڵەتى دەستداریی یان هەڵگرتنى چەکى ئاگرین و تفاقی دەدات، لە دواى هەبوونى ئەم مەرجانەى خوارەوە لەکەسى داواکاردا:-عێراقی بێت و دانیشتووى هەرێم بێت. تەمەنى لە (21) بیست و یەک ساڵ کەمتر نەبێت. ڕەوشت چاک و ناوبانگ و ڕەفتار باش بێت. بە جینایەتێکى ناسیاسی یان کەتنێکى ئابڕوبەر حوکم نەدرابێت. لە ڕووى جەستەیى و عەقڵى و دەروونیەوە شیاوى دەستداریی و هەڵگرتنى چەک بێت، ئەمەش بە ڕاپۆرتێک لەلایەن لیژنەیەکى پزیشکى فەرمییەوە پشتڕاستکرابێتەوە. لە ڕووى تەکنیکیەوە بۆ هەڵگرتنى چەکى ئاگرین شیاوبێت، بەپێى تاقیکردنەوەیەک کە دەسەڵاتى مۆڵەتدان دیاریدەکات. چەکەکەى بەشێوەیەکى ڕەوا دەستخستبێت و پاساوێکى ڕەوای بۆ دەستداریی و هەڵگرتنى چەک هەبێت.دووەم: داواکاری نوێکردنەوەى مۆڵەت لە ماوەى (30)سى ڕۆژ بەر لە ڕێکەوتى بەسەرچوونى، پێشکەش بە دەسەڵاتى مۆڵەتدان دەکرێت.سێیەم: دەسەڵاتى مۆڵەتدان دەتوانێت هەردوو مۆڵەتى دەستداریى و هەڵگرتنى دەمانجە و تفەنگ بداتە یەک کەس .چوارەم: وەزیر جۆر و بڕى تفاقى ڕێگەپێدراو بە ڕێنماییەک دیاریدەکات.ماددهی (6)یەکەم: موڵەتى چەکى ئاگرین لەم بارانەى خوارەوەدا بە هەڵوەشاوە دادەندرێت:مردنى خاوەن مۆڵەت .لەدەستدانى یەکێک لەو مەرجانەى کە لە بڕگەى (یەکەم)ى ماددەى (5)ى ئەم یاسایەدا هاتوون.دەرچوونى بڕیارێک لە دادگاى تایبەتمەند بە دەست بەسەرداگرتنى چەکە ئاگرینەکە.دەرچوونى چەکە ئاگرینەکە وتفاقەکەى لە دەستداریی کەسى مۆڵەتدراو بۆ کەسێکى دیکەى مۆڵەتدراو.دووەم:پێویستە لەسەر کەسى مۆڵەتدراو، لە حاڵەتى هەڵوەشاندنەوەى مۆڵەتەکەیدا، چەکەکەى ڕادەستى نزیکترین بنکەى پۆلیس لە شوێنى نیشتەجێبوونى بکات، بەرامبەر وەرگرتنى پسوولەیەکى فەرمى.ئەو کەسەى موڵەتەکەى هەڵدەوشێتەوە، دەتوانێت لە ماوەى (180) سەد و هەشتا ڕۆژدا، ڕەفتار بە چەک و تفاقەکەى بکات، بە فرۆشتن بێت یان بە هەر ڕەفتارێکى دیكەی یاسایى.لە دواى کۆتایى هاتنى ئەو ماوەیەى کە لە خاڵى (2)ى ئەم بڕگەیەدا هاتووە، دەسەڵاتى مۆڵەتدان مافی هەیە چەک و تفاقەکە بۆ بەرژەوەندى دەستدارەکەى بەپێى حوکمەکانى یاسا بفرۆشێت، و بڕى بەرامبەرەکەى ڕادەست بکاتەوە.سێیەم: لە دواى مردنى مۆڵەتدراو ئەوا:-پێویستە میراتگرانى یان ئەوانەى شوێنی دەگرنەوە، مۆڵەتەکە بە مەبەستى ئاماژەلەسەرکردن لەسەرى ڕادەستى دەسەڵاتى مۆڵەتدان بکەن، و ئەو ڕێکارانەى لە هەردوو خاڵی (1 ، 2)ى بڕگەى (دووەم)ى ئەم ماددەیەدا هاتوون، جێبەجێ بکەن.دەسەڵاتى مۆڵەتدان لە بارى فرۆشتنى چەکەکەدا، بڕی بەرامبەرەكەی بۆ دادگاى تایبەتمەند دەنێرێت، بە مەبەستى پاکتاوکردن و دابەشکردنى لەسەر کەسانى شایستە.ماددهی (7)یەکەم: ئەم کەسانەى لاى خوارەوە لە مۆڵەتى دەستداریی و هەڵگرتنى چەکى ئاگرین و تفاقەکەى بەدەردەکرێن:-سەرۆکى هەرێم وجێگرەکانى .سەرۆکى پەرلەمان و جێگرەکەى وسکرتێر و ئەندامانى پەرلەمان .سەرۆکى ئەنجومەنى وەزیران و جێگرەکەى و وەزیرەکان و ئەوانەى لەپلەى ئەواندان.سەرۆکى ئەنجومەنى دادوەریى و دادوەران و ئەندامانى داواکارى گشتى و لێکوڵەرە دادوەرییەکان.ئەندامانى هەردوو نێردەى دیبلۆماسى و قونسوڵگەریی، ئەوانەى کە لە عێراق و هەرێم کاردەکەن، بەپێى ڕێساى مامەڵەى هاوشێوە.فەرمانبەرانى پلە تایبەت و سەرۆکى یەکە کارگێڕییەکان .دووەم: ئەوانەى لە بڕگەى (یەکەم)ى ئەم ماددەیەدا هاتوون مافی دەستداریى و هەڵگرتنى چەکیان لە دواى خانەنشینکردنیان دەمێنێت، بەو مەرجەى بەڵگەنامەیەکى بێ بەرامبەریان بۆ ڕێکبخرێت هەتا لە ژیاندا ماون. ماددهی (8)یەکەم: ئەفسەر و کارمەندى هێزەکانى ئاسایشى ناوخۆ، و ئەفسەر و پێشمەرگە لە وەزارەتى پێشمەرگە، لە کاتى ئەرک و فەرماندا، دەتوانن چەکى ئاگرین و تفاق دەستدار بکەن یان هەڵبگرن.دووەم: پێویستە کارمەندى هێزەکانى ئاسایشى ناوخۆ و پێشمەرگە، لە دواى کۆتایى هاتنى ئەرکەکانیان، چەکەکانیان ڕادەستى شوێنى هەڵگرتنیان (جبەخانە) بکەن.ماددهی (9)یەکەم: ئەگەر مۆڵەتدراو بە دەستداریی و هەڵگرتنى چەکى ئاگرین، هەواڵی بزربوون یان لەناوچوونى مۆڵەتەکەى یان بزربوونى ئەو چەکەى مۆڵەتەکەى پێدراوە، بدات، ئەوا پێویستە دەسەڵاتى مۆڵەتدان داوا لە پۆلیس بکات لەم بارەیەوە لێکۆڵینەوە ئەنجام بدات.دووەم: ئەگەر بزربوون یان لە ناوچوونى مۆڵەت سەلمێندرا، ئەوا مۆڵەتێکى نوێ دەدرێتە خاوەنەكەی وەک جێگرەوەى بزربووەکە، و هەمان ژمارەى مۆڵەتى پێشووى لەسەر دەبێت، و هەمان ئەو زانیارییانەى تیایدا هاتبوون لە خۆ دەگرێت، بەرامبەر بە ڕەسمێک کە دووهێندەى ڕەسمى پێدانى مۆڵەت بێت.سێیەم: ئەگەر بزربوون یان لە ناوچوونى چەکى ئاگرین سەلمێندرا، ئەوا پێویستە دەستدارەكەی مۆڵەتەکە ڕادەستى دەسەڵاتى مۆڵەتدان بکاتەوە بۆ هەڵوەشاندنەوەى، و لە دواى تێپەڕبوونى (1) یەک ساڵ بەسەر ڕێکەوتى بزربوون یان لەناوچوونەکە، سەرلەنوێ مۆڵەتى چەکى پێدەدرێتەوە.چوارەم: ئەگەر دەرکەوت هەواڵدان بە بزربوون یان لە ناو چوونى مۆڵەت یان بزربوونى چەک ڕاست نییە، ئەوا پێویستە دەسەڵاتى مۆڵەتدان، موڵەتدراو ڕەوانەى دادوەرى لێکۆلینەوە بکات بۆ گرتنەبەرى ڕێکارى یاسایى، و پێویستە دادگاش لەکاتى حوکمدان بە تاوانبارکردنى هەواڵدەر دەسەڵاتى مۆڵەتدان ئاگاداربکاتەوە و لەم بارەشدا مۆڵەتەکە بە هەڵوەشاوە دادەندرێت.ماددهی (10)وەزیر دەتوانێت بە بڕیارێك لە هەر بارێکى پێویستدا، مۆڵەتەکانى دەستداریی و هەڵگرتنى چەکى ئاگرین لە هەرێم یان لە بەشێکى ڕابگرێت، بۆ ئەو ماوەیەى کە لە بڕیارەکەدا دیاریدەکرێت.ماددهی (11)بەدەر لە حوکمى خاڵى (1)ى بڕگەى (یەکەم) لە ماددە (5)ى ئەم یاسایە، وەزیر دەتوانێت موڵەتى دەستداریی و هەڵگرتنى چەک، بە پێى حوکمەکانى ئەم یاسایە بداتە کەسى بیانى .ماددهی (12)یەکەم: هەرکەسێک لە ماوەى (60) شەست ڕۆژ لە دواى بەرکاربوونى ئەم یاسایە، هەواڵبدات لەسەر دەستداریی چەکێکى بێ مۆڵەت، لە سزا دەبوردرێت، و دەسەڵاتى مۆڵەتدان دەتوانێت بەپێى حوکمەکانى ئەم یاسایە مۆڵەتى پێبدات.دووەم: لە حاڵەتى ڕەزامەندینەدان بە پێدانى مۆڵەت، ئەوا چەکەکە بۆ بەرژەوەندى دەستدارەکەى بەزیاد کردنى ئاشکرا لەلایەن دەسەڵاتى مۆڵەتدانەوە دەفرۆشرێت.ماددهی (13)یەکەم: هەر کەسێک قاچاغچییەتى بە چەکى ئاگرین، تفاق یان پارچەکانى بکات، دروستى بکات یان بەبێ مۆڵەت بازرگانى پێوە بکات، ئەوا بە زیندانیکردن بۆ ماوەیەک کە لە (10) دە ساڵ زیاتر نەبێت، سزا دەدرێت .دووەم: هەر کەسێک قاچاغچییەتى بە چەکى جەنگى، تفاق یان پارچەکانى بکات، یان دروستى بکات یان بازرگانى پێوە بکات ئەوا بە زیندانیکردن بۆ ماوەیەک کە لە (10) دە ساڵ کەمتر نەبێت سزا دەدرێت.سێیەم: لە حاڵەتەکانى هاتوو لە بڕگەى (یەکەم) و (دووەم)ى ئەم ماددەیەدا، ئەگەر تاوانەکە بە مەبەستى ئەنجامدانى کارێکى تیرۆرستى ئەنجامدرابێت، سزاكە دەبێتە زیندانیکردنى هەتاهەتایى یان لەسێدارەدان. چوارەم:هەر کەسێک تاوانى کوشتن بە چەکێکى بێدەنگ ئەنجامبدات، ئەوا بە لە سێدارەدان سزادەدرێت.هەر کەسێک یەکێک لەو کردەوانەى لە بڕگەى (دووەم)ى ماددەى (2)ى ئەم یاسایەدا هاتوون ئەنجامبدات، ئەوا بە زیندانی هەتاهەتایى سزادەدرێت.ماددهی (14)یەکەم: دادگا حوکم بەو سزایانەى لە ماددەى (13)ى ئەم یاسایەدا هاتوون دەدات، سەربارى ئەو پێبژاردنانەى فەرمانگە گومرگییەکان بەپێى یاساى گومرگى بەرکار لە هەرێم دەیسەپێنن.دووەم: ئەگەر دادگا حوکم بدات، بە سزایەک لەو سزایانەى کە لە هەردوو ماددەی (13) و (15)ى ئەم یاسایەدا هاتوون، ئەوا پێویستە لە هەمان کاتدا حوکم بە دەست بەسەرداگرتنى چەکەکە و مۆڵەتەکەى و تفاقەکەى و هەر هۆکارێکى گواستنەوە کە لە ئەنجامدانى تاوانەکەدا بەکارهێنراوە بدات، لەگەڵ ڕەچاوکردنى حاڵەتى خاوەن هۆکارى گواستنەوەى نیازپاک، جگە لەو دۆسیە گومرگییانەى کە فەرمانگەکانى گومرگ تایبەتمەندن بەسەپاندنى سزاى دەستبەسەرداگرتن تێیاندا.سێیەم:ئەگەر دەسەڵاتى گومرگیى تایبەتمەند بڕیاریدا بە دەستبەسەرداگرتنى چەکى جەنگى قاچاغ، تفاق یان پارچەکانى یان تفەنگى ئاسایى قاچاغ، تفاق یان پارچەكانی، و بڕیارەکە پلەى بنبڕى وەرگرت، ئەوا چەکى سووک دەبێتە موڵکى وەزارەت، و چەکی مامناوەند و قورس دەبێتە موڵکى وەزارەتى پێشمەرگە، لەگەڵ پێدانى پاداشت بەو هەواڵدەرانەى بەشداربوون لە ئاشکراکردنى تاوانەکە بەپێى یاسا.ئەگەر دادگاى تایبەتمەند بڕیاریدا بەدەست بەسەرداگرتنى چەکى جەنگى بەقاچاغ نەبردراو، تفاق یان پارچەكانی، و بڕیارەکە پلەى بنبڕى وەرگرت، ئەوا ئەو چەکانەى باسکراون، و تفاق و پارچەكانیان دەبنە موڵکى وەزارەتى پێشمەرگە.ئەگەر دادگاى تایبەتمەند بڕیاریدا بەدەست بەسەرداگرتنى چەکى ئاگرینى بەقاچاغ نەبردراو، تفاق یان پارچەكانی، و بڕیارەکە پلەى بنبڕى وەرگرت، ئەوا دەبنە موڵکى وەزارەت.چوارەم:لە کاتى دۆزینەوەی چەکی جەنگى، تفاق و پارچەكانی و تفەنگى ئاسایى قاچاغ و دەمانچەى قاچاغ و تفاق و پارچەكانیان، بە نزیکترین لایەنى سەربازى دەسپێردرێن، و لایەنى سەربازیش هەركات پێویستی بوو ئەم چەکانە دەهێنێتە بەردەم لایەنى تایبەتمەند بۆ تێڕوانین لە دۆسیەکە. لەکاتى دۆزینەوەى چەکى ئاگرینى بە قاچاغ نەبردراو، تفاق و پارچەكانی، ئەوا بەنزیکترین بنکەى پۆلیس، لەو ناوچەیەى کە چەکەکانى تێدا دۆزرانەتەوە، دەسپێردرێن، بەو مەرجەى بنکەى پۆلیس هەركات پێوست بوو ئەم چەکانە بهێنێتە بەردەم دادگا یان دەسەڵاتى گومرگى تایبەتمەند بە تیڕوانین لە دۆسیەکە.ماددهی (15)یەکەم: هەرکەسێک بەبێ مۆڵەتى دەسەڵاتى مۆڵەتدان، دەستداریی چەکێکى ئاگرین یان تفاقی بكات، هەڵیبگرێت، بیفرۆشێت، چاکیبکاتەوە یان دەستاودەستى پێوە بکات، ئەوا بەبەندکردن بۆ ماوەیەک كە لە (1) یەک ساڵ کەمترنەبێت و لە (3) سێ ساڵ زیاتر نەبێت، و بە پێژاردنێک كە لە (2,000,000) دوو ملیۆن دینار کەمتر نەبێت و لە (5,000,00) پێنچ ملیۆن دینار زیاترنەبێت، سزا دەدرێت.دووەم: هەرکەسێک مۆڵەتدراو بێت بە هەڵگرتنى چەکى ئاگرین، و لە کاتى بەشداریکردنى لە خۆپیشاندان یان گردبوونەوە هەڵیبگرێت، ئەوا بە بەندکردن بۆ ماوەیەک لە (3) سێ ساڵ کەمتر نەبێت و بەپێژاردنێک لە (5,000,000) پێنج ملیۆن دینارکەمتر نەبێت و لە (10,000,000) دە ملیۆن دینار زیاتر نەبێت، سزا دەدرێت، و سزایەکە دەبێتە زیندانیکردن بۆ ماوەیەک کە لە (7) حەوت ساڵ زیاتر نەبێت ئەگەر چەکەکەى بەبێ مۆڵەت هەڵگرتبێت.ماددهی (16)یەکەم:ئەگەر مۆڵەتدراو داواکاریى نوێکردنەوەى مۆڵەتى دەستداریی یان هەڵگرتنى چەکەکە، لەو ماوەیەى کە لە بڕگەى (دووەم)ى ماددەى (5)ى ئەم یاسایەدا هاتووە، بەبێ بوونى پاساوێکى ڕەوا، پێشکەش نەکات، بە پێبژاردنێک بە بڕى (300,000) سێ سەد هەزار دینار سزادەدرێت.ئەگەر ماوەى هاتوو لە بڕگەى (دووەم)ى ماددەى (5) ى ئەم یاسایە کۆتایى هات، و مۆڵەتپێدراو داواکاریى نوێکردنەوەى مۆڵەتى بەبێ بوونى پاساوێکى ڕەوا پێشکەش نەکرد، سەربارى لێوەرگرتنەوەى مۆڵەتەکەى، جارێکى تر مۆڵەتى پێنادرێتەوە.دووەم:ئەگەر مۆڵەتدراو بە چاککردنەوەى چەکى ئاگرین، لەو ماوەیەى کە لە بڕگەى (دووەم)ى ماددەى (5)ى ئەم یاسایەدا هاتووە، داواکاریى نوێکردنەوەى مۆڵەتەکەى پێشکەشى دەسەڵاتى مۆڵەتدان نەکات، بە پێبژاردنێک بەبڕى (750,000) حەوت سەد و پەنجا هەزار دینار سزا دەدرێت.لە حاڵەتى پێشکەش نەکردنى داواکارى نوێکردنەوەى موڵەت تا ئەو کاتەى ماوەکەى بەسەردەچێت ،ئەوا شوێنکارەکەی دادەخرێت، و ڕێگەى پێنادرێت بۆ ماوەى (3) سێ مانگ کاربکات، و ئەگەر لەو ماوەیەدا لە سەرپێیچەکەى بەردەوام بێت، ئەوا بەشێوەى هەمیشەیى شوێنی کارەکەى دادەخرێت و مۆڵەتەکەشى بە هەڵوەشاوە دادەندرێت.سێیەم:ئەگەر موڵەتدراو بە کردنەوەى شوێنى كڕین و فرۆشتنى چەک، لەو ماوەیەى کە لە بڕگەى (دووەم)ى ماددەى (5)ى ئەم یاسایەدا هاتووە، داواکاریى نوێکردنەوەى موڵەتەکەى پێشکەشى دەسەڵاتى موڵەتدان نەکات، بە پێبژاردنێک بەبڕى (1,000,000) یەک ملیۆن دینار سزا دەدرێت.لەحاڵەتى پێشکەش نەکردنى داواکاریى نوێکردنەوەى مۆڵەت تا ئەو کاتەى ماوەکەى بەسەردەچێت، ئەوا شوێنکارەکە دادەخرێت، و رێگەى پێنادرێت بۆ ماوەى (3) سێ مانگ کار بکات، و ئەگەر لەم ماوەیەدا لە سەرپێچیەکەى بەردەوام بێت، ئەوا بەشێوەى هەمیشەیى شوێنی کارەکەى دادەخرێت و مۆڵەتەکەشى بە هەڵوەشاوە دادەندرێت، و ئەو چەکانەى لە شوێنی کارەکەدان و موڵکى خاوەن مۆڵەتن دەستیان بەسەردا دەگیرێت، و ئەو چەکانەشى موڵكی کەسانى دیکەن، ئەگەر مۆڵەتدراوبن ڕادەستى خاوەنەکانیان دەکرێنەوە، بە پێچەوانەوە، بە زیادکردنى ئاشکرا لەلایەن دەسەڵاتى مۆڵەتدانەوە دەفرۆشرێن.ماددهی (17)هەرکەسێک جگە لە حوکمى ماددەکانى (13) و (15) و (16)، سەرپێچى حوکمەکانى دیكەی ئەم یاسایە بکات، ئەوا بە بەندکردن و بە پێبژاردنێک لە (250,000) دوو سەد و پەنجا هەزار دینار کەمتر نەبێت و لە (500,000) پێنچ سەد هەزار دینار زیاتر نەبێت یان بەیەکێک لەم دوو سزایانە، سزا دەدرێت.ماددهی (18)یەکەم: لە ماوەى (1) یەك ساڵ لە ڕێکەوتى بەرکاربوونى ئەم یاسایەوە، بەرامبەر قەرەبوویەک کە ئەنجوومەنى وەزیران دیاریدەکات، سەرجەم جۆرەکانى ئەو چەکە جەنگیانەى کە لە دەستى کەس و لایەنەکاندان، لێیاندەسەندرێتەوە و دەبنە موڵکى وەزارەتى پێشمەرگە .دووەم: پێویستە لەسەر هاووڵاتیان، ئەو چەکانەى حوکمەکانى ئەم یاسایە دەیانگرێتەوە، لەلاى نزیکترین بنکەى پۆلیس یان لایەنى دیكەی تەرخانكراو تۆماربکەن، بە مەبەستى جێبەجێکردنى حوکمەکانى ئەم یاسایە.سێیەم: وەزیر ڕێنمایى لێسەندنەوەى چەکە جەنگییەکان و تۆمارکردنى چەکە ئاگرینەکان لە ماوەى (30) سى ڕۆژ لە ڕێکەوتى بەرکاربوونى ئەم یاسایە دەردەکات.چوارەم: دەسەڵاتى مۆڵەتدان دەتوانێت مۆڵەتی دەستداریی یان هەڵگرتنى ئەو چەکانەى بەپێى بڕگەى (دووەم)ى ئەم ماددەیە تۆمارکراون، بدات، لە کاتى هاتنەدى ئەو مەرج و ڕێکسازییانەى لەم یاسایەدا هاتوون، بەپێچەوانەوە، دەکرێت دەسەڵاتى مۆڵەتدان ئەو چەکە ئاگرینە تۆمارکراوانەى کە مۆڵەتیان پێنادرێت بۆ بەرژەوەندى خاوەنەکانیان بفرۆشێت. ماددهی (19)وەزیر ڕێنمایى تایبەت بە دەستداریی و هەڵگرتنى چەکى بریندارکار و چەکى ڕووشێنەر، گواستنەوەیان، دروستکردنیان، چاککردنەوەیان، هاوردەکردنیان یان بازرگانی پێوەکردنیان، دەردەکات. ماددهی (20)یەکەم: تۆمارکردن و دەستداریی چەکى هێمایى بەپێى ڕێپێدانێک دەبێت کە لەلایەن وەزیرەوە دەدرێت تەنها بۆ یەک جار.دووەم: ڕێکارەکانى پێدانى ئەو ڕێپێدانە بە ڕێنماییەک ڕێکدەخرێت کە وەزیر دەریدەکات.سێیەم: هەر کەسێک ڕێپێدانى چەکى هێمایى بەپێى حوکمەکانى ئەم یاسایە وەربگرێت، و بۆ مەبەستێکى جیاواز لە مەبەستەکانى هاتوو لەم یاسایەدا بەکاریبهێنێت، چەکەکەی خەسڵەتى هێمایى لە دەستدەدات.ماددهی (21)ئەو بڕە پارانەى لەو ڕەسم و پێبژاردنانەى لەم یاسایەدا هاتوون دەستدەکەون وەک داهاتێک بۆ گەنجینەى هەرێم تۆمار دەکرێن، بەو مەرجەى ڕێژەى (30%) لەسەدا سى بۆ وەزارەت تەرخان بکرێت، بۆ مەبەستى پەرەپێدانى دامەزراوەکانى وەزارەت.ماددهی (22)یاساى چەک ژمارە (16)ى ساڵى 1993 هەڵدەوشێندرێتەوە، و ئەو ڕێنماییانەى بەپێى ئەو یاسایە دەرچوون بەرکار دەمێننەوە ئەگەر ناکۆک نەبن لەگەڵ حوکمەکانى ئەم یاسایە، تاوەکو دەرچوونى ئەو ڕێنماییانەی جێگەیان دەگرنەوە یان هەڵیاندەوەشێننەوە.ماددهی (23)کار بە دەقى هیچ یاسا یان بریارێک ناکرێت کە لەگەڵ حوکمەکانى ئەم یاسایەدا ناکۆک بێت.ماددهی (24)پێویستە لەسەر لایەنە پەیوەندیدارەکان حوکمەکانى ئەم یاسایە جێبەجێ بکەن.ماددهی (25)ئەم یاسایە لە ڕێکەوتى بڵاوکردنەوەى لە ڕۆژنامەى فەرمى (وەقایعى کوردستان)دا جێبەجێ دەکرێت. د.رێواز فائق حسێن سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان - عێراق هۆیهكانی دهرچوواندنحوکمەکانى یاساى چەک ژمارە (16) ى ساڵى 1993 لەگەڵ پێشهاتەکانى قۆناغى ئێستادا ناگونجێت و، بەمەبەستى ڕێکخستنەوەى دەستداریى و هەڵگرتنى چەک و تفاق و کڕین و فرۆشتن و چاکردنەوەیان لە سایەى ئەو گوڕانکاریانەدا، ئەم یاسایە دەرچووێندرا خشتەى ڕەسمەکانوەزارەت ئەو ڕەسمانەى لەم یاسایەدا بڕیاردراون، بەپێى ئەم خشتەیەى خوارەوە وەردەگرێت:- (140,000) سەد و چل هەزار دینار، ڕەسمى موڵەتى دەستداریی یان هەڵگرتنى چەکى ئاگرین و تفاقەکەى. (120,000)سەد و بیست هەزار دینار، ڕەسمى نوێکردنەوەى مۆڵەتى دەستداریی یان هەڵگرتنى چەکى ئاگرین و تفاقەکەى. (2,000,000)دوو ملیۆن دینار، ڕەسمى مۆڵەتى چاککردنەوەى چەکى ئاگرین و نوێکردنەوەى. (6,000,000) شەش ملیۆن دینار، ڕەسمى مۆڵەتى کردنەوەى شوێنى كڕین و فرۆشتنى چەکى ئاگرین و نوێکردنەوەى. (25,000)بیست و پێنج هەزار دینار، ڕەسمى کارگێڕیى بۆ هەر داواکارییەک کە بەپێى ئەم یاسایە و ئەو ڕێنماییانەى بەپێى ئەم یاسایە دەرچوون، پێشکەش دەکرێت. (50,000)پەنجا هەزار دینار، ڕەسمى ڕێپێدانى چەکى هێمایی. ...
یاسای ژماره (4)ی ساڵی 1997 یاسای دهزگای گشتی شههید | 22
یاسای ژماره (4)ی ساڵی 1997 یاسای دهزگای گشتی شههید | 22
یاسای دهزگای گشتی شههید به ناوی خوای بهخشندهو میهرهبانبه ناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانی كوردستان- عێراقژماره بڕیار: 12مێژووی بڕیار: 6/7/1997 بڕیاربه پێی حوكمهكانی بڕگهی (1) له ماددهی (56)ی یاسای ژماره (1)ی ساڵی 1992 و لهسهر پێشنیازی ئهنجومهنی وهزیران، ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان-عێراق له دانیشتنی رۆژی 6/7/1997ی دا بڕیاری دهرهێنانی ئهم یاسایهی دا. یاسای ژماره (4)ی ساڵی 1997یاسای دهزگای گشتی شههید ماددهی یهكهم:مهبهست لهم وشانهی خوارهوه كه لهم یاسایهدا هاتوون ماناكانی تهنیشتیانه:دهزگا : دهزگای گشتی شههید.ئهنجومهن: ئهنجومهنی بهرێوهبردنی دهزگای گشتی شههید.سهرۆكی ئهنجومهن: سهرۆكی ئهنجومهنی بهرێوهبردنی دهزگای گشتی شههید (سهرۆكی دهزگا).بزووتنهوه: بزووتنهوهی رزگاری خوازیی كوردستانی عێراق.شههید: شههیدی بزووتنهوهی رزگاری خوازی كوردستانی عێراق.كهم ئهندام: تووش بوو به كهم ئهندامیی له ئهنجامی بزوتنهوهی رزگاری خوازی كوردستانی عێراق.ماددهی دووهم:به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهزگایهكی گشتی دادهمهزرێ كه تایبهت بێ به كاروباری شههیدهكانی بزوتنهوهی رزگاری خوازی كوردستانی عێراق و بهو كهسانهی كه له ئهنجامی تێدا بهشدار بونیان تووشی كهم ئهندامی بوون پێی دهگوترێ دهزگای گشتی شههید.ماددهی سێیهم:ئهم دهزگایه كهسایهتیهكی مهعنهوی ههیه و خاوهنی سوودی گشتی دهبێ و ههموو شیاوی یهكی تهواوی یاسایی و سهربهخۆیی دارایی و كارگێری دهبێ. ماددهی چوارهم:دهزگا مووچهی خانهنشینی و پاداشت بۆ شههیدان و كهم ئهندامان، ئهو خێزانانهی كه ئهو مووچانانهیان دهكهوێ تهرخان دهكات و به پێی یاساكاری تایبهت به وانهوه بۆیان سهرف دهكات و چاودێری خێزانهكانیشیان دهكات و فێركردن و شیاوی كۆمهڵایهتی و پیشهییان بۆ دابین دهكات و بۆ رێزلێنان له خۆبهخت كردنیان ژیانێكی سهربهرزانهی شیاو به پله و پایهیان بۆ دهستهبهر دهكات.ماددهی پێنجهم:دهزگا به سهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیرانهوه دهبهسترێتهوه و سهرۆك وهزیران بۆی ههیه جێگرهكهی یا یهكێك له وهزیرهكان له جیاتی خۆی دابنێ بۆ سهرپهرشتی كردنی و ئهو یاسایه سنوور و جۆری ئهو سهرپهرشتی كردنه دهست نیشان دهكات.ماددهی شهشهم:پێكهاتهكانی دهزگا له مانهی خوارهوه پێك دێ:ئهنجومهنی بهرێوهبردنی دهزگا.پێكهاتهكانی مهڵبهندی دهزگا كه لهم بهشانه پێك دیێن:بهشی بهرێوهبردن و خۆیهتی.بهشی نهخشه كێشان و لێكۆڵینهوه و بهدوا داچوون.بهشی ماف.بهشی ژمێریاری.بهشی ورد بینی.بهرێوهبهرایهتی گشتی دهزگا فهرمانبهرێك سهرۆكایهتی دهكا كه ههڵگری بڕوانامهی سهرهتایی زانكۆ بێت و بریكاری سهرۆكی دهزگا دهبێت و ههموو دهسهڵاتهكانی ئهنجام دهدات له كاتی ئاماده نهبوونی رهسمیدا له مانه پێك دێ:بهرێوهبهرایهتی خانهنشینی.بهرێوهبهرایهتی شیاندن و چاودێری كردنی كهم ئهندامان.بهرێوهبهرایهتی وهبهر هێنان.بهرێوهبهرایهتی و بهرێوهبردنه لقی یهكانی له پارێزگاكان دا.ماددهی حهوتهم:ئهنجومهنی بهرێوهبردنی دهسهڵاتی باڵا له دهزگادا له مانه پێك دێ.سهرۆكی دهزگا- سهرۆكی ئهنجومهن.بهرێوهبهری گشتی دهزگا- جێگری سهرۆكی ئهنجومهن.سهرۆكی ئهركان له وهزارهتی كاروباری (پێشمهرگه) – نوێنهری وهزارهت.بهرێوهبهری گشتی دارایی- نوێنهری وهزارهتی دارایی.بهرێوهبهری گشتی گهشه پێدان و ئاوهدانكاری- نوێنهری وهزارهتی گهشه پێدان و ئاوهدانكاری.بهرێوهبهری گشتی چاودێری كۆمهڵایهتی- نوێنهری وهزارهتی تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی.ئهنجومهنی وهزیران سێ پسپۆر بۆ ماوهی سێ ساڵ دادهمهزرێنێ و بۆی ههیه تازهش بكرێتهوه بۆ ئهوانهی كه خاوهنی رابردوێكی شهرهف مهندانهی تێكۆشانن و به بهشداری بهرچاویان له جوڵانهوهكهدا ههیه. كارو ئهركهكانی ئهنجوومهنماددهی ههشتهم:ئهنجوومهن تایبهته بهو كار و ئهركانهی خوارهوه:پیاده كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه و یاسا و بڕیارو پێرهوه تایبهتی یهكانی به خانهنشینی شههیدانی بزوتنهوهو، ئهوانهی له ئهنجامی بهشداری كردن تێی دا توشی كهم ئهندام بوون، ههروهها ئهو یاسا و بڕیارانهش كه پهیوهندییان به كاروباریانهوه ههیه.پێشنیاز كردنی ههموار كردنی یاساكان بۆ پهرهپێدانی یاسای دهزگا، یاساو بڕیارهكانی كه پهیوهندیدارن به كارو بارهكانی و بهرز كردنهوهیان بۆ ئهنجومهنی وهزیران.دانانی سیاسهتی گشتی بۆ گهشه پێدانی دهستكهوتهكانی دهزگا و وهبهرهێنانی له ناو چوارچێوهی ئامانجه نهتهوهیی و نیشتمانی و كۆمهڵایهتی و ئابووریهكان و سهرپهرشتی كردنی جێبهجێ كردنیان له لایهن فهرمانگهكانی دهزگاكهوه.سهلماندنی بوودجهی گشتی دهزگا و ژمێركاری كۆتایی و ئهنجامدانی گوێزانهوه و ههموار كردنی به پێی یاسا كار پێكراوهكان.دانانی میلاكی دهزگاو ههموار كردنهكانی.ئهنجام دانی كهم كردنهوه و مهزات كردنهكان و بڕیاردان لهسهر بهڵێننامه وقۆنتهرات و خۆ بهستنهوهی دارایی له نێو بازنهی بودجهی سهلمێندراویدا.دانانی بهخشینی دهرماڵه به فهرمانبهره كارامهكان له فهرمانگهكاندا یا ئهوانهی به شێوهیهكی كاتی پێی سپێردراون، لهگهڵ شارهزا نێردراوهكان دا به مهرجێك له رێژهی 201% مووچهكانیان پتر نهبێ، بهخشینی دهرماڵه كه له رێژهی 70% ی مووچهكانیان پتر نهبێ بۆ ئهو كهسانهی كه بۆ ئهنجامدانی كاری زێده له دوای دهوامی رهسمی روویان لێ دهنرێ.پێكهوهنانی چهند لیژنهیهك بۆ لێكۆڵینهوه له كاروباری ههمهجۆری دهزگاكهو بۆیشی ههیه پشت به شارهزایان له دهرهوهی دهزگا ببهستێ بهرامبهر به كرێ یهكی وا كه ئهنجومهن بڕیاری لهسهر دهدات.چاودێری كردنی شیاندنی منداڵانی شههیدان، له وانهی كه مهترسی لهسهر موعاناتیان ههیه، كه له ئهنجامی باری ههڵوهشانهوهی خێزانی و له ئاكامی نهمانی دایك و باوك یاخود یهكێكیان لهلایان خولقاوه. چاودێری كردن و شیاندنی كهم ئهندامانی بزووتنهوه له ناو پێشمهرگهدا و، لێكۆڵینهوه له بارهی ژیانیان و ئامادهكردنی ئاماركردنێكی تایبهت پێیان و دانانی نهخشه بۆ راهێنان و چاودێری كردن و شیاندنیان و بهرزكردنهوهی ئاستی تهندروستی و كۆمهڵایهتی و رۆشنبیری یان به دروستكردنی مهڵبهندی تایبهتی یان سوود وهرگرتن له مهڵبهند و پهیمانگای تایبهت به فهرمانگهكانی چاودێری كۆمهڵایهتی و رێكخراوه كۆمهڵایهتی و رێكخراوه مرۆڤایهتی یهكان كه ههمان ئامانجیان ههیه و مافی پیشهیی یان له وهرگرتن به ههماههنگی لهگهڵ لایهنه تایبهتهكان دا پێ بدرێ.پێشنیاز كردنی دامهزراندنی فهرمانبهر بۆ ئهنجومهنی وهزیران و ئهنجومهنیش بۆی ههیه بهرزیان بكاتهوه و بیان گوازێتهوه و واز هێنانیان لێ قبوول بكات و خانهنشینیان بكات و به شێوهیهكی كاتی بیان سپێرێ و سزایان بدات و له كاریان لابدات و بهلێنكاری لهگهڵ پسپۆر و شارهزایان و تهكنیكاران ببهستێ بۆ كاركردن له دهزگاكهدا.دانانی راپۆرتێكی ساڵانه له بارهی كار و ئهركهكانی دهزگا و بهرز كردنهوهی بۆ ئهنجومهنی وهزیران له بارهی پوختهی چالاكییهكانی دهزگا و راپهراندنی كارهكانی و كێشه و راو پێشنیازهكانی.ئهنجومهن بۆی ههیه لقه فرمانگه بۆ دهزگاكه له یهكهكانی بهرێوهبردن دا بكاتهوه و بهش و هۆبه له نوێ دابنێ و لێكیان بدات و ههڵیان وهشێنێتهوه به پێی پێویست لهگهڵ دانانی سنوورێك بۆ كار و ئهركهكانی و پسپۆرییهكانی به پێی رێنماییهكانی خۆی.ئهنجومهن بۆی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی خۆی بدا به سهرۆكی دهزگا و بهرێوهبهره گشتی یهكانی.ماددهی نۆیهم:كۆبوونهوهكانی ئهنجومهن به سهرۆكایهتی سهرۆكی دهزگا دهبێت و بۆی ههیه داوای بهستنی بكات، له خولی ئاسایی و خولی نائاسایی داو ههرچی لێیهوه دهربچێت له بڕیار و پێشنیاز و راسپارده ئیمزایان دهكات.ماددهی دهیهم:ئهوهی رووی لێنراوه له ئهندامانی ئهنجومهنی وهزیران سهرپهرشتی دهزگاكه بكات، سهرۆكایهتی دانیشتنهكانی ئهنجومهن دهكات له كاتی ئاماده بوونی له كۆبوونهوهكهدا.ماددهی یازدهیهم:پێویسته لهسهر ئهنجومهنی ههر مانگه به لایهنی كهمهوه جارێك كۆ ببێتهوه و ئهو ئهندامهی ئهنجومهنی وهزیران كه سهرپهرشتی دهزگاكه دهكات یاخود بهلانی كهمهوه سێ یهكی ژماره ئهندامان له كاتی پێویستدا بۆیان ههیه داوای بهستنی كۆبوونهوهی نائاسایی بكهن.ماددهی دوازدهیهم:رادهی یاسایی به ئاماده بوونی سهرۆكی دانیشتنهكه و نیوهی ژمارهی ئهندامان تهواو دهبێ و ههموو بڕیار و راسپارده و پێشنیارێكیش به زۆرینهی دهنگی ئامادهبووان دهردهچێ و له كاتی بهرامبهر بوونی دهنگهكان رای ئهو لایهنه پهسهند دهكرێ كه سهرۆك دهنگی لهگهڵ داوه. ماددهی سێزدهیهم:بڕیارهكانی ئهنجومهن بۆ ئهو ئهندامهی ئهنجومهنی وهزیران دهنێردرێ كه سهرپهرشتی دهزگا دهكات و ئهگهر لاری نهبوو لێیان له ماوهی پازده رۆژ له مێژووی پێ راگهیاندنی به سهلمێنراو دادهنرێن و بۆیان ههیه جێ به جێ بكرێن، بهڵام له كاتێكدا كه لاری بوو لێیان لهو ماوه یاسایی یهدا، ئهوه بڕیارهكهی ئهو بنبڕ و دوا بڕیار دهبێ.ماددهی چواردهیهم:سهرۆكی دهزگا به پلهیهكی تایبهتی به یڕیارێك له لایهنی تایبهت به پێی یاسا كارپێكراوهكان دادهمهزرێ، به مهرجێك خزمهتگوزاری و بهشداری بهرچاوی ههبێ له بزوتنهوه بۆ ماوهیهكی گونجاو كه بۆ بهرێوهبردنی دهزگا بیشێنێ و بتوانێ كارو ئهركهكانی جێبهجێ بكات و، دهسهڵاتهكانی خۆی به پێی یاسا بهكار بێنێ و پێویسته شیاویێكی خوێندنی وای ههبێ كه ئهنجومهنی وهزیران دڵنیا بێ له وهرگرتنی فرمانی سهرۆكی دهزگاكه.ماددهی پازدهیهم:كارو ئهركهكانی سهرۆكی دهزگا ئهمانهن:بهرپرسی بهرێوهبردنی دهزگاكهیه و بهرپرسیاریشه له جێبهجێ كردنی ئهرك و كارهكانی به پێی بڕیارهكانی ئهنجومهنی بهرێوهبردن.دهرچواندنی رێنمایی پێویست بۆ رواندنی كار له دهزگاكهدا به پێی یاسا و پێره و بڕیارهكانی ئهنجومهنی بهرێوهبردن.پێشنیازكردنی پلان و بهرنامهی ئهنجومهنی بهرێوهبردن.سهرپهرشتی كردنی رێكخستنی میلاك و پرۆژهكانی بودجهی پێشنیاركراوی دهزگا له لایهن فهرمانگهكانی دهزگا و پێشكهشكردنی به ئهنجومهنی بهرێوهبردن.پێشكهش كردنی ژمێركاری كۆتایی بۆ ساڵی دارایی كۆتایی هاتوو بۆ ئهنجومهنی بهرێوهبردن لهگهڵ بهیاننامهیهكی دوور و درێژ به داهات و خهرجی یهكان.به دواداچوونی جێبهجێ كردنی پلان و بهرنامهكان و پێشكهشكردنی راپۆرتی ساڵانهی ئهنجومهنی بهرێوهبردن له بارهی چالاكی یهكانی دهزگاكه و باری دارایی.پێشنیار كردنی دهمهزراندنی فهرمانبهركانی دهزگا، ههروهها بۆی ههیه پلهیان بهرز بكاتهوهو بیان گوازێتهوه و سزایان بدات و لێیان بخات خانهنشینیان بكات ئهمهش به پێی یاسا و پێره و ئهو دهسهڵاتانهی دهبێ كه ئهنجومهنی بهرێوهبردن دهست نیشانیان دهكات.فهرمان دهدا به سهرف كردنی پاره له سنووری ئهو دهسهڵاتانهی كه له لایهن ئهنجومهنی بهرێوه بردنهوه پێی دراوه.ههندێ له دهسهڵاتهكانی خۆی دهدات به بهرێوهبهری گشتی یا ههر كهسێكی تر له فهرمانبهرانی دهزگا. ماددهی شازدهیهم:بودجهی دهزگا سهربهخۆیه و له چوارچێوهی سیاسهتی گشتی دارایی ههرێمی كوردستانی عێراق دادهنرێ و له لایهن سهرۆكی دهزگا و بهرێوهی گشتی یهوه ئاماده دهكرێ و دوای پهسهند كردنی له لایهن ئهنجومهنی بهرێوهبردنهوه، له رێگهی سهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیرانهوه بهرز دهكرێتهوه بۆ ئهنجومهنی نیشتمانی كوردستانی عێراق بۆ پهسهند كردنی.مادده حهڤدهیهم:پاره و داهاتی دهزگا له مانهی خوارهوه پێك دێت:ئهو بهخشینهی له لایهن حكومهتی ههرێمهوه بۆی بڕیار دراوه و بۆی خراوهته ناو بودجهی گشتییهوه.ماڵی گوێزراوه و نهگوێزراوه كه موڵكی دهزگاكهن.دهستكهوتهكانی وهبهرهێنانی دهزگا.ئهو بهخششانهی پێشكهش به دهزگا كراون و ئهوانهش له لایهن ئهنجومهنی بهرێوهبردنهوه قهبووڵ دهكرێن، به مهرجێك له سهرچاوهی ئاشكرا و به پێی مهشروعیهتی یاساوه وهرگیرابن.ئهو رهسمانهی له پێناو جێبهجێ كردنی ئامانجهكانی دهزگاكه فهرز دهكرێن.قازانجی ئهو چالاكی یانهی كه دهزگا دهینوێنێ.ماددهی ههژدهیهم:ههموو موڵك و ماڵێكی دهزگا، ماڵی گشتین، بۆ مهبهستی ئهو یاسایه نهبێ نابێ دهسكاری بكرێن.قهرزهكانی دهزگا و ههموو پارهیهكی كه به قانوونی دهیكهوی، قهرزی نایابن (ممتاز) له وهرگرتنیان یاسای وهرگرتنهوهی قهرزی رهوای حكومهتیان له سهر پیاده دهكرێ.ههموو ماڵێكی گوێزراوه و نهگوێزراوهی دهزگا له باج و رهسم دهبووردرێن.دهزگا له ههموو ئهو رهسمانهی دهبووردرێ كه به هۆی ههڵسوكهوتی یاسایهوه كهوتۆته سهری، ههروهها لهو داواكاریانهش كه بۆی بهرز دهكرێتهوه یان له دژی دهدرێ.حسابهكانی دهزگا له ژێر چاودێری دارایی دا دهبێت.ماددهی نۆزدهیهم:دهزگا بۆی ههیه بۆ جێبهجێ كردنی كارو ئهركهكانی و وهدهست هێنانی ئامانجهكانی ههماههنگی لهگهڵ وهزارهته تایبهتمهندهكاندا بكات، به هۆی ئهو فهرمانگانهی كه كار و ئهرك و سروشتیان لهگهڵ دهزگا وهك یهكن. ماددهی بیستهم:دهزگا بۆی ههیه لهو شوێنانهی كه لقی فهرمانگهی خۆی تێدا نییه، دابهش كردنی مووچهی خانهنشینان بهسهر ئهوانهی كه دهیان كهوێ به فهرمانگهی تایبهتی نێو یهكهكانی بهرێوهبردن له سنوری خۆیدا بسپێرێ. ماددهی بیست و یهكهم:لهسهر ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستانی عێراقه ئهم یاسایه جێ بهجێ بكات.ماددهی بیست و دووهم:ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهیهوه له رۆژنامهی رهسمیدا جێ بهجێ دهكرێ. جوهر نامق سالم سهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانی كوردستانی عێراق هۆیهكانی دهركردنی ئهم یاسایه:ئهمرۆ ئهگهر گهلی كوردستانی عێراق بۆی ههبێ شانازی بهو سیستهمه دیموكراتی یهو دهزگا دهستوورییهكانی یهوه بكات، ئهو شانازی یه، لهراستی دا بۆ ئهوانه دهگهرێتهوه كه له پێناو بوونیدا گیانی خۆیانیان بهخت كرد و مێژووێكی شكۆداریان بۆ گهلهكهمان دروست كرد و رێگهی دوا رۆژیان رۆشن كردهوه. ئهوانه شههیدانی بزاڤی رزگاری خوازی كوردستانن. جا وهك وهفادارییهك بۆیان و ریز گرتن له قوربانییهكانیان و نرخاندنی پله و پاییهیان دهبوایه دهزگایهكی تایبهتمهند ههبێت بۆ به ئهستۆوهگرتن و سهرپهرشتی كردنی راپهراندنی ههرچی پهیوهندی ههیه به مافهكانیانهوه له ریكخستن و بهدوا داچوون و جێ بهجێ كردن و سهرپهرشتی كردنی كارو باری ئهوانهی بههۆی خهباتیانهوه له رێزهكانی بزوتنهوهكهدا پهك كهوتهو كهم ئهندام بوون، بۆیه ئهم یاسایه دهركرا.یاسای دهزگای گشتی شههید به ناوی خوای بهخشندهو میهرهبانبه ناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانی كوردستان- عێراقژماره بڕیار: 12مێژووی بڕیار: 6/7/1997 بڕیاربه پێی حوكمهكانی بڕگهی (1) له ماددهی (56)ی یاسای ژماره (1)ی ساڵی 1992 و لهسهر پێشنیازی ئهنجومهنی وهزیران، ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان-عێراق له دانیشتنی رۆژی 6/7/1997ی دا بڕیاری دهرهێنانی ئهم یاسایهی دا. یاسای ژماره (4)ی ساڵی 1997یاسای دهزگای گشتی شههید ماددهی یهكهم:مهبهست لهم وشانهی خوارهوه كه لهم یاسایهدا هاتوون ماناكانی تهنیشتیانه:دهزگا : دهزگای گشتی شههید.ئهنجومهن: ئهنجومهنی بهرێوهبردنی دهزگای گشتی شههید.سهرۆكی ئهنجومهن: سهرۆكی ئهنجومهنی بهرێوهبردنی دهزگای گشتی شههید (سهرۆكی دهزگا).بزووتنهوه: بزووتنهوهی رزگاری خوازیی كوردستانی عێراق.شههید: شههیدی بزووتنهوهی رزگاری خوازی كوردستانی عێراق.كهم ئهندام: تووش بوو به كهم ئهندامیی له ئهنجامی بزوتنهوهی رزگاری خوازی كوردستانی عێراق.ماددهی دووهم:به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهزگایهكی گشتی دادهمهزرێ كه تایبهت بێ به كاروباری شههیدهكانی بزوتنهوهی رزگاری خوازی كوردستانی عێراق و بهو كهسانهی كه له ئهنجامی تێدا بهشدار بونیان تووشی كهم ئهندامی بوون پێی دهگوترێ دهزگای گشتی شههید.ماددهی سێیهم:ئهم دهزگایه كهسایهتیهكی مهعنهوی ههیه و خاوهنی سوودی گشتی دهبێ و ههموو شیاوی یهكی تهواوی یاسایی و سهربهخۆیی دارایی و كارگێری دهبێ. ماددهی چوارهم:دهزگا مووچهی خانهنشینی و پاداشت بۆ شههیدان و كهم ئهندامان، ئهو خێزانانهی كه ئهو مووچانانهیان دهكهوێ تهرخان دهكات و به پێی یاساكاری تایبهت به وانهوه بۆیان سهرف دهكات و چاودێری خێزانهكانیشیان دهكات و فێركردن و شیاوی كۆمهڵایهتی و پیشهییان بۆ دابین دهكات و بۆ رێزلێنان له خۆبهخت كردنیان ژیانێكی سهربهرزانهی شیاو به پله و پایهیان بۆ دهستهبهر دهكات.ماددهی پێنجهم:دهزگا به سهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیرانهوه دهبهسترێتهوه و سهرۆك وهزیران بۆی ههیه جێگرهكهی یا یهكێك له وهزیرهكان له جیاتی خۆی دابنێ بۆ سهرپهرشتی كردنی و ئهو یاسایه سنوور و جۆری ئهو سهرپهرشتی كردنه دهست نیشان دهكات.ماددهی شهشهم:پێكهاتهكانی دهزگا له مانهی خوارهوه پێك دێ:ئهنجومهنی بهرێوهبردنی دهزگا.پێكهاتهكانی مهڵبهندی دهزگا كه لهم بهشانه پێك دیێن:بهشی بهرێوهبردن و خۆیهتی.بهشی نهخشه كێشان و لێكۆڵینهوه و بهدوا داچوون.بهشی ماف.بهشی ژمێریاری.بهشی ورد بینی.بهرێوهبهرایهتی گشتی دهزگا فهرمانبهرێك سهرۆكایهتی دهكا كه ههڵگری بڕوانامهی سهرهتایی زانكۆ بێت و بریكاری سهرۆكی دهزگا دهبێت و ههموو دهسهڵاتهكانی ئهنجام دهدات له كاتی ئاماده نهبوونی رهسمیدا له مانه پێك دێ:بهرێوهبهرایهتی خانهنشینی.بهرێوهبهرایهتی شیاندن و چاودێری كردنی كهم ئهندامان.بهرێوهبهرایهتی وهبهر هێنان.بهرێوهبهرایهتی و بهرێوهبردنه لقی یهكانی له پارێزگاكان دا.ماددهی حهوتهم:ئهنجومهنی بهرێوهبردنی دهسهڵاتی باڵا له دهزگادا له مانه پێك دێ.سهرۆكی دهزگا- سهرۆكی ئهنجومهن.بهرێوهبهری گشتی دهزگا- جێگری سهرۆكی ئهنجومهن.سهرۆكی ئهركان له وهزارهتی كاروباری (پێشمهرگه) – نوێنهری وهزارهت.بهرێوهبهری گشتی دارایی- نوێنهری وهزارهتی دارایی.بهرێوهبهری گشتی گهشه پێدان و ئاوهدانكاری- نوێنهری وهزارهتی گهشه پێدان و ئاوهدانكاری.بهرێوهبهری گشتی چاودێری كۆمهڵایهتی- نوێنهری وهزارهتی تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی.ئهنجومهنی وهزیران سێ پسپۆر بۆ ماوهی سێ ساڵ دادهمهزرێنێ و بۆی ههیه تازهش بكرێتهوه بۆ ئهوانهی كه خاوهنی رابردوێكی شهرهف مهندانهی تێكۆشانن و به بهشداری بهرچاویان له جوڵانهوهكهدا ههیه. كارو ئهركهكانی ئهنجوومهنماددهی ههشتهم:ئهنجوومهن تایبهته بهو كار و ئهركانهی خوارهوه:پیاده كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه و یاسا و بڕیارو پێرهوه تایبهتی یهكانی به خانهنشینی شههیدانی بزوتنهوهو، ئهوانهی له ئهنجامی بهشداری كردن تێی دا توشی كهم ئهندام بوون، ههروهها ئهو یاسا و بڕیارانهش كه پهیوهندییان به كاروباریانهوه ههیه.پێشنیاز كردنی ههموار كردنی یاساكان بۆ پهرهپێدانی یاسای دهزگا، یاساو بڕیارهكانی كه پهیوهندیدارن به كارو بارهكانی و بهرز كردنهوهیان بۆ ئهنجومهنی وهزیران.دانانی سیاسهتی گشتی بۆ گهشه پێدانی دهستكهوتهكانی دهزگا و وهبهرهێنانی له ناو چوارچێوهی ئامانجه نهتهوهیی و نیشتمانی و كۆمهڵایهتی و ئابووریهكان و سهرپهرشتی كردنی جێبهجێ كردنیان له لایهن فهرمانگهكانی دهزگاكهوه.سهلماندنی بوودجهی گشتی دهزگا و ژمێركاری كۆتایی و ئهنجامدانی گوێزانهوه و ههموار كردنی به پێی یاسا كار پێكراوهكان.دانانی میلاكی دهزگاو ههموار كردنهكانی.ئهنجام دانی كهم كردنهوه و مهزات كردنهكان و بڕیاردان لهسهر بهڵێننامه وقۆنتهرات و خۆ بهستنهوهی دارایی له نێو بازنهی بودجهی سهلمێندراویدا.دانانی بهخشینی دهرماڵه به فهرمانبهره كارامهكان له فهرمانگهكاندا یا ئهوانهی به شێوهیهكی كاتی پێی سپێردراون، لهگهڵ شارهزا نێردراوهكان دا به مهرجێك له رێژهی 201% مووچهكانیان پتر نهبێ، بهخشینی دهرماڵه كه له رێژهی 70% ی مووچهكانیان پتر نهبێ بۆ ئهو كهسانهی كه بۆ ئهنجامدانی كاری زێده له دوای دهوامی رهسمی روویان لێ دهنرێ.پێكهوهنانی چهند لیژنهیهك بۆ لێكۆڵینهوه له كاروباری ههمهجۆری دهزگاكهو بۆیشی ههیه پشت به شارهزایان له دهرهوهی دهزگا ببهستێ بهرامبهر به كرێ یهكی وا كه ئهنجومهن بڕیاری لهسهر دهدات.چاودێری كردنی شیاندنی منداڵانی شههیدان، له وانهی كه مهترسی لهسهر موعاناتیان ههیه، كه له ئهنجامی باری ههڵوهشانهوهی خێزانی و له ئاكامی نهمانی دایك و باوك یاخود یهكێكیان لهلایان خولقاوه. چاودێری كردن و شیاندنی كهم ئهندامانی بزووتنهوه له ناو پێشمهرگهدا و، لێكۆڵینهوه له بارهی ژیانیان و ئامادهكردنی ئاماركردنێكی تایبهت پێیان و دانانی نهخشه بۆ راهێنان و چاودێری كردن و شیاندنیان و بهرزكردنهوهی ئاستی تهندروستی و كۆمهڵایهتی و رۆشنبیری یان به دروستكردنی مهڵبهندی تایبهتی یان سوود وهرگرتن له مهڵبهند و پهیمانگای تایبهت به فهرمانگهكانی چاودێری كۆمهڵایهتی و رێكخراوه كۆمهڵایهتی و رێكخراوه مرۆڤایهتی یهكان كه ههمان ئامانجیان ههیه و مافی پیشهیی یان له وهرگرتن به ههماههنگی لهگهڵ لایهنه تایبهتهكان دا پێ بدرێ.پێشنیاز كردنی دامهزراندنی فهرمانبهر بۆ ئهنجومهنی وهزیران و ئهنجومهنیش بۆی ههیه بهرزیان بكاتهوه و بیان گوازێتهوه و واز هێنانیان لێ قبوول بكات و خانهنشینیان بكات و به شێوهیهكی كاتی بیان سپێرێ و سزایان بدات و له كاریان لابدات و بهلێنكاری لهگهڵ پسپۆر و شارهزایان و تهكنیكاران ببهستێ بۆ كاركردن له دهزگاكهدا.دانانی راپۆرتێكی ساڵانه له بارهی كار و ئهركهكانی دهزگا و بهرز كردنهوهی بۆ ئهنجومهنی وهزیران له بارهی پوختهی چالاكییهكانی دهزگا و راپهراندنی كارهكانی و كێشه و راو پێشنیازهكانی.ئهنجومهن بۆی ههیه لقه فرمانگه بۆ دهزگاكه له یهكهكانی بهرێوهبردن دا بكاتهوه و بهش و هۆبه له نوێ دابنێ و لێكیان بدات و ههڵیان وهشێنێتهوه به پێی پێویست لهگهڵ دانانی سنوورێك بۆ كار و ئهركهكانی و پسپۆرییهكانی به پێی رێنماییهكانی خۆی.ئهنجومهن بۆی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی خۆی بدا به سهرۆكی دهزگا و بهرێوهبهره گشتی یهكانی.ماددهی نۆیهم:كۆبوونهوهكانی ئهنجومهن به سهرۆكایهتی سهرۆكی دهزگا دهبێت و بۆی ههیه داوای بهستنی بكات، له خولی ئاسایی و خولی نائاسایی داو ههرچی لێیهوه دهربچێت له بڕیار و پێشنیاز و راسپارده ئیمزایان دهكات.ماددهی دهیهم:ئهوهی رووی لێنراوه له ئهندامانی ئهنجومهنی وهزیران سهرپهرشتی دهزگاكه بكات، سهرۆكایهتی دانیشتنهكانی ئهنجومهن دهكات له كاتی ئاماده بوونی له كۆبوونهوهكهدا.ماددهی یازدهیهم:پێویسته لهسهر ئهنجومهنی ههر مانگه به لایهنی كهمهوه جارێك كۆ ببێتهوه و ئهو ئهندامهی ئهنجومهنی وهزیران كه سهرپهرشتی دهزگاكه دهكات یاخود بهلانی كهمهوه سێ یهكی ژماره ئهندامان له كاتی پێویستدا بۆیان ههیه داوای بهستنی كۆبوونهوهی نائاسایی بكهن.ماددهی دوازدهیهم:رادهی یاسایی به ئاماده بوونی سهرۆكی دانیشتنهكه و نیوهی ژمارهی ئهندامان تهواو دهبێ و ههموو بڕیار و راسپارده و پێشنیارێكیش به زۆرینهی دهنگی ئامادهبووان دهردهچێ و له كاتی بهرامبهر بوونی دهنگهكان رای ئهو لایهنه پهسهند دهكرێ كه سهرۆك دهنگی لهگهڵ داوه. ماددهی سێزدهیهم:بڕیارهكانی ئهنجومهن بۆ ئهو ئهندامهی ئهنجومهنی وهزیران دهنێردرێ كه سهرپهرشتی دهزگا دهكات و ئهگهر لاری نهبوو لێیان له ماوهی پازده رۆژ له مێژووی پێ راگهیاندنی به سهلمێنراو دادهنرێن و بۆیان ههیه جێ به جێ بكرێن، بهڵام له كاتێكدا كه لاری بوو لێیان لهو ماوه یاسایی یهدا، ئهوه بڕیارهكهی ئهو بنبڕ و دوا بڕیار دهبێ.ماددهی چواردهیهم:سهرۆكی دهزگا به پلهیهكی تایبهتی به یڕیارێك له لایهنی تایبهت به پێی یاسا كارپێكراوهكان دادهمهزرێ، به مهرجێك خزمهتگوزاری و بهشداری بهرچاوی ههبێ له بزوتنهوه بۆ ماوهیهكی گونجاو كه بۆ بهرێوهبردنی دهزگا بیشێنێ و بتوانێ كارو ئهركهكانی جێبهجێ بكات و، دهسهڵاتهكانی خۆی به پێی یاسا بهكار بێنێ و پێویسته شیاویێكی خوێندنی وای ههبێ كه ئهنجومهنی وهزیران دڵنیا بێ له وهرگرتنی فرمانی سهرۆكی دهزگاكه.ماددهی پازدهیهم:كارو ئهركهكانی سهرۆكی دهزگا ئهمانهن:بهرپرسی بهرێوهبردنی دهزگاكهیه و بهرپرسیاریشه له جێبهجێ كردنی ئهرك و كارهكانی به پێی بڕیارهكانی ئهنجومهنی بهرێوهبردن.دهرچواندنی رێنمایی پێویست بۆ رواندنی كار له دهزگاكهدا به پێی یاسا و پێره و بڕیارهكانی ئهنجومهنی بهرێوهبردن.پێشنیازكردنی پلان و بهرنامهی ئهنجومهنی بهرێوهبردن.سهرپهرشتی كردنی رێكخستنی میلاك و پرۆژهكانی بودجهی پێشنیاركراوی دهزگا له لایهن فهرمانگهكانی دهزگا و پێشكهشكردنی به ئهنجومهنی بهرێوهبردن.پێشكهش كردنی ژمێركاری كۆتایی بۆ ساڵی دارایی كۆتایی هاتوو بۆ ئهنجومهنی بهرێوهبردن لهگهڵ بهیاننامهیهكی دوور و درێژ به داهات و خهرجی یهكان.به دواداچوونی جێبهجێ كردنی پلان و بهرنامهكان و پێشكهشكردنی راپۆرتی ساڵانهی ئهنجومهنی بهرێوهبردن له بارهی چالاكی یهكانی دهزگاكه و باری دارایی.پێشنیار كردنی دهمهزراندنی فهرمانبهركانی دهزگا، ههروهها بۆی ههیه پلهیان بهرز بكاتهوهو بیان گوازێتهوه و سزایان بدات و لێیان بخات خانهنشینیان بكات ئهمهش به پێی یاسا و پێره و ئهو دهسهڵاتانهی دهبێ كه ئهنجومهنی بهرێوهبردن دهست نیشانیان دهكات.فهرمان دهدا به سهرف كردنی پاره له سنووری ئهو دهسهڵاتانهی كه له لایهن ئهنجومهنی بهرێوه بردنهوه پێی دراوه.ههندێ له دهسهڵاتهكانی خۆی دهدات به بهرێوهبهری گشتی یا ههر كهسێكی تر له فهرمانبهرانی دهزگا. ماددهی شازدهیهم:بودجهی دهزگا سهربهخۆیه و له چوارچێوهی سیاسهتی گشتی دارایی ههرێمی كوردستانی عێراق دادهنرێ و له لایهن سهرۆكی دهزگا و بهرێوهی گشتی یهوه ئاماده دهكرێ و دوای پهسهند كردنی له لایهن ئهنجومهنی بهرێوهبردنهوه، له رێگهی سهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیرانهوه بهرز دهكرێتهوه بۆ ئهنجومهنی نیشتمانی كوردستانی عێراق بۆ پهسهند كردنی.مادده حهڤدهیهم:پاره و داهاتی دهزگا له مانهی خوارهوه پێك دێت:ئهو بهخشینهی له لایهن حكومهتی ههرێمهوه بۆی بڕیار دراوه و بۆی خراوهته ناو بودجهی گشتییهوه.ماڵی گوێزراوه و نهگوێزراوه كه موڵكی دهزگاكهن.دهستكهوتهكانی وهبهرهێنانی دهزگا.ئهو بهخششانهی پێشكهش به دهزگا كراون و ئهوانهش له لایهن ئهنجومهنی بهرێوهبردنهوه قهبووڵ دهكرێن، به مهرجێك له سهرچاوهی ئاشكرا و به پێی مهشروعیهتی یاساوه وهرگیرابن.ئهو رهسمانهی له پێناو جێبهجێ كردنی ئامانجهكانی دهزگاكه فهرز دهكرێن.قازانجی ئهو چالاكی یانهی كه دهزگا دهینوێنێ.ماددهی ههژدهیهم:ههموو موڵك و ماڵێكی دهزگا، ماڵی گشتین، بۆ مهبهستی ئهو یاسایه نهبێ نابێ دهسكاری بكرێن.قهرزهكانی دهزگا و ههموو پارهیهكی كه به قانوونی دهیكهوی، قهرزی نایابن (ممتاز) له وهرگرتنیان یاسای وهرگرتنهوهی قهرزی رهوای حكومهتیان له سهر پیاده دهكرێ.ههموو ماڵێكی گوێزراوه و نهگوێزراوهی دهزگا له باج و رهسم دهبووردرێن.دهزگا له ههموو ئهو رهسمانهی دهبووردرێ كه به هۆی ههڵسوكهوتی یاسایهوه كهوتۆته سهری، ههروهها لهو داواكاریانهش كه بۆی بهرز دهكرێتهوه یان له دژی دهدرێ.حسابهكانی دهزگا له ژێر چاودێری دارایی دا دهبێت.ماددهی نۆزدهیهم:دهزگا بۆی ههیه بۆ جێبهجێ كردنی كارو ئهركهكانی و وهدهست هێنانی ئامانجهكانی ههماههنگی لهگهڵ وهزارهته تایبهتمهندهكاندا بكات، به هۆی ئهو فهرمانگانهی كه كار و ئهرك و سروشتیان لهگهڵ دهزگا وهك یهكن. ماددهی بیستهم:دهزگا بۆی ههیه لهو شوێنانهی كه لقی فهرمانگهی خۆی تێدا نییه، دابهش كردنی مووچهی خانهنشینان بهسهر ئهوانهی كه دهیان كهوێ به فهرمانگهی تایبهتی نێو یهكهكانی بهرێوهبردن له سنوری خۆیدا بسپێرێ. ماددهی بیست و یهكهم:لهسهر ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستانی عێراقه ئهم یاسایه جێ بهجێ بكات.ماددهی بیست و دووهم:ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهیهوه له رۆژنامهی رهسمیدا جێ بهجێ دهكرێ. جوهر نامق سالم سهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانی كوردستانی عێراق هۆیهكانی دهركردنی ئهم یاسایه:ئهمرۆ ئهگهر گهلی كوردستانی عێراق بۆی ههبێ شانازی بهو سیستهمه دیموكراتی یهو دهزگا دهستوورییهكانی یهوه بكات، ئهو شانازی یه، لهراستی دا بۆ ئهوانه دهگهرێتهوه كه له پێناو بوونیدا گیانی خۆیانیان بهخت كرد و مێژووێكی شكۆداریان بۆ گهلهكهمان دروست كرد و رێگهی دوا رۆژیان رۆشن كردهوه. ئهوانه شههیدانی بزاڤی رزگاری خوازی كوردستانن. جا وهك وهفادارییهك بۆیان و ریز گرتن له قوربانییهكانیان و نرخاندنی پله و پاییهیان دهبوایه دهزگایهكی تایبهتمهند ههبێت بۆ به ئهستۆوهگرتن و سهرپهرشتی كردنی راپهراندنی ههرچی پهیوهندی ههیه به مافهكانیانهوه له ریكخستن و بهدوا داچوون و جێ بهجێ كردن و سهرپهرشتی كردنی كارو باری ئهوانهی بههۆی خهباتیانهوه له رێزهكانی بزوتنهوهكهدا پهك كهوتهو كهم ئهندام بوون، بۆیه ئهم یاسایه دهركرا. ...
یاسای ژماره (4)ی ساڵی 2011 یاسای ئهنجومهنی ئاسایشی ههرێمی كوردستان-عێراق | 9
یاسای ژماره (4)ی ساڵی 2011 یاسای ئهنجومهنی ئاسایشی ههرێمی كوردستان-عێراق | 9
بهناوی خودای بهخشندهو میهرهبانبهناوی گهلهوهپهرلهمانی كوردستان- عێراق پشت به حوكمهكانی بڕگه (1)ی مادده (56) و مادده (53)ی یاسای ژماره (1)ی ساڵی 1992ی ههمواركراو و، لهسهر ئهوهی كه ئهنجومهنی وهزیران بهرچاوی خستووه، پهرلهمانی كوردستان- عێراق له دانیشتنی ئاسایی ژماره (11)ی رۆژی 2/5/2011 بڕیاری دانانی ئهم یاسایهیدا: یاسای ژماره (4)ی ساڵی 2011 یاسای ئهنجومهنی ئاسایشی ههرێمی كوردستان-عێراقماددهی یهكهم: مهبهست لهو زاراوهوه و دهستهواژانهی دادێ، واتاكانی بهرامبهریانه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه:یهكهم: ههرێم: ههرێمی كوردستان- عێراق.دووهم: سهرۆكی ههرێم: سهرۆكی ههرێمی كوردستان- عێراق. سێیهم: ئهنجومهن: ئهنجومهنی ئاسایشی ههرێم. چوارهم: راوێژكار: راوێژكاری ئاسایشی ههرێم. پێنجهم: ئاسایشی ههرێم: پاراستنی ههرێمی كوردستان- عێراق له ههڕهشهی دهرهكی و ناوخۆ. ماددهی دووهم: یهكهم: بهگوێرهی ئهم یاسایه، ئهنجومهنێك بهناوی (ئهنجومهنی ئاسایشی ههرێمی كوردستان) دادهمهزرێت و به سهرۆكی ههرێمهوه گرێ دهدرێت و پێك دێت له: دهزگای ئاسایشی ههرێم. بهڕێوهبهرایهتی گشتیی ههواڵگریی سهربازی.ئاژانسی پاراستن و زانیاری. دووهم: ئهنجومهن پلان بۆ سیاسهتێكی یهكگرتووی ئاسایش دادهڕێژێت و رێكی دهخات و ههماههنگی له نێوان تێكڕای دهزگاكانی پهیوهندیداردا بهدی دههێنێـت. ماددهی سێیهم: ئامانجی ئهم یاسایه دانان و داڕشتنی بنهماكانی ئاسایشی ههرێمه لهرێی: یهكهم: مسۆگهر كردنی ئاسایش و ئارامی له ههرێمدا. دووهم: پاراستنی بنهماو پرهنسیپهكانی دهستووری و یاسایی ههرێم. سێیهم: كۆكردنهوه و شی كردنهوهی زانیاری و ههڵسهنگاندنی ههر ههڕهشهیهك بۆ سهر ئاسایشی ههرێم.چوارهم: ئاڵوگۆڕ كردنی زانیاری له نێوان دهزگاكانی تایبهتمهند له ههرێم و حكومهتی فیدرالدا.پێنجهم: ئاڵوگۆڕكردنی تۆمهتبار و تاوانباران و رادهست كردنی كێشهكانیان له نێوان دهزگاكانی ئاسایشی فیدرال و هاوشێوهكانیان له ههرێمدا، به گوێرهی میكانیزمێك كه به پهیڕهو دیاری دهكرێت. شهشهم: پاراستنی ئاسایشی ئابووریی ههرێم به ههماههنگی لهگهڵ لایهنانی پهیوهندیدار.حهوتهم: پاراستنی ئاسایشی ههرێم له بوارهكانی تاوانه مهترسیدارهكان و تاوانه بهرنامهرێژراوهكان و تاوانی ماددهی هۆشبهر و تهزویر كردنی دراو و، گهندهڵیی كارگێڕی و دارایی و شۆردنهوهی سامان، بهگوێرهی ئهو یاسایانهی له ههرێمدا كاریان پێ دهكرێت.ههشتهم: پاراستنی سیستهمی زانیاری له ههرێمدا. نۆیهم: بهرهنگاربوونهوهی تیرۆر بهگوێرهی ئهو یاسایانهی له ههرێمدا كاریان پێ دهكرێت.دهیهم: بهرهنگاربوونهوهی كاری سیخوڕی بهگوێرهی ئهو یاسایانهی له ههرێمدا كاریان پێ دهكرێت. یازدهم: پاراستنی ئاسایشی پهیوهندی كردن. دوازدهم: پاراستنی ئاسایشی فڕۆكهخانه و دهروازه سنوورییهكان له ههرێمدا. سێزدهم: ههماههنگی كردن لهگهڵ لایهنانی پهیوهندیدار بۆ پاراستنی ئاسایشی كهسایهتیی فهرمی لهكاتی پێویستدا. چواردهم: ههماههنگی كردن لهگهڵ لایهنانی پهیوهندیدار بۆ بهدواداچوونی كاروباری پهنابهران و ئاواره و بیانیانی نیشتهجێی ههرێم. پازدهم: پاراستنی ئاسایشی خۆراك و تهندروستی له ههرێمدا به ههماههنگی لهگهڵ لایهنانی پهیوهندیدار.شازدهم: پاراستنی ئاسایشی وزه و دهزگا ژیارییهكان. حهڤدهم: ههماههنگی كردن لهگهڵ لایهنانی پهیوهندیدار بۆ پاراستنی ئاسایشی رێكخراوی نێودهوڵهتی ونێردهی دیپلۆماتی وكونسوڵخانهكان له ههرێمدا. ههژدهم: مسۆگهركردنی ئاسایشی بارهگا و پێكهاتهكانی پێشمهرگه و كۆكردنهوهی زانیاریی ههواڵگری و مهیدانی و ستراتیژی و ههڵسهنگاندنیان. ماددهی چوارهم:یهكهم: ئهنجومهن راوێژكارێكی: دهبێت، لهلایهن سهرۆكی ههرێمهوه بهپلهی وهزیر دادهمهزرێت، دهزگاكانی سهر به ئهنجومهن بهڕێوه دهبات و سهرپهرشتییان دهكات و ههماههنگییان لهنێواندا دهكات، جێگرێكی دهبێت، بهگوێرهی ئهو دهسهڵاتهی پێی دهدرێت لهبهجێ گهیاندنی ئهركهكانیدا یاریدهی دهدات. دووهم: بهرپرسی ئهو دهزگایانهی له ماددهی دووهمی ئهم یاسایهدا هاتوون، دهبنه ئهندام له ئهنجومهندا و سهرۆكی ههرێمش بۆی ههیه له حاڵهتی ئاسایی پێویستیدا كهسان یان دهزگای دیكهی بۆ زیاد بكات یان بانگهێشتی ئهنجومهن بكرێن. سێیهم: تهرخان كردنی بودجهی ئهنجومهنی ئاسایشی ههرێم له نێو بودجهی گشتیی ههرێمدا. ماددهی پێنجهم:یهكهم: ئهنجومهن رێكار و رێساكانی رهفتاری وهزیفی و مهشقی تایبهتمهندی كادیرانی دادهڕێژێت. دووهم: ئهنجومهن كارو پهیكهری ئهو دهزگایانهی ناویان له ماددهی دووهمی ئهم یاسایهدا هاتووه، بهپهیرهو یان به یاسا، بهگوێرهی پهیوهندی دهزگاكه به لایهنانی پهیوهندیدارهوه دیاری دهكات. سێیهم: به یاسایهكی تایبهت ئهرك و ماف و حاڵهتی بهرزهفتكاریی ئهفسهران و كارمهندان لهو دهزگایانه رێك دهخرێت كه له ماددهی دووهمی ئهم یاسایهدا هاتوون،. ماددهی شهشهم:راوێژكار بۆی ههیه رێنمایی پێویست بۆ جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربكات. ماددهی حهوتهم: كار به دهقی هیچ یاسا یان بڕیارێك ناكرێت كه لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا ناكۆك بێت. ماددهی ههشتهم:پێویسته لایهنانی پهیوهندیدار حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن. ماددهی نۆیهم:ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له رۆژنامهی فهرمی (وهقایعی كوردستان)دا، جێبهجێ دهكرێت. محمد قادر عبدالله (د. كهمال كهركووكی) سهرۆكی پهرلهمانی كوردستان-عێراق هۆیهكانی دهرچوونبه مهبهستی دانان و داڕشتنی بنهماكانی ئاسایشی ههرێم و ئامانجهكانی و روون كردنهوهی پێكهاته تایبهتهكانی ئهنجومهن و چۆنیهتی بهجێ گهیاندنی ئهركهكانی، ئهم یاسایه دهرچووێندرا. ...
یاسای ژماره (5)ی ساڵی 2001 یاسای سێیهم ههمواركردنی یاسای ژماره (9)ی ساڵی (1993)ی وهزارهتی ناوخۆی ههرێمی كوردستانی عێراق | 5
یاسای ژماره (5)ی ساڵی 2001 یاسای سێیهم ههمواركردنی یاسای ژماره (9)ی ساڵی (1993)ی وهزارهتی ناوخۆی ههرێمی كوردستانی عێراق | 5
یاسای سێیهم ههمواركردنی یاسای ژماره (9)ی ساڵی (1993)ی وهزارهتی ناوخۆی ههرێمی كوردستانی عێراق به ناوی خوای گەورەو میهرهبانبه ناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستانی عێراقژماره دهرهێنان: 5 رۆژی دهرهێنان: 6/6/2001 پشت به حوكمهكانی بڕگهی (1)ی ماددهی (56) و ماددهی (53) له یاسای ژماره (1)ی ههمواركراوی ساڵی (1992) و لهسهر داواكاری وهزیری ناوخۆ و رهزامهندی ئهنجومهنی وهزیران و ئهو یاساكارییهش كه ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له دانیشتنی ژماره (12)ی رۆژی (5/6/2001)یدا ئهنجامی داوه و، به پێی ئهو دهسهڵاتەش كه بڕگهی (3)ی یاسای ژماره (10) ی ساڵی 1997 پێمانی داوه، بڕیاری دهرهێنانی ئهم یاسایهمان دا: یاسای ژماره (5)ی ساڵی 2001یاسای سێیهم ههمواركردنی یاسای ژماره (9)ی ساڵی (1993)ی وهزارهتی ناوخۆی ههرێمی كوردستانی عێراق ماددهی یهكهم:بهرێوهبهرییهکی گشتی نوێ به ناوی (بهڕێوهبهری گشتیی پۆلیسی هاتوچۆ) سهر به وهزارهتی ناوخۆ دادهمهزرێ، بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكا روتبهكهی لە روتبەی عهقیدی پۆلیس كهمتر نهبێ. ماددهی دووهم:ماددهی چوارهمی یاسای ژماره (9)ی ساڵی (1993) ههموار دهكرێ و، بهم شیوهیه دهخوێنرێتهوه:بهڕێوهبهریهتی گشتی پۆلیسی هاتوچۆ، بۆ ئهو بهرێوهبهرێتییه گشتیانە زیاد دهكرێ كه له ماددهی چوارهمی یاسای ژماره (9)ی ساڵی (١٩٩٣)ی وهزارهتی ناوخۆدا ناویان هاتووه، دهبێ به بڕگهی (7)ی ماددهكهی سهرهوه.بهڕێوهبهرییهكانی پۆلیسی هاتوچۆی پارێزگاكان به خۆیان و ههموو پێكهاتهكانیانهوه، له بهرێوهبهرێتیی گشتیی پۆلیس دەکرێنەوەو بە بەرێوەبەرێتیی گشتیی پۆلیسی هاتوچۆوه دهبهسترێن. ماددهی سێیهم: ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت، ناخرێته بهركار. ماددهی چوارهم:پێویسته ئهنجومهنی وهزیران حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه بهركار. ماددهی پێنجهم: ئهم یاسایه، له رۆژی بڵاوكردنهوهی له (وهقایعی كوردستان)دا، دهخرێته بهر كار. د. رۆژ نوری شاوهیس سهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستانی عێراق ...
یاسای ژماره (5)ی ساڵی 2011 یاسای دهزگای ئاسایشی ههرێمی كوردستان-عێراق | 14
یاسای ژماره (5)ی ساڵی 2011 یاسای دهزگای ئاسایشی ههرێمی كوردستان-عێراق | 14
بهناوی خودای بهخشندهو میهرهبانبهناوی گهلهوهپهرلهمانی كوردستان- عێراق پشت به حوكمهكانی بڕگه (1)ی ماددهی (56) و ماددهی (53) یاسای ژماره (1) ی ساڵی 1992ی ههموار كراوو، لهسهر ئهوهی كه ئهنجومهنی وهزیران بهرچاوی خستووه، پهرلهمانی كوردستان-عێراق له دانیشتنی ئاسایی ژماره (12)ی رۆژی 3/5/2011، بڕیاری دانانی ئهم یاسایهیدا: یاسای ژماره (5)ی ساڵی 2011یاسای دهزگای ئاسایشی ههرێمی كوردستان-عێراقماددهی یهكهم: مهبهست لهم زاراوه و دهستهواژانهی دادێن، واتاكانی بهرامبهریانه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه:یهكهم: ههرێم: ههرێمی كوردستان-عێراق.دووهم: سهرۆكایهتیی وهزیران: سهرۆكایهتیی ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان- عیراق.سێیهم: دهزگا: دهزگای ئاسایشی ههرێمی كوردستان- عیراق.چوارهم: سهرۆكی دهزگا: سهرۆكی دهزگای ئاسایشی ههرێمی كوردستان- عیراق.پێنجهم: جێگری سهرۆكی دهزگا: جێگری سهرۆكی دهزگای ئاسایشی ههرێمی كوردستان- عیراق.ماددهی دووهم:دهزگایهك له ههرێمدا به ناوی دهزگای ئاسایشی ههرێمی كوردستان دادهمهزرێت و خاوهن كهسایهتیی مهعنهوی و سهربهخۆیی دارایی وكارگێڕی دهبێت و بودجهی تایبهتیشی دهبێت و به سهرۆكایهتیی ئهنجومهنی وهزیرانهوه گرێ دهدرێت.ماددهی سێیهم:دهزگا به ههماههنگی لهگهلأ لایهنانی پهیوهندیدار، ئهم ئهركانهی دادێن جێبهجێ دهكات:یهكهم: پاراستنی ئازادیی گشتی و تایبهت به گوێرهی بنهماكانی دیموكراسی و مافی مرۆڤ.دووهم: ئاسایشی دهزگاكانی دهستووری و یاسایی(پهرلهمان، حكومهت، دادوهری) له ههرێمدا، ههروهها كهسایهتی و دهزگاكان و هی دیكه.سێیهم: پاراستنی ئاسایشی كاری سیاسی و مهدهنی وپیشهیی له ههرێمدا.چوارهم: پاراستنی ئابووریی نیشتیمانی.پێنجهم: مسۆگهر كردنی ئاسایشی فڕۆكهخانهو بهنداوو دامهزراوهكانی نهوت و دهروازهكانی سنوور.شهشهم: پارێزگاری كردن له كهلهپوورو كولتووری گهلی كوردستانی عیراق به تێكڕای پێكهاتهكانی نهتهوهیی و ئایینی و مهزههبییهوه.حهوتهم: كۆ كردنهوهی زانیاری و دهست نیشان كردنی جموجۆڵهكان لهبارهی ههڕهشهی ناوخۆ بۆ سهر ئاسایشی نیشتیمانی له ههرێمدا و ههڵسهنگاندن و رووبهڕوو بوونهوهی.ههشتهم: بهدی هێنانی ئاسایش وئارامیی كۆمهڵایهتی و نههێشتنی تاوانی بهرنامهڕێژكراوهكان به ههموو جۆرهكانییهوه، ههروهها نههێشتنی تاوانی تیرۆر و مادده هۆشبهرهكان.نۆیهم: مسۆگهر كردنی ئاسایش و سهلامهتی و نهێنیی گهیاندن و سهلامهتیی هاتن و چوون له ههرێمدا.دهیهم: پارێزگاری كردن له شوێنانی خوداپهرستی و جێگهی ئایینی و دابین كردنی ئاسایشیان.یازدهیهم: مسۆگهر كردنی ئاسایش و سهلامهتیی ناوهندهكانی گهشتیاری و جێگهكانی شوێنهوار و مێژوویی و شوێنهوارهكان.دوازدهیهم: پاراستنی ئاسایشی خۆراك و تهندروستی له ههرێمدا.سێزدهیهم: پاراستنی شوێنی كارو بوونی رێكخراوهكانی نێودهوڵهتی وكارمهندانی نێودهوڵهتی و پاراستنی شاندی دیپلوماسی وشاندی دیكه، ههروهها نێردهی كونسوڵخانهكان و فهرمانبهران وئهندامانی خێزانهكانیان له ههرێمدا.چواردهیهم: بهدواداچوونی پرسی پهنابهر و كۆچبهر ونیشتهجێ بووان و میوانانی بیانی له ههرێمدا.پازدهیهم: ئاڵۆگۆڕكردنی تاوانبار و تۆمهتباران و رادهست كردنی دۆسیهكانیان له نێوان دهزگاكانی ههرێم و دهزگاكانی فیدرالدا، به گوێڕهی ئهو میكانیزمهی یاسا دیاریی دهكات.ماددهی چوارهم:یهكهم: سهرۆكی دهزگا:به سهرۆكی باڵای دهزگا دادهندرێت و خاوهنی دهسهڵاتی كارگێڕی ودارایی ویاسایی پێویست به بهڕێوهبردنی دهزگایه و له پلهی وهزیردا دهبێت و له لایهن سهرۆكایهتیی ئهنجومهنی وهزیرانهوه كاندید دهكرێت و به مهرسوومی ههرێمی دادهمهزرێت.دووهم: جێگری سهرۆكی دهزگا:سهرۆكی دهزگا، جێگرێكی به پلهی بریكاری وهزارهت دهبێت، له لایهن سهرۆكایهتیی ئهنجومهنی وهزیرانهوه كاندید دهكرێت و به مهرسوومێكی سهرۆكایهتی ههرێم دادهمهزرێت و ئهو دهسهڵاتهش پیاده دهكات كه له لایهن سهرۆكی دهزگاوه پێی دهدرێت، ئهركهكانی سهرۆكی دهزگا له كاتی ئاماده نهبوونیدا دهگرێته ئهستۆ.ماددهی پێنجهم:یهكهم: ئهنجومهنی دهزگا پێك دێت له:1- سهرۆكی دهزگا سهرۆك.2- جێگری سهرۆكی دهزگا جێگر.3- بهرێوهبهرانی گشتی ئهندام.4- ئهنجومهن بۆی ههیه له كاتی پێویستدا پهنا بباته بهر شارهزایان، بهبێ ئهوهی مافی دهنگدانیان ههبێت.دووهم: ئهنجومهن كۆبوونهوهی دهوری دهبهستێت و بۆی ههیه له كاتی پێویستدا كۆبوونهوهی نائاسایی گرێ بدات و بڕیارهكانیشی به زۆرینه دهردهچن و له كاتی یهكسان بوونی دهنگدا، ئهو لایهنه قبوولأ دهكرێت كه سهرۆك دهنگی لهگهڵ داوه. ماددهی شهشهم:پێكهاتهكانی دهزگا:دهزگا بریتییه له:یهكهم: ئهم بهڕێوهبهرایهتییه گشتیانهی دادێن:1- بهڕێوهبهرایهتیی گشتی دیوان.2- بهڕێوهبهرایهتیی گشتیی ئاسایش.3- بهڕێوهبهرایهتیی گشتیی ئاسایش سیاسی.4- بهڕێوهبهرایهتیی گشتیی نههێشتنی هۆشبهر.5- بهڕێوهبهرایهتیی گشتیی ئاسسایشی فڕۆكهخانهو دهروازه سنووریهكان دامهزراوهكانی نهوت و بهنداو.دووهم: پهیمانگای پهرهپێدانی ئاسایش، ئهفسهرێك كه پلهكهی له پلهی عهمید كهمتر نهبێت، سهرۆكایهتی دهكات و دهبێ بڕوانامهی بهكالۆریۆسی بهدهست هێنا بێت.ماددهی حهوتهم:ئهركهكانی ئهنجومهنی دهزگا:- یهكهم: سهرپهرشتی كردنی بهڕێوه چوونی كارو، دهركردنی بڕیاری پێویست لهم بارهیهوه.دووهم: دانانی پهیڕهوی ناوخۆ بۆ دهزگا، به ههماههنگی لهگهلأ ئهنجومهنی ئاسایشی ههرێم.سێیهم: بڕیاری پێكهێنان یان ههڵوهشاندنهوه یان لێكدانی بهڕێوهبهرایهتییهگشتییهكان و بهش و هۆبهكانی گرێ دراو به دهزگاوه له كاتی پێویستدا.چوارهم: ئاماده كردنی بودجهی دهزگاماددهی ههشتهم:كاروباری دهزگا:- یهكهم: دامهزراندنی بهڕێوهبهرانی گشتی له دهزگا له لایهن سهرۆكایهتیی ئهنجومهنی وهزیرانهوه به گوێڕهی یاساكانی كار پێ كراو دهبێت، به مهرجێك شارهزایی وپسپۆری و ساڵانی راژهو دهست پاكی رهچاو بكرێن و پلهشیان له پلهی عهمید كهمتر نهبێت.دووهم: بهڕێوهبهران له دهزگادا له لایهن سهرۆكهكهیهوه به راسپاردهی ئهنجومهنی دهزگا دادهزمهزرێن، به مهرجێك له ههڵبژاردنهكهدا شارهزایی وپسپۆری و ساڵانی راژهو دهست پاكی رهچاو بكرێن و پلهشیان له پلهی موقهدهم كهمتر نهبێت.سێیهم: ژمێریاریی دهزگا له ژێر وردبینی و چاودێریی لیژنهیهكی تایبهتدا دهبێت، كه له لایهن سهرۆكایهتیی ئهنجومهنی وهزیرانهوه بۆ ئهو مهبهسته پێك دههێندرێت.چوارهم: ههموو ئهو یاسایانهی بهسهر هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆدا پهیڕهو دهكرێن، بهسهر ئهفسهرو كارمهندانی دهزگای ئاسایشی ههرێمی كوردستانیشدا پیاده دهكرێن. ماددهی نۆیهم:سهرۆكی دهزگا بۆی ههیه رێنمایی پێویست بۆ جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایهو پهیڕهوی ناوخۆی تایبهت به دهزگاكه دهربكات. ماددهی دهیهم:خزمهتكردن له دهزگاكهدا و مهرجهكانی وهرگرتن تێیدا، لهسهر بنهمای لێهاتوویی و شیاوی و دهست پاكی دهبێت (الكفاءه والمۆهلات و النزاهه)، بهبێ گوێدان به بنهماكانی ناسنامهی نهتهوهیی و ئایینی وسیاسی. ماددهی یازدهم:یاسای دهستهی گشتیی ئاسایشی ههرێمی كوردستان ـ عیراق ژماره (46) ی ساڵی 2004ی ئاسایشی ههڵدهوشێتهوه. ماددهی دوازدهیهم:كار به دهقی هیچ یاسا یان بڕیارێك ناكرێت كه لهگهلأ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا ناكوك بێت. ماددهی سێزدهیهم:پێویسته ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن. ماددهی چواردیەم:ئهم یاسایه له رۆژی بڵاو كردنهوهی له رۆژنامهی فهرمیی (وهقایعی كوردستان) دا كاری پێ دهكرێت. محمد قادر عبدالله (د. كهمال كهركووكی) سهرۆكی پهرلهمانی كوردستان-عێراق هۆیهكانی دهرچوونپاڵپشت به رهوتی دیموكراسی و دامهزراوهیی كه گهلی كوردستان باوهڕی پێیهتی و بۆ بهدهنگهوه چوونی ههموو خواستێكی هاووڵاتیانی ههرێم له رووی دهستهبهر بوونی ئاسایش و ئارامی و ئازادی و خۆشگوزهرانی، بۆ رێكخستنی ئهرك و دهسهڵات و پسپۆرایهتی وپێكهاتهكانی دهزگاكانی ئاسایش له ههرێمی كوردستان و له پێناو چهسپاندنی كۆڵهكهكانی سیستهمێكی ئاسایش نیشتیمانیی كارا و رێك و پوخت، هاوشان بێت لهگهلأ ئاستهنگهكانی ئاسایشی ناوخۆو دهرهكیی، به گوێرهی بنهماكانی دهستوورو یاساو دیموكراسی و پهیماننامهكانی جیهانیی مافی مرۆڤ كه حكومهتی ههرێمی كوردستان باوهڕی پێیانه، ئهم یاسایه دهرچووێندرا. ...
یاسای ژماره (6) ی ساڵی 2009 یاسای وهزارهتی ناوخۆی ههرێمی كوردستان ـ عیراق | 9
یاسای ژماره (6) ی ساڵی 2009 یاسای وهزارهتی ناوخۆی ههرێمی كوردستان ـ عیراق | 9
بهناوی خوای بهخشنده و میهربانپهرلهمانی كوردستان ـ عیراقبهناوی گهلهوه پشت به حوكمی بڕگه (1)ی مادده (56) له یاسای ژماره (1)ی ساڵی 1992ی ههمواركراو و لهسهر داوای ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان ـ عیراق، پهرلهمانی كوردستان ـ عیراق له دانیشتنی ژماره (14)ی رۆژی 18/5/2009یدا ئهم یاسایهی دهرچوواند: یاسای ژماره (6) ی ساڵی 2009یاسای وهزارهتی ناوخۆی ههرێمی كوردستان ـ عیراق ماددهی یهكهم:مهبهست لهم زاراوانهی خوارهوه،ماناكانی بهرامبهریانه بۆ مهبهستی ئهم یاسایهیهكهم: ههرێم: ههرێمی كوردستان ـ عیراق.دووهم: وهزارهت: وهزارهتی ناوخۆی ههرێمی كوردستان.سێیهم: وهزیر: وهزیری ناوخۆی ههرێم.چوارهم: بریكاری وهزارهت: بریكاری وهزارهتی ناخۆ.پێنجهم: یهكهی كارگێڕیی: (پارێزگا ـ قهزا ـ ناحیه).شهشهم: هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ: (پۆلیس ـ هاتوچۆ ـ گهشت و وڵاتنامه ـ بهرگریی شارستانی). ئامانج وئهركهكانی وهزارهت ماددهی دووهم:وهزارهت بهدێهێنانی ئهم ئامانج و ئهركهكانهی خوارهوه دهگرێته ئهستۆ:ـیهكهم: جێبهجێ كردنی سیاسهتی گشتیی حكومهتی ههرێم و پارێزگاریی یهكگرتنی و پاراستنی ئاسایشی ناوخۆی.دووهم: كاركردن له پێناوی سهپاندنی پرنسیپی سهروهریی یاساو پارێزگاری كردن له سیستهمی گشتی و پاراستنی سامانی گشتی و تایبهتی.سێیهم: كاركردن له پێناوی پاراستن و زامن كردنی دهستدانه ئازادیه دیموكراتیهكان و مافهكانی مرۆڤ وبهرجهستهكردنی رۆڵی دهزگاكانی كۆمهڵگای شارستانی له ههرێمدا.چوارهم: كاركردن له پێناوی رێگهگرتن له روودانی تاوان و توندوتیژی له دژی ئافرهت و بهرهنگاربوونهوهی، به مهبهستی بهدێهێنانی ئاسایش وسهقامگیریی و سهلامهتی گشتیی.پێنجهم: هاوكاریی وههماههنگی كرن له گهلأ وهزارهت و دهزگاگشتیه تایبهتمهندهكاندا له بارهی ئهو كارو ئهركهكانهی كه پهیوهندیان به پاراستنی ئاسایش و پارێزگاری كردنی سیستهمی گشتی و ههماههنگی كردن لهگهلأ وهزارهتی ناوخۆی فیدراڵی یان ههر رێكخراوێكی عیراقی یاخود نێودهوڵهتی له چوارچێوهی تایبهتمهندییهكانی وزهارهتدا ههیه.شهشهم: بڵاوكردنهوهی هوشیاری رۆشنبیریی و ئاسایشی و دروستكردنی كهش و ههوایهكی تهنایی له نێوان هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ و توێژه ههمه جۆرهكانی كومهڵگای شارستانی و تاكهكان بۆ ئاراستهكردنیان به هاوكاریی و ههماههنگی كردن له پێناوی پاراستنی بهرژهوهندیی گشتی هاوبهشدا.حهوتهم: چاودێری كردنی ئاوارهو كۆچ پێكراوهكان و پهنابهران و كۆشش كردن له پێناوی چاككردنی بارودۆخیان و پێشكهش كردنی چارهسهر وفهراههمكردنی خزمهتگوزاریی وههماههنگی كردن لهگهلأ وهزارهت و لایهنه پهیوهندیدارهكان له بارهیانهوه. پێكهاتهكانی وهزارهت ماددهی سێیهم:وهزارهت لهمانهی خوارهوه پێكدێ:یهكهم: وهزیر: سهرۆكی باڵای وهزارهته و بهرپرسه له جێبهجێ كردنی سیاسهتهكانی و سهرپهرشتی جێبهجێ كردنی یاساو پێڕهوهكان و دهرچوواندنی رێنمایی وفهرمان و بهیاننامهكان له چوارچێوهی ئهركی كارهكانی وهزارهت و پێكهاتهكانی و ههموو كاروباره دارایی و كارگێڕی و سهربازیی و رێكخستن و هونهری وبهدوا داچوونیان و ئاراسته كردنیان وههماههنگی كردن له نێوان دهزگا گشتیهكاندا له چوارچێوهی سنووری ئهم یاسایه و یاسا كارپێكراوهكانی دیكه و بۆی ههیه ههندێك له دهستهڵاتهكانی بداته بریكارهكانی وهزارهت وسهرۆكی یهكه كارگێڕییهكان و بهڕێوهبهرهگشتیهكان و سهرۆكی فهرمانگهكان و لهبهردهم ئهنجومهنی وهزیراندا بهرپرسپار دهبێ، چونكه ئهندامێكی هاوكاره تێیدا. دووهم: بریكارهكانی وهزارهت:بریكاری وهزارهت بۆ كاروباری هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ.بریكاری وهزارهت بۆ كارگێڕیی گشتی.سهرپهرشتی هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ و فهرمانگهكانی كاروباری گشتی و یهكه كارگێڕییهكان و كارگێڕییه خۆجێیهكان دهكهن وئهو ئهرك و دهستهڵاتانهی كه وهزیر پێیان دهسپێری ههڵدهسووڕێنن بهمهرجێ دهبێ خاوهن شارهزایی ولێهاتوویی بن و بهلای كهمی خاوهنی بڕوانامهی بهرایی زانكۆ بن.سێیهم: نووسینگهی وهزیر: فهرمانبهرێك بهرێوهی دهبات به ناونیشانی بهڕێوهبهر یاخود ئهفسهریك كهپایهكهی له نهقیب كهمتر نهبێ و خاوهنی بڕوانامهی بهرایی زانكۆ بێت وچهند فهرمانبهرو كارمهندێك یارمهتی دهدهن.چوارهم: نووسینگهكانی ههردوو بریكارهكانی وهزارهت: ههر بریكارێكی وهزارهت نووسینگهی تایبهتی خۆی ههیه و فهرمانبهریك سهرۆكایهتی دهكات یاخود ئهفسهریك به ناونیشانی بهرێوهبهر و چهند فهرمانبهر و كارمهندێك یارمهتی دهدهن.پێنجهم: راوێژكاران: راوێژكاری وهزیر به پلهی تایبهتی دهبێ و دهبێت خاوهنی بروانامهی بهرایی زانكۆ بێت له بواری پسپۆڕییهكهی و بهلانی كهم له (15) ساڵ خزمهتی به كردهنی ههبێت و خاوهی شارهزایی و لێهاتوویی بێ و لهو مهسهلانهی كه وهزیر بۆی دهنێرێ مهشوهرهت پێشكهش دهكات و دامهزراندنی به پێشنیازی وهزیر دهبێ و بهمهرجێك نابێ ژمارهیان له چوار زیاتر بن.شهشهم: پارێزگارانی ههرێم:پارێزگار: فهرمانبهری یهكهمی جێبهجێ كردنه له پارێزگاو بهوهزارهتهوه دهلكێ و پێویسته ئهو یاساو پیڕهوو رێنمایی و فهرمانانه جێبهجێ بكات كه لهوهزیرهكانهوه دهردهچێ و سهبارهت به ماف وخزمهتی وهزیفیش بهپلهی تایبهتی (بریكاری وهزارهت) دهبێ.حهوتهم: ئهنجومهنی وهزارهت:له دیوانی وهزارهت ئهنجومهنێك پێكدی پێی دهگوترێ (ئهنجومهنی وهزارهت) و له مانه پێك دێت:أ- وهزیر : سهرۆكی ئهنجومهن.ب- بریكارانی وهزارهت: ئهندامن.ج- پارێزگاران: ئهندامن.د- بهرٍێوه گشتییهكان: ئهندامن.ه- راوێژكاران: ئهندامن.2- ئهنجومهن لێكۆڵینهوه و گفتوگۆدهكات و بیڕورا دهردهبڕێت له ههموو ئهوانهی كه وهزیر بۆی دهنێرێ.3- وهزیر بۆی ههیه بانگهێشتی ههركهسێك له كارمهندانی وهزارهت یان وهزارهتهكانی تر بكات لهوانهی پسپۆڕی و شارهزاییان ههیه بۆ ئهوهی له دانیشتنهكه ئاماده بن یاخود به پێی پێویست.4- ئهنجومهن كۆبوونهوهكانی خۆی ههر سێ مانگ جارێك دهبهستێ یان له سهر بانگهێشتی وهزیر و بهسهرۆكایهتی ئهو و لهكاتی ئامادهنهبوونی، بریكاری وهزارهت له سهرۆكایهتی كردنی دانیشتهكه جێی دهگرێتهوه كه وهزیر رای دهسپێرێ.5- بریارهكانی ئهنجومهن له رۆژی دهرچوونیانهوه بهركارن. ههشتهم: بهرێوهبهرایهتی گشتیی دیوان: فهرمانبهرێك بهڕێوهی دهبات به پلهی بهرێوهبهری گشتی كه خاوهن بڕوانامهی بهرایی زانكۆ بێت وخاوهن شارهزایی و لێهاتوویی بێ و ئهمانهی پێودهلكێ:بهڕێوهبهرایهتی كارگێڕیی.بهڕێوهبهرایهتی خۆیهتی.بهڕێوهبهرایهتی ژمێریاریی.بهڕێوهبهرایهتی پلان وبهدواداچوون.بهڕێوهبهرایهتی میره وئالیات.بهڕێوهبهرایهتی راگهیاندن وپهیوهندییهكان.بهڕێوهبهرایهتی وردبینی و چاودێری.بهڕێوهبهرایهتی تهكنولۆجیای زانیارییهكان (بانكی زانیاریی). نۆیهم: بهرێوهبهرایهتی گشتی ناوخۆ:فهرمانبهرێك به پلهی بهڕێوهبهری گشتی بهڕێوهی دهبات كه بڕوانامهی بهرایی زانكۆ ههبێ یاخود ئهفسهرێك بێت له هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ پایهكهی له عهقید كهمتر نهبێ و بڕوانامهی بهرایی زانكۆی ههبێ و خاوهن شارهزایی و لێهاتوویی بێ وئهم بهڕێوهبهرایهتیانهی پێوه دهلكێ:بهڕێوهبهرایهتی بهدواداچوونی توندوتیژی دژی ئافرهت.بهڕێوهبهرایهتی كۆمهڵهو رێكخراو و حزبهكان.بهڕێوهبهرایهتی كاروباری نهێنی و پهیوهندییه تایبهتیهكان.بهڕێوهبهرایهتی ئاراستهكردن و رابهری كردنی مهعنهوی.بهڕێوهبهرایهتی بهدواداچوونی تاوانه رێكخراوهكان.بهڕێوهبهرایهتی مهشق وشیاندن و لیكۆڵینهوه و لێتۆژینهوهكان.بهڕێوهبهرایهتی هاماههنگی و پهیوهندییه ههرێمیهكان.دهیهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتیی كارگێڕیی خۆجێیهتی:فهرمانبهرێك به پلهی بهڕێوهبهری گشتی بهڕێوهی دهبات كه خاوهن بڕوانامهی بهرایی زانكۆ بێت و شارهزایی و لێهاتووی ههبێ و ئهمانهی خوارهوهی پێوهدهلكێ:بهڕێوهبهرایهتی كارگێڕیی وخۆیهتی.بهڕێوهبهرایهتی ژمێریاریی.بهڕێوهبهرایهتی موڵكهكان.بهڕێوهبهرایهتی وردبینی و چاودێری.بهڕێوهبهرایهتی ئهندازهی پرۆژه و دیزاینهكان.بهڕێوهبهرایهتی پلان و بهدواداچوون.بهڕێوهبهرایهتیهكانی خۆجێیهتی له پارێزگاكانی ههرێمدا.یازدهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی بهرهنگاربوونهوهی توندوتیژی دژی ئافرهت:فهرمانبهرێك به پلهی بهڕێوهبهری گشتی بهڕێوهی دهبات كه بڕوانامهی بهرایی زانكۆی ههبێ و خاوهن شارهزایی و لێهاتووی بێ.دوازدهم: دهستهی پشكنینی كارگێڕی:فهرمانبهریك له پلهی بهڕێوهبهری گشتی بهڕێوهی دهبات كه خاوهن شارهزایی و پسپۆری بێ و بڕوانامهی بهرایی زانكۆ ههبێ، ژمارهیهك له پشكێنهران یارمهتی دهدهن و دهسته تایبهتمهنده به پشكنینی یهكه كارگێڕیهكان وفهرمانگه و بهڕێوهبهرایهتیه گشتیهكان و ئهو بهشانهی سهر به وهزارهتن جگه له فهرمانگهكانی هێزی ئاسایشی ناوخۆ.سێزدهم: مهڵبهندی پهرهپێدانی كارگێڕیی:كادیری كارگێڕیی و سهرۆكی یهكه كارگێڕییهكان ئاماده دهكات وئاستی كاركردنیان و توانا زانستی و كارگێری و رێكخستن و هونهریهكانیان بهرز دهكاتهوه و كاروباری مهڵبهند به پێرهوێك رێكدهخات.چواردهم: بهڕێوهبهرایهتی كاروباری هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ:ئهفسهریكی پۆلیس بهڕێوهی دهبات كه پایهی له رائید كهمتر نهبێ و خاوهن شارهزایی و لێهاتووی بێ له بواری كاری له هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ و له بارهگاكهی وهزارهتدا دهبێ و ئهركهكانی له ههماههنگی كردن له نێوان بهڕێوهبهرایهتیه گشتییهكانی هێزی ئاسایشی ناوخۆ و فهرمانگهكانی سهر به بریكاری وهزارهت بۆ كاروباری هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ دیاری دهكرێن.پازدهم: فهرمانگهی یاسایی: فهرمانبهرێك سهرۆكایهتی دهكات به پلهی بهڕێوهبهر یان ئهفسهرێك كهبڕوانامهی بهرایی زانكۆی له یاسادا ههبێ و شارهزایی و لێهاتووی بهلای كهم (ده) سالأ له بواری پسپۆرییهكهی ههبێ و به وهزیرهوه دهڵكی.شازدهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی پۆلیس:بهڕێوهبهرێكی گشتی خاوهن شارهزایی وپسپۆڕی له كارهكهی خۆی بهڕێوهی دهبات كه بڕوانامهی بهرایی زانكۆی ههبێ و له ئهفسهرهكانی هێزی ئاسایشی ناوخۆ بێت و پایهكهی له عهمید كهمتر نهبێ و دوو یاریدهدهر یارمهتی دهدهن كهپایهیان له رائید كهمتر نهبێ و پاراستنی سیستهمی گشتی دهگرێته ئهستۆ لهگهلأ پیادهكردنی سهروهریی یاسا و ههر چی پهیوهندیدار بێ به كاروباری پۆلیس و، بارهگای گشتی بهرێوهبهرایهتی گشتی پۆلیس لهمانهی پێكدێ:بهڕێوهبهرایهتی تاوان و جموجۆل.بهڕێوهبهرایهتی كارگێڕیی.بهڕێوهبهرایهتی فهرمانگهی یاسایی.بهڕێوهبهرایهتی ژمێریاری.بهڕێوهبهرایهتی وردبینی وچاودیری.بهڕێوهبهرایهتی ئامار.بهڕێوهبهرایهتی پلان و بهدواداچوون.بهڕێوهبهرایهتی مهشق وشیاندن.بهڕێوهبهرایهتی بهدواداچوونی توندوتیژی دژی ئافرهت.ههروهها ئهم بهڕێوهبهرایهتیانهشی پێوه دهلكێ:بهڕێوهبهرایهتیهكانی پۆلیسی پارێزگاكان.بهڕێوهبهرایهتیهكانی بهرگری شارستانی له پارێزگاكاندا.بهڕێوهبهرایهتی پۆلیسی كارهبای ههرێم.بهڕێوهبهرایهتی پۆلیسی پاراستنی دارستانهكان وژینگه له ههرێمدا.بهڕێوهبهرایهتی پاراستنی دهزگاكانی نهوت.بهڕێوهبهرایهتی ساغكردنهوهی بهڵگهكانی تاوان له ههرێمدا.بهڕێوهبهرایهتی موخابهرهی پۆلیس.بهڕێوهبهرایهتیهكانی بهرگری شارستانی له فڕۆكهخانهكان.بهڕێوهبهرایهتی پۆلیسی چالاكییه شارستانیهكان له ههرێمدا. حهڤدهم: بهڕێوهبهرایهتی گهشت و وڵاتنامهی گشتی:ئهفسهرێك به پلهی بهڕێوهبهری گشتی له ئهفسهرهكانی هێزی ئاسایشی ناوخۆ بهڕێوهی دهبات كه پایهكهی له عهمید كهمتر نهبێ و بڕوانامهی بهرایی زانكۆی ههبێ و خاوهنی شارهزایی وپسپۆڕیی بێ له بواری كارهكهی و دوو یاریدهدهر یارمهتی دهدهن كهپایهكهیان له رائید كهمتر نهبێ وههموو كاروبارێكی پهیوهست به رهگهزنامه و باری شارستانی و نشینگهو و پاسپۆرت له سنووری یاسا جێبهجێ كراوهكان دادهگرێته ئهستۆ و بارهگای گشتی لهمانه --------پێكدێ:بهڕێوهبهرایهتی كاروباری رهگهزنامه.بهڕێوهبهرایهتی كاروباری پاسپۆرتهكان.بهڕێوهبهرایهتی كاروباری نشینگه.بهڕێوهبهرایهتی باری شارستانی.بهڕێوهبهرایهتی فهرمانگهی یاسایی.بهڕێوهبهرایهتی كارگێڕیی وخۆیهتی.بهڕێوهبهرایهتی ژمێریاری.بهڕێوهبهرایهتی وردبینی و چاودێری.بهڕێوهبهرایهتی ئامار. ئهمانهشی پێوه دهلكێ:بهڕێوهبهرایهتیهكانی رهگهزنامه و باری شارستانی له پارێزگاكاندا.بهڕێوهبهرایهتیهكانی پاسپۆرت له پارێزگاكاندا.بهڕێوهبهرایهتیهكانی نشینگه له پارێزگاكاندا.ههژدهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی هاتووچۆ:ئهفسهرێك به پلهی بهڕێوهبهری گشتی له ئهفسهرهكانی هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ بهڕێوهی دهبات كه بڕوانامهی بهرایی زانكۆی ههبێ و خاوهن شارهزایی و پسپۆڕی بێت له بواری كارهكهی و پایهكهی له عهمید كهمتر نهبێ و دوو یاریدهدهر یارمهتی دهدهن كه پایهیان له رائید كهمتر نهبێ وپیادهكردنی یاسا و پێڕهو و رێنماییهكانی هاتوچۆ دهگرێته ئهستۆ و جوولانهوهی رۆیشتن و ئهندازهی هاتووچۆ رێكدهخات و لهمانه ----------پێكدێ:بهڕێوهبهرایهتی كاروباری هونهریی.بهڕێوهبهرایهتی ئهندازهی هاتووچۆ.بهڕێوهبهرایهتی كارگێڕیی خۆیهتی.بهڕێوهبهرایهتی فهرمانگهی یاسایی.بهڕێوهبهرایهتی ژمێریاریی.بهڕێوهبهرایهتی وردبینی و چاودیری.بهڕێوهبهرایهتی پلاندانان و بهدواداچوون و ئامار.بهڕێوهبهرایهتی میره وئالیات و موخابهره.2- بهڕێوهبهرایهتیهكانی هاتووچۆی پارێزگاكانی پێوه دهلكێ.نۆزدهم: دهستهی پشكنینی هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ:ئهفسهرێك بهپلهی بهڕێوهبهری گشتی بهرێوهی دهبات كهپایهكهی له عهمید كهمتر نهبێ و خاوهن شارهزایی وپسپۆڕی بێ له بواری كارهكهیدا و خاوهنی بڕوانامهی بهرایی زانكۆ بێت و ژمارهیهك له پشكێنهران له گهوره ئهفسهرانی هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ یاریدهی دهدهن و تایبهتمهند دهبێ به پشكنینی ههموو بهڕێوهبهرایهتیه گشتیهكانی هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ و فهرمانگه سهربازییهكانی دیكه كه به وهزارهتهوه لكاون.بیستهم: دادگا ههمیشهییهكانی هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ:به فهرمانی وهزیر دادگایهك له سهرۆكی دادگا پێك دێ كهپایهكهی له عهمید كهمتر نهبێ و بهلانی كهم ده سالأ شارهزایی ههبێ و دوو ئهندامی بنهڕهتیش كهپایهكهیان له عهقید كهمتر نهبێ و ئهندامێكی یهدهگیش به ههمان پایه و داوا كارێكی گشتیش كه پایهكهی له نهقیب كهمتر نهبێ و مهرجه ههر ههموویان له ئهفسهرانی هێزی ئاسایشی ناوخۆ و خاوهن بڕوانامهی بهرایی زانكۆ له یاسا بن و، پسپۆرایهتی ئهم دادگایهش بینینی ههموو ئهو تاوانانهیه كه دهدرێته پاڵ ئهفسهرو كارمهندانی هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ و یاسا سزاییهكان و ئسوڵی تایبهت به هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ و یاسا سزاییهكانی دیكهو ئسوڵی دادگا سزاییهكانیان دهرههق جێبهجێ دهكرێ و بڕیارهكانیشی دهكهونه بهر چاودێری و وردبینی دادگای پێداچوونهوهی(تمییز) ههرێمی كوردستان ـ عیراق و دهرماڵهی دادوهرانیش بۆ سهرۆك و ئهندامی دادگاو دهرماڵهی داواكارانی گشتیش بۆ داواكاری گشتی خهرج دهكرێ. بیست ویهكهم: نووسینگهی كۆچ كردن و كۆچ پێكراوان:راستهوخۆ به وهزیرَهوه دهلكێ و بهڕێوهبهرایهتیهكانی كۆچ كردن و كۆچ پێكراوهكان له پارێزگاكانی ههرێمیان پێوه دهلكێ.بیست ودووهم: كۆلێجی پۆلیس:(عهمیدی كۆلێج) بهرێوهی دهبات كه به پلهی بهرێوهبهری گشتی بێ و راستهو خۆ به وهزیرهوه دهلكێ، به مهرجێ ئهفسهری پۆلیس بێ و پایهكهی له عهقید كهمتر نهبێ و كاروبارهكانی به پێڕهوێكی تایبهت ریكدهخرێن.ماددهی چوارهم:یهكهم: ئهرك و تایبهتمهندییهكانی پێكهاتهكانی وهزارهت به پێڕهو دهسنیشان دهكرێن.دووهم: وهزیر بۆی ههیه بهڕێوهبهرایهتی یا بهش یا بنكه یان هۆبه له كاتی پێویست له نۆژهن دابنێ یا لێك بدات یا خود لێكیان بترازێنێ یان به یهكیان ببهسێتهوه.ماددهی پێنجهم:وهزیر بۆی ههیه رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكاریی جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربچوێنێ.ماددهی شهشهم:یاسای وهزارهتی ناوخۆی ههرێمی كوردستان ژماره (9) ی ساڵی 1993 وههمواركردنهكانی و یاسای ژماره (9)ی ساڵی 2000 ههڵدهوهشێنهوه.ماددهی حهوتهم:كار به هیچ دهقێك ناكرێ گهر لهگهلأ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك بێ.ماددهی ههشتهم:پێویسته ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.ماددهی نۆیهم:ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له رۆژنامهی فهرمی (وهقائیعی كوردستان) جێبهجێ دهكرێ. عدنان موفتی سهرۆكی پهرلهمانی كوردستان ـ عیراق ...
یاسای ژماره (7)ی ساڵی 2000 یاسای خانهنشینی كهمئهندامبوانی پێشمهرگه | 7
یاسای ژماره (7)ی ساڵی 2000 یاسای خانهنشینی كهمئهندامبوانی پێشمهرگه | 7
یاسای خانهنشینی كهمئهندامبوانی پێشمهرگه بهناوی خوای بهخشنده ومیهرهبانبهناوی گهلهوهئهنجوومهنی نیشتمانیی كوردستانی عێراقژمارهی بڕیار: 22مێژووی بڕیار: 29/10/2000 "بـڕیـار"پشت بهو یاساكارییهی كه ئهنجوومهنی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له دانیشتنی ژماره (12)ی رۆژی (29/10/2000) یدا ئهنجامی داوه، وبەپێی حوكمی بڕگه (1)ی مادده (56) له یاسای ژماره (1)ی ههمواركراوی ساڵی 1992، وبه پێی ئهو دهسهڵاتهی كه بڕگه (3)ی ماددهی دووهمی یاسای ژماره (10)ی ساڵی 1997 پێمانی داوه، بڕیاری دهرهێنانی ئهم یاسایهی خوارهوهمان دا: یاسای ژماره (7)ی ساڵی 2000یاسای خانهنشینی كهمئهندامبوانی پێشمهرگه ماددهی یهكهم:ئهو پێشمهرگهیهی لهم حاڵهتانهی خوارهوهدا تووشی كهمئهندامبوونی لهش بوون، خانهنشین دهكرێن:1. ئهگهر پلهی زهبوونيی، به پێی راپۆرتی پزیشكی كه له لایهنێكی پسپۆرهوه دهرچووبێ (50%) یان زیاتر بێ.2. ئهگهر ئهندامێكی دیوی دهرهوهی لهشی له دهست دابێ، سا پلهی زهبوونیی ههرچهنده دهبێ ببێ. ماددهی دووهم:ههر پێشمهرگهیێ پلهی زهبوونیی گهیشتبێته (100%) یان ئهندامێكی لهشی (وهك ئهوهی لهبڕگهی دووهمی ماددهی یهكهمدا هاتووه) له دهست دابێ، مووچهیهكی خانهنشینی بۆ دهبڕدرێتهوه، به قهدهر سهرجهمی ئهو مووچه و دهرماڵهیه بێت كه مانگانه له كاتی خزمهتا وهریدهگرت. ماددهی سێیهم:ههر پێشمهرگهیێ پلهی زهبوونیی له (50%) كهمتر نهبێ ونهگهیشتبێته (100%)، ئهوه مووچهیهكی خانهنشینی بۆ دهبڕدرێتهوه به قهدهر ئهو مووچهیه بێت كه له كاتی خزمهتا وهریدهگرت. ماددهی چوارهم:ئهو پێشمهرگهیەش كه تووشی كهمئهندامی بووه وپلهی زهبوونيیهكهی له (50%) كهمتره، لهسهر حهز وئارهزووی خۆی ههواڵهی یهكه جێنهگۆڕه (الوحدات الثابته) كانی ریزهكانی پێشمهرگه دهكرێ كه لهوێ كار بكات. ماددهی پێنجهم:ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت كاری پێ ناكرێ. ماددهی شهشهم:پێویسته وهزیره پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه كار. ماددهی حهوتهم:ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوبوونهوهی له جهریدهی رهسمیدا، دهخرێته كار. د.رۆژ نوری شاوهیس سهرۆكی ئهنجوومهنی نیشمانیی كوردستانی عێراق ...
یاسای بهرنگاربوونهوهی تیرۆر ژماره (3)ی ساڵی 2006 | 18
یاسای بهرنگاربوونهوهی تیرۆر ژماره (3)ی ساڵی 2006 | 18
یاسای ژماره( 3 ) ی ساڵی 2006یاسای بهرهنگاربوونهوهی تۆقاندن ( تیرۆر ) له ههرێمی كوردستان - عێراق دابهناوی خوای بهخشندهو میهرهبانبهناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان- عیراق پشت به حوكمی بڕگه (1)له ماددهی (56) له یاسای ژماره (1)ی ســـــاڵی (1992) ههمواركراو و، لهسهر خســتنهڕووی ژمارهی یاسایی له ئهندامانی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردســـــتان- عیراق، ئهنجومهن له دانیشـــــتنی رۆژی (3/4/2006) بڕیاری دا ئهم یاسایهی خوارهوه دابنێت:كردهوهی تیرۆر بهكارهێنانی توندوتیژی سازدراوه، ههڕهشهپێكردنیهتی، هاندانه بۆی، یان پێههڵدانیهتی كه تاوانكار پهنای بۆ دهبات بۆ ئهنجامدانی پرۆژهیهكی تاوانكاری، كهسێك یان كهسانێك پێی ههڵدهستن وتاكێك یان كۆمهڵه كهسانێك دهكهنه ئامانج، یان ههر به ڕهمهكی ئهنجامی دهدهن بهنیازی نانهوهی تۆقاندن وترس وشلهژان وئاژاوهنانهوه لهنێو جهماوهردا بۆ ئهوهی زیان به سیستهمی گشتی بگات، ئارامی وئاسایش وسهلامهتی كۆمهڵگه وههرێم، ژیانی تاكهكهسان، سهربهخۆییان، پیرۆزییان، ئاسایشیان، بخرێته مهترسیهوه، یان بۆ زیان پێگهیاندن به ژینگه، به یهكێك له سهرچاوه گشتیهكان، به دهسگا، سامانه گشتی، یان تایبهتیهكان، بۆ بهدیهێنانی ههندێ مهبهستی سیاسی، هزری، ئایینی، تایفهگهری، یان ڕگهزی.مادهی دووهم: ئهم كردهوانهی خوارهوه به تاوانی تیرۆركاری (تۆقاندن) دادهندرێن وسزایان لهناوبردنه (اعدام): دامهزراندن، رێكخستن، یان بهرێوهبردنی رێكخراو،كۆمهڵه، دهسته، باند،بنكه، یان كۆمهڵێك، بهئامانجی ئهنجامدانی یهكێك لهو تاوانه تۆقێنهرانهیلهم یاسایهدا هاتوون،تیرۆركردن بۆ مهبهستێكی سیاسی،ئایدیۆلۆجی، یان بهكافردانان.بهكارهێنانی كهرهستهی تهقینهوه، سووتێنهر، گڕگر، ئامیری دروستكراو بۆ تێكدان وڕووخاندن لهڕێگهی تهقاندنهوهی راستهوخۆ، یان بهئامێری لهدوور ئاراستهكراو، مینرێژكردنی ماشێن، ههر ئامێرێكی دیكه، چاندنی بۆمبی خاپووركار، بهكارهێنانی چهكه جهنگیهكان بهگشت جوره جیاجیاكانیهوه، پشتێنهی خاپووركار، نامهی مینرێژكراو، ماده، گازی ژههراوی، میكرۆبی، یان تیشكدهر، بهمهبهستی تیرۆركاری، ئهگهر كارهكه مردنی كهسێك، یان پتری لێكهوتهوه.به بارمتهگرتنی كهسێك، یان كهسانێك بۆ كارتێكردن له دامودهزگاكانی ههرێم، لهو دهستهو رێكخراوه نیشمانی یان نێودهولهتهییانهی له ههرێمدا كاردهكهن بۆبهدهستهێنانی ههر جۆره سوودێك یان كهلكێكَ، به ناچاكردنیان بۆ ئهنجامدانی كارێكی دیاركراو، یان نهكردنی، یان دروستكردنی بارێك لهترس وتۆقین.كوشتنی ئهو كهسانهی پاراستنی نێودهوڵهتی دهیانگرێتهوه، یان كوشتنی كارمهندانی فهرمانگه ودهسته دهبلۆماسی وكۆنسۆلگهری ودامهزراوه وكۆمپانیای بیانی ورێكخراوه نێودهوهلهتیه حكوومی و ناحكومیهكان، ئهوكهسانهی لهگهڵیاندا كاردهكهن، وتاوانهكهش بهمهبهستی تۆقاندن (تیرۆر) بێت. سزاكهشی دهبێته زیندانی ههتاههتایی، ئهگهر هێرش بردنهكه مردنی لێنهكهوتهوه.چوونه ناو ههر رێكخراو، كۆمهڵه، دهسته، باند ( عصابه)، بنكه، یان كۆمهڵێك كاری تۆقاندن ئهنجام بدات، ئهگهر ئهنجامدهر كارمهند بێ له هیزی ئاسایشی ناوخۆ، یان (پێشمهرگه) زێرهڤانیی ههرێم بوو، یان ئهگهر تاوانكار مهشقی سهربازی، یان ههواڵگری لهیهكێك لهم لایهنانه پێكرابوو.هاوكاریكردن لهگهڵ وڵاتیكی بیانی، ههر رێكخراو، كۆمهڵه، باند، بنكه، یان كۆمهڵێكی دهرهوهی وڵات، یان كار بۆ بهرژهوهندی ههر یهكێكیان بكات بۆ ئهوهی تاوانێك لهو تاوانانهی لهم یاسایهدا دهقنووسكراوون ئهنجام بدات.ئاسانكاری هاتنهژوورهوه وچوونهدهرهوهی ههرێم بۆ تیرۆریستان، دابینكردنی شوێنی حهوانهوهیان، شاردنهوهیان، حهشاردانیان، بهخۆی، یان بهكهسێكی دی، یارمهتیدانیان به ههواڵپێدان وپێشكهشكردنی ئهو زانیاریانهی بهكاردێن بۆ پلاندانان، یان بۆ دهستپێكردنی جێبهجێكردنی تاوانی تیرۆركاری، بهمهرجێك بهكارهكه بزانێت.مادهی سێیهم:ئهم كارانهی خوارهوه به تاوانی تۆقاندن (تیرۆر) دادهندرێن وسزاكهیان زیندانی ههتاههتاییه:1.تێكدان، رووخاندن، لهكهلكخستن، یان زیان پێگهیاندن، به تهواوی، یان به بهشێك له تهلار ودامهزراو وسامانی گشتی، یان ئهو تایبهتیانهی تهرخانكراوون بۆ فهرمانگه وبهرژهوهندیه حكوومیهكان، بۆ دهزگا گشتیهكان، بارهگای ئهو حیزب، یان ئهوكۆمهڵانهی به یاسا ناسراوون، یهكێك له دامهزراوه كانی نهوت، ههر دامهزراوێكی ههرێم، ئیستگهی وزهی كارهبایی وئاوی، پرد، بهنداو، ئاوهڕۆی گشتی، هۆیهكانی گهیاندن ودامهزراوهكانی، ئهو شوێنانهی ئامادهكراوون بۆ كۆبوونهوه گشتیهكان وشوێنهكانی خواپهرستی، شوێنهكانی ئامادهكراو بۆ هاموشۆی جهماوهر، یان ههر سامانێك كه گرنگی ههبێت له ئابووری نیشتمانی، به مهبهستی تیرۆركاری، بۆ شێواندنی ئاسایش وئارامی له ههرێمدا.2.دهستبهسهرداگرتنی فرۆكهی مهدهنی وڕفاندنی. سزاكهشی دهبێته لهناوبردن (اعدام) ئهگهر كردهوهكه مردنی كهسێك یان پتری لێكهوتهوه.3.ڕفاندن، دهستگیركردن، دهستبهسهركردن، یان بێبهشكردنی كهسێك له ئازادی، بهههرشێوازێك بێت، بۆقاچاندنهوه (ابتزاز) ی دارایی، یان به مهبهستی سیاسی، به پاڵنهرێكی تیرۆركاری. 4.پهكخستنی هۆیهكانی پهیوهندی پێوهكردن وسیستهمهكانی كۆمپیوتهر، چوونهناو تۆڕهكانیانهوه، ژاوهژاو دانان لهسهریان، زانیاری وداتا خستنهناوهوهیان، بهمهبهستی ئاسانكاری بۆ ئهنجامدانی تاوانه تیرۆركاریهكان.5.پێشكهشكردن،كۆكردنهوه، گوێزانهوه، یان ناردنی كۆمهكی دارایی، راستهوخۆ، یان ناراستهوخۆ له ناوهوه، یان لهدهرهوهی ههرێم، بهمهبهستی بهكارهێنانی، یان بزانێت بهكاردێت بۆ داراكردنی ههر تاوانێكی تیرۆركاری،6.مهشق پێكردنی كهسێك، یان كهسانێك لهسهر بهكارهێنانی چهك، لهسهر هۆیهكانی پهیوهندی پێوهكردن، فێركردنی هونهره جهنگیهكان،یان شێوازهكانی شهركردن، بهمهبهستی ئامادهكردنیان بۆ ئهنجامدانی تاوانێكی تیرۆركاری.7.چوونهناو یهكێك لهو لایهنانهی لهبڕگه (1)ی مادهی دووهمی ئهم یاسایهدا هاتوون و به ئهندامبوون تیایدا.8.درستكردن، هاوردن، یان لهلابوونی تهقهمهنی، ئاگرهتریشقه، ئامێری دروستكراو بۆ تێكدان، رووخاندن، یان ههر مادهیهك له پێكهاتهی ئهوانهوه بێت، ههروهها ئهو دهزگا وئامیر وكهرهستانهی له دروستكردنیان یان له تهقاندنهوهیان بهكار دێن، ئهگهر بهكارهێنانهكهیان بۆ ئهنجامدانی تاوانێكی تیرۆركاری بێت،مادهی چوارهم: ئهم كارانهی خوارهوه به تاوانی تۆقاندن (تیرۆر) دادهندرێن و سزادهدرێت به زیندانی، له(15) ساڵ تێپهڕ نهكات، ههركهسێك:1-دهسهڵاتی فهرمانپێكردنی ههبێت لهسهر هێزی ئاسایشی ناوهخۆ وزێرهڤانی ههرێم وداوای لێكردن یان ڕایسپاردن، بهپاڵنهرێكی تیرۆركاری كار لهسهر تهگهرهتێخستنی فهرمانهكانی میری بكهن،2-نووسراو، چاپهمهنی، كاسێتی تۆماركراو،یان هاوشێوهی، وێنهی وای لهلابێت یان بهدهستبێنێت، كه هاندان، بهچاك زانین، یان پروپاگانده لهخۆ بگرێت بۆ ئهنجامدانی تاوانی تیرۆركاری، بهمهبهستی بهخشینهوهی، یان بڵاوكردنهوهی.3-به ئهنجامدانی تاوانێك لهو تاوانه تۆقێنهرانهی لهم یاسایهدا هاتوون ئاگادرابێت ودهزگا گشتیهكانی پێ ئاگادار نهكاتهوهو كهسیش له فهرمانی ئهم بڕگهیه بهدهر ناكرێت.4-بهئهنقهست، ههواڵ، روونكردنهوه، یان پڕوپاگاندهیهكی تۆقێنهر بڵاو بكاتهوه، هۆیهكانی ڕاگهیاندنی بینراو، بیستراو، خوێندراو، یان ئهلهكترۆنی بهههڵ وهربگرێت، یان بهكاریان بێنێت، له ئهنتهرنێت بهیاناتی ئهوتۆ بڵاوبكاتهوه كه راستهوخۆ بگاته ڕادهی هاندان بۆ ئهنجامدانی تاوانی تیرۆركاری وهها كه ئاسایشی گشتی بخاته مهترسیهوه وترس بخاته نێو هاوڵاتیان وههڕهشه له قهوارهی سیاسی ههرێم بكات.5-نهفامی وكهم زانی كهسێك بقۆزێتهوه وله كاری تۆقاندن بهكاری بێنێت وبههۆیهوه ئهوكارانه ئهنجام بدات،6-گزی له نووسراوێكی فهرمی بكات، یان بهساخته نووسراوێك بۆ ئهنجامدهری ئهو تاوانانه دروست بكات بۆ ئهوهی كهسایهتیی بشارێتهوه یان بهئهنقهست بیگۆڕێت، ئاسانكاری بۆ هاتوچووی بكات، یان یارمهتی بدات له كارهكانی، بهمهرجێك بزانێت مهبهست له گزیهكه چیه.مادهی پێنجهم:أ-ههركهسێك دهستبكات ( شروع) به ئهنجامدانی تاوانێك لهو تاوانانهی له مادهی دووههمی ئهم یاسایهدا هاتوون، سزادهدرێت به زیندانیی ههتاههتایی.ب-ههركهسێك دهستبكات ( شروع) به ئهنجامدانی تاوانێك لهو تاوانانهی له مادهی سێیهمی ئهم یاسایهدا هاتوون، سزا دهدرێت به زیندانی كاتی.ج- ههركهسێك دهستبكات( شروع) به ئهنجامدانی تاوانێك لهو تاوانانهی له مادهی چوارهمی ئهم یاسایهدا هاتوون، به بهندكردنی توند سزا دهدرێت.مادهی شهشهم:نابێ ئهوكهسهی به تاوانی تۆقێنهر تاوانباردهكرێت، بهدهستهبهر بهربدرێت له قۆناغهكانی لێكۆلێنهوهدا ههتا حوكمێك یان بریارێكی یهكلاكهرهوه له داواكهی دهرنهچێت.مادهی حهفتهم:فهرمانهكانی مادهی (47) ی یاسای بنهماكانی دادگاییكردنی سزایی ژماره (23) ی ساڵی 1971 ی ههمواركراوی كارا، بهسهر ئهوكهسه پیادهدهكرێت كه ههواڵی ئهو تاوانانهی لهم یاسایهدا هاتووه دهدات سهبارهت به ئاشكرانهكردنی ناسنامهكهی، كاتێ ههواڵی روودانی ئهوتاوانانه دهگهیهنێت وناكرێته شایهد. مادهی ههشتهم:أ-ئهوكهسهی، پێش روودانی تاوانی تیرۆركاری،پێش ئاشكرابوونی، یان لهكاتی پلان بۆدانانی، دهزگا تایبهتمهندهكان پێ ئاگاداربكاتهوه وههواڵ گهیاندنهكه ببێته یاریدهر بۆ دهستگیركردنی تاوانباران یان نهی هێلا كارهكه ئهنجام بدرێت، له سزادان دهبووردرێت.ب-دادگا بۆی ههیه خۆبهدهستهوهدانی تاوانبار وپێشكهشكردنی زانیاری وا، كه تاوانهكه دوای روودانی ئاشكرا بكات، به پاساوی یاسایی سزا سووككهر بژمێرێت. مادهی نۆیهم:لایهنی پهیوهندار بۆی ههیه پاداشتێكی چاك جاڕبدات بۆ ئهوكهسهی زانیاری راست ودروست پێشكهش به لایهنی تایبهتمهند دهكات وئاشكراكردنی تاوانی تیرۆركاری وئهوانهی دهستیان تێدابووه لێ دهكهوێتهوه.مادهی دهیهم:ههركهسێك هاوكاری بكات وهك بكهر، بهشدار، یان هاندهر بۆ ئهنجامدانی ئهو تاوانه تیرۆركاریانهی لهم یاسایهدا هاتوون، به ههمان سزا، كه بۆ تاوانهكه دیاركراوه، سزادهدرێت. مادهی یازدهم:دهست بهسهر سامانی گوێزراوه ونهگوێزراوهی ئهو رێكخراو، پارت، دهسته، كۆمهڵ، یان ئهو كهسانهدا دادهگیرێت كه بهبریارێكی دادگا به تاوانكاری تیرۆر دهردهچن . مادهی دوازدهم:تاوانی تیرۆر له تاوانه ئابڕووبهرهكاندا دهژمێردرێت ودهبێ دادگا ئهم فهرمانه له دهقی بریارهكهیدا بنووسێت.مادهی سیازدهم:ئهوهی بهپێی ئهم یاسایه تاوانباره، مافی خۆیهتی رهفتارێكی یاسایی ودادپهروهرانهی لهگهڵدا بكرێت لهگشت قۆناغهكانی لێكۆڵینهوهدا، بهدابینكردنی پارێزهریشهوه بۆداكۆكی لێكردنی، ونابێ شێوازی ئازاردانی دهروونی وجهستهیی، یان رهفتاری نامرۆڤانهی لهگهڵدا بكرێت، وپشت نابهسترێت به دانپێدانانی بهزۆرلێوهرگیراو، بهههڕهشه، بهئازاردان، یان به بهڵێن وگهفوگوڕ، ئهگهر بهڵگهكه پشت راست نهكرا به بهڵگهی دیكه. ئهگهر لهئهنجامی بهكارهێنانی یهكێك لهو شێوازانهی باسیان لێوهكرا، زیانێكی بهرجهستهیی قهبهی لێكهوت، تاوانبار بۆی ههیه سكاڵا دژی لێكۆلهرانی تۆماربكات وهك كهسانی ئاسایی.مادهی چواردهم: ئهگهر ئهو كهسهی به تاوانی تیرۆركاری تاوانباره بێتاوان دهرچوو،بۆی ههیه، داوای قهرهبۆی ئهو زیانه جهستهیی وناجهستهییانه بكاتهوه كه لێی كهوتووه لهئهنجامی پێشێلكردنی ئهو مافه مرۆییانهی له دهستوور ویاساكاندا هاتوون.مادهی پازدهم: حكومهتی ههرێمی كوردستان-عیراق دهستهبهری چاودێری خانهوادهی قوربانیانی كردهوه تیرۆركاریهكان دهكات و قهرهبۆی زیانهكانیان دهكاتهوه.مادهی شازدهم:أ- بۆههرشتێكی لهم یاسایهدا نههاتبێت، فهرمانهكانی یاسای سزاكانی عێراقی ژماره (111) ی ساڵی 1969 ویاسای بنهماكانی دادگاییكردنی سزایی ژماره (23) ی ساڵی 1971 پیاده دهكرێن ب- كار بههیچ دهقێكی یاسایی، یان بریارێك ناكرێت كه لهگهڵ فهرمانهكانی ئهم یاسایهدا ناكۆك بێت . مادهی حهڤدهم: كار بهم یاسایه دهكرێت بۆ ماوهی دوو ساڵ له رۆژی بڵاوكردنهوهی له رۆژنامهی فهرمییهوه. مادهی ههژدهم:ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له رۆژنامهی فهرمیهوه (وهقائیعی كوردستان) جێبهجێ دهكرێت. عهدنان موفتی سهرۆكی ئهنجومهنی نیشتیمانی كوردستان - عێراقهۆكاره خوازیاریهكانی ئهم یاسایه تیرۆر بۆته دیاردهیهكی ترسناكی جیهانی وئامانجی ترس خستنه ناودڵی جهماوهر وتۆقاندنیهتی وتێكدانی باری گشتی وئارامی كۆمهڵگه وئازاردانی خهلكه بۆئهوهی ژیان وئازادیان بخاته مهترسی وزیان به ژینگه وسامانی گشتی وتایبهتی بگهیهنێت. بۆیه، كۆمهڵگهی نێودهوڵهتی ههوڵی داوه وههوڵدهدات چهند یاسایهك دابنێت بۆ بهگژداچوونهوهی ئهم دیارده ترسناكه وداوا له ئهندامانی دهكات به دڵ هاوكار بن بۆئهوهی سنوورداری بكهن وچارهسهری هۆكارهكانی بكهن ولهبهر ئهوهی ههرێمی كوردستانیش تووشی مهترسی گشت جۆرهكانی ئهم تیرۆره بۆتهوه وتووشی دهبێت ودهرهنجام زیانێكی زۆر وگهورهی له گیانی هاوڵاتیانی ههرێم وسامانیان ودهسهڵاته ڕهواكانی كهوتووه . بۆیه به پێویست زانرا كه یاسایهكی تایبهت به بهرهنگاربوونهوهی ئهم دیارده ترسناكه دابندرێت لهگهڵ رهچاوكردنی ئهو پێوهره نێودهوڵهتیانهی ماف وئازادیهكانی تاكو كۆمهڵ دهستهبهر دهكات. بۆیه ئهم یاسایه داندرا...
یاسای ژماره ( 23 )ی ساڵی 2007 یاسای دهسهڵاتی دادهوهریی ههرێمی كوردستان ـ عێراق | 71
یاسای ژماره ( 23 )ی ساڵی 2007 یاسای دهسهڵاتی دادهوهریی ههرێمی كوردستان ـ عێراق | 71
یاسای ژماره ( 23 )ی ساڵی 2007یاسای دهسهڵاتی دادهوهریی ههرێمی كوردستان ـ عێراق بهناوی خودای گهورهو میهرهبانبهناوی گهلهوهسهرۆكایهتی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان- عێراق پشت به حوكمی بڕگهی (1) له ماددهی (56) یاسای ژماره (1) ساڵی 1992 ی ههموار كراو و، لهسهر داوای ئهنجومهنی وهزیران ههرێمی كوردستان-عیراق، ئهنجومهنی نیشتمانی كوردستان- عیراق له دانیشتنی ژماره (10)ی رۆژی 3/10/2007 یدا بریاری دهرچوواندنی ئهم یاسایهی خوارهوهیدا: دهروازهی یهكهم(حوكمه گشتییهكان) ماددهی یهكهم:مهبهست لهم زاراوانهی خوارهوه ماناكانی بهرامبهریانه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه:یهكهم :ههرێم: ههرێمی كوردستان ـ عیراق.دووهم :ئهنجومهن: ئهنجومهنی دادوهریی ههرێم.سێیهم: سهرۆكی ئهنجومهن – سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهریی ههرێمی كوردستان.ماددهی دووهم:دادوهریی سهربهخۆیه و له یاسا بهولاوه هیچ دهستهڵاتێكی بهسهردا نییهماددهی سێیهم:بهناوی گهلهوه حوكمهكان دهردهچن و جێبهجێ دهكرێن .ماددهی چوارهم:دهستهڵاتی دادوهری بودجهیهكی تایبهتی ههیه و لهلایهن ئهنجومهنی دادوهرییهوه ئاماده دهكرێ و دهخرێـته بهردهم ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان ـ عیراق بۆ پهسهند كردنی و دهبێـته پاشكۆی بودجهی گشتی ههرێم.ماددهی پێنجهم:دادگاكان دهستهڵاتیان بهسهر ههموو كهسێكی سروشتی و مهعنهویدا ههیه، تا دهگاته حكومهتیش و تایبهتمهنده به یهكلاكردنهوهی ههموو كێشه و تاوانهكان.ماددهی شهشهم: زمانی كوردی زمانی دادگاكانه و دهشێ له كاتی پێویستدا زمانی عهرهبی بهكاربێ.ماددهی حهوتهوم:دانیشتنی دادگاكان ئاشكرایه، تهنیا ئهگهر دادگا بڕیاریدا به نهێنی بێت لهبهر ڕهچاوكردنی رهوشت و نیزامی گشتی یان بۆ رێزگرتن له خێزان به مهرجێك بڕیاری حوكمدان له دانیشتنێكی ئاشكرا دابێت.ماددهی ههشتهم:یهكهم: دادگاكان داوای حقووقی و باری كهسیهتی له ماوهی پشووی دادگاكان نابینن ئهگهر به پهله نهبن و ههموو دادگایی كردنێك له رۆژی یهكهمی مانگی تهمووزهوه تاكو یهكهم رۆژی مانگی ئهیلوولی ههموو ساڵێك رادهوهستن و داوای به پهلهش دهسنیشان دهكرێن بۆ ئهم مهبهسته به بهیاننامهیهك كه سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهریی دهری دهكات.دووهم: سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهریی بۆی ههیه له كاتی پێویستدا ماوهی پشووهكه بۆ ماوهیهك كورت بكاتهوه كه له (30) رۆژ زیاتر نهبێ. دهروازهی دووهم پێكهاته دادوهرییهكان بهشی یهكهمجۆرهكانی دادگا ماددهی نۆیهم:دادگاكانی مهدهنی لهمانه پێكدێن:یهكهم: دادگای پێداچوونهوه.دووهم: دادگاكانی تێههڵچوونهوه.سێیهم: دادگاكانی تاوان.چوارهم: دادگاكانی بهرایی.پێنجهم: دادگاكانی نهوجهوانان.ش هشهم: دادگاكانی باری كهسایهتی.حهوتهم: دادگاكانی كهتن.ههشتهم: دادگاكانی كار.نۆیهم: دادگاكانی لێكۆڵینهوه.دهیهم: دادگاكانی ماددهكانی كهسایهتی بۆ مهسیحیهكان و ئێزدیهكان و ئاینهكانی تر. بهشی دووهمتایبهتمهندی دادگاكانلقی یهكهم-دادگای پێداچوونهوه ماددهی دهیهم: دادگای پێداچوونهوه دهستهی باڵای دادوهرییه، چاودێری دادوهری بهسهر ههموو دادگا مهدهنیهكان له ههرێمدا دهكات و، بهلانی كهمهوه له نۆ دادوهر پێكدێ كه سهرۆك و جێگرهكانی تێدایه و بارهگاكهی له ههولێری پایتهختی ههرێم دهبێ. ماددهی یازدهم: یهكهم: دهستهكانی دادگای پێداچوونهوه بهم جۆره دهبن:1- دهستهی گشتی: به سهرۆكایهتی سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه یان یهكێك له جێگرهكانی یا خود كۆنترین دادوهر ئهگهر ئهوانه ئاماده نهبوون یاخود. بهربهستێكی یاساییان هاته پێش بۆ بهشدار بوونیان دهبهسترێ به ئهندامیهتی جێگرهكانی و ههموو دادوهره كاراكان تێیدا و تایبهتمهند دهبێ بهبینینی ئهمانهی خوارهوه:أ ـ ئهو داوایانهی حوكمی له سێدارهدانیان پێدهرچووه.ب ـ یهكلاكردنهوهی ئهو كێشهیهی له ئهنجامی ناكۆكی نێوان حوكمهكان و بڕیارهكانی دادگای پێداچوونهوه روودهدهن.ج ـ ئهوهی له یهكێك له دهستهكانی دیكهوه بۆی دهنێردریت، ئهگهر پاشگهزبوونهوهی له پڕهنسیپێك دا بینی كه له حوكمهكانی پێشوو بڕیاری لهسهر درابوو.د ـ ئهوانهی یاساكانی تر دهیان گرێتهوه.2 ـ دهستهی فراوان: به سهرۆكایهتی سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه یاخود كۆنترین جێگری یاخود كۆنترین دادوهر تێیدا له كاتی ئاماده نهبوونیان یان بوونی بهربهستێكی یاسایی لهو بهشدارنهبوونهی تێیداو، به ئهندامیهتی بهلانی كهم شهش له دادوهرانی دهبهسترێ و تایبهتمهند دهبێ به بینینی ئهمانهی خوارهوه:أ ـ بوونی ناكۆكی لهسهر جێبهجێ كردنی دوو حوكم كه پلهی بنبڕیان وهرگرتبێ و دژ بهیهك بن و سهبارهت یهك بابهت دهركرابن ئهگهر له نێوان ناكۆكهكان خۆیاندا بێت یان یهكێكیان لایهن بێت له دوو حوكمهكهدا و پهسهند كردنی یهك له و حوكمانه و بڕیاردان لهسهر جێبهجێ كردنی بێ له حوكمهكهی تر، لهو بارهدا سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه بۆی ههیه جێبهجێ كردنی ئهو دوو حوكمه دژ بهیهكه رابگرێ، تاكو بڕیاری پێداچوونهوه دهردهچێ.ب ـ ئهو ناكۆكیهی دهكهوێته نێوان دوو دادگا لهبارهی دهسنیشان كردنی تایبهتمهندی لهسهیر كردنی داواكه. ج ـ ئهو حوكم و بڕیارانهی سهرۆك بۆی دهنێرێ تاكو له چوارچێوهی تایبهتمهندی دادگا بڕیاری یهكلاكهرهوهیان له بارهیهوه بدات به پێی ئهو یاسایهی كه ئهو حوكم و بڕیارانهی پێ دهرچووه.3ـ دهستهی مهدهنی: تایبهتمهنده به بینینی ئهو حوكم و بڕیارانهی كه له داوا مهدهنییهكان و داوا جۆراوجۆرهكانی تر كه له دادگاكان و لیژنهكانهوه به پێی یاسا دهرچوون.4 ـ دهستهی باری كهسایهتی: تایبهتمهنده به بینینی ئهو حوكم و بڕیارانهی كه له دادگاكانی باری كهسایهتی و ماددهكانی كهسایهتییهوه به پێی یاسا دهرچوون.5 ـ دهستهی سزایی: تایبهتمهنده به بینینی ئهو حوكم و بڕیارانهی كه له داوا سزاییهكانهوه به پێی حوكمهكانی یاسا دهرچوون.6 ـ دهستهی كشتوكاڵی: تایبهتمهنده به بینینی ئهو حوكم و بڕیارانهی كه له لیژنهكانی زهوی و زارو دهست بهسهرداگرتن دا دهرچوون.دووهم: دهستهی مهدهنی و دهستهی باری كهسایهتی و دهستهی سزایی و دهستهی كشتوكاڵ به سهرۆكایهتی یهكێك له جێگرهكانی سهرۆك یا ئهو كهسهی كه دهستهی سهرۆكایهتی ههڵیدهبژیرێ و به ئهندامیهتی بهلانی كهم دوو له دادوهرهكانی دادگا دهبهسترێ.سێیهم: دهستهی مهدهنی به سهرۆكایهتی یهكێك له جێگرهكانی سهرۆك و ئهندامێتی بهلانی كهم چوار له دادوهرانی دادگا دهبهسترێ له و كاتهی كه سهیری ئهو حوكمانه دهكات كه له دادگاكانی تێههڵچوونهوه به سیفهتی بنهڕهتی دهرچوون، ههروهها سهبارهت به دهستهی سزاییش كاتێك كه سهیری حوكم و بڕیارهكانی دادگاكانی تاوان دهكات.چوارهم:1ـ دهشێ دهستهی دیكه به بڕیاری دهستهی سهرۆكایهتی پێك بهێنرێت.2ـ دهستهی سهرۆكایهتی له سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه و ههردوو جێگرهكهی پێكدێ و له كاتی ئاماده نهبوونی یهك لهوانه، كۆنترین دادوهر له دادگادا جێی دهگرێتهوه.ماددهی دوازدهم:پێكهاتنی دهستهكانی دادگا به دهستهی فراوانیشهوه و بهناو نانی سهرۆكهكانی و ئهندامانیشیهوه له سهرهتای ههموو ساڵێك دا به بڕیارێكی دهستهی سهرۆكایهتی دهبێ و لهكاتی ئاماده نهبوونی یهكێك له ســـــهرۆكهكانیشی كۆنترین دادوهر جێی دهگرێتهوه و ئهندامهكانیش ناگۆڕدرێن مهگهر پێویســــتی وا بخوازێ و بهههمان شێوه.ماددهی سێزدهم:یهكهم: دهستهڵاتهكانی سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه بهم شێوهیهی خوارهوه دهبێ:1-بهڕێوهبردنی دادگا.2- سهرۆكایهتی كردنی دهستهی سهرۆكایهتی. 3-سهرۆكایهتی كردنی دهستهی گشتی و دهستهی فراوان یا ههر دهستهیهك له دهستهكانی دادگای پێداچوونهوه.4- پشكنینی كارهكانی دادگای پێداچوونهوه.5 ـ رهوانه كردنی ئهو تانووتانهی پێشكهش به دادگا دهكرێن بۆ وهرگرتنی پارهی رهسم و ئهمانات و تۆمار كردنیان.6 ـ مۆڵهتدان به دادوهرانی دادگا و كارمهندانی.7 ـ بهرز كردنهوهی راپۆرتی ساڵانه له بارهی كارمهندانی بۆ ئهنجومهنی دادوهریی.8 ـ واژۆ كردنی نووسراوه فهرمییهكان.دووهم: دهستهڵاتهكانی كۆنترین جێگری سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه ئهمانهن:ـ1 ـ ئهنجامدانی كارهكانی سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه لهكاتی ئاماده نهبوونی.2 ـ سهرۆكایهتی كردنی دهستهیهك یا زیاتر له دهستهكانی دادگای پێداچوونهوه.3 ـ واژۆ كردنی نووسراو و ناردنهوهی دۆسیهی داوا یهكلاكراوهكان به هاوپێچی بڕیارهكانی دادگای پێداچوونهوهوه.4 ـ ئهو دهستهڵاتانهی دی كه سهرۆك پێی دهدات. لقی دووهم دادگاكانی تێههڵچوونهوهماددهی چواردهم: یهكهم: دادگای تێههڵچوونهوه دهستهی باڵای دادوهری دادگاكانی پارێزگایهك یان زیاترهو، له سهرۆك و چهند جێگرێكی سهرۆك و دادوهران پێك دێت و تایبهتمهندیی دیاری كراو به پێی یاسا پیاده دهكا:دووهم: دادگاكانی تێههڵچوونهوه بهم شێوهیه پێكدێن:ـ1ـ دادگای تێههڵچوونهوهی ناوچهی ههولێر، دادگاكانی پارێزگای ههولێر دهگرێتهوهو ناوهندهكهی له شاری ههولێر دهبێ.2ـ دادگای تێههڵچوونهوهی ناوچهی دهۆك، دادگاكانی پارێزگای دهۆك دهگرێتهوهو ناوهندهكهی له شاری دهۆك دهبێ.3ـ دادگای تێههڵچوونهوهی ناوچهی كهركووك، دادگاكانی پارێزگای كهركووك دهگرێتهوهو ناوهندهكهی به شێوهیهكی كاتی له شاری سلێمانی دهبێ.4 ـ دادگای تێههڵچوونهوهی ناوچهی سلێمانی، دادگاكانی پارێزگای سلێمانی دهگرێتهوهو ناوهندهكهی له شاری سلێمانی دهبێ.سێیهم: ئهنجومهنی دادوهری بۆی ههیه دادگای دیكهی تێههڵچوونهوه له كاتی پێویست دابمهزرێنێ.چوارهم: دهشێ دادگایهك یا زیاتر له دادگای تێههڵچوونهوه دابمهزرێنرێ یاخود دابڕینی دادگایهك یا زیاتر له دادگای تێههڵچوونه و لكاندنی به دادگایهكی دیكهی تێههڵچوونهوه به بڕیاری ئهنجومهنی دادوهری ئهنجام بدرێ.ماددهی پازدهم: یهكهم:دادگای تێههڵچوونهوه و دهستهكانی به سهرۆكایهتی سهرۆك یان یهكێك له جێگرهكانی و به ئهندامیهتی دوو له جێگرهكانی یان یهكێكیان و دادوهرێكی دادگای تێههڵچوونهوه یاخود به ئهندامیهتی دوو دادوهر له دادوهرانی دهبهسترێ.دووهم: ناو نانی سهرۆك و ئهندامانی دادگای تێههڵچوونهوه به بڕیاری ئهنجومهنی دادوهری دهبێ.ماددهی شازدهم:سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه له ناوچهكهی خۆیدا سهرپهرشتی دادگاكان و كارهكانیان دهكات و كار له نێوان دادوهرهكانیدا دابهش دهكات و، بۆی ههیه بڕێك له دهسهڵاتهكانی به یهكێك له جێگرهكانی بدات.ماددهی حهڤدهم:یهكهم: له ههر ناوچهیهكی تێههڵچوونهوه ئهنجومهنێك به ناوی(ئهنجومهنی ناوچهی تێههڵچوونهوه) له سهرۆكی دادگا و ئهندامیهتی جێگرهكانی و دادوهرهكانی دادگای تێههڵچوونهوه پێكدێ.دووهم: ئهنجومهنهكه كۆبوونهوهی دهوری ئهنجام دهدات و سهرۆكهكهی بۆی ههیه له كاتی پێویستدا بۆ كۆبوونهوه بانگهێشتی بكات و بهبێ ئاماده بوونی بهلانی كهم سێ لهسـهر چواری ئهندامانی گرێ نادرێت.سێیهم: ئهنجومهن ئهم تایبهتمهندییانهی خوارهوه ئهنجام دهدات:1 ـ له پێداویستی دادگاكان و میلاكیان لهبهر رۆشنایی پێویستی ساڵانه دهدوێ و راپۆرتی ساڵانه لهبارهیانهوه بۆ ئهنجومهنی دادوهری بهرزدهكاتهوه.2 ـ لهو گرفت و كێشـــانه دهكۆڵێتهوه كه رووبهڕووی دادگاكان دهبنهوهو چارهســـــهری گونجاویان بۆ دهدۆزێتهوه.3-پێشكهش كردنی پێشنیاز سهبارهت به دانانی دادگا جۆربهجۆرهكان.4-چاكردنی شێوازهكانی كاركردن و بهرزكردنهوهی ئاستی كاركردن له دادگاكاندا.ماددهی ههژدهم:یهكهم: دهستهڵاتهكانی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه بهم شێوهیهی خوارهوه دهبن.1ـ سهرپهرشتی كردنی كاروباری بهڕێوهبردن و دابهش كردنی كار له نێو ناوچهكهیدا.2ـ سهرۆكایهتی كردنی ئهنجومهنی ناوچهی تێههڵچوونهوه.3ـ سهرۆكایهتی كردنی دادگای تێههڵچونهوه بهسیفهتی پێداچوونهوهیی و بۆی ههیه سهرۆكایهتی دادگای تێههڵچوونهوهش بهسیفهتی ئهسڵی یاخود دادگای تاوانهكان بكات.4ـ رهوانه كردنی ئهو تانووتانهی كه پێشكهش به دادگای تێههڵچوونهوه به سیفهتی تێههڵچوونهوه یاخود پێداچوونهوه دهكرێن بۆ وهرگرتنی رهسمهكانیان.5ـ بهرزكردنهوهی راپۆرتی ساڵانه له بارهی دادوهرو كارمهندان بۆ ئهنجومهنی دادوهریی.6ـ واژۆ كردنی نووسراوی فهرمی.7ـ مۆڵهتدان به داوهرانی دادگاو كارمهندانی.دووهم: دهستهڵاتهكانی جێگری سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه بهم جۆرهن:ـ1ـ له ئهستۆگرتنی كاری سهرۆكی دادگای تێههلچوونهوه له كاتی ئاماده نهبوونی.2ـ سهرۆكایهتی كردنی یهكێك له دهستهكانی دادگای تێههڵچوونهوه یاخود دادگای تاوانهكان.3-واژۆ كردنی نووسراوی ناردنهوهی دۆسیهی ئهو داوایانهی یهكلاكراونهتهوه به هاوپێچی بڕیارهكانی دادگای تێههڵچوونهوه بۆ دادگای تایبهتمهندی خۆی.4ـ چاودێری دهوام كردنی دادوهرو كارمهندان.5ـ ئهو دهستهڵاتانهی دیكه كه سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه پێی دهدات. لقی سێیهمدادگای تاوانهكانماددهی نۆزدهم:یهكهم: بهپێی حوكمهكانی یاسا له سهنتهری ههر پاریزگایهك دادگایهكی تاوانهكان بۆ سهیر كردنی داوای سزایی دیاریكراو دادهمهزرێ.دووهم: دهشێ له دادگایهكی تاوان زیاتر له پارێزگادا بهبریاری ئهنجومهنی دادوهری دابمهزرێ و تایبهتمهندیی نهوعی و شوێن و مهڵبهندی بهستنی تێدا دهستنیشان بكرێ.سێیهم: دهشێ دادگای تاوانهكان له دهرهوهی مهڵبهندی پارێزگا به بهیاننامهیهكی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوهو له سهر پێشنیازێكی سهرۆكی دادگای تاوانهكان ببهسترێ.ماددهی بیستهم:یهكهم: دادگای تاوانهكان له مهڵبهندی دادگای تێههڵچوونهوه به سێ دادوهر و بهسهرۆكایهتی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه یان یهكێك له جێگرهكانی و ئهندامیهتی دوو جێگری دیكهی یان یهكێكیان و دادوهرێك یاخود به ئهندامیهتی دوو دادوهر كه پۆلی ههر یهكێكیان له پۆلی دووهم كهمتر نهبێ دهبهسترێ.دووهم: دادگای تاوانهكان له پارێزگاكانی تر كه دادگای تێههڵچوونهوهیان تێدانیه به سهرۆكایهتی جێگری سهرۆك له مهڵبهندی پارێزگا و ئهندامیهتی دوو دادوهر دهبهسترێ كه پۆلی ههر یهكهیان له پۆلی دووهم كهمتر نهبێ.سێیهم: ناونانی سهرۆك و ئهندامه ئهسڵیهكانی دادگای تاوانهكان و یهدهگهكان بهبڕیاری ئهنجومهنی دادوهریی و له سهرپێشنیازی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه دهبێ. لقی چوارهمدادگاكانی بهراییماددهی بیست ویهكهم: له مهڵبهندی ههر پارێزگایهك یا قهزایهك دادیهگایهكی بهرایی یا زیاتر دادهمهزرێ و دهكرێ له ناحیهكانیش به بهیاننامهیهك كه سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهریی دهری دهكا پێك بهێنرێ و بۆی ههیه دهسهڵاتی شوێنی دادگاكه بۆ زیاتر له قهزا یا ناحیهیهك فراوان بكاتهوه.ماددهی بیستءدووهم:سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهری بۆی ههیه لهسهر پێشنیازی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه دادگایهكی بهرایی بۆ سهیركردنی جۆرێك یا زیاتر له داواكان دابمهزرێنێ.ماددهی بیست وسێیهم: دادگای بهرایی به دادوهرێك گرێ دهدرێ و بهپێی حوكمهكانی یاسا تایبهتمهنده به سهیر كردنی ئهو داواو كاروبارانهی دهكهونه چوارچێوهی تایبهتمهندییهكهیهوه. لقی پێنجهمدادگاكانی نهوجهوانانماددهی بیست وچوارهم:یهكهم: دادگای نهوجهوانان له دهستهیهك بهسهرۆكایهتی دادوهری نهوجهوانان و ئهندامیهتی دوو له ناوبژیوانی شارهزا له كێشهی نهوجهوانان گرێ دهدرێ و سهیری تاوانهكان دهكات و حوكمهكان بهپێی یاسای چاودێری نهوجهوانان دهردهچوێنێ.دووهم: ناولێنانی سهرۆكی دهستهو ناوبژیوانه ئهسڵی و یهدهگهكان به بهیاننامهیهك دهبێ كه سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهری له سهر پێشنیازی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه دهری دهكا. سێیهم: بهپێی حوكمهكانی یاسای چاودێری نهوجهوانان، دادوهری نهوجهوانان به تهنیا خۆی سهیری سهرپێچی و كهتنهكان دهكات و دادوهرهكانی (كهتن)یش له قهزاو ناحیهكان سهیری سهرپێچی و كهتنهكان دهكهن. لقی شهشهمدادگای باری كهسایهتیماددهی بیست وپێنجهم:دادگایهكی باری كهسایهتی یان زیاتر له ههر جێگایهك دادهمهزرێ كه دادگای بهرایی لێ بێت.ماددهی بیست و شهشهم: سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهریی بۆی ههیه لهسهر پێشنیازی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه دادگایهكی باری كهسایهتی بۆ سهیر كردنی جۆرێك یان زیاتر له داواكان دابمهزرێنی. ماددهی بیست و حهوتهم:یهكهم: دادگای باری كهسایهتی به یهك دادوهر گرێ دهدرێ و بهپێی حوكمهكانی یاسا تایبهتمهنده به سهیر كردنی مهسهلهكانی باری كهسایهتی. دووهم: دادوهری دادگای بهرایی(موسلمان) به دادوهری دادگای باری كهسایهتی دادهنرێ ئهگهر دادوهری تایبهتی نهبێ.لقی حهوتهمدادگاكانی كهتنماددهی بیست و ههشتهم:یهكهم: ههر جێگایهك دادگای بهرایی لێ بێت، دادگایهكی(كهتن) یا زیاتری لێ دادهمهزرێ و بهپێی حوكمهكانی یاسا تایبهتمهند دهبێ به سهیر كردنی داوای دیاری كراو بۆی.دووهم: دادگای كهتن به دادوهرێك گرێ دهدرێ.سێیهم: دادوهری دادگای بهرایی به دادوهری دادگای كهتن دادهنرێ ئهگهر دادوهری تایبهتی نهبوو.ماددهی بیست و نۆیهم:سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهریی بۆی ههیه لهسهر پێشنیازی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه دادگایهكی كهتن دابمهزرێنێ بۆ سهیر كردنی جۆرێك یا زیاتر له داواكان. لقی ههشتهمدادگاكانی كار ماددهی سی:له مهڵبهندی ههر پارێزگایهك دادگایهكی كار له دادوهرێك پێكدێ و تایبهتمهند دهبێ به سهیر كردنی ئهو داواو كاروبارانهی بهپێی حوكمهكانی یاسا دهكهوته چوارچێوهی پسپۆڕیهكهیهوه. لقی نۆیهمدادگاكانی لێكۆڵینهوهماددهی سی و یهكهم: یهكهم: دادگایهكی لێكۆڵینهوه یا زیاتر له ههر شوێنێك دادهمهزرێ كه دادگای بهرایی لێ بێت و، دادوهری دادگای بهرایی دهبێته دادوهری لێكۆڵینهوه ئهگهر دادوهری تایبهتی بۆ دانهنرا بێ.دووهم: سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهری بۆی ههیه له سهر پێشنیازی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه، دادگایهكی تایبهتی لێكۆڵینهوه بۆ جۆرێك یا خود جۆره دیاریكراوهكانی تاوان تهرخان بكات.سێیهم:سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهری لهسهر پێشنیازی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوهی ناوچه بۆی ههیه دهستهیهك به سهرۆكایهتی یهكێك له دادوهرهكانی لێكۆڵینهوه پێك بێنێ بۆ لێكۆڵینهوه له تاوانێك یاخود تاوانه دیاری كراوهكان و دهستهڵاتی دادوهری لێكۆڵینهوهی دهبێت. لقی دهیهمدادگای ماددهكانی كهسایهتیماددهی سی و دووهم:یهكهم: له مهڵبهندی ههر پارێزگایهك دادگایهك بۆ ماددهكانی كهسایهتی بۆ مهسیحیهكان و ئێزدییهكان و ئاینیهكانی تر پێكدههێنرێ و به یهك دادوهر دهبهسترێ و تایبهتمهند دهبێ به سهیر كردنی ماددهكانی كهسایهتی و دهشێ له مهڵبهندی قهزا و ناحیهكانیش به بهیاننامهیهكی سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهری له كاتی پێویستدا دابمهزرێ.دووهم: دادوهری دادگای بهرایی بهدادوهری له دادگای ماددهكانی كهســایهتی دادهنرێ ئهگهر دادوهری تایبهتی نهبێ. دهروازهی سێیهمخزمهتی دادوهرییبهشی یهكهمئهنجومهنی دادوهرییماددهی سی و سێیهم:یهكهم: 1ـ ئهنجومهنی دادوهریی بهرزترین دهستهڵاتی دادوهرییه له ههرێم و بهسهرۆكایهتی سهرۆكی دادگای پێداچوونهوهی ههرێمی كورستان-عیراق و ئهندامیهتی جێگرهكانی سهرۆك و سهرۆكی دهستهی سهرپهرشتی دادوهریی و سهرۆكی داواكاری گشتی وسهرۆكی دادگاكانی تێههڵچوونهوه له ههرێم یا ئهوهی جێیان دهگرێتهوه دادهمهزرێ.2ـ ئهگهر سهرۆك ئاماده نهبوو، كۆنترین جێگری جێی دهگرێتهوهو ئهگهر ههر دووكیشیان ئاماده نهبوون، ئهوا كۆنترین ئهندام له دادوهرهكانی پێداچوونهوه سهرۆكایهتی ئهنجومهنهكه دهكات.دووهم: ئهنجومهن بهلانی كهم مانگی جارێك كۆدهبێتهوه و سهرۆكیش بۆی ههیه له كاتی پێویستدا بۆ كۆبوونهوه داوای بكات و ئهگهر سهرۆك یا ئهوهی كه نوێنهرایهتی دهكات و بهلانی كهم سێ لهسهر چواری ئهندامانی ئاماده نهبوو،نابهسترێ و، بڕیارهكانیش به زۆرینهی ژمارهی ئهندامانی ئهنجومهنهكه وهردهگیرێ.سێیهم: ئهنجومهن نووسینگهیهكی دهبێ، فهرمانبهرێك بهپلهی بهڕێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكات كه بروانامهی بهكالۆریۆسی له یاسا ههبێت و بهلایهنی كهم پازده ساڵ خزمهتی ههبێت و لهسهر پاڵاوتنی لهلایهن ئهنجومهنی دادوهرییهوه دادهمهزرێ و ژمارهیهك فهرمانبهر یاریدهی دهدهن و رێكخستنی كاری ئهنجومهن و ئاماده كردنی بهرنامهو پوخته كردنی مهسهله بهرچاوخراوهكان و پێڕاگهیاندنی بریارهكانی و كاره كارگیرییهكانی تر دهگرێته ئهستۆ.ماددهی سی و چوارهم:ئهنجومهن ئهم تایبهتمهندییانهی خوارهوه دهگرێته ئهستۆ.یهكهم: ئاماده كردنی پلان و نهخشه بۆ دهزگای دادوهری و تووێژ له سهركردنی و دهربڕینی تێبینیهكانی له بارهیهوه.دووهم: سهیر كردنی كاروباری دامهزراندن و بهرزكردنهوه و پایه پێدان و گواستنهوهو گهڕاندنهوهی دادوهرهكان و لێكۆڵینهوه له رهوشت و توانایان و سهرپهرشتی كردنی سهربهخۆیی دادوهری.سێیهم: ئاماده كردنی بودجهی ئهنجومهن و بهرزكردنهوهی بۆ ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان ـ عیراق بۆ پهسند كردنی.چوارهم: لایهنی رێكخستنی كارگێڕیی و رێكخستنهكانی دادگاكان به كاروباری خزمهتی كارمهندانی و بهرزهفتكردنیانهوه تهنیا له تایبهتمهندیی ئهنجومهنی دادوهری دهبێ.پێنجهم: دیاریكردنی میلاكاتی دادگاكان و دامهزراندنی فهرمانبهرانی كه ئهو میلاكانه پڕ دهكهنهوهو ئهوانی دیكه له چوارچێوهی تهرخانكراوهكانی بودجهی ئهنجومهن دهبن. شهشهم: دانانی پێڕهوی ناوخۆ بۆ ئهنجومهن. بهشی دووهمدامهزراندنی دادوهرانماددهی سی و پێنجهم:یهكهم: دادوهر بهپێی ئهم مهرجانهی خوارهوه دادهمهزرێ: ـ1ـ دهبێ بڕوانامهی بهكالۆریۆسی له یاسا یاخود هاوتاكهی ههبێ.2ـ دهبێ له دوای دهرچوونی له كۆلێجی یاسا بهلانی كهم بۆ ماوهی 10 ساڵ له فرمانی لێكۆڵهرهوهی دادی یان یاریدهری دادوهری یاخود دادنووس یان جێبهجێ كاری داد یان بهڕێوهبهری چاودێری ناكامان یاخود له فهرمانگهی تۆماركردنی خانووبهره یاخود ههمان ماوهی ناوبراو دهستی دابێته پیشهی پارێزهری یان فهرمانبهری دادی كاركرده له بهشی یاسادا له فهرمانگهو دهزگا فهرمیهكان كه بهلایهنی كهمهوه ساڵانه پێنج داوای دادگاكاندا دهیبێت له ماوهی دهسته دانهكاریش لهو فهرمانه ناوبراوانه پێنج ساڵه ئهگهر بڕوانامهی ماجستێری له یاسا بهدهست هێنابێ و سێ ساڵه ئهگهر بڕوانامهی دكتۆرای له یاسا به دهست هێنابێ چ جا ئهوهی دهستهدانه كارهكهی پێش وهدهست هێنانی ئهو دوو بڕوانامهیهبێ یاخود له دوایاندا بێت.3ـ تهمهنی له 30 ساڵ كهمتر نهبێ.4ـ دهبێ عیراقی بێت.5ـ زمانی كوردی و عهرهبی بهخوێندنهوهو نووسینهوه بهباشی بزانێ.6ـ له تاقیكردنهوهی به زارهكی و بهنووسین لهبهردهم ئهنجومهنی دادوهریی دهربچێت.7ـ پێویسته هیچ ناتهواوییهكی جهستهیی نهبێت، كه رێگه له جێبهجێ كردنی ئهركهكانی بگرێ.8ـ دهبێ ناوبانگ و رهوشتی باش بێت.9ـ دهبێ بهڵێن بدات دوای دامهزراندنی كاری حزبی نهكات.10-نابێ به تاوانێكی دهسته ئهنقهستی نا سیاسی یا كهتنێكی ئابڕووبهر حوكمدرابێ.دووهم: ماوهی كاركردن له پارێزهری و ئهو فرمانانهی كه له بڕگه(یهكهم/2)دا ناویان هاتووه بۆ مهبهستی بهرز كردنهوهو سهرموچهو پایهپێدان حیسێب دهكرێ. ماددهی سی و شهشهم:یهكهم: دوای دهرچوونی مهرسوومی ههرێمی به دامهزراندنی، ئهنجومهنی دادوهری ئهو دادگایه دیاری دهكات كه دادوهر تێیدا دهست بهكار دهبێت.دووهم: دادوهر دهست ناداته كارهكهی تاكو لهبهردهم سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهریی ئهم سوێندهی خوارهوه نهخوات:(سوێند دهخۆم به خودا كه دادپهروهرانه لهنێوان خهڵكدا دادوهری بكهم و یاساكان به ئهمانهت و دهست پاكی و بێ لایهنی پیاده بكهم)و سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهریش ههمان سوێند لهبهردهم سهرۆكی ههرێم دهخوات.سێیهم: سهرۆك و ئهندامانی دادگاكانی پێداچوونهوه سوێند لهبهردهم سهرۆكی ههرێم دهخۆن.ماددهی سی و حهوتهم:یهكهم: سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه لهنێوان جێگرانی سهرۆك یاخود كۆنترین دادوهرانی دادهمهزرێ ئهگهر ماوهی خزمهتی دادوهری له بیست وپێنج سالأ كهمتر نهبێ.دووهم: جێگری سهرۆك لهنێو دادوهرانی دادگای پێداچوونهوهو له نێوان دادوهرهكانی پۆلی یهكهم دا دادهمهزرێ ئهگهر ماوهی كاركردنی له خزمهتگوزاری دادوهری له بیســـت ودوو ســالأ كهمتر نهبێ.سێیهم: دادوهر له دادگای پێداچوونهوه له نێوان دادوهرانی پۆلی یهكهم دادهمهزرێ ئهگهر ماوهی كاركردنی له خزمهتی دادوهری له بیست سالأ كهمتر نهبێ و ماوهیهك له دوو سالأ كهمتر نهبێ له یهكێك لهم پایه دادوهریانهی خوارهوه كاری كردبێ:1-سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه.2-جێگری سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه.3-دادوهری دادگای تێههڵچوونهوه.4-سهرۆكی دهستهی سهرپهرشتی دادوهری.5-ئهو پارێزهرهی ماوهیهك كاری له پارێزهری كردبێ كه له 25 سالأ كهمتر نهبێ.چوارهم: سهرۆكی دادگای پێداچوونهوهو جێگرهكانی و دادوهری دادگای پێداچوونهوه به مهرسوومێكی ههرێمی ولهسهر پاڵاوتنی لهلایهن ئهنجومهنی دادوهرییهوه دادهمهزرێن.ماددهی سی و ههشتهم:سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه به پلهی وهزیر دهبێ و مووچهو دهرماڵهی وهزیر وهردهگرێ.ماددهی سی و نۆیهم:مووچهو دهرماڵهی دادوهرانی دادگای پێداچوونهوهو دادوهرهكانی دیكه به یاسا دهستنیشان دهكرێن. بهشی سێیهمبهرزكردنهوهی دادوهران و بڵندكردنی پایهیانماددهی چلهم:یهكهم: پلهكانی دادوهران چوار پلهن(أ، ب، ج، د)له پلهی (د) ـهوه دهست پێدهكهن.دووهم: بهرزكردنهوهی دادوهر له پلهیهك بۆ پلهیهكی بهرزتر به بڕیاری ئهنجومهنی دادوهری دهبێ، ئهمهش دوای بهسهربردنی ماوهی یاسایی كه پێنج ساڵه.سێیهم: ئهنجومهنی دادوهریی له كاتی سهیركردنی بهرزكردنهوهی دادوهر، راپۆرتی سهرۆكی ناوچهكانی تێههڵچوونهوه، وسهرپهرشتانی دادوهری رهچاو دهكرێن لهبارهی ئهوهی پهیوهندیی به توانایی و باش بهڕێوهبردنی كارهكانی و ئهوهی پهیوهندی بهرهوشتیهوه ههیه.چوارهم: ئهنجومهنی دادوهری بڕیاری بهرزكردنهوهی دادوهر دهدات ئهگهر ساغ بووهوه شیاوی بهرزكردنهوهكهیه.پێنجهم: ئهنجومهنی دادوهری بۆی ههیه به بڕیارێكی هۆدار بهرزكردنهوهی دادوهر بۆ ماوهیهك له سێ مانگ كهمتر نهبێ و له ساڵێكیش پتر نهبێ وبۆ زیاتر له جارێكیش دوابخات، ئهگهر بینی شیاوی ئهو بهرزكردنهوهیه نیه.شهشهم : ماوهی بهرزكردنهوه له پلهیهك بۆ پلهیهكی بهرزتر به پێنج سالأ دهستنیشان دهكرێت.ماددهی چل ویهكهم:یهكهم: پۆلهكانی دادوهران چوار پۆلن(یهكهم، دووهم، سێیهم، چوارهم)و له پۆلی چوارهمهوه دهست پێدهكهن.دووهم: دادوهر له پۆلێكهوه بۆ پۆلێكی تر به بڕیاری ئهنجومهنی دادوهری و لهسهر داوایهك بهرز دهكرێتهوه كه پێشكهش به ئهنجومهنی دادوهری دهكرێ به مهرجێك تۆژینهوهیهكی یاسایی پێشكهش بكات و مووچهی رادهی نزمی ئهو پولهی وهرگرتبی كه بۆی بهرزدهكرێتهوهو پێنج ســاڵی له پۆلهكهی بهسهر بردبێ.سێیهم: ئهنجومهنی دادوهری له كاتی پێشكهش كردنی داواكاری بهرزكردنهوهكه دهبێ رای دادگای پێداچوونهوهو سهرۆكایهتی دادگای تێههڵچوونهوهو سهرۆكایهتی د هستهی سهرپهرشتی دادوهری لهبارهی توانای دادوهرو شیاوی بۆ بهرزكردنهوهكه وهرگرێ .چوارهم: سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهریی داواكارییهكهو شیاوی ئهو دادوهره به بهرزكردنهوه به نووسراوێك وهك له بهندی(3)سێیهمی ئهم ماددهیهدا هاتووهو لهگەڵ رای خۆی بۆ ئهنجومهنی دادوهریی بهرزدهكاتهوه.پێنجهم: ئهنجومهنی دادوهریی له ههڵسهنگاندنیدا بۆ لێهاتوویی دادوهر بۆ بهرزكردنهوهی پشت بهو نووسراوانه دهبهستێ كه له ههردوو بهندی (3و 4)ی ئهم ماددهیهدا هاتوون، لهگهڵ راپۆرتهكانی ساڵانه كه لهلایهن سهرۆكانی سهرپهرشتیارانی دادوهریی یهوه بهرزكراونهتهوهو ئهو حوكمانهی كه دادوهر به ماندووبوونێكی له راده بهدهر دهریكردوون یاخود له ناوهڕۆكیاندا بیڕورای یاسایی وایان تێدایه ئهوه نیشاندهدات كه بهدوای چالاكی فقهی و دادوهریدا چووه. سهرهرای راپۆرتی ئهو لێژنهیهی كه وتووێژی لهسهر تۆژینهوه یاساییهكهی كردووه كه پێشكهشی كردبوو، لهگهلأ ئهو پلهیهی كه وهری گرتووهو ئهگهر دهركهوت لێهاتووه بۆ ئهو بهرزكردنهوهیه، بڕیاری بنبڕیی بهرزكردنهوهكهی دهردهكهن وپێی رادهگهیهنرێ و ئهنجومهنی دادوهریی بۆی ههیه بهرزكردنهوهكه به بڕیارێكی هۆدار بۆ ماوهیهك له شهش مانگ كهمتر نهبێ و لهساڵێك پتر نهبێت دوا بخات بۆ زیاتر له جارێك كه بینرا شیاوی ئهوه نییه. بهشی چوارهمپایه دادوهرییهكانماددهی چل ودووهم:یهكهم: سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه له دادوهرهكانی پۆلی یهكهم له نێوان جێگرهكانی سهرۆكی دادگاكانی تێههڵچوونهوه به بڕیاری ئهنجومهنی دادوهریی دادهمهزرێت.دووهم: جێگری سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوهو دادوهرانی لهنێو دادوهرانی پۆلی یهكهم یا دووهم بهپێی پاڵاوتنیان لهلایهن سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه به بڕیارێك له ئهنجومهنی دادوهری ههڵدهبژێردرێن.ماددهی چل وسێیهم:قیدهمی دادوهران بهپێی پۆل و پایهكهیان و مێژووی دامهزراندنیان دهبێ ولهكاتی یهكسان بوون ئهوا قیدهمهكه بهپێی ئهوه دهبێ كه ئهنجومهنی دادوهری بڕیاری لهسهر دهدات. بهشی پێنجهممۆڵهت ومافی خانهنشینیماددهی چل وچوارهم:یهكهم: دادوهر مافی مۆڵهتی ئاسایی به مووچهی تهواو ههیه لهماوهی خزمهتكردنی لهههر ههشت رۆژدا مافی رۆژێكی ههیه.دووهم: پێویسته دادوهر ساڵانه له سی رۆژ كهمتر له مۆڵهتی موستهحهقی خۆی وهرنهگرێت ولهكاتێك كه وهری نهگرت، بۆی كۆناكرێتهوه تهنیا ئهو بهشه نهبێت كه له سی رۆژ زیاتره.سێیهم: دهشێ ئهو مۆڵهته ئاساییانهی كه بهپێی بهندی دووهم لهم ماددهیهدا بۆی ماوهتهوه بۆی كۆبكرێتهوه به مهرجێك له ساڵێك پتر نهبێت.چوارهم: مۆڵهته ئاساییهكانی كه له خزمهتهكانی پێشووی دهیكهوت بۆ دادوهر دهگهڕێتهوه.ماددهی چل وپێنجهم:یهكهم: ئهنجومهنی دادوهری بۆی ههیه مۆڵهتی خوێندن له دهرهوهی ههرێم یا لهناوهوهی بۆ ماوهی دوو سالأ به مووچهی تهواو بهدادوهر بدات بۆ وهرگرتنی پسپۆڕیی له بابهتێك كه پێوهندیی به پسپۆرییهكانی دادوهریی و دادهوه ههبێت و بۆ وهرگرتنی بڕوانامهی ماجستێر یاخو دوكتۆرا وبۆی ههیه ئهم مۆڵهته بۆ ماوهی ساڵێكی دی درێژبكاتهوه.دووهم: دهشێ بۆماوهی دوو سالأ مۆڵهتی خوێندنی دووهم بدرێت بهوهی مۆڵهتی یهكهمی خوێندنهكهی تهواوكردووهو بڕوانامهی ماجستێری وهرگرتووه بۆ مهبهستی وهرگرتنی بڕوانامهی دوكتۆرا له ههمان بابهتی ناوبراو كه له بهندی (یهكهم)لهم ماددهیهدا ناوی هاتووه. ئهمهش دوای بهسهر چوونی ساڵێك له دهست بهكاربوونی له فرمانهكهی دهبێ و ئهنجومهنی دادوهریش بۆی ههیه ئهم مۆڵهته بۆ ساڵێكی تر درێژبكاتهوه.سێیهم: مۆڵهتی خوێندن به خزمهتی دادوهریی دادهنرێ و قیدهمی بۆ ماوهی دوو سالأ بۆ مهبهستی بهرزكردنهوهو تهرقیهكردن وسهرمووچه بهو كهسه دهدرێ كه بڕوانامهی دوكتۆرا وهردهگرێ و ساڵێكیش بۆ ئهوانهی بڕوانامهی ماجستێر به دهست دێنن. ماددهی چل وشهشهم:یهكهم: دادوهر دوای تهواوكردنی تهمهنی شهست و پێنج ساڵی خانهنشین دهكرێ و ئهوهی خانهنشین دهكرێ مافی ئهوهی ههیه، ههموو ئهو مووچهو دهرماڵانه وهربگرێ كه بهر له خانهنشین بوونی وهریدهگرتن.دووهم: له كاتی كۆچی دوایی دادوهر لهكاتی خزمهتدا، مووچهی خانهنشینی بهقهد ئهو مووچهو دهرماڵانهی دهبێ كه وهری دهگرت.سێیهم: دهشێ دادوهر بهر لهتهواوكردنی ئهو تهمهنهی كه له بهندی یهكهم لهم ماددهیهدا دهستنیشان كراوه یان لهسهر داوای خۆی بهپێی حوكمهكانی یاسای مهدهنی یاخود لهبهر هۆی تهندروستی خانهنشین بكرێ، و حوكمهكانی بهندی (دووهم)ی سهرهوهی لهسهر پیاده دهكرێ.چوارهم: دادوهری خانهنشین كراو مووچهی مۆڵهته ئاساییهكان به تهواوی وهردهگرێ لهسهر بنهمای كۆی ئهوهی مانگانهیهی وهری دهگرت بهر له خانهنشین كردنی، به مهرجێك له ساڵێك پتر نهبێت.ماددهی چل وحهوتهم:دادوهر بۆی ههیه ههر كاتێك ویستی دهست لهكار بكێشێتهوهو لهو بارهشدا مافی وهرگرتنی مووچهی خانهنشین بوون ورێزلێنانی بهپێی یاسای خزمهت و خانهنشینی مهدهنی ههیهو مافی ئهو مۆڵهتانهشه له دهست نادات ههیه كه ههقیهتی.ماددهی چل وههشتهم: داوا لهو مافانه بهرزدهكرێتهوه كه لهم یاسایهدا دهركهوتووه بۆ لیژنهی كاروباری دادوهری و بڕیارهكانیشی لهم داوایانهدا قابیلی تانه لێدانن لهبهردهم دهستهی فراوان له دادگای پێداچوونهوه لهلایهن سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه ولهلایهن ئهو دادوهرهی كه بڕیارهكهی له دژی دهركردووه لهماوهی(30) سی رۆژ له مێژووی پێڕاگهیاندنی و بڕیارهكهشی لهو بارهیهوه بنبڕه.ماددهی چل ونۆیهم: حوكمهكانی یاسای خزمهتی مهدهنی و یاسای خانهنشینی مهدهنی لهو كاروبارانهی كه دهقی یاسایی لهم یاسایهدا پێ نههاتووه لهسهری پیاده دهكرێ به جۆرێك نابێ لهگهلأ حوكمهكانی ناكۆك بێت. بهشی شهشهمگواستنهوهو ئینتیدابماددهی پهنجایهم:یهكهم:1-نابێ دادوهر بۆ فرمانێكی نادادوهری بگوێزرێتهوه تهنیا مهگهر به رهزامهندیی وبه نووسینی خۆی بێت.2-دهشێ دادوهران له پۆلی یهكهم و دووهم به دادوهرانی دادگای پێداچوونهشهوهو به رهزامهندیی نووسراوی خۆیان و به بڕیاری ئهنجومهنی دادوهری ئینتیداب بكرێن بۆ فرمانی راوێژكاری یاسایی له سهرۆكایهتی ههرێم یاخود ئهنجومهنی وهزیران یان سهرۆكایهتی یهكێك له دهزگاكانی وهزارهتی داد یان بۆ مهبهستی دهرس گوتنهوه له زانكۆكان یان دهسته نێودهوڵهتیهكان به مهرجێك سیفهته دادوهرییهكهی تێدا بمینێت.دووهم: ماوهی ئینتیداب كردن كه له بهندی (یهكهم)ی ئهم ماددهیهدا هاتووه نابێ له سێ سالأ پتر بێت و قابیلی درێژكردنهوهیه بۆ ساڵێكی دی.سێیهم: لهبهر بهرژهوهندی گشتی وبه فهرمانی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه دهشێ دادوهر ئینتیداب بكرێ بۆ كاركردن له دادگایهكی تر ئهو ئینتیدابهش له ناوچهیهكی تێههڵچوونهوه بۆ ناوچهیهكی تر به بڕیاری ئهنجومهنی دادوهری دهبێت به مهرجێك ماوهی ئینتیدابهكه له ساڵێك پتر نهبێ.ماددهی پهنجاو یهكهم:گواستنهوهی دادوهران لهماوهی مانگی تهمووز له ههموو ساڵێك دهبێت و دهشێ له كاتی پێویستی بهرژهوهندیی گشتی ئهو گواستنهوهیه لهو مانگهدا نهبێت وگواستنهوهكهش به بڕیاری ئهنجومهنی دادوهری ولهسهر پێشنیازی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه دهبێت. بهشی حهوتهمئهركی دادوهرانماددهی پهنجاو دووهم:یهكهم: دادوهر پابهندی ئهمانهی خوارهوهیه:1-پاراستنی شكۆمهندیی دادوهری ئهمهش به پاراستنی بێ لایهنی ودهست پاكی و دووركهوتنه له ههموو ئهوانهی گومان بخهنه راستیهكهی.2-پاراستنی نهێنی ئهو كاروبارو زانیاریی وبهڵگهنامانهی كه به حوكمی كارهكهی دهستی دهكهوێ و پهیوهسته به دهزگاكانی ههرێم و كهسایهتییهكان و، ئهو ئهركهش تا دوای تهواوبوونی خزمهتهكهشی ههر دهمێنێ.3-نابێ كاری بازرگانی یان ههر كارێكی دیكه بكات كه لهگهلأ كاری دادوهری نهگونجاو بێت.4-دهبێ رۆبی تایبهتی له كاتی دادگایی كردندا لهبهر بكات، ئهمهش بهپێی ئهو رێنماییانهیه كه ئهنجومهنی دادوهری دهریان دهكات.5-مانهوه له مهڵبهندی ئهو یهكه كارگێڕییهی كه بارهگای كارهكهیی لێیه، مهگهر تهنها سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهری رێگای پێ بدات له شوێنێكی دیكهدا نیشتهجێ بێت لهو بارودۆخهی كه خۆی ههڵیدهسهنگێنێ.دووهم: كاركردنی دادوهر له ئیشی حزبی قهدهغهیهو نابێ خۆی بۆ ههڵبژاردنی ئهنجومهنی نیشتمانی یان دهســـــتهكانی خۆجێیهتی یان رێكخراوی ســــــیاسی بپاڵێوێ مهگهر لهدوای دهســت لهكار كێشانهوهی بێت.ماددهی پهنجاو سێیهم:نابێ دادوهران بهشداریی له دهستهیهكی دادوهری دا بكهن كه پهیوهندیی زاوایهتی وخزمایهتی تا دهگاته پلهی چوارهمیان له ناودا ههبێت و ناشبی دادوهر سهیری تانهگرتن له حوكمێك بكات كه دادوهرێكی دی دهری چواندووهو پهیوهندیی باسكراوی لهگهڵدا ههیه. بهشی ههشتهمسهرپهرشتی كردنی كاری دادوهران وكاروباری بهرزهفتكردنلقی یهكهمسهرپهرشتی دادوهرانماددهی پهنجاو چوارهم:یهكهم:سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهریی مافی سهرپهرشتی و چاودێری كردنی ههموو دادگاو دادوهران و ئهوانهی دهستهڵاتی دادوهرییان پێدراوه له فهرمانبهران ودهستهو لیژنهكانی ههیه.سهرپهرشتی و چاودێری كردن بههۆی سهرپهرشتیاری دادوهری یان بههۆی دادوهری ئینتیداب كراو بۆ ئهم مهبهسته دهبێ.سهرپهرشتی كردنی كارهكانی دادگای پێداچوونهوهو دادوهرانی لهلایهن سهرۆكهوه ئهنجام دهدرێ به مهرجێك راپۆرتێكی ساڵانه له بارهی كارهكانی دادگا پێشكهش به ئهنجومهنی دادوهری بكات.دووهم:1-سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه مافی سهرپهرشتی كردن وپشكنینی ههموو دادگاو دادوهرانی له ناوچهكهی خۆی ههیه، ههروهها بۆی ههیه ئامۆژكارییه پێویستیهكان وهوشیاركردنهوه لهبارهی ههر شتێكی به پێچهوانهی ئهركی فرمانبهری و باش بهڕێوهچوونی كاره كارگێریی و ژمێریارییهكان پێشكهش بكات ودهبێ راپۆرتی ساڵانه لهبارهی دادوهرهكانهوه له ناوچهكهی خۆی بهرزكاتهوه وههموو تێبینیهكانی لهبارهی رهوشتیان وشیاوییان وكاروباری كارگێڕییان له دادگاكانیاندا بگرێتهخۆ.2-سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه بۆی ههیه یهكێك له جێگرهكانی بۆ پشكنینی ههر دادگایهك له ناوچهكهیدا ههبێ ئینتیداب بكات.ماددهی پهنجاو پێنجهم:پێویسته دهستهكانی پێداچوونهوهو دهستهكانی دادگاكانی تێههڵچوونهوهو دادگاكانی تاوان راپۆرتی وهرزی رێك بخهن و تێیدا ئهو حوكم و بڕیارانه دهربخهن كه دادوهران ههڵهی گهورهیان تێدا كردووه له ئهنجامی نهزانینی پرهنسیپه سهرهتاییهكانی یاسا یان گوێ نهدان بهو رووداوانهی كه له كاتی وردبینی كردنی ئهحكام و بڕیارهكانی دهردهكهون و، دهبێ وێنهیهكیان بۆ ئهنجومهنی دادوهری بنێرێ بۆ پاراستنی له دۆســیهی كهســــیهتی ئهو دادوهرهدا، بۆ ئهوهی لهكاتی بهرزكردنهوهو پلهبهرز كردنهوهدا لهبهر چاو بگیرێت.ماددهی پهنجاو شهشهم:یهكهم: سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهریی بۆی ههیه دادوهر لهو ههڵه یاسایی و كارگێڕییانهی ئاگادار بكاتهوه كه له ئهنجامی پشكنینی كارهكهی دهردهكهون. ههروهها ههر شتێك كه روودهدات، پێچهوانهی ئهرك و پێداویستی فرمانهكهی بێت.دووهم: بۆ سهرۆكی دادگای پێداچوونهوهو سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه ههیه دادوهر لهو ههڵه یاساییانهی ئاگادار بكهنهوه كه لهكاتی وردبینی كردنی پێداچوونهوهكاندا دهردهكهون.سێیهم: سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه بۆی ههیه دادوهر له ناوچهكهی لهو سهرپێچیانهی ئاگادار بكاتهوه كه له ئهركهكانی فرمانهكهی روو دهدهن.چوارهم: ئاگادار كردنهوه به نووسراوێك دهبێ كه ئاراستهی دادوهر دهكرێ ودانهیهكیش لهو نووسراوه به ئهنجومهنی دادوهریی رادهگهیهنرێ و دانهیهكی دیكهیشی له دۆسیهی كهسیهتی دهپارێزرێ. لقی دووهمكاروباره بهرزهفتیهكانماددهی پهنجاو حهوتهم:یهكهم: لیژنهیهك له سێ ئهندام بهناوی لیژنهی كاروباری دادوهران پێك دێ كه ئهنجومهنی دادوهری لهناو ئهندامانی خۆی له سهرهتای ههموو ساڵێكدا بۆ سهیركردنی كاروباری بهرزهفتی ههڵیان دهبژێرێ.دووهم: لیژنهی كاروباری دادوهران له داوای بهرزهفتی كه لهسهر دادوهر تۆمار دهكرێ یهكێك لهم سزا بهرزهفتییانهی خوارهوه بهسهر دادوهردا دهسهپێنێ.1-هۆشداریی (ئینزار)، ئهمهش دواكهوتنی سهر مووچهو بهرزكردنهوهی بۆ ماوهی شهش مانگی لێدهكهوێتهوه.2-دواخستنی بهرزكردنهوه یان سهرمووچهكهی یان ههردووكیان بۆ ماوهیهك له ساڵێك كهمتر نهبێ و له سێ ساڵیش زیاتر نهبێ له رۆژی دهرچوونی برٍیارهكهوه، ئهگهر ماوهی یاسایی بهرزكردنهوهكهی تهواو بوو، دهنا له مێژووی تهواوكردنیهوه دهبێ.3-كۆتایی هێنان به خزمهت و ئهم سزایهش بهسهر دادوهردا دهسهپێنرێ ئهگهر حوكمێكی بنهبڕی به سزایهك له دادگایهكی تایبهت له بارهیهوه دهرچووبوو لهسهر كردهوهیهك كه لهگەڵ شهرهفی فرمانه دادوهرییهكهیدا نهگونجێ یاخود ئهگهر دهركهوت له دادگاییكردنێكدا كه لیژنه ئهنجامی دهدات دادوهرهكه شیاوی بهردهوام بوونی له خزمهتی دادوهریدا نیه .ماددهی پهنجاو ههشتهم: یهكهم: كۆتایی هێنان به راژهی دادوهر به بڕیاری ئهنجومهنی دادوهری دهبێ .دووهم: بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه ههر كهسێك كۆتایی به راژهكهی هات بۆ دادوهری ناگهڕێتهوه.ماددهی پهنجاو نۆیهم: یهكهم: داوای بهرزهفتی لهسهر دادوهر بهپێی بڕیاری سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه تۆمار دهكرێ و بۆ لیژنهی كاروباری دادوهران دهنێردرێت وه دهبێ بڕیارهكه ئهو رووداوهی تێدا بهیان بكرێ كه دراوهته پاڵی لهگهلأ ئهو بهڵگانهی كه دهیسهلمێنن و بڕیارهكهش به دادوهرو داواكاری گشتی رادهگهیهندرێ.دووهم: 1-لیژنهی كاروباری دادوهران وادهیهك دیاری دهكات بۆ تهماشاكردنی ئهو داوایهو دهبێ ئهوكاته به سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوهو سهرۆكی داواكاری گشتی و دادوهرهكه رادهگهیهندرێت.2-دادگایی كردن نهێنی یه و بڕیارهكهشی به ئاشكرا تێدهگهیهندرێ.3-دادگایی كردنهكه به ئامادهبوونی نوێنهری سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوهو سهرۆكی داواكاری گشتی یان ههر داواكارێكی گشتی كه تهنسیبی دهكا و پێویسته دادوهر خۆی ئامادهبێ وبۆشی ههیه پارێزهرێك لهگهلأ خۆیدا ئاماده بكات.4- لیژنه بۆی ههیه چهندی بهباشی دهزانێ لێكۆڵینهوه بكات.5-لیژنه دوای تهواوكردنی لێكۆڵینهوهو گوێ گرتن له وتهكانی نوێنهری سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوهو داواكاری گشتی و بهرگریی دادوهر داواكه یهكلادهكاتهوهو بڕیارهكهی به سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوهو سهرۆكی داواكاری گشتی و دادوهر رادهگهنێ.6-لیژنه له رێكارهكانیدا ئهو بنهمایانه پهیڕهو دهكات كه له یاسای بنچینهكانی دادگایی كردنهكانی سزاداندا هاتوون.ماددهی شهستهم:یهكهم: ئهگهر لیژنهی كاروباری دادوهریی لهكاتی سهیركردنی داوایهكهدا بۆی دهركهوت ئهو كارهی خراوهته پالأ دادوهرهكه تاوانه یان كهتنه، بڕیاری ناردنی بۆ دادگای تایبهتمهند دهدات وههموو ئهوراقهكانی بۆ رهوانه دهكات دوای ئهوهی كه سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهریی دهستی دادوهرهكه له كارهكهی دهكێشێتهوه، ههروهكو له یاسای بهرزهفتكاریی فهرمانبهرانی دهوڵهتدا یا ههر یاسایهكی تر كه جێگای دهگرێتهوه بڕیاری لهسهر دراوه.دووهم: ئهگهر دادگای تایبهتمهند بڕیاری بهبێ تاوانی دادوهرهكه، یان به بهردانی دا یان ههر بڕیارێكی دی كۆتایی به داوا سزاییهكه هێنا، پێویسته لیژنه بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه له تهماشاكردنی داوا بهرزفتكارییهكه بهردهوام بێت.سێیهم: ئهگهر دادگا بڕیاری تاوانباركردنی دادوهرهكهی دهركرد، پێویسته لیژنه سزایهكی بهرزهفتیی گونجاو لهگهلأ ئهو كارهی دراوهته پاڵی بسهپێنێ ئهمهش بهپێی حوكمهكانی ماددهی (57)ی ئهم یاسایه دهبێ.ماددهی شهست و یهكهم:سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوهو سهرۆكی داواكاری گشتی و دادوهرهكه بهپێی حوكمی ئهم یاسایه مافی ئهوهیان ههیه لهبهردهم دهستی گشتی دادگای پێداچوونهوه تانه له بڕیاری لیژنهی دادوهران له كاروباره بهرزهفتكارییهكان بدهن، له ماوهی سی رۆژ له رۆژی پێڕاگهیاندنهكهوهو دهستهی گشتیش بۆی ههیه ئهگهر پێویستی كرد نوێنهری سهرۆكی دادگای تێههلچوونهوهو نوێنهری سهرۆكی داواكاری گشتی و دادوهرهكه بانگ بكات تا گوێ له وتهكانیان بگرێت وپاشان بڕیارهكهی به پهسند كردنی بڕیاری لیژنه یاخود ههڵوهشاندنهوهی یا ههمواركردنی دهردهكات و، بڕیارهكهشی لهمباریهوه بنبڕه. دهروازهی چوارهمحوكمه جیاجیاكانماددهی شهست و دووهم:بودجهی ئهنجومهنی دادوهری له مانه دابین دهكرێ:یهكهم: رهسم و غهرامهی دادوهری كه لهلایهن دادگاكانهوه وهردهگیرێن.دووهم: ئهو پارهیهی كه حكومهتی ههرێم ساڵانه بۆ بودجهی ئهنجومهنی دادوهری تهرخانی دهكات. ماددهی شهست و سێیهم:یهكهم: ئهگهر سهرۆكی دادگا یان سهرۆكی دهسته ئاماده نهبوو یاخود پایهكهی چۆل بوو یاخود تهگهرهیه هاتهپێش و رێی له دهست بهكاربوونی گرت، ئهوا كۆنترین له جێگرانی یان ئهندامان كارهكهی ئهو دهكهن.دووهم: ئهگهر پتر له دادوهرێك له دادگایهكدا ههبوون، كۆنترینیان دهبێته بهرپرسی كارگێڕیی و كارهكان له نێوانیاندا دابهش دهكرێ.ماددهی شهست وچوارهم:نابێ راوه دووی دادهر بنبڕی یان لهسهر تاوانێك دهستگیر بكرێ پێش وهرگرتنی رهزامهندی ئهنجومهنی، تهنیا له حاڵهتی ئهنجامدانی تاوانێكی دهست ئهنقهست نهبێت.ماددهی شهست وپێنجهم:كاتهكانی دهوام له دادگاكان به بڕیاری ئهنجومهنی دادوهری دیاری دهكرێت.ماددهی شهست وشهشهم:دهستهیهك بهناوی دهستهی سهرپهرشتی دادوهری دادهمهزرێ وبه ئهنجومهنی دادوهرییهوه دهلكێ وئهرك و تایبهتمهندییهكانی به یاسا رێك دهخرێن.ماددهی شهست و حهوتهم:بۆ سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهری ههیه رێنمایی بۆ ئاسانكاری جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربچوێنێ.ماددهی شهست وههشتهم:یاسای دهستهڵاتی دادوهری ژماره(14)ی ساڵی 1992و ههمواركروهكانی ههڵدهوهشێنهوه.ماددهی شهست ونۆیهم:پێویسته ئهنجومهنی وهزیران ولایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.ماددهی حهفتایهم:كار به هیچ دهقێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێ گهر لهگهلأ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك بێ.ماددهی حهفتاویهكهم:ئهم یاسایه له رۆژی دهرچوونیهوه جێبهجێ دهكرێ و له رۆژنامهی فهرمی (وهقائیعی كوردستان)دا بڵاو دهكرێتهوه. عهدنان موفتی سهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان-عیراق هۆیه پێویستییهكانی دهرچوواندی ئهم یاسایهلهبهر ئهوهی ماوهیهكی تاڕادهیهك زۆر بهسهر دهرچوونی یاسای دهستهڵاتی دادوهری (ههرێمی كوردستان – عیراق)ی ژماره(14) ساڵی 1992 تێپهڕیوه كه دهرچوواندنهكهی له سهرهتای دامهزراندنی دهزگا دیموكراتیهكانی ههرێمی كوردستان بووهو سهبارهت بهو پهرهسهندنه پۆزهتیڤه گهورانهی لهو ماوهیهدا ههموو بوارهكان خۆیانهوه بینیوه بهتایبهتی لهلایهنی دادوهری و فراوانبوونی دادگاكان له كوردستان لهرووی چهندایهتی و چۆنایهتیهوه، ئهمه وای خواست ناوچهی تازهی تێههڵچوونه دابنرێن و له پێناوی سهربهخۆیی دان به دهستهڵاتی دادوهری و جیاكردنهوهی له وهزارهتی داد بهو ناوهی ئهمهی دوایی بهشێكه له دهستهڵاتی جێبهجێ كردن و له پێناوی هینانهدی پرهنسیپی لێك جیاكردنهوهی دهستهڵاتهكان، ئهم یاسایه دهرچووێنرا....
یاسای ژماره (2)ی ساڵی 2002 دەركردنی مهرگنامه (حجج الوفاه) و قهسام بۆ شههیدانی بزووتنهوهی رزگاریخوازی كورد | 4
یاسای ژماره (2)ی ساڵی 2002 دەركردنی مهرگنامه (حجج الوفاه) و قهسام بۆ شههیدانی بزووتنهوهی رزگاریخوازی كورد | 4
یاسای ژماره (2)ی ساڵی 2002 دەركردنی مهرگنامه (حجج الوفاه) و قهسام بۆ شههیدانی بزووتنهوهی رزگاریخوازی كورد بهناوی خوای بهخشندهو میهرهبانبهناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان - عێراقژمارهی دهرهێنان: 2رۆژی دهرهێنان: 10/4/2002 پشت به حوكمهكانی بڕگه (1)ی ماددهی (56) و ماددهی (53) له یاسای ژماره (1)ی ههمواركراوی ساڵی (1992)و، لهسهر داوای وهزیری داد و رهزامهندیی ئهنجومهنی وهزیران و ئهو یاساكارییهش كه ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له دانیشتنی ئاسایی ژماره (5)ی رۆژی (9/4/2002)یدا ئهنجامی داوهو، بهپێی ئهو دهسهڵاتهش كه بڕگه (3)ی ماددهی دووهمی یاسای ژماره (10)ی ساڵی 1997 پێمانی داوه، بڕیاری دهرهێنانی ئهم یاسایهی خوارهوهمان دا: یاسای ژماره (2)ی ساڵی 2002ماددهی یهكهم:دادگا پێوهندیدارهكان، له ههرێمی كوردستانی عێراقدا بۆیان ههیه مهرگنامه (حجج الوفاه) و قهسام بۆ شههیدانی بزووتنهوهی رزگاریخوازی كورد دهربهێنن، ههتا، ئهگهر جێگای دانیشتنی ههمیشهییشیان له دهرهوهی ههرێمیش بێت.ماددهی دووهم:ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێ، ناخرێته بهركار.ماددهی سێیهم:پێویسته لهسهر وهزیره پێوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه بهركار.ماددهی چوارهم:ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له (وهقایعی كوردستان)دا، دهخرێته بهركار. د.رۆژ نوری شاوهیس سهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستانی – عێراق ...
یاسای ژماره (7) ی ساڵی 2009 یاسای پهیمانگهی دادوهری ههرێمی كوردستان ـ عێراق | 25
یاسای ژماره (7) ی ساڵی 2009 یاسای پهیمانگهی دادوهری ههرێمی كوردستان ـ عێراق | 25
یاسای ژماره (7) ی ساڵی 2009یاسای پهیمانگهی دادوهری ههرێمی كوردستان ـ عێراق بهناوی خوای بهخشنده و میهربانپهرلهمانی كوردستان ـ عیراقبهناوی گهلهوه پشت به حوكمی بڕگه (1)ی مادده (56) له یاسای ژماره (1)ی ساڵی 1992ی ههمواركراو و لهسهر داوای ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان ـ عیراق، پهرلهمانی كوردستان ـ عیراق له دانیشتنی ژماره (15)ی رۆژی 27/5/2009 ئهم یاسایهی دهرچوواند: ماددهی یهكهم:لهههرێمی كوردستان ـ عێراقدا پهیمانگایهك بهناوی (پهیمانگهی دادوهری لهههرێمی كوردستان ـ عێراق)دا، دادهمهزرێ و پاوهستی وهزیری داد دهبێت.ماددهی دووهم: ئامانجی پهیمانگهكه ئهمانهیه:یهكهم: ئامادهكردنی دادوهران و ئهندامانی ئیددیعای گشتی.دووهم: شایاندنی دادوهران و ئهندامانی ئیددیعای گشتی ئهوانه كه لهپلهی سێههم و چوارهمن و هێشتا لهوهزیفهدان .سێیهم: شایاندنی كادیره یاساییه جۆربهجۆرهكان لهفهرمانبهرانی ئهنجومهنی دادوهری و وهزارهتی دادو، وهزارهت و دهزگاكانی تری حكومهت و بهرزكردنهوهی كاراییان.ماددهی سێیهم: یهكهم: ئهنجومهنهنێك سهرپهرشتیی پهیمانگهكه دهكات پێی دهڵێن: ئهنجومهنی پهیمانگه، لهمانهی خوارهوه پێك دێت. 1- جێگری سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه ...... سهرۆكه.2- گهورهترین (كۆنترین) دادوهری دادگای پێداچوونهوه .... جێگره.3- سهرۆكی ئهنجومهنی شوورای ههرێم ... ئهندامه.4- سهرۆكی دهستهی سهرپهرشتكاری دادوهری ... ئهندامه.5- سهرۆكی دهستهی سهرپهرشتكاری دادی ... ئهندامه.6- سهرۆكی داواكاری گشتی (الادعاء العام) ... ئهندامه.7- عهمیدێك لهعهمیدهكانی كۆلیجهكانی یاسا لهههرێمدا كه وهزیری فێركردنی باڵا و توێژینهوهی زانستی دهست نیشانی دهكا بهپێی راوێژ لهگهڵ وهزیری داد... ئهندامه.8- بهڕێوهبهری گشتیی پهیمانگهكه بهپێی راوێژ لهگهڵ وهزیری داد.... ئهندامه و بڕیاردهره.9- نهقیبی پارێزهرانی كوردستان .... ئهندامه.دووهم: ئهركوفهرمانی سهرۆك، لهكاتی پێوارییدا (غیاب) دهكهوێته سهر شانی جێگرهكهی. ماددهی چوارهم: ئهنجومهنی پهیمانگه، لانی كهم مانگی یهك جار كۆدهبێتهوه و، سهرۆكی ئهنجومهن، یان سیان لهئهندامهكانی بۆیان ههیه لهكاتی پێویستدا داوای كۆبوونهوه بكهن، ئهنجومهنیش بهئامادهبوونی دوو سێیهكی ئهندامهكانی كۆدهبێتهوه و، بڕیارهكانیشی بهزۆرینهی دهنگ دهردهكات، ئهگهر دهنگهكانیش یهكسان بوون، ئهوا ئهو لایهنهیان دهیباتهوه كه دهنگی سهرۆكی لهگهڵه.ماددهی پێنجهم: ئهنجومهن ئهم ئیش و كارانهی خوارهوه دهكات:یهكهم: سهرپهرشتیی گشتی پهیمانگهكه دهكات.دووهم: پلان، بۆ رێكخستنی كاروبارو، پهرهپێدانی پهیمانگهكه و، سهرپهرشتیی جێبهجێ كردنیان پێشنیاز دهكات. سێیهم: لهسهر ئهساسی بڕوانامه و لێهاتوویی و نمره و دهستپاكی كهمهرجی یاسایین بۆ قبوڵكردن، ژمارهی داواكراو لهو قوتابیانهی پێشكهشیان كردووه بۆ پهیمانگهكه ههڵدهبژێردرێت.چوارهم: تاكه تاكهی بهرنامهی تیۆری و تهتبیقی بۆ خوێندن دادهنێ و، دهرسهكانیان دهستنیشان دهكات.پێنجهم: وادهی دهست پێكردنی خوێندن و كۆتایی هاتنی خوێندن و دهستنیشانكردنی وهرزهكانی خوێندن و ماوهكانیان و، ماوهی پشووهكانیش دیاری دهكات.شهشهم: رێساكانی تاقیكردنهوهو، وادهكانیان و، چۆنییهتی رێكارهكان و موراقهبهی رهوشی تاقیكردنهوهكان دادهنێ. حهوتهم: ئهنجامهكانی تاقیكردنهوهكان ئیقرار دهكات.ههشتهم: بهپێی ئیحتیاجی و، بهپێی مامناوهندی (معدل) نمرهكانی تهواو كردنی پهیمانگهكه و، بهپێی ئارهزووی قوتابی، سهركهوتووهكان تهسنیف دهكات كهببن به دادوهر و ئهندامانی داواكاریی گشتی.نۆیهم: رێساكانی زهبتی (الانچباگیه) بۆ قوتابیانی پهیمانگهكه دادهنێ.دهیهم: پێڕۆی ناوخۆی پهیمانگهكه دادهنێ. ماددهی شهشهم:ئیدارهی پهیمانگهكه، بهڕێوهبهرێكی گشتی بهڕێوهی دهبات بهمهرجێ قازی بێت لهسنفی یهكهم، بهفهرمانی ههرێم دادهمهزرێت لهسهر (پێشنیازی وهزیری داد دوای راگۆڕینهوه لهگهڵ ئهنجومهنی دادوهریدا) بهمهرجێ سیفهتی قازێتییهكهی بۆ بمێنێتهوه.ماددهی حهوتهم: بهڕێوهبهری گشتیی پهیمانگهكه ئهم ئهركوفرمان و كارانهی خوارهوه دهكات:یهكهم: بهڕێوهبهردنی كاروباری زانستی و ئیداری و دارایی پهیمانگهكه.دووهم: جێبهجێ كردنی بڕیارهكانی ئهنجومهن.سێیهم: نواندنی پهیمانگهكه، لهبهردهم دهسته رهسمییهكان و نارهسمییهكاندا.چوارهم: بهرزكردنهوهی راپۆرت لهبارهی رهوشی خوێندنهوه بۆ ئهنجومهنی پهیمانگه.پێنجهم: ههر ئیشێكی دی كه ئهنجومهن دهسهڵاتی پێ بدات.ماددهی ههشتهم:یهكهم: ئهوهی لهپهیمانگه وهردهگیرێت و ئامادهكرێت بۆ قازێتی یان بۆ ئهندامی داواكاری گشتی، پێویسته ئهمانهی ههبێت: 1- پێویسته جنسییهی عێراقی بێت و، شایانی تهواوهتی ههبێت.2- ههردوو زمانی كوردی و عهرهبی بهخوێندن و بهنووسین بهرهوانی بزانێت.3- پێویسته رهوشت و ناوبانگی باش بێت و، بهجینایهتی دهسهنقهستی غهیره سیاسی یان بهجونحهی ئابڕوهبهر حوكم نهدرابێ و، لهوهپێش له پهیمانگه دهرنهكرابێ تهنیا مهگهر بهنهخۆشییهكی ناچاری و سهلمێنراو بهراپۆرتی لیژنهی پزیشكیی رهسمی لهبهر هۆی ناچاری.4- دهبێ لهههموو ئهو نهخۆشی و كهمئهندامییانه سهلامهت بێ كه رێگهی ئیشهكهی لێ دهگرن.5- دهبێ له زانكۆیهكی عێراقی یان له زانكۆیهكی بڕواپێكراوهوه بڕوانامهی بهكالۆریۆسی وهدهست هێنابێ، بهمهرجێ خوێندنی تێدا رێك و پێك بێت و، له (باشه)ش كهمتر نهخهمڵێنرابێ .6- تهمهنی له (40) ساڵ زیاتر نهبێ.7- دهبێ بۆ ماوهی (8) ساڵ بهكردار لهدهزگاكانی وهزارهتی داد، یان ئهنجومهنی دادوهری، یان دادگاكانی پهیوهست بهوان كاری كردبێ، یان بۆماوهی لانی كهم له (8) ساڵ كهمتر نهبێ پارێزهرایهتی كردبێ یان وهزیفهیهكی یاسایی لهدایهرهكان و بهڕێوهبهرایهتییه یاساییهكانی وهزارهت و دهزگا حكومییهكاندا كردبێ، بهمهرجێ ههر ساڵهی لانی كهم (5) دهعوای گرتبێ جا ئهوهی بڕوانامهی ماجستێری لهیاسادا هێنابێ، دوو ساڵی لهو دوو ماوهیه بۆ دادهشكێ و، ئهگهر بڕوانامهی دكتۆرای لهیاسادا هێنابێ (5) ساڵی بۆ دادهشكێ، ئهو كاركردنهش بهر لهوهرگرتنی بڕوانامهكان بوو بێت، یان پاش وهرگرتنیان هیچ فهرقی نییه.8- پێویسته حیزبی نهبێت یان سهر بههیچ لایهنێكی سیاسی نهبێت، ئهگهر حیزبی بوو ئهوا پێویسته كاتێ بۆ پهیمانگاكه پێشكهش دهكات پهیوهندی خۆی بهحیزبهوه ببچڕێت.9- پێویسته لهتاقی كردنهوهی بهنووسین و بهزارهكیدا لهو یاسایانهدا سهركهوێت كه ئهنجومهنی پهیمانگاكه بڕیاری دهدات.10- پێویسته لهو رووبهڕوو بوونهوهیهدا سهركهوێت كه ئهنجومهنی پهیمانگاكه لهگهڵی ئهنجامی دهدات.دووهم: ئهو پارێزهرانهی له پهیمانگهكه بۆ مهبهستی ئامادهكردن و شیاندن قبوڵ كراون، لهحوكمهكانی بڕگهی (7، 8)ی (یهكهم)ی ئهم ماددهیه دهبووردرێن. ماددهی نۆیهم: ژمارهی ئهوانهی كه ساڵانه وهردهگیرێن بۆ ئامادهكردنیان وهك قازی و ئهندامانی داواكاری گشتی لهسهر ئهساسی پلانی ئهنجومهنی دادوهران و وهزارهتی داد دیاری دهكرێـن.ماددهی دهیهم: یهكهم: ئهو فهرمانبهرهی لهپهیمانگا وهردهگیرێت ئیجازهی دوو ساڵ خوێندن وهردهگرێت بهمووچهی تهواو لهگهڵ دهرماڵهكانیدا.دووهم: ئهو پارێزهرهی لهپهیمانگاكه وهردهگیرێت، دهرماڵهیهكی مانگانه وهردهگرێت بهقهدهر ئهو مووچه و دهرماڵانهی كه برادهرهكانی لهوهزیفهدا وهریدهگرن، بهپێی ساڵهكانی خزمهت و بڕوانامه.سێیهم: ههر كهسێ لهبهر ههر هۆیهك لهپهیمانگه فهسڵ بكرێ، زامن دهكرێ به گهڕاندنهوهی ههموو ئهو مووچه و دهرماڵانهی كهوهری گرتووه، مهگهر بههۆی نهخۆشی رێگر و سهلمێنراو بهڕاپۆتی لیژنهی پزیشكی فهرمی.ماددهی یازدهم: یهكهم: ماوهی خوێندن له پهیمانگهدا چ بۆ ئامادهكردنی قازی، چ بۆ ئامادهكردنی ئهندامانی داواكاری گشتی، دوو ساڵی تهقویمییه.دووهم: بۆ ههر ماددهیهك لهماددهكانی دهرس لهپهیمانگهدا و ههر لێ توێژینهوهكیش كه قوتابیان دهبێ پێشكهشی بكهن (100 نمره) دادهنرێت.سێیهم: پلهی بچووكی سهركهوتن بۆ ههر ماددهیهك و لێ توێژینهوهیهك پهنجا له سهده (50%) بهمهرجێ موعهددهلی گشتی بۆ ههموو مادده و لێ توێژینهوهكان له شهست لهسهد (60%) كهمتر نهبێت.چوارهم: (60%) نمره، بۆ ههریهك لهماددهكانی مورافهعاتی مهدهنی و ئوسووڵی دادگاییكردنی جهزائی تاقیكردنهوهكانی نووسین و، (40%)ی تریشی بۆ ههڵسهنگاندنی ساڵانهی قوتابی دادهنرێ.ماددهی دوازدهم: ههر كهسێ (20) سهعات لهههر فهسڵێكی دراسی پێوار (غائب) ببێ، لهپهیمانگه فهسڵ دهكرێ، مهگهر پێوارییهكهی بههۆی نهخۆشییهكی رێگرهوه بوو بێت، بهراپۆرتی لیژنهیهكی پسپۆڕی پزیشكی سهلمێنرابێت و، یان لهبهر هۆكاری ناچاری تر كه ئهنجومهنی پهیمانگه قبوڵی كردبێ، ئینجا دهتوانێ ساڵهكه لهگهڵ دهورهی ئایندهدا دووباره بكاتهوه.ماددهی سیازدهم: یهكهم: لهئهنجامی كۆتاییدا، به(مكمل) دادهنرێ لهههر ساڵێكی دراسیدا، ههر كهسێ: 1- نمرهی سهركهوتنی لهیهك ماددهدا، بۆ ههر فهسڵێكی دراسی بهدهست نههێنابێ، یان لهو لێ توێژینهوهیهدا كهدهبێ پێشكهشی بكات، یان موعهددهلی گشتی بۆ ساڵێكی دراسی له (60%) كهمتر بووبێ.2- لهتاقیكردنهوهی كۆتاییدا (دهوری یهكهم) دواكهتبێ بههۆی نهخۆشییهكی رێگرهوه، كه بهراپۆرتی لیژنهیهكی پزیشكی فهرمی سهلما بێت و ئهنجومهنی پهیمانگهش قبوڵی كردبێت.دووهم: (مكمل) له موعهددهلی گشتیدا بۆی ههیه، یهك مادده یان زیاتر بۆ تاقیكردنهوه ههڵبژێرێ، بۆ ئهوهی نمرهی سهركهوتن له مهجموعدا بهدهست بهێنێ.سێیهم: مكمل لهفهسڵی دراسیدا لهماددهیهكی دیراسهی تهتبیقیدا بهنووسین لهتاقیكردنهوهی موكمیلهكان ئیمتیحان دهدات و، ههڵسانگاندنی فهسڵیشی بۆ دهمێنێتهوه.ماددهی چواردهم: لهتاقیكردنهوهی كۆتاییدا، بهدهرنهچوو دادهنرێ، ههر كهسێ:یهكهم: نمرهی سهركهوتنی، لهیهك مادده زیاتردا، یان لهماددهیهك و لێ توێژینهوهی دهوری یهكهمدا بهدهست نههێنا، یان لهیهكێكیاندا و موعهددهلی گشتی. دووهم: مكمل بووبێ و، نمرهی سهركهوتنی لهتاقیكردنهوهكانی موكمیلاندا بهدهست نههێنابێ، یان لهبهر ههر هۆیهك بهشداریی تێدا نهكردبێ.ماددهی پازدهم: ههر كهسێ، لهههر ماددهیهك لهو ماددانهی تاقیكردنهوهی تێدا دهكات،گزی بكات، یان لهساڵی یهكهمدا سهرنهكهوتبێ لهپهیمانگه فهسڵ دهكرێ، بهڵام ئهوهی لهساڵی دووهمدا سهرنهكهوێ ئهوه دهتوانێ بۆ تهنیا یهك جار بهو ساڵه دابچێتهوه لهگهڵ دهورهی دووهمدا، مهگهر دهرنهچوونهكهی بههۆی گزییهوه بوو بێت. ماددهی شازدهم: دهرچوانی یهیمانگهكه دهكرێن بهم دوو پلهیهی خوارهوه:یهكهم: پلهی (أ): ههموو ئهوانه دهگرێتهوه كه موعهددهلی ههموو ماددهكانیان و لێ توێژینهوهكهیان بۆ ههردوو ساڵهكه له(80%) كهمتر نییهو، یهك ساڵیشی پێ دهدرێ بۆ مهبهستی زیاده و تهرفیع.دووهم: پلهی (ب): ههموو ئهوانه دهگرێتهوه كه موعهددهلی ههموو ماددهكانیان ولێ توێژینهوهكهیان دهكاته (70%) لهسهد و، تا (79%) حهفتاونۆ لهسهد بۆ ههردوو ساڵهكه، ماوهی (6) شهش مانگیشیان بۆ مهبهستی زیاده و تهرفیع پێدهدرێت. ماددهی حهڤدهم: سهركهوتووهكان لهكۆتایی ساڵی دووهمدا تهسنیف دهكرێن بۆ قازی و ئهندامانی ئیددیعای گشتی بهپێی پێداویست و بهپێی نمره و، ئارهزوو.ماددهی ههژدهم: دهرچووی پهیمانگه بهپێی فهرمانی (مرسوم) ههرێم دادهمهزرێ، لهمهنسهبی قازی سنفی چوارهم ئهگهر بۆ قازێتی شیاو كرابوو، یان به وهزیفهی جێگری داواكاره گشتی لهسنفی چوارهم دادهمهزرێ ئهگهر بۆ ئهم وهزیفهیه شایان كرابوو، ئهوهش به مووچه و سنف و ئهو پلهیهی كهبهپێی بڕوانامهكه و خزمهت و ئیش و ئهو (قدم)هی كه بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه پێی دهدرێ. ماوهی خوێندن له پهیمانگهكهدا به مومارهسه دادهنرێت بۆ مهبهستی دامهزراندن و دیاریكردنی مووچه بۆ كهسێك كه خاوهن وهزیفه نهبێت.ماددهی نۆزدهم: كهسێ ئهم پهیمانگهیه تهواو بكات، بڕوانامهی (دهبلۆمی بهرز)ی له زانستهكانی دادوهریدا پێدهدرێ كه دان بهوهدا دهنێ كه پێداویستیهكانی خوێندنی پهیمانگهكهی تهواو كردووه و، تهقدیرهكهشی تێدایه و، ئاماژهش به زنجیرهی دهرچوونهكهشی دهكات.ماددهی بیستهم: هیچ قازییهك یان جێگرێكی داواكای گشتی دانامهزرێ، دوای دهرچوونی ئهم یاسایه، مهگهر لهپهیمانگهی بهرزی قازییهكان دهرچووبێ، یان لهههر پهیمانگهیهكی قهزائیی هاوشانیدا لهعێراق دهرچووبێ.ماددهی بیست و یهكهم: بهدهر له حوكمی ماددهی بیستهم لهم یاسایه، دامهزراندنی قازییهكان و ئهندامانی داواكاری گشتی، بهپێی حوكمهكانی یاسای دهسهڵاتی دادوهریی بهركار لهههرێمی كوردستان ـ عێراقدا دهبێت، تا تهواوكردنی دهورهی یهكهمی پهیمانگه دادوهری، كه بهپێی ئهم یاسایه دامهزراوه. ماددهی بیست و دووهم: وهزیری داد بۆی ههیه رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكردنی جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربچوێنێ.ماددهی بیست و سێیهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران، لایهنه پێوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.ماددهی بیست و چوارهم: كار بههیچ دهقێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێ لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا پێچهوانه بێت.ماددهی بیست و پێنجهم: ئهم یاسایه لهرۆژی بڵاوكردنهوهی لهرۆژنامهی (وهقایعی كوردستان)هوه جێبهجێ دهكرێت. عدنان موفتی سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان-عێراق هۆكاری دانانی ئهم یاسایهلهبهرئهو پهرهسهندن و پێشكهوتنهی لهههرێمی كوردستان-عێراق، لهبواری بهكارهێنان و دامهزراندنی دهزگا دهستوورییهكاندا روویداوه و، لهبهر ئهوهش كه یاسای دهسهڵاتی قهزاوهت ژماره (23)ی ساڵی 2007 دهرچووه، كه لهحهقیقهتدا بهههنگاوێكی گهوره دادهنرێت لهرهوشی سهربهخۆیی دهسهڵاتی دادوهری لهههرێمهدا و، بۆ پهیداكردنی هاوگونجان لهگهڵ ئهو پهرهسهندن و پێشكهوتنهدا و بۆ بههێزكردنی ئهو رهوشهو لهپێناوی پهیداكردنی كادێرێكی زۆری خاوهن عیلم و زانست و پیشه بۆ ئهو دهزگایانه، وهك قازی و ئهندامانی ئیددیعای گشتی كه بتوانن ئیشی سهرشانی خۆیان به لێزانی و توانایی و لێهاتوویی ببهنه سهرو، بۆ پێشخستن و بهرهوپێش بردنی كهفائهتی ئهو قازی و ئهندامانی ئیددیعای گشتییهكه هێشتا لهخزمهتدا كاردهكهن و لهپێناوی بهرزكردنهوهی ئاستی زانستی و یاسایی ئهو كارمهندانهی كه لهو دهزگا قهزاییانهدا كاردهكهن و، لهو دهزگا عهدلییانهدا تێدهكۆشن و، لهپێناوی بهرزكردنهوهی كهفائهت و لێهاتوویاندا، بۆ ئهوهی بتوانن مهنسهبه جۆربهجۆرهكانی قهزاوهت بهدهست بهێنن و، لهپێناوی پهرهپێدان و پێشخستنی ئاستی یاسایی ئهو كارمهندانهی لهدهزگا فهرمییهكان و نیمچه فهرمیهكاندا لهههرێمدا كاردهكهن وبهرزكردنهوهی نهوای پارێزهرانیش بهدیهێنانی ههموو ئهو ئهمانجانهدا، ئهم یاسایه دانرا... ...
قانون العفو العام في اقليم كوردستان – العراق رقم ٤ لسنة ٢٠٠٧ | 15
قانون العفو العام في اقليم كوردستان – العراق رقم ٤ لسنة ٢٠٠٧ | 15
عنوان التشريع: قانون العفو العام في اقليم كوردستان – العراق رقم ٤ لسنة ٢٠٠٧التصنيف عقوبات - اصول محاكمات جزائية - عفوالجهة المصدرة اقليم كوردستاننوع التشريع قانونرقم التشريع ٤تاريخ التشريع ١٨-٠٤-٢٠٠٧سريان التشريع ساريالمصدر الوقائع العراقية | رقم العدد : ٦٧ | تاريخ العدد: ٠٧-٠١-٢٠٠٧ | رقم الصفحة: ١٦ | عدد الصفحات: ٣استنادبسم الله الرحمن الرحيماقليم كوردستان – العراقرئاسة الاقليمالرئيسباسم الشعبقراررقم ( ٥ ) لسنة ٢٠٠٧ قانون العفو العام في اقليم كوردستان – العراقوفقا للصلاحيات الممنوحة لنا في الفقرة الاولى من المادة العاشرة لقانون رئاسة اقليم كوردستان – العراقرقم (١) لسنة ٢٠٠٥ وبناء على ما شرعه المجلس الوطني لكوردستان – العراق في جلسته المرقمة ( ٦ ) والمنعقدة في ١٠ / ٤ / ٢٠٠٧ قررنا اصدار :قانون رقم ( ٤ ) لسنة ٢٠٠٧ قانون العفو العام في اقليم كوردستان – العراقالمادة ١الاحكام المرتبطة بالمادةيعفى عفوا عاما المحكومون والنزلاء والمودعون في القضايا التي تتم المصالحة بين اطرافها امام القضاء .المادة ٢تخفض عقوبة المحكومين بالاعدام في القضايا التي تتم المصالحة بين اطرافها امام القضاء الى السجن المؤبد .المادة ٣تخفض عقوبة المحكومين بالسجن مدى الحياة الى السجن المؤبد .المادة ٤تخفض مدة العقوبة المحكوم بها ( للنزلاء والمودعين ) في دوائر الاصلاح الاجتماعي في اقليم كوردستان بنسبة ٣٠% من مدة العقوبة الاصلية الصادرة بحقهم في القضايا التي لم تتم المصالحة فيها بين اطرافها امام القضاء وتعتبر المدة المخفضة بمثابة مدة مقضية في دائرة الاصلاح الاجتماعي لاغراض الافراج الشرطي .المادة ٥توقف الاجراءات القانونية بشكل نهائي في مرحلتي التحقيق والمحاكمة في جميع الجرائم الواقعة قبل تاريخ صدور هذا القانون اذا تمت او تتم المصالحة بين اطرافها امام القضاء .المادة ٦يعفى عفوا عاما المحكومون في جرائم المخالفات وتوقف الاجراءات القانونية بحق المتهمين فيها .المادة ٧لا تسري احكام المواد ( ١ ، ٢ ، ٤ ، ٥ ) من هذا القانون على المحكومين العائدين ومرتكبي الجرائم التالية :اولا : الارهاب .ثانيا : قتل الاجانب العاملين في الاقليم .ثالثا : القتل المقترن بالسرقة .رابعا : الاتجار بالمخدرات .خامسا : الجرائم الماسة بامن الاقليم الداخلي والخارجي .سادسا : اختلاس اموال الاقليم .سابعا : التزوير في المحررات الرسمية المتعلقة باقتصاد وامن الاقليم .ثامنا : تزوير وتزييف العملات .تاسعا : الرشوة .عاشرا : الاغتصاب واللواط والزنا بالمحارم .حادي عشر : القتل بذريعة بواعث شريفة ( غسل العار ) .المادة ٨تعتبر المصالحة بين اطراف الدعوى متحققة اذا :اولا : كان المشتكي او المدعي بالحق الشخصي قد تصالح وتنازل عن حقوقه الشخصية في نفس الدعوى التي صدر فيها الحكم .ثانيا : او تنازل عن حقوقه الشخصية بعد صدور الحكم امام القضاء او خلال ستين يوما من تاريخ صدور هذا القانون وتقرر المحكمة شمول المحكوم بالاعفاء واطلاق سراحه .المادة ٩لا يستفيد من احكام هذا القانون النزلاء والمودعون الذين استفادوا من قرارات تخفيض العقوبة الصادرة بتواريخ سابقة على تاريخ صدور هذا القانون .المادة ١٠يستفيد من احكام هذا القانون المحكومون الذين صدرت بحقهم احكام غيابية ويسلمون انفسهم او يتم القاء القبض عليهم خلال مدة ثلاثين يوما من تاريخ صدور هذا القانون .المادة ١١اذا عاد المستفيد من الموقوفين او المحكومين من احكام هذا القانون خلال ( ثلاث سنوات ) من تاريخ اطلاق سراحه الى ارتكاب جريمة وعوقب من اجلها من قبل المحكمة المختصة بالحبس مدة لا تقل عن ( ٣ ) ثلاث سنوات ، يلغى قرار الاعفاء او التخفيض وينفذ بحقه كامل العقوبة الساقطة عنه اذا كان الفعل الذي ارتكبه جناية ونصف مدة العقوبة اذا كانت الجريمة جنحة . كما يلغى قرار ايقاف الاجراءات الذي تمتع به بموجب احكام هذا القانون وتستانف الاجراءات بحقه في القضية التي اوقف فيها .المادة ١٢تشكل لغرض تنفيذ احكام هذا القانون لجنة برئاسة حاكم لا يقل صنفه عن الصنف الثاني يتم تنسيبه من قبل وزير العدل وعضوية ممثلين عن كل من وزارات الداخلية والعمل والشؤون الاجتماعية وحقوق الانسان وهيئة الاشراف العدلى ورئاسة الادعاء العام لمتابعة تنفيذ احكام هذا القانون وكذلك متابعة قضايا جميع الموقوفين في اقليم كوردستان بغية الاسراع في انجاز معاملاتهم وقضاياهم على ان تنجز اعمالها خلال مدة اقصاها تسعون يوما من تاريخ صدور هذا القانون وبانتهائها تعتبر اللجنة منحلة .المادة ١٣تسري احكام هذا القانون على القضايا والوقائع السابقة على تاريخ صدوره .المادة ١٤على مجلس الوزراء والجهات ذات العلاقة تنفيذ احكام هذا القانون .المادة ١٥ينفذ هذا القانون اعتبارا من تاريخ اصداره وينشر في الجريدة الرسمية ( وقائع كوردستان ) .مسعود البارزانيرئيس اقليم كوردستان – العراقهه ولير٢٩ / نه وروز / ٢٧٠٧ كوردية١٨ / نيسان / ٢٠٠٧ ميلادية١ / ربيع الثاني / هجريةالاسباب الموجبةبما ان الهدف الاساسي من العقوبة هو اصلاح الجاني وتقويم سلوكه ونظرا لان المحكومين الذين يشملهم هذا العفو قد قضوا مدة معينة في مؤسسات الاصلاح الاجتماعي وبغية اعطاء الفرصة لاعادتهم الى المجتمع عن طريق اطلاق سراحهم او تخفيض مدة محكومياتهم وايقاف الاجراءات القانونية لمن هم في مرحلة التحقيق والمحاكمة وبمناسبة اعياد نوروز واذار وتقديرا لسلطات الاقليم لهذه المناسبات التاريخية ولبعث السرور في قلوب المتصالحين وذوي المحكومين والمودعين من الاحداث فقد شرع هذا القانون . ...
قانون المفقودين في حملات الابادة الجماعية رقم ٣ لسنة ١٩٩٩ | 12
قانون المفقودين في حملات الابادة الجماعية رقم ٣ لسنة ١٩٩٩ | 12
عنوان التشريع: قانون المفقودين في حملات الابادة الجماعية رقم ٣ لسنة ١٩٩٩التصنيف عقوبات - اصول محاكمات جزائيةالجهة المصدرة اقليم كوردستاننوع التشريع قانونرقم التشريع ٣تاريخ التشريع ٢٨-٠٤-١٩٩٩سريان التشريع ساريالمصدر مجموعة القوانين والانظمة | رقم العدد : ٤ | تاريخ العدد: ١٩٩٩ | رقم الصفحة: ٢٠استناداستنادا الى الصلاحية المخولة لنا بموجب الفقرة ( ٣ ) من المادة الثانية من القانون رقم ( ١٠ ) لسنة ( ١٩٩٧ ) وبناءا على ما شرعه المجلس الوطني لكوردستان العراق بجلسته المنعقدة بتاريخ ٢٤ / ٤ / ١٩٩٩ قررنا اصدار القانون الاتي :المادة ١تشمل احكام هذا القانون المفقودين في الحالات التالية :١ – المفقودون خلال حملة تهجير الكورد الفيلين من قبل حكومة العراق المركزية سنة ١٩٨٠ ويعتبر ٣١ / ١٢ / ١٩٨٠ تاريخا لاعلان فقدانهم وان التحري عن مصيرهم قد استنفذت وسائله ومدته وغايته بمضي اربع سنوات على فقدانهم .٢ – المفقودون خلال حملة ابادة الكورد البارزانيين من قبل حكومة العراق المركزية سنة ١٩٨٠ ويعتبر ٣١ / ١٢ / ١٩٨٠ تاريخا لاعلان فقدانهم وان التحري عن مصيرهم قد استنفذت وسائله ومدته وغايته بمضي اربع سنوات على فقدانهم .٣ – المفقودون خلال حملة ابادة اهالي مدينة حلبجة الشهيدة بالاسلحة الكيمياوية من قبل حكومة العراق المركزية في ١٦ / ٣ / ١٩٨٨ ويعتبر يوم الكارثة تاريخا لاعلان فقدانهم وان التحري عن مصيرهم قد استنفذت وسائله ومدته وغايته بمضي اربعة سنوات على فقدانهم .٤ – المفقودون خلال حملات الابادة المسماة بالانفال في سنة ١٩٨٨ ويعتبر ٣١ / ١٢ / ١٩٨٨ تاريخا لاعلان فقدانهم وان التحري عن مصيرهم قد استنفذت وسائله ومدته وغايته بمضي اربع سنوات على فقدانهم .٥ – المفقودون خلال انتفاضة اذار ١٩٩١ والهجرة المليونية التي تلتها ويعتبر ٣١ / ١٢ / ١٩٩١ تاريخا لاعلان فقدانهم وان التحري عن مصيرهم قد استنفذت وسائله ومدته وغايته بمضي اربع سنوات على فقدانهم .المادة ٢ا – يعتبر مضي المدد المنصوص عليها في المادة الاولى قرينة على موت المفقود المشمول بهذا القانون حكما .ب – اذا كانت الزوجة هي المفقودة وصدرت الحجة بوفاتها حكما فلا يجوز لزوجها الزواج باختها او بمن لا يجوز الجمع بينها وبين زوجته حتى يتبين مصيرها .المادة ٣ا – تصدر المحكمة المختصة حجة وفاة للمفقود المشمول بهذا القانون بناء على طلب مقدم من احد اقربائه لحد الدرجة الرابعة بعد استحصال استشهاد من الجهة الادارية المختصة يؤيد ويحدد شمول المفقود باحدى الحالات الواردة في المادة الاولى من هذا القانون .ب – في حالة عدم وجود ذوي الشان من الدرجات المذكورة في الفقرة ( ١ ) فلكل ذي مصلحة او جهة حكومية حق طلب اصدار حجة الوفاة وفق ما جاء اعلاه .المادة ٤تكون محكمة محل اقامة طالب حجة الوفاة او محل وجود الجهة الحكومية طالبة الحجة هي المحكمة المختصة باصدار حجة وفاة المفقود المشمول بهذا القانون وكذلك القسام الشرعي والقانوني المستند اصدارهما الى الحجة المذكورة استثناءا من احكام الفقرة الاولى من المادة ( ٣٠٥ ) من قانون المرافعات المدنية رقم ( ٨٣ ) لسنة ١٩٦٩ .المادة ٥يعتبر يوم صدور حجة الوفاة تاريخا لوفاة المفقود المشمول بهذا القانون حكما ، وعلى زوجة المفقود ان تلتزم بعدة الوفاة البالغة اربعة اشهر وعشرة ايام من تاريخ صدور الحجة .المادة ٦في حالة ثبوت تحقق حياة المفقود بعد صدور حجة وفاته فتسري بحقه احكامالمادة الاولى من قانون الاحوال الشخصية رقم ( ١٨٨ ) لسنة ١٩٥٩ المعدل والاحكام الواردة في قانون رعاية القاصرين رقم ( ٧٨ ) لسنة ١٩٨٠ .المادة ٧ا – تخضع حجة الوفاة الصادرة بموجب هذا القانون لطرق الطعن المنصوص عليها في الفصل الثاني والمادة ( ٢١٦ ) من قانون المرافعات المدنية رقم ( ٨٣ ) لسنة ١٩٦٩ المعدل .ب – تستثنى حجة الوفاة الصادرة بموجب هذا القانون من احاكم التمييز الوجوبي التي تضمنتها المادة ( ٣٠٩ ) من قانون المرافعات رقم ( ٨٣ ) لسنة ١٩٦٩ المعدل .المادة ٨١ – يستوفى رسم قدره ديناران عن تسجيل حجة الوفاة الصادرة بموجب هذا القانون .٢ – تعفى حجة الوفاة الصادرة من رسم الطابع والغرامة المنصوص عليها في القوانين النافذة .٣ – يعفى القسام الشرعي والقانوني المنظم استنادا لحجة الوفاة الصادرة بموجب هذا القانون من الرسوم العدلية .المادة ٩لا يعمل باي نص قانوني يتعارض واحكام هذا القانون .المادة ١٠على وزارة العدل والداخلية اصدار التعليمات اللازمة لتنفيذ هذا القانون كل حسب اختصاصها .المادة ١١على مجلس الوزراء تنفيذ احكام هذا القانون .المادة ١٢ينفذ هذا القانون من تاريخ صدوره وينشر في الجريدة الرسمية .جوهر نامق سالمرئيس المجلس الوطني لكوردستان العراقالاسباب الموجبةلقد كانت سياسة القهر والقمع والتصفية العراقية ضد الكورد هو النهج المتبع منذ العقود السحيقة الموغلة في القدم ولم تكن الحضارة البشرية وتطورها كفيلة بالحد منها او ايقافها كما لم يكن لقبول الدول والحكومات الحاكمة لكوردستان في الامم المتحدة والمنظمات الدولية الاخرى ، ولا لصدور لائحة حقوق الانسان والعهود والمواثيق الدولية الاخرى ذات العلاقة ، من الرد على الغاء هذه السياسة او النهج او التخفيف منها وبلغت هذه السياسة ذروتها في كوردستان العراق في العقود الثلاثة الاخيرة حين حولت الى حقل تجارب لاسلحة الابادة الجماعية المحرمة دوليا كاول سابقة في تاريخ البشرية تستعمل احدى الدول سلاحا كيمياويا محرما في حملة ابادة جماعية ضد شعبها ، وذهب ضحيتها الالاف وهو ما حدث في حلبجة الشهيدة وباليسان وشيخ وسان وبهدينان ومناطق اخرى . سبقتها قبل ذلك حملات تهجير واسعة للكورد الفيلين بعد ان جردوا من الوثائق التي تثبت هويتهم واسقطت عنهم الجنسية العراقية ، واختفى الالاف منهم ، ولقد اعقبت حملات الابادة هذه حملة همجية لتصفية الكورد البارزانيين حيث اختفى منها الاف عديدة وتلتها حملات اكثر شمولا وهي ما سميت بحملات الانفال التي طالت الى اكثر من ( ١٨٢ ) الف شيخ وامراة وشاب وطفل ، واخيرا وليس اخرا كانت حملة اعتقال اعداد كبيرة من المواطنين وقعوا في ايدي قوات السلطة المركزية في بغداد بعد الانتفاضة وخلال الهجرة المليونية ولم يكشف عن مصير ضحايا الحملات المذكورة لحد الان ، وان المنظمات الدولية مطالبة بتحمل مسؤولياتها القانونية والسياسية والادبية ومطالبة الحكومة العراقية بالكشف رسميا وعلنا عما الت اليه مصائر ضحايا حملات التصفية العراقية هذه واثارة قضيتهم في المحافل الدولية المختصة بموجب احكام القانون الدولي والعهود والمواثيق الدولية ذات العلاقة .وامام هذا الواقع المرير تراكمت الام ومعاناة من تبقى من عوائل الضحايا واقاربهم على قيد الحياة ، وكانوا امام اشكالات قانونية وشرعية بحاجة الى تبسيط وحل ومعالجة ، ونظرا لان الحلول القائمة بموجب القوانين النافذة تتسم بكثرة الاجراءات وطول مسالكها ولكثرة عدد الضحايا والمعاناة النفسية لمن تبقى من عوائلهم واوضاعهم الخاصة ، كانت الحاجة ماسة لتشريع قانون لتبسيط الاجراءات ولا يتعارض في نفس الوقت مع احكام الشريعة الاسلامية والمبادئ الاساسية القانونية ، ويختصر مسالك المراجعات ويبسط الاجراءات ، بما يضمن تخفيف العناء والمعاناة عن ذوي الشان عليه شرع هذا القانون ....
قانون تحديد الوضع القانوني لمسئولي واعوان النظام الدكتاتوري البائد رقم ١٨ لسنة ٢٠٠٣ | 7
قانون تحديد الوضع القانوني لمسئولي واعوان النظام الدكتاتوري البائد رقم ١٨ لسنة ٢٠٠٣ | 7
عنوان التشريع: قانون تحديد الوضع القانوني لمسئولي واعوان النظام الدكتاتوري البائد رقم ١٨ لسنة ٢٠٠٣التصنيف عقوباتالجهة المصدرة اقليم كوردستاننوع التشريع قانونرقم التشريع ١٨تاريخ التشريع ١٢-٠٥-٢٠٠٣سريان التشريع ساريالمصدر الوقائع العراقية | رقم العدد : ٤٢ | تاريخ العدد: ٢٧-٠٥-٢٠٠٣ | رقم الصفحة: ١٦ | عدد الصفحات: ٢استناداستنادا لاحكام الفقرة ( ١ ) من المادة السادسة والخمسين من القانون رقم ( ١ ) لسنة ١٩٩٢ المعدل وبناءا على ما عرضه العدد القانوني من اعضاء المجلس الوطني ، وما شرعه المجلس الوطني لكوردستان – العراق بجلسته المرقمة ( ٢٤ ) والمنعقدة بتاريخ ١٢ / ٥ / ٢٠٠٣ وللصلاحية المخولة لنا بموجب الفقرة ( ٢ ) من المادة الثانية من القانون رقم ( ١٠ ) لسنة ١٩٩٧ ، قررنا اصدار القانون الاتي :المادة ١يحدد الوضع القانون لمسئولي واعوان النظام الدكتاتوري البائد المتواجدين في اقليم كوردستان – العراق ممن لم يستجيبوا للعفو العام الصادر بعد انتفاضة عام ١٩٩١ المجيدة على الوجه الاتي :اولا : يحرم لمدة خمس عشرة سنة من : -( ١ ) – التصويت والترشيح في الانتخابات العامة وانتخابات المجالس المجلية والبلدية والجمعيات والنقابات وعضوية مجالس ادارة المؤسسات والشركات العامة والمختلطة .( ٢ ) – تولي الوظائف الادارية والسياسية .( ٣ ) – حمل او حيازة السلاح .( ٤ ) – حمل الاوسمة والنياشين والانواط والتمتع بالحقوق والامتيازات الممنوحة له بموجبها .( ٥ ) – حق الانتماء الى الاحزاب السياسية ومنظمات حقوق الانسان والقيام باي نشاط سياسي .( ٦ ) – تملك وسائل الاعلام ( الراديو – التلفزيون – الصحف – المجلات ) ووسائل التاثير على الراي العام او العمل فيها باي صفة كانت .٧ – المشاركة في اي التزام مع الدوائر الحكومية ومؤسساتها والشركات العامة والمختلطة بصورة مباشرة او غير مباشرة .٨ – العمل في الوسط الجامعي باي صفة كانت .المادة ٢يعتبر من اعوان النظام الدكتاتوري البائد لاغراض تطبيق احكام هذا القانون :اولا : في المجال الحكومي من : -( ١ ) – شغل منصبا في مجلس قيادة الثورة والدوائر والمكاتب التابعة له .( ٢ ) – شغل منصب وزير او درجته .( ٣ ) – شغل درجة خاصة في وظيفة ذات صبغة سياسية او كان منحه الدرجة المذكورة لاعتبارات سياسية او امنية .( ٤ ) – عمل في الاجهزة الامنية القمعية المخابرات – الامن الخاص – الاستخبارات العسكرية – الامن العامة او المفارز الخاصة للاجهزة المذكورة ومستشار افواج الدفاع الوطني .ثانيا : في مجال احزاب السلطة من : -( ١ ) – شغل منصب عضو في القيادة القطرية او عمل في احدى مكاتبها .( ٢ ) – شغل مركز عضو في قيادة فرع او شعبة او فرقة .( ٣ ) – كل عضو في الحزب او منتمي له ثبت عليه اضطهاده للمواطنين او ترويعهم او الوشاية بهم او ارهابهم وتسبب بتصرفه اعتقال او تعذيب او قتل احدهم .( ٤ ) – انتمى الى تشكيلات فدائيي صدام .( ٥ ) – عمل بصفة كادر قيادي في الاحزاب الكارتونية المناصرة لحزب السلطة ( حزب البعث العربي الاشتراكي المنحل ) .( ٦ ) – تثبت ادارته او انتماؤه لحزب السلطة في اقليم كوردستان او استمرار نشاطه بعد انتفاضة اذار ١٩٩١ المجيدة .( ٧ ) – تثبت عضويته او اشتراكه في فرق الاعدامات .( ٨ ) – كان عضوا في المجلس الوطني العراقي او المجلسين التشريعي والتنفيذي في كوردستان – العراق .( ٩ ) – عمل في السلك الدبلوماسي العراقي .المادة ٣لا يجوز اسقاط الحق العام او الحق الخاص بتشريع او قرار لاحق عن كل مشمول بهذا القانون نتج عن تصرفه ازهاق روح انسان او سجنه او تعذيبه .المادة ٤يعاقب المخالف لاحكام هذا القانون بالحبس مدة لا تقل عن ثلاث سنوات .المادة ٥لا يعمل باي نص يتعارض واحكام هذا القانون .المادة ٦على الوزارات والجهات ذات العلاقة تنفيذ احكام هذا القانون .المادة ٧ينفذ هذا القانون اعتبارا من تاريخ نشره في جريدة وقائع كوردستان .د . روز نورى شاويسرئيس المجلس الوطني لكوردستان – العراق...
قانون تحديد سن المسؤولية الجنائية في اقليم كوردستان – العراق رقم ١٤ لسنة ٢٠٠١ | 6
قانون تحديد سن المسؤولية الجنائية في اقليم كوردستان – العراق رقم ١٤ لسنة ٢٠٠١ | 6
عنوان التشريع: قانون تحديد سن المسؤولية الجنائية في اقليم كوردستان – العراق رقم ١٤ لسنة ٢٠٠١التصنيف عقوباتالجهة المصدرة اقليم كوردستاننوع التشريع قانونرقم التشريع ١٤تاريخ التشريع ١١-١٠-٢٠٠١سريان التشريع ساريالمصدر الوقائع العراقية | رقم العدد : ٢١ | تاريخ العدد: ٣١-١٠-٢٠٠١ | رقم الصفحة: ٢١ | عدد الصفحات: ٢استناداستنادا الى احكام الفقرة ( ١ ) من المادة ( ٥٦ ) والمادة ( ٥٣ ) من القانون رقم ( ١ ) لسنة ١٩٩٢ المعدل ، وبناءا على ما عرضه مجلس الوزراء ، وما شرعه المجلس الوطني لكوردستان – العراق بجلسته الاعتيادية المرقمة ( ٦ ) والمنعقدة بتاريخ ١٠٩ / ١٠ / ٢٠٠١ ، وللصلاحية المخولة لنا بموجب الفقرة ( ٣ ) من القانون رقم ( ١٠ ) لسنة ١٩٩٧ ، قررنا اصدار القانون الاتي : -المادة ١لغرض سريان قانون رعاية الاحداث رقم ( ٧٦ ) لسنة ١٩٨٣ في اقليم كوردستان – العراق على الحدث الجانح وعلى الصغير والحدث المعرضين للجنوح وعلى اوليائهم بالمعاني المحددة ادناه لاغراض القانون المذكور : -( ١ ) – يعتبر صغيرا من لم يتم الحادية عشرة من عمره .( ٢ ) – يعتبر حدثا من اتم الحادية عشرة من عمره ولم يتم الثامنة عشرة .( ٣ ) – يعتبر الحدث صبيا اذا اتم الحادية عشرة من عمره ولم يتم الخامسة عشرة .( ٤ ) – يعتبر الحدث فتى اذا اتم الخامسة عشرة من عمره ولم يتم الثامنة عشرة .( ٥ ) – يعتبر وليا ، الاب والام او اي شخص ضم اليه صغيرا او حدث او عهد اليه بتربية احدهما بقرار من المحكمة .المادة ٢لا تقام الدعوى الجزائية في اقليم كوردستان – العراق على من لم يكن وقت ارتكاب الجريمة قد اتم الحادية عشرة من عمره .المادة ٣يوقف نفاذ المادة ( ٣ ) والمادة ( ٤٧ ) / اولا من قانون رعاية الاحداث رقم ( ٧٦ ) لسنة ١٩٨٣ في اقليم كوردستان – العراق ، وتسري محلهما احكام المادة الاولى والثانية من هذا القانون .المادة ٤لا يعمل باي نص يتعارض واحكام هذا القانون .المادة ٥على الوزراء المختصين تنفيذ هذا القانون .المادة ٦ينفذ هذا القانون من تاريخ نشره في جريدة وقائع كوردستان وتسري احكامه على القضايا التي لم تصدر فيها احكاما باتا .د . روز نوري شاويسرئيس المجلس الوطني لكوردستان – العراقالاسباب الموجبةتجسيدا لنظرة وسياسة حكومة اقليم كوردستان – العراق تجاه الطفل ومسؤوليتها في تهيئة الظروف التي تتيح له المشاركة على نحو فعال ومبدع في الحياة الاجتماعية والسياسية وتنمية قدراته الفكرية والخلقية والروحية ضمن اسرة متماسكة وضمان رابطة مستمرة ومتواصلة لاطفالها معها وايجاد الظروف اللازمة لاستكمال نمو شخصية الطفل بشكل سوي ومتوازن في بينة ملائمة وهو يمر باخطر مراحل عمره ، وحيث ان الحدث قبل بلوغه سن الحادية عشرة ضعيف الادراك لطبيعة ما يقترف من افعال قد تكون مخالفة للقانون وعدم توقعه ابعادها القانونية والاجتماعية والمخاطر التي تترتب عليها والاضرار التي تلحق بالمجتمع من جرائها وما ستترتب عليه من مسؤولية جنائية وما سينال تبعا لذلك من عقاب او تدبير ، وتماشيا مع الاتجاهات السائدة في دول العالم المتقدمة في مجال رعاية الاحداث لوقايتهم من الجنوح ومعالجة ما يتعرضون له من انحرافات وجنوح ، ولكي تكون احكام قانون رعاية الاحداث اكثر انسجاما مع احكام الاعلان المتعلق بالمبادئ الاجتماعية والقانونية والمتصلة بحقوق الاطفال ورعايتهم واحكام اتفاقية حقوق الطفل المعتمدة من قبل الامم المتحدة والنافذة في ٣ / ايلو / ١٩٩٠ ....
قانون تنظيم الغرامات المرورية في اقليم كوردستان – العراق رقم ( ٤ ) لسنة (٢٠٠٠) | 6
قانون تنظيم الغرامات المرورية في اقليم كوردستان – العراق رقم ( ٤ ) لسنة (٢٠٠٠) | 6
عنوان التشريع: قانون تنظيم الغرامات المرورية في اقليم كوردستان – العراق رقم ( ٤ ) لسنة (٢٠٠٠)التصنيف عقوبات - اصول محاكمات جزائيةالجهة المصدرة اقليم كوردستاننوع التشريع قانونرقم التشريع ٤تاريخ التشريع ٢٧-٠٩-٢٠٠٠سريان التشريع ساريالمصدر الوقائع العراقية | رقم العدد : ٤ | تاريخ العدد: ١٨-١٠-٢٠٠٠ | رقم الصفحة: ١٢ | عدد الصفحات: ٣استنادبسم الله الرحمن الرحيمباسم الشعبالمجلس الوطني لكوردستان العراقرقم القرار : ١٨تاريخ القرار : ٢٧ / ٩ / ٢٠٠٠" قرار "بناء على ما شرعه المجلس الوطني لكوردستان – العراق بجلسته المرقمة ( ٥ ) والمنعقدة بتاريخ ٢٧ / ٩ / ٢٠٠٠ استنادا الى حكم الفقرة ( ١ ) من المادة ( ٥٦ ) من القانون رقم ( ١ ) لسنة ( ١٩٩٢ )المعدل وللصلاحية المخولة لنا بموجب الفقرة ( ٣ ) من المادة الثانية من القانون رقم ( ١٠ ) لسنة ( ١٩٩٧ ) قررنا اصدار القانون الاتي :قانون رقم ( ٤ ) لسنة ( ٢٠٠٠ )قانون تنظيم الغرامات المرورية في اقليم كوردستان – العراقالمادة ١يعاقب كل من ارتكب مخالفة من المخالفات الاتية بالغرامة المحددة ازاءها :١ – قيادة مركبة ذات لوحة تسجيل غير واضحة او تالفة ( ٥٠ ) خمسون دينارا .٢ – قيادة مركبة خالية من لوحة التسجيل ( ٢٠٠ ) مائتا دينار .٣ – ترك او مبيت مركبات الحمل الكبيرة والانشائية والزراعية والحافلات في الازقة والشوارع الداخلية والمناطق السكنية ولا يشمل ذلك ايقافها ضمن المدة الملائمة للتفريغ او التحميل ( ٧٥ ) خمس وسبعون دينارا .٤ – ايقاف المركبة على الرصيف ( ٥٠ ) خمسون دينارا .٥ – ايقاف مركبة في مكان يمنع فيه وقوف المركبات او ايقافها صفا ثانيا ( مزدوجا ) ( ٥٠ ) خمسون دينارا .٦ – وضع ملصقات الزينة والاعلان والكتابة والرسم على جسم المركبة او زجاجها الامامي او الخلفي او الجانبي ( ٣٠ ) ثلاثون دينارا .٧ – استعمال الضوء العالي بالشكل الذي يؤثر على سائقي المركبات الاخرى ( ٥٠ ) خمسون دينارا .٨ – عدم استعمال حزام الامان في المركبات التي تتوافر فيها احزمة الامان اثناء سيرها في الشوارع الخارجية ( ١٠ ) عشرة دنانير .٩ – استعمال جهاز التنبيه في الاماكن التي يمنع فيها استعماله من قبل شرطة المرور او استعمال جهاز التنبيه الهوائي او المتعدد النغمات او وضع سماعات كبيرة خارجية او استعمال المنبهات بصوت عال او على شكل اصوات حيوانات ( ٧٥ ) خمس وسبعون دينارا .١٠ – استخدام الزجاج المظلل في نوافذ المركبات ( ٢٠٠ ) مائتا دينار .١١ – وضع الستائر النسيجية والمعدنية الخارجية للرؤية على الزجاجة الخلفية او الجانبية ( ٢٠٠ ) مائتا دينار .١٢ – قيادة المركبة باهمال او رعونة ( ٢٥٠ ) مائتان وخمسون دينارا .١٣ – عدم امتثال السائق لاشارات المرور الضوئية او اشارات رجل المرور ( ١٠٠ ) مائة دينار .١٤ – قيادة المركبة بصورة معاكسة لوجهة المرور المقررة من سلطات المرور ( ٢٠٠ ) مائتا دينار .١٥ – تجاوز السائق سيارة اخرى من الجهة اليمنى والاجتياز الخاطئ ( ١٠٠ ) مائة دينار .١٦ – تجاوز الارتفاع المقرر لحمل المواد في سيارات الحمل وفق ما تحدده شرطة المرور ( ٥٠ ) خمسون دينارا .١٧ – عدم تغطية حمولة مركبات الحمل بصورة محكمة بشكل يؤمن عدم تطاير او تناثر او تساقط الحمولة اثناء سيرها او ارتجاجها ( ١٠٠ ) مائة دينار .١٨ – الاستدارة في الاماكن غير المسموح بالاستدارة فيها ( ٥٠ ) خمسون دينارا .١٩ – قيادة المركبة بسرعة تزيد على السرعة المقررة قانونا ( ٥٠ ) خمسون دينارا .٢٠ – قيادة مركبة لا تتوافر فيها شروط المتانة والامان ( نقص الاضوية الامامية والخلفية والاشارات الجانبية ) ( ١٠٠ ) مائة دينار .المادة ٢يخول كل من ضابط المرور ومفوض المرور حتى الدرجة الثانية سلطة حاكم لغرض فرض العقوبات عن المخالفات المضبوطة من قبله المذكورة في البند ( اولا ) من هذا القانون .٢ – يكون قرار الحكم الذي يصدره ضابط المرور او مفوض المرور حتى الدرجة الثانية وفق النموذج المرفق بهذا القانون باتا .المادة ٣تخصيص ( ٢٥% ) من مبلغ الغرامات الفورية المستحصلة بموجب احكام هذا القانون لمنتسبي المرور .المادة ٤لا يعمل باي نص يتعارض واحكام هذا القانون .المادة ٥على الوزراء المختصين تنفيذ احكام هذا القانون .المادة ٦ينفذ هذا القانون من تاريخ نشره في الجريدة الرسمية .د . روز نورى شاويسرئيس المجلس الوطني لكوردستان العراق...
قانون رقم ( ٣ ) لسنة ٢٠٠٧ ايقاف العمل بقراري مجلس قيادة الثورة ( المنحل ) المرقمين ( ١٦٣١ في ٣٠ / ١٠ / ١٩٨٠ ) و ( ١١٣٣ في ٢ / ٩ / ١٩٨٢ ) . | 4
قانون رقم ( ٣ ) لسنة ٢٠٠٧ ايقاف العمل بقراري مجلس قيادة الثورة ( المنحل ) المرقمين ( ١٦٣١ في ٣٠ / ١٠ / ١٩٨٠ ) و ( ١١٣٣ في ٢ / ٩ / ١٩٨٢ ) . | 4
عنوان التشريع: قانون رقم ( ٣ ) لسنة ٢٠٠٧ ايقاف العمل بقراري مجلس قيادة الثورة ( المنحل ) المرقمين ( ١٦٣١ في ٣٠ / ١٠ / ١٩٨٠ ) و ( ١١٣٣ في ٢ / ٩ / ١٩٨٢ ) .التصنيف عقوباتالجهة المصدرة اقليم كوردستاننوع التشريع قانونرقم التشريع ٣تاريخ التشريع ١٢-٠٤-٢٠٠٧سريان التشريع ساريالمصدر الوقائع العراقية | رقم العدد : ٦٨ | تاريخ العدد: ٠٥-٠٧-٢٠٠٧ | رقم الصفحة: ٣٦ | عدد الصفحات: ٢استنادبسم الله الرحمن الرحيماقليم كوردستان – العراقرئاسة الاقليمالرئيسباسم الشعبقراررقم ( ٤ ) لسنة ٢٠٠٧قانون رقم ( ٣ ) لسنة ٢٠٠٧وفقا للصلاحيات الممنوحة لنا في الفقرة الاولى من المادة العاشرة من قانون رئاسة اقليم كوردستان – العراق رقم ( ١ ) لسنة ٢٠٠٥ المعدل واستنادا على ما شرعه المجلس الوطني لكوردستان – العراق في جلسته المرقمة ( ٤ ) والمنعقدة في ٣ / ٤ / ٢٠٠٧ قررنا اصدار :قانون رقم ( ٣ ) لسنة ٢٠٠٧المادة ١ايقاف العمل في اقليم كوردستان – العراق بقراري مجلس قيادة الثورة ( المنحل ) المرقمين ( ١٦٣١ في ٣٠ / ١٠ / ١٩٨٠ ) و ( ١١٣٣ في ٢ / ٩ / ١٩٨٢ ) .المادة ٢يعاد العمل بالعقوبات المنصوص عليها في المواد ( ٤٤٠ ) و ( ٤٤١ ) و ( ٤٤٢ ) و ( ٤٤٣ ) من قانون العقوبات رقم ١١١ لسنة ١٩٦٩ المعدل النافذ قبل وقوع التعديل عليها بموجب القرارين المشار اليهما في المادة الاولى من هذا القانون .المادة ٣تسري احكام هذا القانون على القضايا والدعاوى التي في مرحلة التحقيق او المحاكمة او التي صدر فيها قرار نهائي لم يكتسب درجة البتات .المادة ٤ينفذ هذا القانون اعتبارا من تاريخ اصداره وينشر في الجريدة الرسمية ( وقائع كوردستان ) .مسعود البارزانيرئيس اقليم كوردستان – العراقهه ولير٢٣ / نه وروز / ٢٧٠٧ كوردية .١٢ / نيسان / ٢٠٠٧ ميلادية .٢٤ / ربيع الاول / ١٤٢٨ هجرية .الاسباب الموجبةحيث ان القرارات المشار اليها في هذا القانون قد صدرت في ظروف الحرب العراقية – الايرانية ( المشؤومة ) ولزوال اسباب وظروف فرضها من جهة ولعدم توازن العقوبات الواردة فيها مع جسامة الجرم في ظروف اعتيادية عليه فقد شرع هذا القانون ....
قانون رقم ( ٦ ) لسنة ٢٠٠٢ لتغير الغرامات في قانون العقوبات العراقي | 7
قانون رقم ( ٦ ) لسنة ٢٠٠٢ لتغير الغرامات في قانون العقوبات العراقي | 7
عنوان التشريع: قانون رقم ( ٦ ) لسنة ٢٠٠٢التصنيف عقوبات - اصول محاكمات جزائيةالجهة المصدرة اقليم كوردستاننوع التشريع قانونرقم التشريع ٦تاريخ التشريع ٠٧-٠٥-٢٠٠٢سريان التشريع ساريالمصدر الوقائع العراقية | رقم العدد : ٢٩ | تاريخ العدد: ٢٠-٠٥-٢٠٠٢ | رقم الصفحة: ١٦ | عدد الصفحات: ٢استناداستنادا الى احكام الفقرة ( ١ ) من المادة ( ٥٦ ) والمادة ( ٥٣ ) من القانون رقم ( ١ ) لسنة ١٩٩٢ المعدل ، وبناءا على ما عرضه مجلس الوزراء ، وما شرعه المجلس الوطني لكوردستان – العراق ، بجلسته الاعتيادية والمرقمة ( ١٣ ) والمنعقدة بتاريخ ٦ / ٥ / ٢٠٠٢ ، وللصلاحية المخولة لنا بموجب الفقرة ( ٣ ) من المادة الثانية من القانون رقم ( ١٠ ) لسنة ١٩٩٧ ، قررنا اصدار القانون الاتي : -المادة ١الاحكام المرتبطة بالمادةيكون مقدار الغرامات المنصوص عليها في قانون العقوبات رقم ( ١١١ ) لسنة ١٩٦٩ المعدل كالاتي : -- اولا : في المخالفات لا تقل عن ( ٥٠ ) دينارا ولا تزيد على ( ٣٠٠ ) دينار .- ثانيا : في الجنح لا تقل عن ( ٣٠١ ) دينار ولا تزيد على ( ١٥٠٠ ) دينار .- ثالثا : في الجنايات لا تقل عن ( ١٥٠١ ) دينار ولا يزيد على ( ٥٠٠٠ ) دينار .المادة ٢تنزل المحكمة من مبلغ الغرامة عشرين دينارا عن كل يوم يقضيه المحكوم عليه في التوقيف .المادة ٣اذا كانت الجريمة معاقبا عليها بالغرامة فقط ، فتكون مدة الحبس التي تقضي بها المحكمة في حالة عدم دفع الغرامة يوما واحدا عن كل عشرين دينارا على ان لا تزيد مدة الحبس في كل الاحوال عن سنتين .المادة ٤يوقف العمل في اقليم كوردستان – العراق باحكامالفقرة الثالثة من قرار مجلس قيادة الثورة المرقم ( ١٠٤ ) في ٢٧ / ١ / ١٩٨٨ .المادة ٥لا يعمل باي نص يتعارض واحكام هذا القانون .المادة ٦على مجلس الوزراء تنفيذ احكام هذا القانون .المادة ٧يعمل باحكام هذا القانون اعتبارا من تاريخ نشره في جريدة وقائع كوردستان .د . روز نوري شاويسرئيس المجلس الوطني لكوردستان – العراق ...
اقسام القوانين
الدستور و القوانين الدستورية و الاساسية
القوانين الجزائية و العقابية
القوانين المدنية
القوانين العسكرية و قوى الامن الداخلي
القوانين العدل و السلطات القضائية
القوانين المالية و التجارية
قوانين الاستثمار و النقل
القوانين البيئية و الصناعية
قوانين الاجتماعية و العمل
قوانين الزراعة و الثروة الطبيعية
قوانين السياحة و الاثار
القوانين الادارية
قوانين الصحة
قوانين التربية و التعليم العالي
قوانين الاحوال الشخصية والمدنية
قوانين المنظمات و النقابات و الاتحادات
قانون البلديات
القرارات التشريعية
المعاهدات التي انظم اليها العراق
الدستور و القوانين الدستورية والاساسية
قرارات مجلس قيادة الثورة المنحل