القوانين

بەناوى خوداى بەخشندەو میهرەبانبەناوى گەلەوەسەرۆکایەتی هەرێمی كوردستان - عێراق بەپێی ئەو دەسەڵاتەى پێماندراوە لە بڕگەى (یەکەم)ى ماددەى (دەیەم) لە یاساى سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)ی ساڵی 2005ى هەموارکراو، و پاڵپشت بە یاساکاریی پەرلەمانى کوردستان لە دانیشتنی ئاسایی ژمارە (3)ی ڕۆژی 8/9/2020 کردوویەتی، بڕیارماندا بە دەرکردنی: یاساى ژمارە (1)ى ساڵى 2020یاسای بەرەنگاربوونەوەی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان لە هەرێمی كوردستان - عێراق بەشی یەكەمپێناسە و ئامانجەكانماددەى (1):بۆ مەبەستەكانی ئەم یاسایە، ماناكانی ئەم دەستەواژە و زاراوانەی خوارەوە، لە بەرامبەریاندا دانراون:یەكەم: هەرێم: هەرێمی كوردستان - عێراق.دووەم: وەزارەت: وەزارەتی تەندروستی هەرێمی كوردستان - عێراق.سێیەم: وەزیر: وەزیری تەندروستی هەرێمی كوردستان - عێراق.چوارەم: سەندیكای دەرمانسازان: سەندیكای دەرمانسازانی هەرێمی كوردستان - عێراق.پێنجەم: سەندیكای پزیشكان: سەندیكای پزیشكانی هەرێمی كوردستان - عێراق.شەشەم: ماددە هۆشبەرەكان: هەر ماددەیەكی سروشتی یان پێكهێنراوە لەو ماددانەی كە لە خشتەكانی (یەكەم و دووەم و سێیەم و چوارەم)ی هاوپێچی ئەم یاسایەدا هاتوون.حەوتەم:كارتێكارە عەقڵییەكان: هەر ماددەیەكی سروشتی یان پێكهێنراوە لەو ماددانەی لە خشتەكانی (پێنجەم و شەشەم و حەوتەم و هەشتەم)ی هاوپێچی ئەم یاسایەدا هاتوون.هەشتەم: پێشینە كیمیاییەكان: ئەو توخم یان پێكهاتە كیمیاییانەیە كە دەچنە ناو دروستكردنی دەرمانی پزیشكیی خاوەن كاریگەریی دەروونی، و وردەكارییەكانی لە هەردوو خشتەی (نۆیەم و دەیەم)ی هاوپێچی ئەم یاسایەدا هاتووە.نۆیەم: بازرگانیپێكردن: بەرهەمهێنان، دروستكردن، دەرهێنان، گرتنەوە، دەستداری، پێشكەشكردن، خستنەڕووە بۆ فرۆشتن، ڕەواجپێدان، دابەشكردن، كڕین و فرۆشتن، ڕادەستكردن بە هەر سیفەتێك، دەڵاڵیكردن، ناردن، پێداڕۆیشتن بە (ترانزێت)، گواستنەوە، هاوردەكردن، هەناردەكردن و نێوەندگیریكردنە لە نێوان دوو لایەندا لە یەكێك لەو كردانەی لەم بڕگەیەدا هاتوون.دەیەم: بازرگانیپێكردنی ناڕەوا: چاندنی ماددە هۆشبەرەكان یان بازرگانیپێكردنیان، یاخود بازرگانیپێكردن بە كاتێكارە عەقڵیی یان پێشینە كیمیاییەكان، بە پێچەوانەی ئەو حوكمانەی لەم یاسایەدا هاتوون.یازدەیەم: هاوردەكردن: هێنانی ماددەی هۆشبەر، كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان بۆ ناو هەرێم.دوازدەیەم: هەناردەكردن: بردنەدەرەوە یان گواستنەوەی ماددە هۆشبەر، كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكانە بۆ دەرەوەی هەرێم، چ لە ناوەوەی عێراق، یان بۆ وڵاتانی دیكە، یاخود بە ڕێگای تێپەڕبوون (ترانزێت). مانای زارەوەی هەناردەكردن، سەرلەنوێ هەناردەكردنیش دەگرێتەوە، تەنها مەگەر بەڵگینەیەك (قرینە) هەبێت لەسەر پێچەوانەكەی.سیازدەیەم: دەستداری (حیازە) و خاوەنداریەتی: دەستداریی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكانە، بە هەر سیفەتێك بێت و بۆ هەر مەبەستێك بێت.چواردەیەم: دروستكردن: گشت پرۆسەكانی بەدەستهێنانی ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكانە، كە پاڵفتەكردن و گۆڕینیان لە شێوەیەك بۆ شێوەیەكی دیكە دەگرێتەوە. پرۆسەی گۆڕینیش واتە گۆڕینی ماددەیەكە لە شێوەی یەكەمیەوە و دروستكردنیەتی لە شێوەی دووەمیدا.پازدەیەم: بەرهەمهێنان: جیاكردنەوەی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یان پێشینە كیمیاییەكانە لە بنەچە ڕووەكییەكانیان.شازدەیەم: گیراوە: هەر تێكەڵەیەكی رەق یان شل یاخود گازییە، كە ماددەی هۆشبەر لەخۆبگرێت، بەپێی ئەوەی لە بڕگەكانی (شەشەم و حەوتەم و هەشتەم)ی ماددەی (1)ی ئەم یاسایەدا هاتووە.حەڤدەیەم: ڕووەكی هۆشبەریی هەمواركراو لە ڕووی بۆهێڵەوە (جینیاً): ئەو ڕووەكە خۆڕسكانەن، كە بەمەبەستی لێدەستكەوتنی ماددە هۆشبەرەكان، لەڕووی بۆهێڵەوە هەمواردەكرێن.هەژدەیەم: پزیشك: پزیشكی مۆڵەتدراوە، بە پێی یاسای بەركاری سەندیكای پزیشكان، كە لانیكەم بڕوانامەی بەكالۆریۆسی لە پزیشكییدا، لە زانكۆیەك لە زانكۆكانی هەرێم، یان هاوتاكەی بەدەستهێنابێت.نۆزدەیەم: دەرمانساز: دەرمانسازی مۆڵەتدراوە، بەپێی یاسای بەركاری سەندیكای دەرمانسازان، كە لانیكەم بڕوانامەی بەكالۆریۆسی لە دەرمانسازییدا، لە زانكۆیەك لە زانكۆكانی هەرێم، یان هاوتاكەی بەدەستهێنابێت.بیستەم: لیژنەی باڵا: لیژنەی باڵای نەهێشتنی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكانی پێكهێنراوە بەپێی حوكمەكانی ئەم یاسایە.بیست و یەكەم:گەڕانەوە: دووبارەكردنەوەی هەمان تاوان یان زیاتر لە تاوانێك، لەوانەی كە لەم یاسایەدا دەقنووسكراوە، دوای دەرچوونی حوكمی كۆتایی لەسەر تاوانی پێشتر. ماددەى (2):ئامانجەكانی ئەم یاسایە ئەمانەی خوارەوەیە:یەكەم: خۆپاراستن لە ئالودەبوون بە هەریەكێك لە ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكان و خراپ بەكارهێنانیان، و چارەسەركردنی كەسانی ئالوودەبوو لە نەخۆشخانەكانی تایبەتكراو بە چارەسەریی.دووەم: پەرەپێدانی دەزگاكانی هەرێم، ئەوانەی پەیوەندیدارن بە نەهێشتنی بازرگانیپێكردنی ناڕەوا بە ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یان پێشینە كیمیاییەكان، یاخود خراپ بەكارهێنانیان.سێیەم: چرٍكردنەوەی ڕێكارەكانی نەهێشتنی بازرگانیپێكردن و ئاڵوگۆركردنی ناڕەوای ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یاخود پێشینە كیمیاییەكان، و سنورداركردنی بڵاوبوونەوەیان.چوارەم: مسۆگەركردنی جێبەجێكردنی كارای پەیماننامە نێودەوڵەتییەكانی پەیوەندیدار بەو ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییانەی، كە كۆماری عێراق پەسەندی كردون، یان تیایاندا ئەندامە، بۆ ئەوەی لە هەرێمیشدا كارپێكراوبن.پێنجەم: فەراهەمكردنی دروستیی مامەڵەكردن بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان، بۆ مەبەستی پزیشكی و زانستی و پیشەسازی. بەشی دووەملیژنەی باڵای نەهێشتنی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان ماددەى (3):یەكەم: لیژنەیەك لە وەزارەت بەناوی (لیژنەی باڵای نەهێشتنی ماددە هۆشبەرە و كارتێكارە عەقڵییەكان) پێكدەهێنرێت.دووەم: لیژنەی باڵا، بە سەرۆكایەتی وەزیر دەبێت و جێگرەكەشی، (جێگری ئاسایشی گشتی هەرێم)دەبێت.سێیەم: ئەندامانی لیژنەی باڵا، لەمانەی خوارەوە پێكدێت:1- بەرێوەبەری گشتی فەرمانگەی كاروباری هونەریی لە وەزارەت.2- بەرێوەبەری چاودێری تەندروستی دەروونی.3- بەرێوەبەری پەیمانگەی پزیشكی دادیی.4- بەرێوەبەری دەستەی گومرگەكان.5- بەرێوەبەری پۆلیسی گومرگ.6- نوێنەرێكی هەریەكە لەم لایەن و وەزارەتانەی خوارەوە، كە پلەی هیچ كامیان لە بەڕێوەبەری گشتیی كەمتر نەبێت:أ- دیوانی ئەنجوومەنی وەزیران.ب- وەزارەتی داد.ج- وەزارەتی دارایی و ئابووری.د- وەزارەتی كار و كاروباری كۆمەڵایەتی.هـ- وەزارەتی كشتوكاڵ و سەرچاوەكانی ئاو.و- وەزارەتی ناوخۆ.ز- دەزگای ئاسایش.7- نوێنەری هەریەكە لە سەندیكاكانی پزیشكان و دەرمانسازان.چوارەم: وەزیر فەرمانبەرێكی وەزارەت كە پلەی وەزیفی لە بەڕێوبەر كەمتر نەبێ، وەك بڕیاردەری لێژنەی باڵا دەستنیشان دەكات.پێنجەم: سەرۆكی لیژنەی باڵا بۆی هەیە بانگهێشتی هەرشارەزایەك لە بواری نەهێشتنی بازگانیپێكردنی ناڕەوا بە ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكان بكات، بە مەبەستی وەرگرتنی بۆچوونی، بێ ئەوەی مافی دەنگدانی هەبێت. ماددەى (4):یەكەم: لیژنەی باڵا لانیكەم مانگی جارێك لەسەر بانگهێشتی سەرۆكەكەی كۆدەبێتەوە، سەرۆك بۆی هەیە لە هەر كاتێكی دیكەی پێویستدا، بانگهێشت بۆ كۆبوونەوە بكات.دووەم: ڕێژەی یاسایی كۆبوونەوەی لیژنەی باڵا بە ئامادەبوونی (2/3) دوو لەسەر سێی ئەندامانی تەواو دەبێت، و لە حاڵەتی ئامادەنەبوونی سەرۆكدا، جێگرەكەی سەرۆكایەتی كۆبوونەوەكە دەكات.سێیەم: بڕیارەكانی لیژنەی باڵا لەڕێگەی دەنگدان و بە زۆرینەی ژمارەی ئامادەبووانی دەنگدەر وەردەگیرێت، ئەگەر دەنگەكان یەكسان بوون، ئەوكات ئەو لایەنەی دەنگی سەرۆكی لەگەڵدایە، پێشدەخرێت. ماددەى (5):لیژنەی باڵا ئەم ئەركانەی خوارەوە لە ئەستۆ دەگرێت:یەكەم: دانانی سیاسەتی گشتی بۆ هاوردەكردنی هەر جۆرێكی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان، هەناردەكردن، گواستنەوە، بەرهەمهێنان، دروستكردن، گرتنەوە، شیكردنەوە، چاندن، بەخاوەنبوون، دەستداری و بەدەستهێنان (إحراز)، بازرگانیپێكردن، كڕین، فرۆشتن، ڕادەستكردن، وەرگرتن، نووسینی بەراچێتەی پزیشكیی، پێدانی لە دەرمانخانەكان و هێنانی بەهەر رێگایەك، یان نێوەندگیریكردن لە هەریەكێك لەم كردانە بۆ مەبەستەكانی پزیشكی یان زانستی یاخود پیشەسازی، بەو مەرجەی بەپێی مۆڵەتی وەزیر بێت، لە چوارچێوەی سیاسەتی گشتیی هەرێمدا.دووەم: هەماهەنگیكردن و هاریكاریی لەگەڵ وەزارەت و لایەنەكانی دیكەی تایبەتمەند لە كاروباری ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان لە هەرێم، بۆ بەدیهێنانی ئامانجەكانی ئەم یاسایە.سێیەم: هەماهەنگیكردن لەگەڵ لایەنە تایبەتمەندەكانی حكومەتی فیدراڵی بۆ هێنانەدیی ئامانجەكانی ئەم یاسایە.چوارەم: دانانی ستراتیژی نیشتمانیی گشتگیر بۆ نەهێشتنی بازرگانیپێكردنی ناڕەوا بە ماددە هۆشبەرەكان و خراپ بەكارهێنانی كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان، سەرەڕای ئامادەكردنی پلان و پرۆگرام بۆ جێبەجێكردنیان.پێنجەم: گرتنەبەری رێوشوێنی پێویست بۆ نەهێشتنی دیاردەی بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكان و خراپ بەكارهێنانی كارتێكارە عەقڵییەكان، بەپێیی میتۆدێكی زانستی، چاكسازیی و چارەسەركاریی كەسانی ئالوودەبوو.شەشەم: دیاریكردنی بڕی ئەو ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵی و پێشینە كیمیاییانەی، كە دەبێت ساڵانە هاوردەبكرێن یان هەناردەبكرێن یان بگوازرێنەوە یان بەرهەمبهێنیرێن، یاخود بۆ مەبەستەكانی زانستیی و پزیشكیی بچێندرێن.حەوتەم: سوودوەرگرتنی ساڵانە لە ڕۆژی جیهانیی نەهێشتنی ماددە هۆشبەرەكان، بۆ مەبەستی بڵاوكردنەوەی هۆشیاریی گشتیی سەبارەت بە مەترسیەكانی بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكان، یان بازرگانیپێكردنی ناڕەوا پێیان، یاخود خراپ بەكارهێنانی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان، و هاندانی رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی، پەیوندیدار بە پرسەكانی نەهێشتنی بازرگانیپێكردنی ناڕەوا بە ماددەی هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، یان خراپ بەكارهێنانیان، و كۆمەككردنیان لەڕووی مەعنەوییەوە.هەشتەم: هاندانی لێكۆڵینەوە و توێژینەوەی زانستی لە بوارە جیاجیاكانی تایبەت بە نەهێشتنی بازرگانیپێكردنی ناڕەوا بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان و خراپ بەكارهێنانیان، ئەنجامدانی پێشبڕكێی ساڵانە، و بەخشینی پاداشتی ماددی و هاندان و بەخشینی خەڵاتی نەختینە بە سەركەوتووان.نۆیەم: پێشنیازكردن بۆ دامەزراندن و پەرەپێدانی دامەزراوەی تەندروستیی تایبەت بە چارەسەركردنی كەسانی ئالودەبوو بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، و دەستەبەركردنی پێداویستیە بنەڕەتیەكانی، لە فەرمانبەرانی لێهاتوو بۆ ئەم چارەسەرییە، لەگەڵ ئامێر و كەرەستەی پێویست.دەیەم: گرێبەستكردن لەگەڵ شارەزایانی خاوەن لێهاتوویی زانستی و پراكتیكی، بۆ سوود وەرگرتن لێیان لەهەر بوارێك لەو بوارانەی هاوكاربێت لە هێنانەدی ئامانجەكانی ئەم یاسایە.یازدەیەم: پێكهێنانی لیژنەی تایبەتمەند لەهەر كاروبارێك لە كاروبارەكانی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان.دوازدەیەم: هاندانی كادیرە پزیشكیی و كۆمەڵایەتییەكان بۆ كاركردن لەو دامەزراوانەی پەیوەندیدارن بە نەهێشتنی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان و چارەسەركردنی ئالوودەبووان بە ماددە هۆشبەرەكان.سیانزدەیەم: نوێكردنەوەی ئەو خشتانەی كە هاوپێچی ئەم یاسایەن لە (1 تا 11)، بەجۆرێك كە بگونجێت لەگەڵ ئەو ڕێكەوتننامە نێودەوڵەتییانەی لەلایەن كۆماری عێراقی فیدراڵەوە واژۆكراون و پەیڕەودەكرێن و هەروەها بە سوود وەرگرتن لە ڕێكخراوی تەندورستی جیهانی. ماددەى (6):بەرێوەبەرایەتی گشتیی نەهێشتنی ماددە هۆشبەرەكان لە دەزگای ئاسایش، ئەم ئەركانەی لە ئەستۆ دەبێت:یەكەم: بەرەنگاربوونەوەی ئەو تاوانانەی ئەم یاسایە سزای لەسەر داناون، و دەستگیركردنی ئەنجامدەرانی.دووەم: گرتنی (ضبط) ئەو ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییانەی بە پێچەوانەی حوكمەكانی ئەم یاسایە، بازرگانیان پێوەدەكرێت.سێیەم: هاوكاریكردن لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەكان لە هەرێم و كۆماری عێراق، ئەوانەی تایبەتمەندن لە كاروباری ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، بەهەماهەنگی لەگەڵ لیژنەی باڵا.چوارەم: دۆكیومێنتكردنی داتای تایبەت بەو كەسە عێراقی و بیانیانەی لەسەر تاوانی بازرگانپێكردنی ناڕەوا بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان حوكمدراون، و بەدواداچوونی چاڵاكییەكانی ئێستایان، بۆ خۆپاراستن لە دووبارە گەڕانەوەیان بۆ ئەنجامدانی تاوانی نوێ، و گرتنەبەری ڕێوشوێنی یاسایی پێویست بۆ ئەم خۆپاراستنە.پێنجەم: چاودێریكردنی ئەو كەسانەی بەپێی ئەم یاسایە مۆڵەتدراون بە هاوردەكردن یان هەناردەكردن یان گواستنەوە یان دروستكردن، یاخود دەستداریی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی، بۆ دڵنیابوون لە پابەندبوونیان بە سنوورەكانی رێوشوێنە دیاریكراوەكانی ئەو مۆڵەتانە، و گرتنەبەری رێوشوێنی یاسایی بەرامبەر بە سەرپێچیكاران. ئەنجامدانی ئەو پرۆسەی چاودێریكردنەش كەلەم بڕگەیەدا دەقنووسكراوە، بە هەماهەنگی نێوان وەزارەت و سەندیكای دەرمانسازان دەبێت.شەشەم: چاودێریكردنی نێوەندەكانی گواستنەوە، بۆ زامنكردنی بەكارنەهێنانی ئامرازەكانی گواستنەوە لە ئەنجامدانی تاوانێك كە بەپێی ئەم یاسایە سزای بۆ دانراوە، و ئەمەش بەهەماهەنگی لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەكاندا دەبێت.حەوتەم: ئاڵوگۆڕكردنی زانیاری لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەكان، لە عێراق و وڵاتانی دراوسێ و لایەنی نێودەوڵەتی پەیوەندیدار بە كاروباری ماددە هۆشبەرەكان، بۆ بەدەست هێنانی زانیاری سەبارەت بە تۆڕەكانی بازرگانی كردن بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیەكان، بەپێی چوارچێوە و رێكارە یاساییەكان و لە ڕێگەی دەسەڵاتە كارگێڕی و دیبلۆماسیەكانی تایبەتمەند لە هەرێم.هەشتەم: جێبەجێكردنی حوكمە دادوەرییەكان، لەگەڵ فەرمانەكانی دەستگیركردن، كە لە لایەنە عێراقییە رێپێدراوەكان لەڕووی یاساییەوە دەرچوون، و تایبەتن بەو تۆمەتبار و حوكمدراوانەی لە هەرێمن.نۆیەم: جێبەجێكردنی رێككەوتننامەكانی هاوكاریی یاسایی و دادوەریی و ئەمنی، سەبارەت بە تۆمەتباران و حوكمدراوانی بیانی، كە لە هەرێمدا لەسەر پرسەكانی بازرگانیكردن بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، یان خراپ بەكارهێنانیان دەستگیر كراون، و ڕادەستكردنی تاوانباران لە نێوان عێراق و وڵاتانی دیكەدا، بەپێی ئەورێسایانەی لەم بارەیەوە پەیڕەودەكرێن، بە هەماهەنگیی لەگەڵ لایەنە فیدراڵییە پەیوەندارەكان، لە ڕێگەی لایەنە باڵاكانی تایبەتمەند لە هەرێم.دەیەم: هاوكاریكردن لەگەڵ وەزارەت، لە چوارچێوەی پرۆگرامەكانی ستراتیژییەتی نیشتمانیی بەرەنگاربوونەوەی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، بۆ رێكخستنی خولی راهێنان بۆ كارمەندەكانی بواری ئاسایشی ئەم بەرێوەبەرایەتیە گشتییە، لە بواری نەهێشتنی بازرگانیپێكردنی ناڕەوا، یان خراپ بەكارهێنانی كارتێكارە عەقڵییەكان، لە پێناوی پەرەپێدانی لێوەشاوەیی و گەشەپێدانی ئەزمونیان. ماددەى (7):یەكەم: وەزارەتی كارو كاروباری كۆمەڵایەتی بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەت، سەنتەرێكی شیاندنەوەی كەسانی ئالوودەبوو بە بەكارهێنانی ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكان دادەمەزرێنێت، و بەپێی پێویست سەنتەری دیكە لە پارێزگاكان دەكاتەوە.دووەم: ئەو سەنتەرەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیەدا دەقنووسكراوە، تایبەت دەبێت بەوانەی بە بڕیاری دادوەریی ئازاد (افراج) دەكرێن، یاخود لە فەرمانگەی چاكسازیی یان فەرمانگەی چاكسازیی نەوجەوانان بە كۆتاییهاتنی حوكمەكانیان ئازاد دەبن، یان لە نەخۆشخانە دەهێنرێنە دەرەوە یان هامشۆكردنیان بۆ نۆرینگەی دەروونی - كۆمەڵایەتی ڕادەگیرێت، و لیژنەكانی پەیوەندیدار بە بارەكانیان بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەت، بڕیار لەسەر بارودۆخیان و پابەندكردنیان بە پرۆگرامەكانی شیاندنەوە دەدەن.سێیەم: سەنتەرەكە، پرۆگرامێكی گونجاو بۆ شیاندنی ئارەزوومەندان بۆ فێربوونی پیشەیەكی گونجاو لەگەڵ لێوەشاوەییان و خستنەسەركاریان ، بەجۆرێ كە داهاتێكی گونجاویان بۆ مسۆگەر بكات، دادەنێت، سەرەڕای بەدواداچوونی جێبەجێكردنی بەرنامەكانی دیكەی چاودێریكردنی بڕیارلێدراو بۆیان.چوارەم: سەنتەرەكە بۆی هەیە بۆ جێبەجێكردنی پرۆگرامەكەی، پشت بە پسپۆری دەروونی و كۆمەڵایەتی و ڕێنوێنیكاری ئاینیی لێهاتوو ببەستێت.پێنجەم: سەنتەرەكە لە ئاستی بەرێوەبەرایەتیدا دەبێت، و فەرمانبەرێكی خاوەن شارەزایی و پسپۆریی، كە ساڵانی خزمەتی لە (10) دە ساڵ كەمتر نەبێت سەرۆكایەتی دەكات. بەشی سێیەممۆڵەتی هاوردەكردن و هەناردەكردن و گواستنەوە و مەرجەكانی ماددەى (8):یەكەم: هاوردەكردنی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان، هەناردەكردنیان و گواستنەوەیان، بە مۆڵەت یان بەڕەزامەندی وەزیر دەبێت، دوای ئەوەی ڕەزامەندی لایەنە تایبەتمەندەكانی ئاسایشی بۆ وەردەگیرێت.دووەم: مۆڵەت بۆ ماوەی یەك ساڵە و دەكرێت نوێبكرێتەوە.سێیەم: لە پێدانی مۆڵەتدا، بڕی دیاریكراوی ئەو ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یان پێشینە كیمیاییە ڕەچاودەكرێت، كە لیژنەی باڵا ڕەزامەندی لەسەر هاوردەكردنی یان هەناردەكردنی یاخود گواستنەوەی داوە، لە هەمان ئەو ساڵەدا كە مۆڵەتەكەی تێدا دەدرێت.ماددەى (9):نابێت ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی یان پێشینەی كیمیایی، هاوردە یان هەناردە یان بگوازرێتەوە، یاخود بچێندرێت یان بەرهەمبهێنرێت یان دروستبكرێت، یاخود خاوەندارێتی بكرێت یان بەكاربهێندرێت، یاخود دەستداربكرێت یان بەدەستبهێنیرێت یان كڕین و فرۆشتنی پێوە بكرێت، یاخود ڕادەستبكرێت یان بازرگانی پێوە بكرێت یان لە ڕووی پزیشكییەوە سەرفبكرێت یان بە نووسینی راچێتەی پزیشكی بدرێت، یاخود سەودای پێوە بكرێت یان بەهەر سیفەتێك بێت دەستی لێهەڵبگیرێت یان نێوەندگیری لە یەكێك لەو كردانەی سەرەوەدا بكرێت، بێجگە لە مەبەستەكانی پزیشكی یان زانستی، و تەنها بەپێی ئەو حاڵەت و مەرجانەشی، كە لەم یاسایەدا دەقنووسكراون. ماددەى (10):یەكەم: ئەو مۆڵەتەی كە لە ماددەی (8)ی ئەم یاسایەدا دەقنوسكراوە، تەنها بەم لایەنانەی خوارەوە دەدرێت:1- فەرمانگەكانی هەرێم و پەیمانگە زانستییەكان و ناوەندەكانی توێژینەوەی زانستی دانپێدانراو، كە پسپۆرییەكانیان پێویستی بە بەكارهێنانی ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكانە.2- خاوەنی كارگەكانی شیكردنەوەی كیمیایی یان پیشەسازیی یان خۆراكی یان هەر شتێكی دیكە، كە كارەكانیان پێویستی بە بەكارهێنانی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵییە.3- خاوەنی ئەو كارگە و شوێنانەی مۆڵەتدراون بە دروستكردنی ئەو دەرمانانەی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی دەخرێتە ناو پێكهاتەكانیانەوە.4- نووسینگەكانی ڕاگەیاندنی تایبەت بە دەرمانی مۆڵەتپێدراو.دووەم: وەزیر بەبڕیارێكی هۆدار، بۆی هەیە پێدانی مۆڵەت ڕەتبكاتەوە ئەگەر ئەو مەرجانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون، دەستەبەر نەبووبن.سێیەم: بڕیاری وەزیر بە ڕەتكردنەوە، شیاوی تانەلێدانە بەپێی حوكمەكانی یاسای بەركاری ئەنجومەنی شورای هەرێمی كوردستان - عێراق، یان هەر یاسایەكی دیكە كە جێگای دەگرێتەوە. ماددەى (11):یەكەم: پێویستە ئەو كەسەی مۆڵەتی هاوردەكردن یان هەناردەكردن یان گواستنەوەی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی یان پێشینەی كیمیایی پێدراوە، داواكارییەك پێشكەشی وەزارەت بكات، و تێیدا ناوی خۆی و ناونیشانی كارەكەی و ناوی ئەو ماددە هۆشبەرە یان كارتێكارە عەقڵیە بخاتەڕوو كە بەنیازە هاوردەی بكات یان بیگوازێتەوە، لەگەڵ سروشت و پێكهاتە و بڕەكەی، هەروەها ئەو مۆڵەتی هاوردەكردن یان هەناردەكردن یاخود گواستنەوەیەیەی كە لەلایەن حكومەتی ئەو وڵاتەوە پێیدراوە كە ماددەكەی لێهاوردەكراوە، سەرەڕای ئەو هۆكارانەی كە بوونەتە پاساو بۆ ئەو كارەی،و رێكەوتەكەی بە نزیكەیی، لەگەڵ تەواوی ئەو زانیارییانەی كە وەزارەت لێی داوادەكات.دووەم: وەزیر بۆی هەیە داواكارییەكە قبوڵ بكات یان ڕەتبكاتەوە یاخود ئەو بڕەی تێیدا دیاریكراوە كەمبكاتەوە، بەڕەچاوكردنی ئەو مەبەست و حاڵەت و مەرجانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون. ماددەى (12):یەكەم: ئەو ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یاخود پێشینە كیمیاییانەی دەگەنە فەرمانگەیەكی گومرگی، نابێت ڕادەستبكرێن، تەنها بەو موڵەتی ڕاكێشانە (اجازە السحب) نەبێت كە وەزیر یان ئەوەی وەزیر ڕایدەسپێرێت دەریدەكات، و دەبێت تەواوی زانیارییە پێویستەكانیشی لەسەر نووسرابێت.دووەم: پێویستە فەرمانگەكانی گومرگ، لە دەروازە سنورییەكان و فڕۆكەخانەكان، لە حاڵەتەكانی هاوردەكردن یان هەناردەكردن یاخود گواستنەوە بە تێپەڕبوون (ترانزێت)، مۆڵەتی هاوردەكردن یان هەناردەكردن یاخود گواستنەوە لە كەسانی پەیوەندیدار وەربگرن، و ڕەوانەی وەزارەتی بكەنەوە، وێنەیەكیش لەم مۆڵەتە لەلای فەرمانگەكانی گومرگ یان فرۆكەخانە و كەسی پەیوەندیدار بپارێزرێت، بەو مەرجەی هێنانە ناوەوەی بۆ لایەنی هاوردەكار، بە پاسەوانیی گومرگی بێت.سێیەم: ئەگەر لە ماوەی (90) نەوەد ڕۆژ لە ڕێكەوتی دەرچوونیەوە كاری پێنەكرێت، مۆڵەتەكە بە هەڵوەشاوە دادەنرێت، لەكاتی پێویستیشدا وەزیر بۆ هەیە ئەم ماوەیە بۆ ماوەیەكی هاوتا درێژبكاتەوە. ماددەى (13):یەكەم: ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی یاخود پێشینەی كیمیایی، تەنها لەو بارەدا هاوردە دەكرێت، كە لە ڕێكەوتی دەرچوونی مۆڵەتی هاوردەكردنەكەدا، لە تۆمارنامەكانی وەزارەتدا تۆماربێت، شیابوونی بۆ بەكارهێنان سەلمێنرابێت، و وەكیەك بێت لەگەڵ ئەو خەسڵەت و زانیارییانەی لە مۆڵەتی هاوردەكردنەكەدا هاتوون، بەپێی ڕاپۆرتی تاقیگەكانی چاودێریكردنی دەرمان.دووەم: وەزارەت ڕێكارەكانی دڵنیابوون لە شیاوبوون و وەكیەكی، بە ڕێنماییەك رێكدەخات، كە وەزیر دەریدەكات. ماددەى (14):نابێت ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی یاخود پێشینەی كیمیایی، لەناو پاكێجێكدا كە ماددەی دیكەی تێدابێت، هاوردە یان هەناردە بكرێت یاخود بگوازرێتەوە، بەڵكو دەبێت ناردنی (تەنانەت ئەگەر وەك نموونەش بێت)، لەناو پاكێجی دڵنیایی لەسەركراودا بێت، و تێیدا ناوی تەواوەتی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یان پێشینە كیمیاییەكەی لەسەر نووسراوبێت، و سروشت و پێكهاتە، بڕ و ڕێژە، ڕێكەوتی بەرهەمهێنان و بەسەرچوونیشی لەسەر بێت. ماددەى (15):یەكەم: ئەو مۆڵەتەی لە ماددەی (8)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراوە، بەمانەی خوارەوە، نادرێت:1- ئەوەی لەسەر تاوانێك یان كەتنێكی ئابڕووبەر حوكمدراوە.2- ئەوەی بە یەكێك لەو تاوانانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون، حوكمدراوە.دووەم: ئەو مۆڵەتەی لە ماددەی (8)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراوە، بە هەڵوەشاوە دادەنرێت، ئەگەر خاوەنەكەی حوكمێكی بنبڕی، بە یەكێك لەو تاوانانە یان سزایانەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیەدا هاتوون، لەسەر دەربچێت.سێیەم: مۆڵەتی بازرگانیكردن بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان، تەنها دەدرێتە كەسێكی دەرمانسازی مۆڵەتدراو، یان كارگەیەكی دەرمان، یاخود ئەو لایەنانەی لە ماددەی (10)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراون.چوارەم: خاوەنی ئەو شوێنانەی مۆڵەتدراون بە بازرگانیكردن بە ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یاخود پێشینە كیمیاییەكان، بۆیان نیە شوێنەكانیان یان ئەو ماددانەی تیایاندایە، بفرۆشن یان ڕادەستی بكەن یاخود دەستیلێهەڵبگرن، تەنها بۆ ئەو لایەنانە نەبێت كە لە بڕگەی (یەكەم)ی ماددەی (10)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراون، یان بۆ ئەو كەسانەی بەپێی یاسای پەیڕەوكردنی پیشەی دەرمانسازیی بەركار ژمارە (40)ی ساڵی 1970 یان هەر یاسایەك كە جێگەی دەگرێتەوە، مۆڵەتپێدراون بازرگانی بكەن بەو ماددانەوە، بەو مەرجەی لایەنی پەیوەندیدار لە وەزارەت ئاگاداربكرێتەوە، و ئەولایەنانەشی كە لەم مامەڵانەدا بەشدارن، بخرێنە ڕوو.پێنجەم: وەزیر بەڕێنمایی مەرجی پێویستی ئەو شوێنە دیاریدەكات، كە بۆ بازرگانیكردن بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان، مۆڵەتی پێدەدرێت. بەشی چوارەمڕەچێتەی پزیشكان و سەرفكردنی ماددەی هۆشبەر یانكارتێكاری عەقڵیی لەلایەن دەرمانسازانەوە ماددەى (16):یەكەم: جگە لە مەبەستی چارەسەركردنی پزیشكی، و تەنها بەپێی ئەو ڕێنمایی و رێوشوێنانەی وەزارەت لەم بارەیەوە دەریاندەكات، پزیشك بۆی نیە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی بۆ هیچ نەخۆشێك بنووسێت.دووەم: پزیشك نابێت هیچ بڕێك لە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی بۆ مەبەستی بەكارهێنانی تایبەت، بۆ خۆی بنووسێت. ماددەى (17):یەكەم: دەرمانساز بۆی نیە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكارى عەقڵیی سەرف بكات، تەنها بەپێی ڕەچێتەیەكی ئوسوڵیی نووسراو لەلایەن پزیشكێكەوە یان بەپێی پسوولەی مۆڵەتی بەخشراو لەلایەن وەزارەتەوە نەبێت، كە تێیدا ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان و بڕەكانیان دیاریدەكات، و پێویستە وەزارەت و لایەنە پەیوەندیدارەكان پسووڵە و ڕەچێتەكان بە یەك شێوە رێكبخەن لە نەخۆشخانە و نۆرینگەكانی حكومی و ئەهلی.دووەم: وەزیر بەیانێك دەردەكات، بەو مەرج و زانیاریانەی پێویستن بۆ بەدەستهێنانی پسوولەی مۆڵەتی دەقنووسكراو لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیەدا، لەگەڵ ئەو لایەنە كارگێڕییەی تایبەتمەند دەبێت بە پێدانی پسوولەی مۆڵەتەكە، و ئەو بڕە دیاریكراوەی ماددەكە كە نابێت لەوە زیاتر بۆ خاوەنی پسوولەكە سەرفبكرێت.سێیەم: پسوولەی مۆڵەت تەنها بەم كەسانەی خوارەوە دەدرێت:1- پزیشك.2- ئەو پزیشكانەی، نەخۆشخانە و سەنتەرە تەندروستییەكان بەهۆی نەبوونی دەرمانساز تێیاندا، دەستنیشانیان دەكەن. ماددەى (18):وەزیر رێنمایی دەردەكات، تێیدا دەستنیشانی ئەو زانیاریی و مەرجانە دەكات، كە دەبێت لە رەچێتە پزیشكیەكان و پسولەكانی مۆڵەتدا دەستەبەربن، بەپێی ئەو رەچێتە و پسولانەش وەسفی ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكان لە دەرمانخانەكاندا بۆ سەرفكردن دەكرێت، و دەستنیشانی ماددەكە و ئەو بڕەش دەكرێت كە نابێت مانگانە لەوە زیاتر بۆ نەخۆش سەرف بكرێت. ماددەى (19):بە بەیانێك كە وەزیر دەریدەكات، چۆنیەتی ئاڵوگۆرپێكردنی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، لە نەخۆشخانە و بنكە تەندروستییەكان و ئەو یەكانەی سەربەوانن، لە كەرتی گشتی و تێكەڵاو و تایبەت، یان سەر بە ڕێكخراوێكی نا حكومین و خزمەتگوزاریی و چاودێریی تەندروستی پێشكەشی نەخۆش دەكەن، دیاریدەكرێت. بەشی پێنجەمدروستكردنی ئەو گیراوە پزیشكییانەی ماددەی هۆشبەر وكارتێكاری عەقڵیی یان پێشینەی كیمیایی لەخۆدەگرن ماددەى (20):یەكەم: كارگەكانی دەرمان تەنها دوای وەرگرتنی مۆڵەتێك بە هەمان ڕێكاری دەقنووسكراو لە ماددەی (8)ی ئەم یاسایە ، دەتوانن ئەو گیراوە پزیشكیانە دروستبكەن كە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵی یاخود پێشینەی كیمیایی، دەچێتە نێو پێكهاتەكانیانەوە.دووەم: كارگەكانی دەرمان بۆیان نیە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵی یاخود پێشینەی كیمیایی بەدەستهاتوو بەكاربهێنن، تەنها لە دروستكردنی گیراوەی پزیشكیدا نەبێت، بەپێی ڕێنمایی وەزارەت. بەشی شەشەمئەو ڕووەكانەی چاندنییان قەدەغەیە ماددەى (21):جگە لە مەبەستەكانی پزیشكی یان زانستی، و تەنها لەو حاڵەتانەی كە بەپێی ئەم یاسایە ڕێگا پێدراون، چاندن یان هاوردەكردن یان هەناردەكردن، یاخود خاوەندارێیتیكردن یان بەدەستهێنان یان دەستداری یاخود كڕین یان فرۆشتن یان گواستنەوە یان ڕادەستكردن یان ئاڵوگۆڕیپێكردن، یاخود دەستلێهەڵگرتن یان نێوەندگیریی لە هەر كردەیەك لەوانەی سەرەوە، بۆ ئەو ڕووەكانە قەدەغەیە، كە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی هاتوو لە خشتەی (یەكەم)ی هاوپێچی ئەم یاسایەیان لێبەرهەمدێت، لەتەواوی قۆناغەكانی گەشەكردنیان و تۆوەكانیشیان، لەو ڕووەكانەش (خەشخاش)، (ئەفیۆن) ، ڕووەكی گوش (قنب)، دەوەنە كۆكا (جبنة الكوكا)، (قات) و ئەو ڕووەكانەشی كە ئەمانە لەخۆدەگرن و لەڕووی بۆهێڵەوە هەمواركراون و كاریگەری هەمان ماددەی هۆشبەریان هەیە. بەشی حەوتەمتۆماركردنی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی وپێشینە كیمیاییەكان، چاودێریكردن و پشكنینیان ماددەى (22):یەكەم: پێویستە لەسەر بەرپرسانی دەرمانخانەكان و ئەو شوێنانەی مۆڵەتدراون بە هاوردەكردنی ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یاخود پێشینە كیمیاییەكان یان بەكارهێنانیان، دەرخستەیەكی واژۆكراو بە وردەكارییەوە، بنێرن بۆ ئەو لایەنە كارگێرییەی وەزارەت دیاریدەكات، سەبارەت بەو ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییانەی وەریانگرتووە و سەرفیان كردوون وئەوەشی كە ماوەتەوە، لەماوەی (7) حەوت رۆژ لە رێكەوتی بەسەرچوونی وادەی ئەو (90) نەوەد رۆژەی لە بڕگەی (سێیەم)ی ماددەی (12)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراوە، و بەپێی ئەو كلێشانەی كە وەزارەت بۆ ئەم مەبەستە ئامادەیان دەكات، ئەمەش بەسەر تەواوی دامەزراوە تەندروستییە حكومی و ناحكومی و نۆرینگەكانی پزیشكانیشدا پیادە دەكرێت.دووەم: لە وەزارەت داتا بەیسێك سەبارەت بە ڕەسید و بڕ و جۆری ماددە هۆشبەرەكان و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمییایەكان، بۆ رێكخستنی بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە، دادەنرێت. ماددەى (23):یەكەم: لە وەزارەت بانكێكی زانیاریی دروستدەكرێت، تایبەت دەبێت بەو كەس و لایەنانەی مۆڵەتدراون بە هاوردەكردن، هەناردەكردن و گواستنەوە، دروستكردنی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان.دووەم: ئەو زانیارییانەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیەدا دەقنووسكراون، هەریەكەیان بۆ ماوەی (20) بیست ساڵ لە ڕێكەوتی دوایین تۆمارەوە، دەپارێزرێن.سێیەم: ئەو رەچێتە پزیشكیانەی لە ماددەی (17)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراون، بۆ ماوەی (5) پێنج ساڵ لەو ڕێكەوتەی لەسەری جێگیركراوە، دەپارێزرێن. ماددەى (24):یەكەم: وەزارەت پابەند دەبێت بە ئاگاداركردنەوەی لایەنی پەیوەندیدار لە دەروازە سنوورییەكان و دەسەڵاتی گومرگی لە هەرێم، سەبارەت بە سروشت و جۆر و بڕی ئەو ماددە هۆشبەرانەی خواست لەسەر هاوردەكردنیان هەیە، لەگەڵ ڕاسپاردنی دەرمانسازێك لە هەر دەروازەیەكی سنورییدا بۆ پشكنینی ئەو ماددانە و بەراوردكردنیان لەگەڵ مۆڵەتی هاوردەكردنەكە، و ئامادەكردنی كۆنووسێك لەو بارەیەوە، كە وێنەیەكی ڕادەستی هەریەك لەلایەنی پەیوەندیدار لە دەروازەكان و دەسەڵاتی گومرگی لە هەرێم و وەزارەتیش، دەكرێت.دووەم: ئەو ماددە هۆشبەرانەی بەپێی ئەو ڕێكارانەی بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە وەرگیراون، ڕەوانەی كۆگاكانی دەرمانی وەزارەت دەكرێن، و دواتریش ڕادەستی لایەنە هاوردەكارەكان دەكرێن. بەشی هەشتەمسزاكان ماددەى (25):هەر كەسێك یەكێك لەم كردارانەی خوارەوە ئەنجام بدات، بە لەسێدارەدان یان زیندانیكردنی هەتاهەتایی سزا دەدرێت:یەكەم: ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی یان پێشینەی كیمیایی، هاتوو لە خشتەی ژمارە (یەكەم)ی هاوپێچی ئەم یاسایە، یان ڕووەكێك لەو ڕووەكانەی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی لێبەرهەمدێت، بە مەبەستی بازرگانیپێكردنی، بەدەر لەو حاڵەتانەی یاسا مۆڵەتیپێداون، هەناردە یان هاوەردە كردبێت.دووەم: ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی، بە مەبەستی بازرگانیپێكردن، بەرهەمهێنابێت یان دروستیكردبێت، بەدەر لەو حاڵەتانەی یاسا مۆڵەتیپێداون.سێیەم: بە مەبەستی بازرگانیپێكردن ڕووەكێكی چاندبێت، كە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی لێبەرهەمدێت، یان ڕوەكێكیی لەو ڕووەكانە لە هەر قۆناغێك لە قۆناغەكانی گەشەكردنی، هێنابێت یان هاوردە یان هەناردە كردبێت، یان بازرگانی بە تۆوەكەی كردبێت، بەدەر لەو حاڵەتانەی یاسا مۆڵەتیپێداون.ماددەى (26):یەكەم: هەر كەسێك یەكێك لەم كردارانەی خوارەوە ئەنجام بدات، ئەوا بەزیندانیكردنی هەتاهەتایی یان كاتی و پێبژاردنێك كە كەمتر نەبێت لە (30.000.000) سی ملیۆن دینار و زیاتر نەبێت لە (90.000.000) نەوەد ملیۆن دینار سزا دەدرێت:1- ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی یان پێشینەی كیمیایی، هاتوو لە خشتەی ژمارە (یەكەم)ی هاوپێچی ئەم یاسایەی، بەدەستهێنابێت یان دەستداری كردبێت یاخود كڕیبێتی یان فرۆشتبێتی یان ڕادەستی كردبێت یان وەریگرتبێت یان گواستبێتیەوە یان دەستی لێهەڵگرتبێت یان ئاڵوگۆریپێكردبێت یان سەرفیكردبێت بە هەر سیفەتێك، یاخود نێوەندگیریی لە یەكێك لەو كردانە كردبێت ، بە مەبەستی بازرگانیپێكردنی بەهەر شێوەیەك بێت، بەدەر لەو حاڵەتانەی یاسا مۆڵەتیپێداون.2- ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی، بۆ بەكارهێنان پێشكەشی كەسی دیكە كردبێت، یان بەشدار بووبێت یان هاندەربووبێت لەسەر بەكارهێنانی، بەدەر لەو حاڵەتانەی یاسا مۆڵەتیپێداون.3- مۆڵەتدرابێت بە دەستداریی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی یان پێشینەی كیمیایی، هاتوو لە خشتەكانی ژمارە (یەكەم، دووەم، سێیەم)ی هاوپێچ لەگەڵ ئەم یاسایە، بۆ بەكارهێنانی لە مەبەستێكی دیاریكراودا، بەڵام بە پێچەوانەی ئەم مەبەستە ڕەفتاری پێكردبێت.4- شوێنێكی بۆ بەكارهێنانی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی، بەڕێوەبردبێت یان ئامادەكردبێت یان ڕەخساندبێت.دووەم: هەر كەسێك بە مەبەستی بازرگانیپێكردن بە هەر شێوەیەك بێت، بەدەر لەو حاڵەتانەی یاسا مۆڵەتیپێداون، ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی هاتوو لە خشتەكانی (دووەم، سێیەم، چوارەم، پێنجەم، شەشەم، حەوتەم، هەشتەم، نۆیەم، دەیەم)ی هاوپێچ لەگەڵ ئەم یاسایە، یان ڕووەكێك لەو ڕووەكانەی كە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی ڵێبەرهەمدێت، بەخاوەنی بووبێت، یان بەدەستیهێنابێت، یان دەستداری كردبێت یان كڕیبێتی یان فرۆشتبێتی یاخود ڕادەستیكردبێت یان وەریگرتبێت یان گواستبێتیەوە، یاخود دەستیلێهەڵگرتبێت یان ئاڵوگۆریپێكردبێت یان سەرفی كردبێت بەهەر سیفەتێك بێت، یان نێوەندگیری لەهەر كردەیەك لەوانەی سەرەوە كردبێت، بە بەندكردنی توند و بەپێبژاردنێك كەمتر نەبێت لە (15.000.000) پازدە ملیۆن دینار و زیاتر نەبێت لە (30.000.000) سی ملیۆن دینار سزا دەدرێ. ماددەى (27):ئەمانەی خوارەوە بە باری تووندكردن بۆ ئەو سزایانەی لە هەردوو ماددەی (25 و 26)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراون، دادەنرێت:یەكەم: گەڕانەوە بۆ تاوان، بۆ سەلماندنی گەڕانەوە بۆ تاوان، گشت ئەو حوكمە دادوەرییە نیشتمانی و بیانیانە ڕەچاودەكرێن كە بەتاوانباركردن بەو تاوانانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون، دەرچوون.دووەم: ئەگەر بكەر فەرمانبەر یان كەسێكی ڕاسپێردراو بە ڕاژەی گشتی یان پۆلیس یان ئاسایش بێت، لەوانەی بەرەنگاربوونەوەی بازرگانیپێكردن یان بەكارهێنانی ناڕەوا بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینەیە كیمیاییەكان، یان چاودێریكردنی ئاڵوگۆر یان دەستداریی ئەو ماددانەیان پێسپێردراوە.سێیەم: ئەگەر بكەر بەشداربووبێت لە باندێكی نێودەوڵەتیی، یان كردارەكەی هاوكات بێت لەگەڵ تاوانێكی پێشێلكار (مخل) بە ئاسایشی هەرێم.چوارەم: ئەگەر بكەر توندوتیژی یان چەك لە ئەنجامدانی تاوانەكەیدا بەكاربهێنێت.پێنجەم: ئەگەر تاوانەكە لەشوێنی خواپەرستی، دامەزراوەیەكی سەربازی یان مەدەنی، لە زیندان یان گرتووخانە یان شوێنی ڕاگرتن، چاكسازیەكی نەوجەوانان یان پەناگەیەكی لەخۆگرتنی كەسانی بێلانە و بێسەرپەرشت، یان شوێنی چاودێریكردنی بێ باوك و دایكان یان بەساڵاچوان یان ماڵەكانی توندوتیژی خێزانی یان قوتابخانە یان فەرمانگە و دامودەزگاكانی حكومەت، یان یانەیەكی وەرزشی یان دامەزراوەیەكی كۆمەڵگەی مەدەنی، ئەنجامداربێت. ماددەى (28):یەكەم: هەر كەسێك دەستدرێژی بكاتە سەر فەرمانبەرێك یان ڕاسپێردراوێك بە ڕاژەی گشتی، لەوانەی ئەم یاسایە جێبەجێدەكەن، یان بەهێز یان توندوتیژیی یان بە چەك، لەكاتی بەجێگەیاندنی وەزیفە یان بەهۆیەوە بەرەنگاریان ببێتەوە، ئەوا بە زیندانیكردنی كاتی سزا دەدرێت.دووەم: سزاكە دەبێتە زیندانیكردنی هەتاهەتایی لەم حاڵەتانەی خوارەوەدا:1- ئەگەر ئەو دەستدرێژییەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراوە، پەككەوتەیی هەمیشەیی لێكەوتەوە.2- ئەگەر بكەر لەو فەرمانبەرانە بێت كە نەهێشتنی تاوان یان پاراستنی ئاسایشی گشتیان پێسپێردرابێت.سێیەم: ئەگەر ئەو دەستدرێژییەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیەدا دەقنووسكراوە، بووە هۆی مردنی تاوانلێكراو، ئەوا سزاكە دەبێتە لەسێدارەدان. ماددەى (29):هەر پزیشكێك، ڕەچێتە بۆ سەرفكردنی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی، جگە لە مەبەستی چارەسەری پزیشكی، بنووسێت، ئەوا بە بەندكردن بۆ ماوەیەك لە (6) شەش مانگ كەمتر نەبێت و پێبژاردنێك لە (10.000.000) دە ملیۆن دینار كەمتر نەبێت و لە (20.000.000) بیست ملیۆن دینار زیاتر نەبێت، یان بە یەكێك لەم دووانە سزادەدرێت، هاوكات پیادەكردنی پیشەكەی بۆ ماوەی (1) یەك ساڵ لێ قەدەغەدەكرێت، هەر دەرمانسازێكیش ئەم ماددانە بەبێ ڕەچێتەیەكی پزیشكی هاورێك لەگەڵ حوكمەكانی ئەم یاسایە، سەرف بكات ئەوا هەمان سزا دەدرێت. ماددەى (30):هەركەسێك بە مەبەستی وەرگرتن و بەكارهێنانی كەسیی، ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی یان پێشینەی كیمیایی، هاوردە بكات یان بەرهەم بهێنێت یان دروستبكات، یاخود دەستداری بكات یان بەدەستبهێنێت یان بەخاوەنیببێت یان بیكڕێت، یاخود ڕووەكێك لەو ڕووەكانەی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی لێبەرهەمدێت، بچێنێت یان بیكڕێت، ئەوا بە بەندكردن بۆ ماوەیەك لە (1) یەك ساڵ كەمتر نەبێت و لە (3) سێ ساڵ زیاتر نەبێت و بە پێبژاردنێك لە (5.000.000) پێنج ملیۆن دینار كەمتر نەبێت و لە (10.000.000) دە ملیۆن دینار زیاتر نەبێت، سزا دەدرێت. ماددەى (31):یەكەم: بە بەندكردن بۆ ماوەیەك لە (6) شەش مانگ كەمتر نەبێت و لە (2) دوو ساڵ زیاتر نەبێت، و بە پێبژاردنێك لە (3.000.000) سێ ملیۆن دینار كەمتر نەبێت و لە (5.000.000) پێنج ملیۆن دینار زیاتر نەبێت سزا دەدرێت:1- هەر كەسێك لە شوێنێكی خۆی، ڕێگە بە كەسی دیكە بدات ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی بەكاربهێنێت، تەنانەت ئەگەر بەبێ بەرامبەریش بێت.2- هەركەسێك لە شوێنێكی ئامادەكراو یان رەخسێندراو بۆ بەكارهێنانی ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكان بگیرێت، و بە ئاگاداریی ئەو ماددەكە بەكاربهێنرێت.دووەم: حوكمی بڕگەی (یەكەم) بەسەر هاوسەر، بنەچە و لقەكانی ئەو كەسەی ئەم شوێنەی ئامادەكردووە یان رەخساندووە، یان ئەوەی لەگەڵیدا نیشتەجێیە، جێبەجێ ناكرێت، بەمەرجی ڕەچاوكردنی حوكمەكانی یاسای سزادان دەربارەی بەشداریكردن و هەواڵ نەدان لەسەر تاوانەكان. سێیەم:1- بە پێبژاردنێك لە (2.000.000) دوو ملیۆن دینار كەمتر نەبێت و لە (5.000.000) پێنج ملیۆن دینار زیاتر نەبێت سزادەدرێت، هەر كەسێك ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی دەستداربێت یان بەدەستبهێنێت بە بڕی زیاتر لەو بڕانەی كە بەرئەنجامی فرەیی پرۆسەكانی كێشانەن، یان كەمتربێت لەوە بەو مەرجەی جیاوازییەكان لەمانەی خوارەوە زیاتر نەبن:أ- (10%) دە لەسەد لەو بڕانەی لە (1) یەك گرام زیاتر نین.ب - (5%) پێنج لەسەد لەو بڕانەی لە (1) یەك گرام زیاترن هەتا (25) بیست و پێنج گرام، بەو مەرجەی بڕی رێگە پێدراو لە (25) بیست و پێنج گرام زیاتر نەبێت.ج - (2%) دوو لەسەد لەو بڕانەی لە (25) بیست و پێنج گرام زیاترن.د - (5%) پێنج لەسەد لە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی شل جا بڕەكەی هەرچەند بێت.2- لە حاڵەتی گەڕانەوە بۆ تاوان، سزاكە دەبێتە بەندكردن و پێبژاردنێك لە (5.000.000) پێنج ملیۆن دینار كەمتر نەبێت و لە (10.000.000) دە ملیۆن دینار زیاتر نەبێت یان بە یەكێك لەم دوو سزایە.چوارەم: هەركەسێك بزانێت ئەو ڕووەكە هۆشبەرانەی لەم یاسایەدا هاتوون، بە ناڕەوایی لە شوێنێكدا چێندراون، ودەستپێشخەری نەكات بۆ هەواڵدان بە دامەزراوە پەیوەندیدارەكان، ئەوا ئەو سزایەی بەسەردا جێبەجێدەكرێت كە لە خاڵی (1)ی بڕگەی (سێیەم)ی ئەم ماددەیدا دەقنووسكراوە. ماددەى (32):یەكەم: پێویستە دادگای تایبەتمەند، بەپێی یاسا، بڕیاری گلدانەوەی مایەی (الأموال) گوێزراوە و نەگوێزراوەی هەركەسێك بدات، ئەگەر یەكێك لەو تاوانانەی ئەنجامدابێت، كە لە هەردوو ماددەی (25 و 26)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراون.دووەم:1- پێویستە لەسەر دادگا، لەسەرچاوەی ڕاستەقینەی ئەو مایانەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراون، بكۆڵێتەوە، لێكۆڵینەوەكەش مایە گوێزراوە و نەگوێزراوەكانی هاوسەر و منداڵ و كەسانی دیكەی جگە لەوان، لەناوەوە یان دەرەوەی هەرێم دەگرێتەوە.2- دادگا بڕیاری دەستبەسەرداگرتنی مایەكانی تۆمەتبار و هاوسەر و منداڵەكانی یان كەسانی دیكەی جگە لەوان دەدات، ئەگەر بۆی سەڵمێنرا ئەو مایانە بەرهەمی ئەنجامدانی یەكێك لەو تاوانانەیە كە لە هەردوو ماددەی (25 و 26)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراون.سێیەم: بانكە عێراقی و بیانییەكان، ئەوانەی لە هەرێم كاردەكەن، پابەند دەبن بە پێدانی گشت داتاكان بە دادگای تایبەتمەند، بۆ زانینی بڕی ڕەسید و پاشەكەوت و سپاردە و پشك و قەواڵە و هەر مایەیەكی دیكە، كە خاوەنداریەتی دەگەڕێتەوە بۆ ئەو كەسانەی لەسەر ئەو تاوانانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون، لێكۆڵینەوەیان لەگەڵدا دەكرێت، و جێبەجێكردنی بڕیارەكانی دادگا بە گلدانەوە یان دەستبەسەرداگرتنیان.ماددەى (33):یەكەم: لە هەموو بارێكدا، حوكم بە دەستبەسەرداگرتنی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان، ئەو ڕووەكانەی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی لێبەرهەمدێت، و ئەو كەرەستە و ئامێر و كەلوپەل و ئامرازی گواستنەوانەی، كە لە ئەنجامدانی تاوانەكەدا بەكارهاتوون و دەدرێت، بەبێ پێشێلكردنی مافی كەسانی دیكەی نیازپاك.دووەم: گشت ئەو ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییانەی گیراون، راستەوخۆ بۆ ئەو لایەنانەی تایبەتمەندن بە پاراستنیان، دەنێردرێت و لەناودەبرێت. سێیەم: حوكم بەداخستنی هەر شوێنێكی مۆڵەتدراو، پاڵپشت بە حوكمەكانی ماددەی (8)ی ئەم یاسایە، بە هاوردەكردن یان هەناردەكردن یان گواستنەوە یان دەستداریی ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یان پێشینە كیمیاییەكان، دەدرێت، بۆ ماوەیەك لە (1) یەك مانگ كەمترنەبێت و لە (1) یەك ساڵ زیاتر نەبێت. داخستنەكەش قەدەغەكردنی خودی كارەكە یان بازرگانییەكە یان خودی دروستكردنەكە لەهەمان شوێن، بەدوای خۆیدا دەهێنێت، چ لە رێگەی خودی حوكمدراو یان یەكێك لە تاكەكانی خێزانەكەی یان هەر كەسێكی دیكە كە حوكمدراو لەدوای ڕودانی تاوانەكە، شوێنەكەی بەكرێ پێدابێت یان دەستی لێهەڵگرتبێت بۆی، و قەدەغەكردنەكەش خاوەن شوێنەكە یان هەر كەسێك مافی عەینی بەسەردا هەبێت، ناگرێتەوە، ئەگەر پەیوەندی بە تاوانەكەوە نەبێت.چوارەم: پێویستە لەسەر دادگا، سەرباری ئەو سزایانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون، حوكم بدات بە بیێبەشكردنی كەسی حوكمدراو لە پیادەكردنی كارەكەی، بۆ ماوەیەك لە (1) یەك ساڵ زیاتر نەبێت، ئەگەر گەڕایەوە بۆ هەمان تاوان لە ماوەی ئەو (5) پێنج ساڵەی دەكەوێتە دوای دەرچوونی حوكمی كۆتایی قەدەغەكردنەكەی، ئەوا دادگا بۆی هەیە فەرمان بكات بە قەدەغەكردنی بۆ ماوەیەك لە (3) سێ ساڵ زیاتر نەبێت، و قەدەغەكردنەكەش لە رێكەوتی كۆتایی هێنانی جێبەجێكردنی سزاكەی یان كۆتایی هاتنی بە هەر هۆیەك بێت، دەستپێدەكات. پێنجەم:1- بۆ سزای دەستكردن (الشروع) بە ئەنجامدانی هەر تاوانێك لەو تاوانانەی لەم یاسایەدا سزایان بۆ دانراوە، سزای تاوانی تەواو جێبەجێدەكرێت.2- بەشداریكردن (المساهمە) لەو تاوانانەی لەم یاسایەدا سزایان بۆ دانراوە، چ بە هاندان بێت یان رێكەوتن یان یارمەتیدان یان هەر شێوەیەكی دیكەی بەشداریكردن، سزای بكەری تاوانەكەی بەسەردا جێبەجێدەكرێت.ماددەى (34):یەكەم: نابێت ئەوانەی تۆمەتبارن بەو تاوانانە لە ماددەكان (25 و 26 و 29)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراون، بە دەستەبەریی ئازاد بكرێن، تاوەكو داواكە یەكلایی دەكرێتەوە.دووەم: ئەو تاوانانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون، لەو تاوانانە دادەنرێن كە پابەندبوون بە ڕادەستكردنەوەی تاوانباران بە پێی یاسا، دەیانگرێتەوە.سێیەم: ئەو تاوانانەی لە هەردوو ماددەی (25 و 26)ی ئەم یاسایە دەقنووسكراون، بە تاوانی ئابڕوووبەر دادەنرێن. ماددەى (35):یەكەم: هەر كەسێك لە نێو تاوانبارەكان، دەستپێشخەربێت لە هەواڵدان بە دەسەڵاتە گشتییەكان لەسەر تاوانەكە، بەر لە ئەنجامدانی و پێش ئەوەی دەسەڵاتەكان دەست بە گەڕان و بەدواداگەڕانی ئەنجامدەرانی و زانینی بكەرەكانی دیكە بكەن، لەو سزایانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون دەبوردرێت، بەڵام ئەگەر هەواڵدانەكە لە دوای دەستپێكردنی دەسەڵاتەكان بێت بەو ڕێوشوێنانە، ئەوا تەنها ئەوكاتە لە سزاكە دەبوردرێت كە هەواڵدانەكە دەستگیركردنی ئەو تاوانبارانەی ئاسان كردبێت.دووەم: هەر هەواڵدانێك بە دەسەڵاتە گشتییەكان سەبارەت بە تاوانەكە، لە كاتی لێكۆڵینەوە یان دادگاییكردن، كە ببێتە مایەی گرتنی تاوانباران یان ئاشكراكردنی كەسانێك بەشدارییان كردبێت لە تاوانەكە و پەیوەندییان هەبێت بە باندیی تاوانكاریی نێوخۆیی یان نێودەوڵەتییەوە، بە پاساوێكی سووككار دادەنرێت بۆ ئەو هەواڵدەرانەی حوكمەكانی ئەم یاسایە دەیانگرێتەوە. ماددەى (36):حوكمەكانی یاسای سزاكانی بەركار ژمارە (111)ی ساڵی 1969 یان هەر یاسایەكی دیكە جێگەی بگرێتەوە، بەسەر هەر تاوانێك یان سەرپێچییەك كە لەم یاسایەدا نەهاتووە، جێبەجێ دەكرێت. بەشی نۆیەمرێوشوێنەكانی چارەسەركردنی كەسانی ئاڵوودەبووماددەى (37):یەكەم: دادگا لەجیاتی سەپاندنی ئەو سزایەی لە ماددەی (30)ی ئەم یاسایە دەقنووسكراوە، بۆی هەیە بڕیار بدات بەوەی بە گونجاوی دەزانێت، لەمانەی خوارەوە:1- دانانی ئەو كەسەی كە دەسەلمێنرێت ئالوودەی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵییە، لە یەكێك لەو دامەزراوە تەندروستیانەی بۆ ئەم مەبەستە دروست دەكرێن، بۆ ئەوەی تیایدا چارەسەر بكرێت، تاوەكو لیژنەی تایبەتمەند بە لێكۆینەوە لە بارودۆخی كەسەكە، ڕاپۆرتێك دەربارەی حاڵەتەكەی بۆ دادگا بەرز دەكاتەوە، بۆ ئەوەی بڕیاری ئازادكردنی یان درێژەدان بە مانەوەی بۆ ماوەیەكی دیكە بدات.2- پابەندكردنی ئەو كەسەی دەسەلمێندرێت ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵی بەكاردەهێنێت، بە سەردانیكردنی نۆرینگەیەكی (دەروونی - كۆمەڵایەتی) كە بۆ ئەم مەبەستە دروست دەكرێت، هەفتانە یەكجار یان دووجار، بۆیارمەتیدانی لەسەر دەربازبوون لە بەكارهێنان، تاوەكو پزیشكی ڕاسپێردراو بە یارمەتیدانی ڕاپۆرتێك دەربارەی حاڵەتەكەی بۆ دادگا بەرزدەكاتەوە، بۆ ئەوەی بڕیار لە ڕاگرتنی سەردانیكردنی یان درێژەپێدانی بۆ ماوەیەكی دیكە بدات، و نابێت بەرزكردنەوەی ئەم ڕاپۆرتە لە (90) نەوەد رۆژ زیاتر لە رێكەوتی دەستكردنی نەخۆش بە سەردانیكردنی ئەم نۆرینگەیە دوابكەوێت.3- پابەندكردنی ئەو كەسەی بڕیاری ئازادكردنی دەردەچێت لە دامەزراوەی تەندورستی، كە سەردانی نۆرینگەیەكی (دەروونی - كۆمەڵایەتی) بكات.دووەم: لە وەزارەت لیژنەی پزیشكی پسپۆر بۆجێبەجێكردنی ئەو ڕێكارانەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراوە، پێكدەهێنرێت، و ئەركی ئەو لیژنانە بەڕێنمایی دیاریدەكرێت كە وەزیر دەریدەكات.سێیەم: ئەگەر كەسی حوكمدراو ئەو چارەسەریەی لەم ماددەیەدا بۆی بڕیاردراوە ڕەتبكاتەوە، ئەوا دادگا بۆی هەیە لە شوێنی بەندكردن دایبنێت بۆ ئەو ماوەیەی لە ماددەی (30)ی ئەم یاسایە دەقنووسكراوە. ماددەى (38):یەكەم: ئەو كەسەی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی بەكاردەهێنێت، و لە خۆیەوە دەێتەپێش بۆ چارەسەركردن لە نەخۆشخانەی تایبەتمەند بە چارەسەركردنی كەسانی ئالودەبوو، سكاڵای سزایی لەسەری ناجوڵێندرێت.دووەم:1- ئەو نەخۆشەی حوكمی بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەیگرێتەوە، لەژێر چاودێری دامەزراوەی تەندروستی دادەنرێت بۆ ماوەیەك لە (30) سی رۆژ زیاتر نەبێت.2- ئەگەر بۆ دامەزراوەی تەندروستی سەلمێنرا كە نەخۆشەكە ئالوودەیە و پێویستی بە چارەسەر هەیە، بۆی هەیە بۆ ماوەیەك كە لە (90) نەوەد رۆژ زیاتر نەبێت، بیهێڵێتەوە.3- دامەزراوەی تەندروستی ماوەی مانەوەی نەخۆش تیایدا بۆ ماوەی (180) سەد و هەشتا رۆژ درێژدەكاتەوە، ئەگەر بۆی دەركەوت چارەسەركردنی پێویستی بەو ماوەیە هەیە.سێیەم: لیژنەی پزیشكی تایبەتمەند بۆی هەیە ئەو كەسەی بڕیاری دەرچوواندنی لە دامەزراوەی تەندروستی دەدرێت، پابەند بكات بە سەردانیكردنی نۆرینگەی (دەروونی - كۆمەڵایەتی)، بەو مەرجەی پزیشكی چارەسەركار، ڕاپۆتەكەی بۆ لیژنە بەرز بكاتەوە، بۆ ئەوەی بریار لەڕاگرتنی سەردانیكردنی نۆرینگەی باسكراو یان بەردەوامبوونی، بدات.چوارەم: لەكاتی پابەندنەبوونی نەخۆش بە پرۆگرامی چارەسەریی بڕیارلێدراو لەلایەن دامەزراوەی تەندروستی، دامەزراوەی تەندورستی یان نۆرینگە، بەگوێرەی حاڵەتەكە، دادگای تایبەتمەند لەم بارەیەوە ئاگادار دەكاتەوە، بۆ گرتنەبەری ڕێكاری یاسایی بەپێی ماددەی (30)ی ئەم یاسایە. ماددەى (39):پێویستە ئەو كەسانەی لە ئالودەبوون بە ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكان چارەسەر دەكرێن نهێنیان پارێزراو بێت، بەپێچەوانەوە، هەر فەرمانبەر و كارمەند و ڕاسپێردراوێك بە چارەسەریی نهێنیان ئاشكرا بكات، بەپێی یاسا بەركارەكان سزا دەدرێت. بەشی دەیەمحوكمە گشتیی و كۆتاییەكان ماددەى (40):یەكەم: لیژنەیەك بەسەرۆكایەتی دادوەرێكی پۆلێنكراوی یەك، پێكدەهێنرێت، كە ئەنجوومەنی دادوەریی، لە هەرێم دەنیشانی دەكات، نوێنەری ئەم لایەنانەی خوارەوەش ئەندامی لیژنەكە دەبن:1- دیوانی ئەنجوومەنی وەزیران.2- بەڕێوەبەرایەتی گشتی نەهێشتنی ماددەی هۆشەبەر.3- بەرێوەبەرایەتی گشتی گومرگەكان.4- پەیمانگەی پزیشكی دادی لە هەرێم.5- لیژنەی باڵا.6- ئاژانسی پاراستن و زانیاری.دووەم: ئەو لیژنەیەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراوە، ئەركی بەدواداچوون، سەرپەرشتی گرتن و پشكنین و پاراستن و عەمباركردن و لەناوبردنی ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یان پێشینە كیمیاییەكان، ئەوانەی حوكمی دەستبەرسەرداگرتنیان دراوە، لە ئەستۆ دەگرێت.سێیەم: كاری ئەو لیژنەیەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراوە، بە پەیڕەوێكی ناوخۆیی رێكدەخرێت.ماددەى (41):یەكەم: بۆ پیادەكردنی دەسەڵاتەكانی بەدواداگەڕان لەو تاوانانەی لەم یاسایەدا سزایان بۆ دانراوە، و كۆكردنەوەی ئەو بەڵگانەی پەیوەندیدارن پێیانەوە، هەریەكێك لەمانەی خوارەوە بە ئەندامی بەرزەفتی دادوەریی دادەنرێت:1- ئەفسەران و كارمەندانی هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ.2- ئەفسەران و كارمەندانی پاسەوانی سنوورەكان.3- فەرمانبەرانی وەزارەتی كشتوكاڵ، ئەوانەی ڕێپێدراون.4- فەرمانبەرانی وەزارەت، ئەوانەی خاوەن پیشەی تەندروستین، و ئەوانەی دیكە كە وەزیر بۆ چاودێریكردنی جێبەجێكردنی ئەم یاسایە دایاندەنێت.دووەم: هەریەك لەوانەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراون، پابەند دەبن بە پیادەكردنی حوكمەكانی یاسای بنەمای دادگاییە سزاییەكان ژمارە (23)ی ساڵی 1971.سێیەم: فەرمانبەرانی وەزارەتی كشتوكاڵ، ئەوانەی راسپێردراون بە جێبەجێكردنی ئەوەی تایبەتە بە وەزارەتەكەیان لەم یاسایەدا، ڕێپێدراون بە هەڵكەندنی ئەو چێندراوانەی بەپێی حوكمەكانی یاساكە قەدەغەن، و كۆكردنەوەیان لەگەڵ پەلك گەڵا و ڕەگەكانیان لەسەر تێچووی خاوەنەكانیان، و لە كۆگاكانی وەزارەتی كشتوكاڵیشدا دەپارێزرێن تا ئەو كاتەی داواكە بەشێوەی كۆتایی لەلایەن دادگای تایبەتمەندەوە یەكلاییدەكرێتەوە، لەگەڵ لەبەرچاوگرتنی ئەمانەی خوارەوە:1- ئەو رێكارانەی فەرمانبەرانی وەزارەتی كشتوكاڵ وەك دەزگاكانی بەرزەفتی دادوەریی جێبەجێیدەكەن، بە ئاگاداریی لایەنە داددوەرییە تایبەتمەندەكان دەبێت.2- هەڵكەندنی چێندراوە قەدەغەكراوەكان، بە هەماهەنگی دەبێت لەگەڵ بەرێوەبەرایەتی گشتی نەهێشتنی ماددەی هۆشبەر، و كۆنووسەكانی پشكنین و لێكۆڵینەوە ئاراستەی لیژنەی پێكهێنراو بە پێی ماددەی (40)ی ئەم یاسایە دەكرێت، و عەمباركردنیشیان لە ژووری توندوتۆڵ دەبێت كە بۆ ئەم مەبەستە ئامادەكراوە، یان بەپێی ڕێنماییەك كە وەزیری كشتوكاڵ و سەرچاوەكانی ئاو دەریدەكات، لەناودەبرێن. ماددەى (42):یەكەم: ئەو لایەنەی ماددە هۆشبەرەكەی گرتووە، لە هەر جۆرێكی بێت، بڕی (1.000.000) یەك ملیۆن دیناری بەرامبەر بە هەر یەك كیلۆگرامێكی دەستبەسەرداگیراو، پێدەبەخشرێت.دووەم: ئەو بڕە پارەیەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراوە، دەكرێتە دووهێندە لە حاڵەتی دەستگیركردنی تۆمەتبار لەگەڵ ماددە هۆشبەرەكاندا.سێیەم: ئەو پاداشتەی لە هەردوو بڕگەی (یەكەم و دووەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراوە، لەڕێگەی (وەزارەتی كار و كاروباری كۆمەڵایەتی یان وەزارەتێكی تایبەتمەند یان لیژنەیەكی تایبەت) ڕادەستی ئەو كەسانە دەكرێت كە دەیانگرێتەوە، و میكانیزمی خەرجكردنیشی بەرێنمایی دەیاریدەكرێت كە وەزیری دارایی و ئابووری دەریدەكات. ماددەى (43):ڕسوماتی ئەو مۆڵەتانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون، بەپێی خشتەكانی ڕسوماتی ژمارە (یازدەیەم) دەبێت، كە هاوپێچی ئەم یاسایەیە. ماددەى (44):یەكەم: لەماوەی دوو ساڵ لە ڕێكەوتی بەركاربوونی ئەم یاسایە، وەزارەت ئەمانەی خوارەوە جێبەجێدەكات:1- دامەزراندن و پەرەپێدانی یەكەی چارەسەریی تایبەت بە چارەسەركردنی كەسانی ئالودەبوو بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، لە چوارچێوەی دامەزراوە تەندروستییەكاندا.2- دابینكردنی نۆڕینگەی (دەروونی - كۆمەڵایەتی) بۆ چارەسەركردنی بەكارهێنەرانی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقلییەكان و ئەوانەی ئالوودەیانن.3- شیاندن و ڕاهێنانی فەرمانبەران و كارمەندان، لە پزیشك و دەرمانساز و پەرستار و فەرمانبەران، و هاندانیان لە ڕووی ماددی و مەعنەوییەوە، بۆ چارەسەركردنی كەسانی ئاڵوودەبوو و بەكارهێنەری ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، بۆ ئەوەی تەواوی شیاوی تەندروستی خۆیان لە ڕووی جەستەیی و عەقڵیی و كۆمەڵایەتییەوە بەدەستبهێننەوە.دووەم: وەزارەت بەهاوكاری لەگەڵ وەزارەتە پەیوەندیدارەكان و رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی و دەزگاكانی ڕاگەیاندن، پلان و پرۆگرامی پێویست بۆ هۆشیاركردنەوەی خەڵك دادەنێت و جێبەجێیان دەكات، دەربارەی مەترسییەكانی بازرگانییكردن یان خراپ بەكارهێنانی ماددەی هۆشبەر و كارتێكارە عەقلییەكان، بە پێچەوانەی حوكمەكانی ئەم یاسایە، و كاریگەریی لەسەر تەندروستی تاكە كەس و ئاسایشی كۆمەڵگە و مافەكانی مرۆڤ و ئازادییە بنەڕەتییەكانی. ماددەى (45):یەكەم: سندوقێك دادەمەزرێت، بۆ ئەوەی ئەو بڕە پارانەی لەو پێبژاردنانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون، و ئەوەی لە فرۆشتنی ئەو مایانەی بەپێی ئەم یاسایە دەستیان بەسەردادەگێرێت، تیایدا سپاردە بكرێت.دووەم: ئەو سندوقەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراوە، بۆ پارەداركردنی ئەو دامەزراوە تەندروستییانەی لە ماددەی (38)ی ئەم یاسایەدا هاتوون، تەرخاندەكرێت.سێیەم: لیژنەی باڵا بەڕێوەبردنی سندوق لە ئەستۆ دەگرێت.چوارەم: وەزیر بەهاوبەشی لەگەڵ وەزیری دارایی، رێنمایی تایبەت بە بەڕێوەبردنی ئەم سندوقە، دەردەكات. ماددەى (46):وەزیر بۆی هەیە ئەمانەی خوارەوە دەربكات:یەكەم: ڕێنمایی بۆ ئاسان جێبەجێكردنی حوكمەكانی ئەم یاسایە.دووەم: بەیانێك كە هەمواركردنی خشتەكانی هاوپێچ بەم یاسایە لەخۆبگرێت، جگە لە خشتەی یازدەیەمی تایبەت بە ڕسومات، ئەویش بە سڕینەوە یان زیادكردن، یان گۆرینی ڕێژەكانی هاتوو تیایاندا، بەو شێوەیەی بگونجێت لەگەڵ هەمواركردنی خشتەكانی هاوپێچ بە تاكە رێككەوتننامەی ساڵی 1961 و هەموارەكانی، و رێككەوتننامەی كارتێكارە عەقڵییەكانی ساڵی 1971 و هەموارەكانی، و رێكەوتننامەی نەتەوەیەكگرتووەكان بۆ بەرەنگاربوونەوەی بازرگانییكردنی ناڕەوا بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقلییەكانی ساڵی 1988 و هەموارەكانی، بە سوودوەرگرتن لە ڕێكخراوی تەندروستی جیهانی، یان بەو شێوەیەی لەگەڵ دەرئەنجامی ئەو لێكۆڵینەوانەی وەزارەت ئەنجامیان دەدات، یان بەسەر ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكان پەیڕەویان دەكات بگونجێت، بەو مەرجەی بەیانەكە لە رۆژنامەی فەرمی (وەقایعی كوردستان) بڵاوبكرێتەوە. ماددەى (47):یەكەم: یاسای ماددە هۆشبەرەكانی ژمارە (68)ی ساڵی 1965كاری پێناكرێت، و ئەو پێڕەو و رێنمایی و بەیانانەی بەپێی ئەو یاسایە دەرچوون، بە بەركاری دەمێننەوە، بەمەرجێك ناكۆك نەبن لەگەڵ حوكمەكانی ئەم یاسایە، تاوەكو هەڵدەوەشێندرێنەوە یان ئەوەی جێگەیان دەگرێتەوە، دەردەچوێنرێت.دووەم: كار بە هیچ دەقێكی یاسایی یان بڕیارێك ناكرێت كە ناكۆك بێت لەگەڵ حوكمەكانی ئەم یاسایە. ماددەى (48):پێویستە ئەنجومەنی وەزیران و ئەنجومەنی دادوەریی و لایەنە پەیوەندیدارەكان، حوكمەكانی ئەم یاسایە جێبەجێ بكەن. ماددەى (49):ئەم یاسایە لە دوای تێپەڕبوونی ماوەی (90) نەوەد ڕۆژ لە ڕێكەوتی بڵاوكردنەوی لە ڕۆژنامەی فەرمی (وەقایعی كوردستان)دا جێبەجێ دەكرێت. ماددەى (50):حوكمەكانی ئەم یاسایە، لەسەر ئەوانەی پێش ئەوەی ئەم یاسایە بچێتە بواری جێبەجێكردن حوكمدراون جێبەجێ دەبێت، ئەگەر باشتربوو بۆیان. د. رێواز فایق حسێن سه‌رۆكی په‌رله‌مانی كوردستان- عێراق هۆیەكانی دەرچوواندن بەلەبەرچاوگرتنی پەسەندكردن و ئەندامبوونی كۆماری عێراق لە چەندین پەیماننامەی نێودەوڵەتی پەیوەندیدار بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، بە مەبەستی ڕووبەڕووبوونەوەی بڵاوبوونەوەی بازرگانییكردنی ناڕەوا بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان لە هەرێمی كوردستان، لە پێناو لەناوبردنی باندەكانی تاوانكاریی، ئەوانەی هانی هاووڵاتیان دەدەن بۆ بەكارهێنانی ئەم ماددانە، كە هەڕەشەیەكی ترسناكە لەسەر تەندوستی مرۆڤ و خۆشگوزەرانیان، و زیان دەگەیەنێت بە بنەماكانی ئابووریی و كۆمەڵایەتی و ڕۆشنبیری و ڕەوشت لەناو كۆمەڵگەدا، و بە مەبەستی پەیڕەوەكردنی ڕێسای زانستییانە لە چارەسەركردنی ئەو كەسانەی ئالودەی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیەكانن، و بۆ پتەوكردنی هاوكاری نێودەوڵەتیی لەم بوارە، و بە مەبەستی ڕێگەنەدان بە چاندنی ماددە هۆشبەرەكان یان ئەو ڕووەكانەی كارتێكاری عەقڵییان لێ دەردەهێنرێت یان سنورداركردنیان وەك ئافاتێكی مەترسیدار كە هەڕەشە لە قەوارەی كۆمەڵگە دەكات، ودانانی سزای پێشگر بۆ ئەو كەسانەی دەیانچێنن یان بازرگانیان پێوە دەكەن، ئەم یاسایە دەرچوێندرا. خشتەكانی ماددە هۆشبەرەكانبە پێی تاكە پەیماننامەی نێو دوەڵەتی ماددە هۆشبەرەكان لە ساڵی ١٩٦١خشتەكانی ماددە هۆشبەرەكانبە پێی تاكە پەیماننامەی نێو دوەڵەتی ماددە هۆشبەرەكان لە ساڵی ١٩٦١ خشتەی یەكەمڕیزبەندناوی ماددەی هۆشبەرناوی كیمیایی/ ئاكار1ئەسیتۆرفینACETORPHINE3-O-acetyltetrahydro-7α-(1-hydroxy-1-methylbutyl)-6,14-endo-ethenooripavine (derivative of thebaine)2ئەسیتیل- ئەلفا- میتیل فنتانیلACETYL-ALPHA-METHYLFENTANYLN-[1-(α-methylphenethyl )-4-piperidyl] acetanilide3ئەسیتیل فنتانیلACETYLFENTANILN-phenyl-N-[1-(2-phenylethyl)-4-piperidinyl]acetamide4ئەسیتیل میتادۆلACETYLMETHADOL3-acetoxy-6-dimethylamino-4,4-diphenylheptane5ئەكریل فنتانیلACRYLFENTANYL N-phenyl-N-[1-(2-phenylethyl)-piperidin-4-yl]prop-2-enamide6فنتانیلALFENTANILN-[1-[2-(4-ethyl-4,5-dihydro-5-oxo-1H-tetrazol-1-yl)ethyl]-4-(methoxymethyl)-4-piperidinyl]-N-phenylpropanamide7ئەی ئێچ-٧٩٢١AH-79213,4-dichloro-N-{[1-(dimethylamino)cyclohexyl]methyl}benzamide8ئەلیلپرۆدینALLYLPRODINE3-allyl-1-methyl-4-phenyl-4-propionoxypiperidine9ئەلفاسیتیل میتادۆلALPHACETYLMETHADOLα-3-acetoxy-6-dimethylamino-4,4-diphenylheptane10ئەلفامیبرۆدینALPHAMEPRODINEα-3-ethyl-1-methyl-4-phenyl-4-propionoxypiperidine11ئەلفامیتادۆلALPHAMETHADOLα-6-dimethylamino-4,4-diphenyl-3-heptanol12ئەلفا – میتیل فنتانیلALPHA-METHYLFENTANYLN-[1-(α-methylphenethyl)-4-piperidyl] propionanilide13ئەلفا - میتیل تیۆفنتانیلALPHA-METHYLTHIOFENTANYLN-[1-[1-methyl-2-(2-thienyl)ethyl]-4-piperidyl]propionanilide14ئەلفابرۆدینALPHAPRODINEα-1,3- dimethyl-4-phenyl-4-propionoxypiperidine15 ئەنیلیریدینANILERIDINE1-p-aminophenethyl-4-phenylpiperidine-4-carboxylic acid ethyl ester16بەنزیتیدینBENZETHIDINE1-(2-benzyloxyethyl)-4-phenylpiperidine-4-carboxylic acid ethylester17بەنزیل مۆرفینBENZYLMORPHINE3-benzylmorphine18بێتاسیتیل میتادۆلBETACETYLMETHADOLβ-3- acetoxy-6-dimethylamino-4,4-diphenylheptane19بێتا – هایدرۆكسی فنتانیلBETA-HYDROXYFENTANYLN-[1-(β-hydroxyphenethyl)-4-piperidyl] propionanilide20بێتا – هایدرۆكسی -٣- میتیل فنتانیلBETA-HYDROXY-3- METHYLFENTANYLN-[1-(β- hydroxyphenethyl)-3-methyl-4- piperidyl] propionanilide21بێتامیبرۆدینBETAMEPRODINEβ-3-ethyl-1-methyl-4-phenyl-4-propionoxypiperidine22بێتامیتادۆلBETAMETHADOLβ-6- dimethylamino-4,4-diphenyl-3-heptanol23بێتابرۆدینBETAPRODINEβ-1,3- dimethyl-4-phenyl-4-propionoxypiperidine24بێزیترامیدBEZITRAMIDE1-(3-cyano-3,3-diphenylpropyl)-4-(2-oxo-3-propionyl-1-benzimidazolinyl) piperidine25بیوتیرفنتانیلBUTYRFENTANYLN-phenyl-N-[1-(2-phenylethyl)-4-piperidinyl]butanamide26رووەكی قەنب و راتینگی قەنب و هەڵێنجاو و بۆیەكانی قەنب لقی ڕووەكی قەنب كە گوڵ یا بەری گرتووە (رایتینگی لێ‌ دەرنەهاتووە) رایتینگی جیاكراوە, خاوەكەی یان پاككراوەكەی, كە لە ڕووەكی قەنب دەرهێنراوەCANNABIS and CANNABIS RESIN and EXTRACTS and TINCTURES OF CANNABISThe flowering or fruiting tops of the cannabis plant (resin not extracted ) the separated resin , crude or purified, obtained from the cannabis plant 27كارفنتانیلCARFENTANYLMethyl 1-(2-phenylethyl)-4-[phenyl(propanoyl)amino]piperidine-4-carboxylate28كلۆنیتازینCLONITAZENE2-(p-chlorobenzyl)-1-diethylaminoethyl-5-nitrobenzimidazole29گەڵای كۆكاگەڵای ڕووەكی كۆكا (ماددە رووەكیەكە),جگە لەو گەڵایەی كە ئیكگۆنین و كۆكایین و هاوشێوە تفتەكانی دیكەی ئیكگۆنینی لێ‌ دەرهێنراوەCOCA LEAFThe leaf of the coca bush (plant material) except a leaf from which all ecgonine, cocaine and any other ecgonine alkaloids have been removed30كۆكایینماددەیەكی نزیك تفتە كە لە گەڵای كۆكا هەیە یان بە شێوەی دەستكرد لە ئیكگۆنین ئامادە دەكرێ‌COCAINEMethyl ester of benzoylecgonine (an alkaloid found in coca leaves or prepared by synthesis from ecgonine)31كۆدۆكسیمCODOXIMEDihydrocodeinone-6-carboxymethyloxime (derivate of morphine)32چڕكراوی پووشی خشخاش ئەو ماددەی كە لە كاتی پرۆسەی چڕكردنەوەی پووشی خەشخاش بە دەست دێت بۆ دەست كەوتنی تفتی پووشەكە كە بۆ مەبەستی بازرگانی بەردەست دەكرێت (پووشی خەشخاش: هەموو بەشەكانی (جگە لە تۆوەكەی) ئەفیون، پاش بڕین)CONCENTRATE OF POPPY STRAWThe material arising when poppy straw has entered into a process for the concentration of its alkaloids when such material is made available in trade,(poppy straw : all parts (except the seeds) of the opium , after mowing)33سایكلۆپرۆپیل فنتانیلCYCLOPROPYLFENTANYLN-phenyl-N-[1-(2-phenylethyl)piperidine-4-yl] cyclopropanecarboxamide 34دیسۆمۆرفینDESOMORPHINEDihydrodesoxymorphine (derivative of morphine)35دێكسترۆمۆرامیدDEXTROMORAMIDE(+)-4-[2-methyl-4-oxo-3,3-diphenyl-4-(1-pyrrolidinyl) butyl] morpholine(dextro-rotatory isomer of moramide)36دووەمی ئەمبرۆمیدDIAMPROMIDEN-[2-(methylphenethylamino)-propyl] propionanilide37دووەمی ئیتیل تیامبۆتینDIETHYLTHIAMBUTENE3- diethylamino -1,1-di-(2‘- thienyl)-1- butene38دووەمی فینۆكسینDIFENOXIN1-(3-cyano-3,3-diphenylpropyl)-4- phenylisonipecotic acid39دووەمی هایدرۆئیترۆفینDIHYDROETORPHINE7,8-dihydro-7α-[1-(R)-hydroxy-1-methyl butyl]-6,14-endo-Ethanotetrahydrooripavine (derivative of etorphine )40دووەمی هایدرۆمۆرفینDIHYDROMORPHINE(derivative of morphine)41دووەمی مینۆكسادۆلDIMENOXADOL2-dimethylaminoethyl-1- ethoxy-1,1-diphenylacetate42دووەمی میفبتانۆلDIMEPHEPTANOL6-dimethylamino-4,4-diphenyl-3- heptanol43دووەمی میتیل تیامبۆتینDIMETHYLTHIAMBUTENE3-dimethyl amino-1,1-di-(2‘-thienyl)-1-butene44دوووەمی بۆتیراتی ئۆكسافتیلDIOXAPHETYL BUTYRATEEthyl-4-morpholino-2,2-diphenylbutyrate45دووەمی فینۆكسیلاتDIPHENOXYLATE1-(3-cyano -3,3-diphenylpropyl)-4-phenylpiperidine-4-carboxylicacid ethyl ester46دووەمی پیپانۆنDIPIPANONE4,4-diphenyl-6-piperidine-3-heptanone47درۆتیپانۆلDROTEBANOL3,4-dimethoxy-17-methylmorphinan-6β,14-diol48ئێكگۆنینئێستەرو جیاكراوەكانی كە دەتوانرێت بگۆردرێت بۆ ئێكگۆنین و كۆكایینECGONINEIts esters and derivatives which are convertible to ecgonine and Cocaine49ئیتیل میتیل تیامبۆتینETHYL METHYL THIAMBUTENE3-ethylmethylamino-1,1-di-(2‘-thienyl)-1-butene50ئیتۆنیتازینETONITAZENE1-diethylaminoethyl-2-p-ethoxybenzyl-5-nitrobenzimidazole51ئیتۆرفینETORPHINETetrahydro-7α-(1-hydroxy-1-methylbutyl)-6,14-endo-ethenooripavine (derivative of thebaine )52ئیتۆكسیریدینETOXERIDINE1-[2-(2-hydroxyethoxy)-ethyl]-4-phenylpiperidine-4-carboxylic acidethyl ester53فنتانیلFENTANYL1-phenethyl -4-N-propionylanilinopiperidine54٤-فلۆرۆ ئایزۆبیۆتیر فنتانیل4-FLUOROISOBUTYRFENTANYL (4-FIBF,pFIBF )N-(4-fluorophenyl)-N-(1-phenetylpiperidin-4-yl)isobutyramide55فیورانیل فنتانیلFURANYLFENTANYLN-phenyl-N-[1-(2-phenylethyl)piperidin-4-yl]furan-2-carboxamide56فۆریتیدینFURETHIDINE1-(2-tetrahydrofurfuryloxyethyl)-4-phenylpiperidine-4-carboxylic Acid ethyl ester57هێرۆینHEROINDiacetylmorohine (derivative of morphine )58هایدرۆكۆدۆنHYDROCODONEdihydrocodeinone (derivative of morphine )59هادیرۆمۆرفینۆلHYDROMORPHINOL14-hydroxydihydromorphine (derivative of morphine )60هایدرۆمۆرفۆنHYDROMORPHONEDihydromorphinone(derivative of morphine )61هایدرۆكسی بیتیدینHYDROXYPETHIDINE4-m-hydroxyphenyl-1-methylpiperidine -4-carboxylic acid ethyl ester62ئایسۆمیتادۆنISOMETHADONE6-dimethylamino-5- methyl-4,4-diphenyl-3-hexanone63كیتۆبیمیدۆنKETOBEMIDONE4-m-hydroxyphenyl-1-methyl-4-propionylpiperidine64لیڤۆمیتۆرفانLEVOMETHORPHAN(-)-3-methoxy-N-methylmorphinan65لیفۆمۆرامیدLEVOMORAMIDE(-)-4-[2-methyl-4-oxo-3,3-diphenyl-4-(1-pyrrolidinyl)butyl] Morpholine66لیڤۆ فیناسیل مۆرفانLEVOPHENACYLMORPHAN(-)-3-hydroxy-N-phenacylmorphinan67لیڤۆرفانۆلLEVORPHANOL(-)-3-hydroxy-N-methylmorphinan68میتازۆسینMETAZOCINE2‘-hydroxy-2,5,9-trimethyl-6,7-benzomorphan69میتادۆنMETHADONE6-dimethylamino-4,4-diphenyl-3-heptanone70نێوەندی میتادۆنMETHADONE INTERMEDIATE4-cyano-2-dimethylamino-4,4-diphenylbutane71میتۆكسی ئەسیتیل فنتانیلMETHOXYACETYLFENTANYL2-Methoxy-N-phenyl-N-[1-(2-phenylethyl)piperidin-4-yl]acetamide72میتیل دیسۆرفینMETHYL DESORPHENE6-methyl-∆6-deoxymorphine (derivative of morphine )73میتیل دووەمی هایدرۆمۆرفینMETHYLDIHYDROMORPHINE6-methyldihydromorphine(derivative of morphine)74٣- میتیل فنتانیل3-METHYLFENTANYLN-(3-methyl-1-phenethyl-4-piperidyl) propionanilide75٣- میتیل تیۆفنتانیل3-METHYL THIOFENTANYLN-[3-methyl -1-[2-(2-thienyl)ethyl]-4-piperidyl] propionanilide76میتۆپۆنMETOPON5-methyldihydromorphinone (derivative of morphine)77نێوەندی مۆرامیدMORAMIDE INTERMEDIATE2-methyl-3-morpholino-1,1-diphenylpropane carboxylic acid78مۆرفیریدینMORPHERIDINE1-(2-morpholinoethyl)-4- phenyl piperidine -4-carboxylic acid ethyl ester79مۆرفینماددەی نزیك تفتی سەرەكی ئەفیون و خشخاشی ئەفیونMORPHINEThe principal alkaloid of opium and of opium poppy80میتۆبرۆمیدی مۆرفین و جیاكراوەكانی تری مۆرفین كە نایترۆجینی پێنجی هەیە, بە تایبەتی جیاكراوەكانی ئۆكسیدی نایترۆجینی مۆرفین, لەویش ئۆكسیدی نایترۆجینی كۆدایینMORPHINE METHOBROMIDE and other PENTAVALENT NITROGEN MORPHINE derivatives including in particular the morphine -N-oxide derivatives , one of which is codeine -N-oxide81ئەكسیدی نێترۆجینی مۆرفینMORPHINE -N-OXIDE (derivative of morphine )82ئێم پی پی پیMPPP1-methyl-4- phenyl-4- piperidinol propionate (ester)83ئێم تی-٤٥MT-451-cyclohexyl-4-(1,2-diphenylethyl)piperazine84میرۆفینMYROPHINEMyristylbenzylmorphine (derivative of morphine)85نیكۆمۆرفینNICOMORPHINE3,6-dinicotinylmorphine (derivative of morphine)86نۆراسیمیتادۆلNORACYMETHADOL(±)-α-3-acetoxy-6-methylamino-4,4-diphenylheptane87نۆرلیڤۆرفانۆلNORLEVORPHANOL(-)-3-hydroxymorphinan88نۆرمیتادۆنNORMETHADONE6-dimethylamino-4,4-diphenyl-3-hexanone89نۆرمۆرفینNORMORPHINEdemethylmorphine(derivate of morphine)90نۆرپیپانۆنNORPIPANONE4,4-diphenyl-6-piperidino-3-hexanone91ئۆكفنتانیلOCFENTANYLN-(2-fluorophenyl)-2-methoxy-N-[1-(2-phenylethyl)piperidin-4-yl] acetamide92ئەفیۆن گیراوەی چڕكراوی خەشخاشی ئەفیون(رووەكی جۆری خەشخاشی خەوهێن Papaver somniferum L.)OPIUMThe coagulated juice of the opium poppy (plant species papaver somniferum L.)93ئۆریبافینORIPAVINE3-O-demethylthebaine94ئۆرتۆفلۆرۆفنتانیلORTHOFLUOROFENTANYLN-(2-fluorophenyl)-N-[1-(2-phenylethyl)piperidin-4-yl]propanamide95ئۆكسیكۆدۆنOXYCODONE14-hydroxydihydrocodeinone (derivate of morphine)96ئۆكسیمۆرفۆنOXYMORPHONE14-hydroxydihydromorphinone (derivate of morphine)97پارا – فلۆرۆفنتانیلPARA-FLUOROFENTANYL4-fluoro-N-(1-phenethyl-4-piperidyl) propionanilide98پیپاپPEPAP1-phenethyl-4-phenyl-4-piperidinol actate (ester)99پێتیدینPETHIDINE1-mythel-4-phenylpiperidine-4- carboxylic acid ethyl ester100نێوەندی بیتیدین أPETHIDINE INTERMEDIATE A4-cyano-1-methyl-4-phenylpiperidine101نێوەندی بیتیدین بPETHIDINE INTERMEDIATE B4-phenylpiperidine -4- carboxylic acid ethyl ester102نێوەندی بیتیدین جPETHIDINE INTERMEDIATE C1-methyl-4-phenylpiperidine-4-carboxylic acid103فینادۆكسۆنPHENADOXONE6-morpholino-4,4-diphenyl-3-heptanone104فینامبرۆمیدPHENAMPROMIDEN-(1-methyl-2-piperidinoethyl) propionanilide105فینازۆسینPHENAZOCINE2‘-hydroxy-5,9-dimethyl-2-phenethyl-6,7-benzomorphan106فینۆمۆرفانPHENOMORPHAN3-hydroxy-N-phenethylmorphinan107فینۆپیریدینPHENOPERIDINE1-(3-hydroxy-3-phenylpropyl)-4-phenylpiperidine -4-carboxylic acid ethyl ester108پیمینۆدینPIMINODINE4-phenyl-1-(3-phenylaminopropyl) piperidine -4-carboxylic acid ethyl ester109پیریترامیدPIRITRAMIDE1-(3-cyano-3,3-diphenylpropyl)-4-(1-piperidino) piperidine-4- carboxylic acid amide110پرۆهبتازینPROHEPTAZINE1,3-dimethyl-4-phenyl-4- propionoxyazacycloheptane111پرۆپیریدینPROPERIDINE1-methyl-4-phenylpiperidine-4- carboxylic acid isopropyl ester112راسیمیتۆرفانRACEMETHORPHAN(±)-3-methoxy-N-methylmorphinan113راسیمۆرامیدRACEMORAMIDE(±)-4-[2-methyl-4-oxo-3,3-diphenyl-4-(1-pyrrolidinyl) butyl] Morpholine114راسیمۆرفانRACEMORPHAN(±)-3-hydroxy-N-methylmorphinan115ریمیفنتانیلREMIFENTANIL1-(2-methoxycarbonylethyl)-4-(phenylpropionylamino)-piperidine-4- carboxylic acid methyl ester116سۆفنتانیلSUFENTANILN-[4-(methoxymethyl)-1-[2-(2-thienyl)ethyl]-4-piperidyl] Propionanilide117تێتراهایدرۆفیورانیل فنتانیل تی ئێچ ئێف-ئێفTETRAHYDROFURANYL FENTANYL THF-FN-phenyl-N-[1-(2-phenylethyl)piperidin-4-yl]tetrahydrofuran-2-carboxamide118تیباكۆنTHEBACONAcetyldihydrocodeinone (acetylated enol form of hydrocodone)119تیبابین یەكێكە لە لێكچووی تفتی ئەفیون, و لە خەشخاشی قەنبیش هەیەTHEBAINE(an alkaloid of opium ;also found in papaver bracteatum)120تیۆفنتانیلTHIOFENTANYLN-[1-[2-(2-theinyl) ethyl]-4-piperidyl] propionanilide121تیلیدینTILIDINE(±)-ethyl-trans-2-(dimethylamino)-1-phenyl-3-cyclohexene-1- Carboxylate122سێیەمی میپیریدینTRIMEPERIDINE1,2,5-trimethyl-4-phenyl-4-propionoxypiperidine123یو-٤٧٧٠٠U-477003,4-dichloro-N-(2-dimethylamino-cyclohexyl)-N-methyl-benzamide خشتەی دووەم ڕیزبەندناویماددەی هۆشبەرناوی كیمیایی/ ئاكار1ئەسیتیلی دووەم هایدرۆكۆدایینACETYLDIHYDROCODEINE(derivative of codein)2كۆدایینCODEINE3-methylmorphine(derivate of morphine ,alkaloid contained in opium& poppy straw)3دێكسترۆپرۆپۆكسیفینDEXTROPROPOXYPHENE α-(+)-4-dimethylamino-1,2-diphenyl-3-methyl-2-butanol propionate4دووەمی هایدرۆكۆدایینDIHYDROCODEINE (derivative of morphine)5ئیتیل مۆرفینETHYLMORPHINE3-ethylmorphine (derivative of morphine)6نیكۆكۆدایینNICOCODINE6-nicotinylcodeine(derivative of morphine)7نیكۆ دیكۆدایینNICODICODINE6-nicotinyldihydrocodeine (derivative of morphine)8نۆركۆدایینNORCODEINEN-demethylcodeine (derivative of morphine) NORCODEINEN-demethylcodeine (derivative of morphine)9فۆلكۆدایینPHOLCODINEmorpholinylethylmorphine(derivative of morphine)10پرۆپیرامPROPIRAMN-(1-methyl-2-piperidinoethyl)-N-2-pyridylpropionamide خشتەی سێیەم ڕیزبەندناویماددەی هۆشبەرناوی كیمیایی/ ئاكار1ئەسیتۆرفینACETORPHINE3-O- acetyltetrahydro-7α- (1-hydroxy-1-methylbutyl)-6,14-endo-ethenooripavine (derivative of thebaine)2ئەسیتیل - ئەلفا- میتیل فنتانیلACETYL-ALPHA-METHYLFENTANYLN-[1-(α-methylphenethyl-4-piperidyl] acetanilide3ئەسیتیل فنتانیلACETYLFENTANILN-phenyl-N-[1-(2-phenylethyl)-4-piperidinyl]acetamide4ئەلفا-میتیل فنتانیلALPHA-METHYLFENTANYLN-[1-(α- methylphenethyl)-4-piperidyl] propionanilide5ئەلفا-میتیل تیوفنتانیلALPHA-METHYLTHIOFENTANYLN-[1-[1-methyl-2-(2-thienyl) ethyl]-4-piperidyl] propionanilide6بێتا-هایدرۆكسی فنتانیلBETA-HYDROXYFENTANYLN-[1-(β-hydroxyphenethyl)-4-piperidyl] propionanilide7بێتا-هایدرۆكسی -٣- میتیل فنتانیلBETA-HYDROXY-3-METHYLFENTANYLN-[1-(β-hydroxyphenethyl)-3-methyl-4-piperidyl] propionanilide8قەنب و راتینگی قەنبلقی ڕووەكی قەنب كە گوڵ یا بەری گرتووە(ئەوەی رایتینگی لێ‌ دەرنەهاتووە) رایتینگی جیاكراوە, خاوەكەی یان پاككراوەكەی, كە لە ڕووەكی قەنب دەرهێنراوەCANNABIS AND CANNABIS RESINThe flowering or fruiting tops of the cannabis plant (resin not extracted) the separated resin ,crude or purified ,obtained from the cannabis plant9كارفنتانیلCARFENTANYLMethyl 1-(2-phenylethyl)-4-[phenyl(propanoyl)amino]piperidine-4-carboxylate10دیسۆمۆرفینDESOMORPHINEDihydrodesoxymorphine (derivative of morphine)11ئیتۆرفینETORPHINEtetrahydro-7α-(1-hydroxy-1-methylbutyl)-6,14-endo-ethenooripavine12هیرۆینHEROINDiacetylmorphine (derivative of morphine)13كیتۆبیمیدۆنKETOBEMIDONE4-m-hydroxyphenyl-1-methly-4-propionylpiperidine14٣- میتیل فنتانیل3-METHYLFENTANYLN-(3-methyl-1-phenethyl-4-piperidyl) propionanilide15٣- میتیل تیوفنتانیل3-METHYL THIOFENTANYLN-[3-methyl-1-[2-(2-thienyl)ethyl]-4-piperidyl] propionanilide16ئێم پی پی پیMPPP1-methyl-4-phenyl-4- piperidinol propionate (ester)17پارا-فلۆروفنتانیلPARA-FLUOROFENTANYL4-fluoro-N-(1-phenethyl-4-piperidyl) propionanilide18پیپاپPEPAP1-phenethyl-4-phenyl-4-piperidinol acetate (ester)19تیۆفنتانیلTHIOFENTANYLN-[1-[2-(thienyl) ethyl]-4-piperidyl] propionanilide خشتەی چوارەمگیراوەكانی ئەو ماددە هۆشبەرانەی بەدەرن لە حوكمەكان گیراوەكان:١- ئاسیتیلی دووەم هایدرۆكۆدیینكۆدییندووەمی هایدرۆكۆدایینئایتیلی مۆرفیننیكۆكۆداییننیكۆدیكۆداییننۆركۆدایینفۆلكۆدایینكاتێك دەبێتە پێكهاتە لەگەڵ پێكهاتەیەكی دیكە یان زیاتر و بڕی ماددە هۆشبەرەكە لە یەكەی بڕی وەرگیراو (الجرعة) زیاتر نەبێت لە ١٠٠ ملیگرام و چڕییەكەی زیاتر نەبێت لە 5,2 لە سەد لەو گیراوانەی پارچە نەكراون.٢- پرۆپیرام: ئەو پرۆپیرامەی زیاتر لە ١٠٠ ملیگرام لە پرۆپیرام لە یەكەكەی وەرگیراو (الجرعة) لەخۆ ناگرێت، كە بەلای كەم لەگەڵ بڕێكی هاوشێوەی میتیلسلیۆلۆز بۆتە پێكهاتە.٣- دكسترۆپرۆپۆكسیفین: ئەو دكسترۆپرۆپۆكسیفینەی لە رێگەی دەم بەكاردێت كە زیاتر لە ١٣٥ ملیگرام لە قاعیدەی دكسترۆپرۆپۆكسیفین لە یەك بڕی وەرگیراو (الجرعة) لەخۆ ناگرێت و چڕییەكەی زیاتر نییە لە 5,2لە سەد لە گیراوە پارچەكراوەكان، بەو مەرجەی ئەم گیراوانە ئەو ماددەیەی ملكەچە بۆ چاودێریكردن بەپێی رێككەوتننامەی كارتێكارە عەقلییەكان ی ساڵی ١٩٧١ لەخۆ نەگرن. ٤- كۆكایین: ئەو كۆكایینەی رێژەی كۆكایین تیایدا زیاتر نەبێت لە 1,0لە سەد كە وەك قاعیدەی كۆكایین هەژمار كرابێت، لەگەڵ ئەو ئەفیۆن یان مۆرفینەی رێژەی مۆرفین تیایدا زیاتر نەبێت لە 2,0لە سەد كە وەك قاعیدەی مۆرفین نائاویی هەژمار كرابێت، كە پێكهاتەیە لەگەڵ یەك پێكهاتەی دیكە یان زیاتر بەشێوەیەك رێگەنادات ماددە هۆشبەرەكەی لێ وەرگیرێتەوە بە ئامرازی بەردەست بە ئاسانی یان بەرێژەیەك تەندروستی گشتی بخاتە مەترسی.٥- دووەمی فینۆكسین: ئەو دووەمی فینۆكسینەی لە یەكەی وەرگیراو (الجرعة) زیاتر لە 5,0 ملگرام لە دووەمی فینۆكسین لەخۆ ناگرێت و بڕێك لە سۆلفاتی ئەترۆبینی تێدایە كە هاوتایە لەگەڵ بڕێك كەمتر نەبێت لە ٥ لەسەد لە وەرگیراو (جرعة) دووەمی فینۆكسین.٦- دووەمی فینۆكسیلات: ئەو دووەمی فینۆكسیلاتەی لە یەكەی وەرگیراو (الجرعە) زیاتر لە 5,2 ملیگرام لە دووەمی فینۆكسیلات لەخۆ نەگرێت، كە وەك قاعیدە هەژمار كرابێت، و بڕێك لە سۆلفاتی ئەترۆبین لەخۆ دەگرێت كە هاوتایە لەگەڵ ئەو بڕەی كەمتر نەبێت لە ١ لەسەد لە وەرگیراو (جرعة)ی دووەمی فینۆكسیلات.٧- تۆزی پێكهاتەی ئەبیكاك و ئەفیۆن: ١٠لە سەد ئەفیۆن وەك تۆز، و ١٠ لەسەد رەگی ئەبیكاك كە كراوەتە تۆز و بەباشی تێكەڵ كراوە لەگەڵ ٨٠ لەسەد لە پێكهاتەی هەر تۆزێكی دیكە كە ماددەی هۆشبەر لەخۆ نەگرێت.٨- ئەو گیراوانەی وەكیەكن لەگەڵ هەر شێوازێك لەو شێوازانەی لەم خشتەیەدا هاتوون و تێكەڵكردنی ئەم گیراوانە لەگەڵ هەر ماددەیەكی دیكە كە ماددەی هۆشبەر لەخۆ نەگرێت. خشتەی پێنجەمخشتەكانی كارتێكارە عەقلییەكان بە پێی پەیماننامەی نێو دەوڵەتی كارتێكارە عەقڵیەكان لە ساڵی ١٩٧١ ڕیزبەندناوی كارتێكاری عەقڵیناوی كیمیایی/ ئاكار1برۆلامفیتامینBROLAMFETAMINE DOB(±)-4-bromo-2,5-dimethoxy-α-methylphenethelamine2كاتینۆنCATHINONE(-)-(S)- 2-aminopropiophenone3دی ئی تیDET3-[2-(diethylamino)ethyl]indole4دی ئێم ئەیDMA(±)-2,5-dimethoxy-α-methylphenethylamine5دی ئێم ئێچ پیDMHP3-(1,2-dimethylheptyl)-7,8,9,10- tetrahydro-6,6,9-trimethyl-6H-dibenzo[b,d]pyran-1-ol6دی ئێم تیDMT3-[2-(dimethylamino) ethyl]indole7دی ئۆ ئی تیDOET(±)-4-ethyl-2,5-dimethoxy-α-methylphenethylamine8ئیتیسیكلیدینETICYCLIDINE PCEN-ethyl-1-phenylcyclohexylamine9ئیتریپتامینETRYPTAMINE3-(2-aminobutyl) indole10ئێن-هایدرۆكسی ئێم دی ئەیN-HYDROXY MDA(±)-N[α-methyl-3,4-(methylenedioxy)phenethyl]Hydroxylamine11(+)- لیسرجید ئێڵ ئێس دی, ئێڵ ئێس دی-٢٥(+)-LYSERGIDE LSD, LSD-259,10-didehydroN,N-diethyl-6-methylergoline-8β-carboxamide12ئێم دی ئی, ئێن-ئیتیل, ئێم دی ئەیMDE,N-ETHYL MDA(±)N-ethyl-α-methyl-3,4-(methylenedioxy) phenethylamine13ئێم دی ئێم ئەیMDMA(±)-N,α-dimethyl-3,4-(methylenedioxy) phenethylamine14میسكالینMescaline3,4,5-trimethoxyphenethylamine15میتكاتینۆنMethcathinone2-(methylamino)-1-phenylpropan-1-one16٤- میتیل ئەمینۆریكس4-methylaminorex(±)-cis-2-amino-4-methyl-5-phenyl -2-oxazoline17ئێم ئێم دی ئەیMMDA5-methoxy-α-methyl-3,4-(methylenedioxy) phenethylamine18٤-ئێم تی ئەی4-MTAα-methyl-4-methylthiophenethylamine19٢سی-بی-ئێن بی ئۆ ئێم ئی2C-B-NBOMe2-(4-bromo-2,5-dimethoxyphenyl)-N-(2-methoxybenzyl) ethanamine20٢سی-سی-ئێن بی ئۆ ئێم ئی2C-C-NBOMe2-(4-chloro-2,5-dimethoxyphenyl)-N-(2-methoxybenzyl) ethanamine21٢سی-ئای-ئێن بی ئۆ ئێم ئی2C-I-NBOMe2-(4-iodo-2,5-dimethoxyphenyl)-N-(2-methoxybenzyl) ethanamine22پاراهێكسیلParahexyl3-hexyl-7,8,9,10-tetrahydro-6,6,9-trimethyl-6H-dibenzo [b,d]pyran-1-ol23پی ئێم ئەیPMAp-methoxy-α-methylphenethylamine24پارامێتۆكسی میتیل ئەمفیتامینPMMApara-methoxymethylamphetamine25بسیلۆسین، بسیلۆتسینPsilotsin, Psilocine3-[2-(dimethylamino)ethyl]indol-4-ol26بسیلۆسیبینPSILOCYBINE3-[2-(dimethylamino)ethyl]indol-4-yldihydrogen phosphate27رۆلیسیكلیدینROLICYCLIDINE PHP,PCPY1-(1-phenylcyclohexyl) pyrrolidine28ئێس تی پی, دی ئۆ ئێمSTP,DOM2,5 dimethoxy-α-,4-dimethylphenethylamine29تینامفیتامینTENAMFETAMINE MDAα-methyl-3,4-methylenedioxy)phenethylamine30تینۆسیكلیدین تی سی پیTENOCYCLIDINE1-[1-(2-thienyl) cyclohexyl] piperidine31تێتراهایدرۆكاننابینۆل، و ئەو ئایسۆمیراتانەی خوارەوە لەگەڵ جێگرەوە كیمیاییە بەتاڵەكانیشیان:Tetrahydrocannabinol, the following isomersand their stereochemical variants 7,8,9,10-tetrahydro-6,6,9-trimethyl-3-pentyl-6H dibenzo [b,d]pyran-1-ol (9R,10aR)-8,9,10,10a-tetrahydro-6,6,9-trimethyl-3-pentyl-6H-dibenzo[b,d]pyran-1-ol (6aR,9R,10aR)-6a,9,10,10a-tetrahydro-6,6,9-trimethyl-3-Pentyl-6H-dibenzo[b,d]pyran-1-ol (6aR ,10aR )-6a,7,10,10a-tetrahydro-6,6,9-trimethyl-3-pentyl-6H-dibenzo[b,d]pyran-1-o1 6a,7,8,9-tetrahydro-6,6,9-trimethyl-3-pentyl-6H-dibenzo[b,d]pyran-1-ol (6aR,10aR)-6a,7,8,9,10,10a-hexahydro-6,6-dimethyl-9-methylene3-pentyl-6H-dibenzo[b,d]pyran-1-ol32تی ئێم ئەیTMA(±)-3,4,5-trimethoxy-α-methylphenethylamine خشتەی شەشەمڕیزبەندناوی كارتێكاری عەقڵیناوی كیمیایی/ ئاكار1ئەی بی- سی ئێچ ئێم ئای ئێن ئەی سی ئەیAB-CHMINACAN-[(2S)-1-amino-3-methyl-oxobutan-2-yl]-1-(cyclohexylmethyl)-1H-indazole-3-carboxamide2ئەی دی بی- سی ئێچ ئێم ئای ئێن ئەی سی ئەیAB-CHMINACA (MAB-CHMINACA)N-[(2S)-1-amino-3,3-dimethyl-1-oxobutan-2-yl]-1-(cyclohexylmethyl)-1H-indazole-3-carboxamide3٥ئێف-ئەی دی بی/٥ئێف-ئێم دی ئێم بی- پی ئای ئێن ئەی سی ئەی5F-ADB/5F-MDMB-PINACAMethyl(2S)-2-{[1-(fluoropentyl)-1H-indazole-3-carbonyl]amino}-3,3-dimethylbutanoate4ئەی بی-پی ئای ئێن ئەی سی ئەیAB-PINACAN-[(2S)-1-amino-3-methyl-1-oxobutan-2-yl]-1-pentyl-1H-indazole-3-carboxamide5ئەی ئێم-٢٢٠١ (جەی دەبلیو ئێچ-٢٢٠١)AM-2201 (JWH-2201)[1-(5-fluoropentyl)-1H-indol-3-yl](naphthalene-1-yl)methanone6ئەمفیتامینAMFETAMINE, amphetamine(±) -α-methylphenethylamine7ئەمینیبتینAMINEPTINE 7-[(10,11-dihydro- 5H-dibenzo [α,d]cyclohepten-5-yl)amino] heptanoic acid8٥ئێف-ئەی پی ئای ئێن ئەی سی ئەی(٥ئێف-ئەی كەی بی-٤٨)5F-APINACA (5F-AKB-48)9ئێن-بێنزایڵ پێپرازینBENZYLPIPERAZINE (BZP)1-benzylpiperazine10ئێن-ئیتیل نۆرپێنتینۆلN-ETHYLNORPENTYLONE1-(2H-1,3-benzodioxol-5-yl)-2-(ethylamino)pentan-1-one11٢سی-بی2C-B4-bromo-2,5-dimethoxyphenethylamine12سی یو ئێم وای ئێڵ-٤ سی ئێن-بی ئای ئێن ئەی سی ئەیCUMYL-4CN-BINACA1-(4-cyanobutyl)-N-(2-phenylpropan-2-yl)-1H-indazole-3-carboxamide13دێكسامفیتامینDEXAMFETAMINE, dexamphetamine (+)-α-methylphenethylamine14درۆنابینۆل دەلتا -٩-تێتراهایدرۆكانابینۆلو جێگرەوە كیماییە بەتاڵەكانیDRONABINOLdelta-9-tetrahydrocannabinol and itsstereochemical variants(6αR,10αR)-6α,7,8,10α-tetrahydro-6,6,9-trimethyl -3-pentyl-6H-dibenzo [b,d]pyran-1-ol15ئیتیلۆنETHYLON16فێنێداتی ئیتیلETHYLPHENIDATE17فینیتیلینFENETYLLINE7-[2-[(α-methylphenethyl)amino]ethyl]theophylline18ئێف یو بی-ئەی ئێم بی(ئێم ئێم بی-ئێف یو بی ئای ئێن ئەی سی ئەی. ئەی ئێم بی- ئێف یو ئێم ئای ئێن ئەی سی ئەی)FUB-AMB (MMB-FUBINACA.AMB-FUMINACA)Methyl(2S)-2-({1-[4-fluorophenyl]methyl-1H-indazole-3-carbonyl}amino)-3-methylbutanoate19ئەی دی بی-ئێف یو بی ئای ئێن ئەی سی ئەیADB-FUBINACAN-[(2S)-1-amino-3,3-dimethyl-1-oxobutan-2-yl]-1-[(4-fluorophenyl)methyl]-1H-indazole-3-carboxamide20٤-ترشی هایدرۆكسی بیوتار4-HYDROXYBUTIRIC ACID (GHB)γ-hydroxybutyricacid21٤-فلۆرۆ ئەمفیتامین4-FA1-(4-fluorophenyl)propan-2-amine22جەی دەبلیو ئێچ-٠١٨JWH-018 (AM-678)Naphthalene-1-yl(1-pentyl-1H-indol-3-yl)methanone23قاتKHATCatha edulis24لیڤامفیتامینLEVAMFETAMINE , levamphetamine (-)-(R)-α-methylphenethylamine (amphetamine)(-)isomer25٤،٣-میتیلین دایۆكسی پایرۆفالیرۆنMDPV(R/S)-1-(Benzo[d][1,3]dioxol-5-yl)-2-(pyrrolidin-1-yl)pentan-1-one26لیڤۆمیتامفیتامینLevomethamphetamine(-)-N,α-dimethylphenethylamine27میكلۆكوالۆنMECLOQUALONE3-(o- chlorophenyl)-2-methyl-4(3H)-Quinazolinone28میفیدرۆن(٤-میتیل میتكاتینۆن)MEPHEDRONE(RS)-2-methylamino-1-(4-methylphenyl)propan-1-one29میتامفیتامینMETAMFETAMINE , Methamphetamine (+)-(S)-N, α-dimethylphenethylamine30میتیل ئەمفیتامینMETHYLAMPHETAMINE (ئةوةى لة حةبةكانى ئةلكابتاكؤن داية، zero –one، و بلورةكانى ئةو ماددةية لةنيَوخؤ بة شيشة ناسراوة)31راسیمات میتامفیتامینMETAMFETAMINE RACEMATEmethamphetamine ,racemate (±)-N,α- dimethylphenethylamine32میتاكۆالۆنMETHAQUALONE2-methyl-3-o-tolyl-4(3H)-quinazolinone33میتۆپرۆپامینMPA34میتۆكسیتامینMXE2-(3-methoxyphenyl)-2-(ethylamino)-cyclohexanone35٤-میتیل ئیتكاتینۆن4-MEC36میتیلۆنMETHYLONE(RS)-2-methylamino-1-(3,4-methylenedioxyphenyl)propan-1-one37فینیداتی میتیلMETHYLPHENIDATEmethyl α-phenyl-2-piperidine acetate38٥ئێف-پی بی-٢٢5F-PB-22Quinolin-8-yl 1-(5-fluoropentyl)-1H-indole-3-carboxylate39پێنتێدرۆنPENTEDRONE40فینسیكلیدینPHENCYCLIDINE ,PCP1-(1-phenylcyclohexyl)piperidine41فینمیترازینPHENMETRAZINE3-methyl-2-phenylmorpholine42ئەلفا-پایرۆلیدینۆڤالیرۆفینۆنα-PYRROLIDINOVALEROPHENONE (α-PVP)43(٤،٤‘-دی ئێم ئەی ئار) ٤،٤ ‘پارا-میتیل-٤-میتیل ئەمینۆرێكس, ٤،٤ ‘دوانی-میتیل-ئەمینۆرێكسpara-methyl-4-methylaminorex44سیكۆباربیتالSECOBARBITAL5-allyl-5-(1-methylbutyl)barbituric acid45یو ئار-١٤٤UR-144(1-pentyl-1H-indol-3-yl)(2,2,3,3-tetramethylcyclopropoyl) methanone46ئێكس ئێڵ ئاڕ-١١XLR-1147زیبیبرۆلZIPEPROLα-(α-methoxybenzyl)-4-(β-methoxyphenethyl) -1-piperazineethanol خشتەی حەوتەم ڕیزبەندناوی كارتێكاری عەقڵیناوی كیمیایی/ ئاكار1ئامۆباربیتالAMOBARBITAL5-ethyl-5-isopentylbarbituric acid2بۆبرینۆرفینBUPRENORPHINE 21-cyclopropyl-7-α-[(S)-1-hydroxy-1,2,2-trimethylpropyl]-6,14-endo-ethano-6,7,8,14-tetrahydrooripavine3بۆتالبیتالBUTALBITAL5-allyl-5-isobutylbarbituric acid4كاتین(+) –نۆربسۆدۆایفیدرینCATHINE (+)-Norpseudoephedrine (+)-(S)-α-[(S)-1-aminoethyl]benzyl alcohol5سیكلۆباربیتالCYCLOBARBITAL5-(1-cyclohexen-1-yl)-5-ethylbarbituricacid6فلۆنیترازیبامFLUNITRAZEPAM5-(o-fluorophenyl)-1,3-dihydro-1-methyl-7-nitro-2H-1,4-benzodiazepin-2-one7گلۆتیتیمیدGLUTETHIMIDE2-ethyl-2-phenylglutarimide8پێنتازۆسینPENTAZOCINE (2R*,6R*,11R*)-1,2,3,4,5,6-hexahydro-6,11-dimethyl-3-(3-methyl-2-butenyl)-2,6-methano-3-benzazocin-8-ol9بنتۆباربیتالPENTOBARBITAL5-ethyl-5-(1-methylbutyl ) barbituric acid خشتەی هەشتەم ڕیزبەندناوی كارتێكاری عەقڵیناوی كیمیایی/ ئاكار1ئەلۆباربیتالALLOBARBITAL5,5-diallylbarbituric acid2ئەلبرازۆلامALPRAZOLAM8-chloro-1-methyl-6-phenyl-4H-s-triazolo[4,3-α][1,4]benzodiazepine3ئەمفیپرامۆن دووەمی برۆبین ئەیتیلAMFEPRAMONE ,Diethylpropion2-(diethylamino)propiophenone4ئەمینۆركسAMINOREX2-amino-5-phenyl-2-oxazoline5باربیتالBARBITAL5,5-diethylbarbituric acid6بێنزفیتامینBENZFETAMINE ,benzphetamineN-benzyl-N,α-dimethylphenethylamine7بێنز هیكسۆل BENZHEXOL کە لە ناوخۆدا ناسراوە بە ئەرتین یان بارکیزۆڵ8برۆمازیبامBROMAZEPAM7-bromo-1,3-dihydro-5-(2-pyridyl)-2H-1,4-benzodiazepin-2-one9برۆتیزۆلامBROTIZOLAM 2-bromo-4-(o-chlorophenyl)-9-methyl-6H-thieno[3,2-f]-s-triazolo [4,3-α][1,4]Diazepine10بۆتۆباربیتالBUTOBARBITAL ,butobarbital5-butyl-5-ethylbarbituricacid11كامازیبامCAMAZEPAM7-chloro-1,3-dihydro-3-hydroxy-1-methyl-5-phenyl-2H-1,4-benzodiazepin-2-one dimethylcarbamate (ester)12كلۆردایازیپۆكسایدCHLORDIAZEPOXIDE7-chloro-2-(methylamino)-5-phenyl-3H-1,4-benzodiazepine-4-oxide13كلۆبازامCLOBAZAM7-chloro-1-methyl-5-phenyl-1H- 1,5-benzodiazepine-2,4(3H,5H)-dione14كلۆنازیبامCLONAZEPAM5-(o-chlorophenyl)-1,3-dihydro-7-nitro-2H-1,4-benzodiazepin-2-one15كلۆرازیپاتCLORAZEPATE7-chloro-2,3-dihydro-2-oxo-5-phenyl-1H-1,4-benzodiazepine-3- carboxylic acid16كلۆتیازیبامCLOTIAZEPAM5-(o-chlorophenyl)-7-ethyl-1,3-dihydro-1-methyl-2H-thieno[2,3-e]-1,4-diazepin-2-one17كلۆكسازۆلامCLOXAZOLAM10-chloro-11b-(o-chlorophenyl)-2,3,7,11b-tetrahydro-oxazolo-[3,2-d][1,4]benzodiazepine-6(5H)-one18دیلۆرازیبامDELORAZEPAM7-chloro-5-(o-chlorophenyl)-1,3-dihydro-2H-1,4-benzodiazepin-2-one19دایازیپامDIAZEPAM7-chloro-1,3-dihydro-1-methyl-5-phenyl-2H-1,4-benzodiazepin-2-one20ئیستازۆلامESTAZOLAM8-chloro-6-phenyl-4H-s-triazolo[ 4,3-α][1,4]benzodiazepine21ئیتكلۆرفینۆلETHCHLORVYNOL1-chloro-3-ethyl-1-penten-4-yn-3-ol22ئیتیناماتETHINAMATE1-ethynylcyclohexanolcarbamate23لوفلازیباتی ئیتیلETHYL LOFLAZEPATEethyl 7-chloro-5-(o-fluorophenyl)-2,3-dihydro-2-oxo-1H-1,4-benzodiazepine-3-Carboxylate24ئیتیل ئەمفتیامین-ئیتیل ئەمفیتامین NETILAMFETAMINE ,N ethylamphetamine N-ethyl-α-methylphenethylamine25فینكامفامینFENCAMFAMIN N-ethyl-3-phenyl-2-norbornanamine26فینپرۆپۆرێكسFENPROPOREX (±)-3-[(α-methylphenylethyl)amino] Propionitrile27فلۆدایازیپامFLUDIAZEPAM 7-chloro-5-(o-fluorophenyl)-1,3-dihydro-methyl-2H-1,4-benzodiazepin-2-one28فلۆرازیپامFLURAZEPAM 7-chloro-1-[2-(diethylamino)ethyl]-5-(o-fluorophenyl)-1,3-dihydro-2H-1,4-benzodiazepin-2-one29جی ئیج بی-hydroxybutyric acid30هالازیبامHALAZEPAM 7-chloro-1,3-dihydro-5-phenyl-1-( 2,2,2-trifluoroethyl)-2H-1,4 -benzodiazepin-2-one31هالۆكسازۆلامHALOXAZOLAM 10-bromo-11b-(o- fluorophenyl)-2,3,7,11b-tetrahydrooxazolo[3,2-d][1,4] benzodiazepin-6(5H)-one32كیتازۆلامKETAZOLAM 11-chloro-8,12b-dihydro-2,8-dimethyl-12b-phenyl-4H-[1,3]oxazino [3,2-d][1,4]benzodiazepin-4,7(6H)-dione33لیفیتامینLEFETAMINE ,SPA (-)-N,N-dimethyl-1,2-diphenylethylamine34لۆپرازۆلامLOPRAZOLAM 6-(o-chlorophenyl)-2,4-dihydro-2-[(4-methyl-1-piperazinyl) methylene]-8-nitro-1H -imidazo [1,2-α][1,4] benzodiazepin-1-one35لۆرازیپامLORAZEPAM 7-chloro-5-(o-chlorophenyl)-1,3-dihydro-3-hydroxy-2H-1,4- benzodiazepin-2-one36لۆرمیتازیپامLORMETAZEPAM 7-chloro-5-(o-chlorophenyl)-1,3-dihydro-3-hydroxy-1-methyl-2H-1,4-benzodiazepin-2-One37مازیندۆلMAZINDOL 5-(p-chlorophenyl)-2,5-dihydro-3H-imidazo[2,1-α]isoindol-5-ol38میدازیپامMEDAZEPAM 7-chloro-2,3-dihydro-1-methyl-5-phenyl-1H-1,4- benzodiazepine39میفینۆرێكسMEFENOREX N-(3-chloropropyl)-α-methylphenethylamine40میپرۆباماتMEPROBAMATE 2-methyl-2-propyl-1,3-Propanedioldicarbamate41میسۆكاربMESOCARB 3-(α-methylphenethyl)-N-(phenylcarbamoyl)sydnone imine42میتیل فینۆباربیتالMETHYLPHENOBARBITAL 5-ethyl-1-methyl-5-phenylbarbituric acid43میتیل بریلۆنMETHYPRYLON 3,3-diethyl-5-methyl-2,4-piperidine-dione44میدازۆلامMIDAZOLAM 8-chloro-6-(o-fluorophenyl)-1-methyl-4H-imidazo[1,5-α][1,4] benzodiazepine45نیمیتازیپامNIMETAZEPAM 1,3-dihydro-1-methyl-7-nitro-5-phenyl-2H-1,4- benzodiazepin-2-one46نیترازیپامNITRAZEPAM 1,3-dihydro-7-nitro-5-phenyl-2H-1,4-benzodiazepin-2-one47نۆردازیپامNORDAZEPAM 7-chloro-1,3-dihydro-5-phenyl-2H-1,4-benzodiazepin-2-one48ئۆكسازیپامOXAZEPAM 7-chloro-1,3-dihydro-3-hydroxy-5-phenyl-2H-1,4- benzodiazepine-2-one49ئۆكسازۆلامOXAZOLAM 10-chloro-2,3,7,11b-tetrahydro-2-methyl-11b- phenyloxazolo[3,2-d][1,4]benzodiazepin-6(5H)-one50پیمۆلینPEMOLINE 2-amino-5-phenyl-2-oxazolin-4-one51فینازیپامPHENAZEPAM7-bromo-5-(2-chlorophenyl)-1,3-dihydro-2H-1,4-benzodiazepin-2-one52فیندیمیترازینPHENDIMETRAZINE (+)-(2S,3S)-3,4-dimethyl-2-Phenylmorpholine53فینۆباربیتالPHENOBARBITAL 5-ethyl-5-phenylbarbituric acid54فینترمینPHENTERMINE α,α-dimethylphenethylamine55پینازیبامPINAZEPAM 7-chloro-1,3-dihydro-5-phenyl-1-(2-propynyl)-2H-1,4-benzodiazepin-2-one56پیپرادۆلPIPRADROL 1,1-diphenyl-1-(2-piperidyl)methanol57پرازیپامPRAZEPAM 7-chloro-1-(cyclopropylmethyl)-1,3-dihydro-5-phenyl-2H-1,4- benzodiazepin-2-One58پایرۆڤالیرۆنPYROVALERONE 4‘-methyl-2-(1-pyrrolidinyl)valerophenone59سیكبۆتاباربیتالSECBUTABARBITAL 5-sec-butyl-5-ethylbarbituric acid60تیمازیپامTEMAZEPAM 7-chloro-1,3-dihydro-3-hydroxy-1-methyl-5-phenyl-2H-1,4- benzodiazepine-2-one61تێترازیپامTETRAZEPAM 7-chloro-5-(1-cyclohexen-1-yl)-1,3-dihydro-1-methyl-2H-1,4- benzodiazepin-2-one62تریازۆلامTRIAZOLAM 8-chloro-6-(o-chlorophenyl)-1-methyl-4H-s-triazolo[4,3-α] [1,4]Benzodiazepine63ڤینیلبیتالVINYLBITAL 5-(1-methylbutyl)-5-vinylbarbituric acid64زۆلپیدیمZOLPIDEM N,N,6-trimethyl-2-p-tolylimidazo[1,2-α]pyridine-3-acetamide خشتەی نۆیەمخشتەی پێشینە كیمیاییەكان بە پێی پەیماننامەی نێو دەوڵەتی پێشینە كیمیاییەكان لە ساڵی ١٩٨٨ ڕیزبەندناوی پێشینەی كیمیایی ناوی كیمیایی/ ئاكار1ئەنهریدی خەلAcetic anhydride (acetic oxide)2ڕووەكی داتورە(سێوی ئەهریمەن)Thorn apple Belladonna (Datura stramonium)3ترشەلۆكی ئەسیتیل ئەنترانیلیكN-acetylanthranilic acid(Benzoic acid, 2-(acetylamino)-)4٤-ئەنیلینۆ-ئێن-فینیتیل پایپێریدین4-anilino-N-phenethylpiperidine(ANPP)(N-phenyl-1-(2-phenylethyl)piperidin-4-amine)5ئایفیدرینEphedrine ([R-(R*,S*)]-α-[1-(methylamino)ethyl] -benzenemethanol)6ئێرگۆمترینErgometrine(ergoline-8-carboxamide,9,10-didehydro-N-(2-hydroxy-1-methylethyl)-6-methyl-,[8β (S)])7ئێرگۆتامینErgotamine (ergotaman-3‘,6‘,18‘-trione,12‘-hydroxy-2‘-methyl-5‘-(phenylmethyl)-,(5α))8ئایسۆسافرۆلIsosafrole (1,3-benzodioxole,5-(1-propenyl)-)9ترشەلۆكی لیسرجیكLysergic acid ((8β)-9,10-didehydro-6-methylergoline-8-carboxylic acid)10٣،٤ – میتیلین دیۆكسی فینیل -٢- برۆبانۆن3,4-Methylenedioxyphenyl-2-propanone (2-propanone,1-[3,4(methylenedioxy)phenyl]-)11نۆریفیدرینNorephedrine (R*,S*)-α-(1-aminoethyl)benzenemethanol12ئێن-فینیتیل-٤-پایپێریدۆن 13ترشەلۆكی فینیلی خەلPhenylacetic acid (benzeneacetic acid)14١- فینیل -٢- برۆبانۆن1-Phenyl-2-propanone (1-phenyl-2-propanone)15ئەلفا- فینیل ئەسیتۆئەسیتۆنایترایلα-phenylacetoacetonitrile(APAAN)(3-oxo-2-phenylbutanenitrile)16پیپێرۆنالPiperonal (1,3-benzodioxole-5-carboxaldehyde)17پێرمەنگەناتی پۆتاسیۆمPotassium permanganate(permanganic acid (HMnO4),potassium salt)18سۆدۆئیفیدرینPseudoephedrine ([S-(R*,R*)]-α-[1-methylamino)ethyl]-benzenemethanol)19سافرۆلSafrole (1,3- benzodioxole,5-(2-propenyl)-) خشتەی دەیەم ڕیزبەندناوی پێشینەی كیمیاییناوی كیمیایی/ ئاكار1ئەسیتۆنAcetone(2-propanone)2ترشەلۆكی ئەنترانیلیكAnthranilic acid(2-aminobenzoic acid)3ئیتیل ئیتیرEthyl ether(1,1‘-oxybis[ethanel])4ترشەلۆكی هایدرۆكلۆریكHydrochloric acid(hydrochloric acid)5میتیل ئیتیل كیتۆنMethyl ethyl Ketone(2-butanone)6پیپێریدینPiperidine(piperidine)7ترشەلۆكی كبریتیكSulphuric acid(sulfuric acid)8تۆلۆینToluene(benzene, methyl-) خشتەی یازدەم تایبەت بە رسوماتی وەرگیراو بەرامبەر بەو مۆڵەتانەی بەپێی حوكمەكانی یاسای ماددە هۆشبەرەكان و كارتێكارە عەقلییەكان دەبەخشرێنڕێزبەندڕەسم1رەسمی وەرگیراو بەرامبەر بە مۆڵەتەكانی هاوردەكردن و هەناردەكردن و گواستنەوە: 1% لە بەهای ماددە هاوردەكراوەكان.2رەسمی وەرگیراو بەرامبەر بە مۆڵەتی راكێشانی ماددەكانی لە فەرمانگە گومرگییەكان: 1% لە بەهای ماددە هاوردەكراوەكان3رەسمی وەرگیراو بەرامبەر بە پسوولەی مۆڵەتی نووسینی راچێتە و سەرفكردنی ماددە هۆشبەرەكان و كارتێكارە عەقلییەكان لە لایەن پزیشكان و دەرمانسازان: 250.000 (دوو سەد و پەنجا هەزار دینار)4رەسمی وەرگیراو بەرامبەر بە مۆڵەتی چاندنی ئەو رووەكانەی ماددەی هۆشبەر و كارتێكاری عەقلییان تێدایە: 500.000 (پێنج سەد هەزار دینار)5رەسمی وەرگیراو بەرامبەر بە مۆڵەتی هاوردەكردن، هەناردەكرن، بەخاوەنبوون، بەردەستبوون، بازرگانیپێكردن، كڕین، فرۆشتن، گواستنەوە و رادەستكردنی ئەو رووەكانەی ماددەی هۆشبەر و كارتێكاری عەقلییان تێدایە: 1% لە بەهای ماددەكان6ڕەسمی وەرگیراو بەرامبەر پێدانی مۆڵەت بە دروستكردنی ئەو گیراوانەی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكانیان تێدایە (500.000) پێنج سەد هەزار دینارە. ...

به‌ناوی خوای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستان- عیراق پشت به‌ حوكمی بڕگه‌ (1)له‌ مادده‌ی (56) له‌ یاسای ژماره‌ (1)ی ســـــاڵی (1992) هه‌مواركراو و، له‌سه‌ر خســتنه‌ڕووی ژماره‌ی یاسایی له‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردســـــتان- عیراق، ئه‌نجومه‌ن له‌ دانیشـــــتنی رۆژی (3/4/2006) بڕیاری دا ئه‌م یاسایه‌ی خواره‌وه‌ دابنێت:یاسای ژماره‌( 3 ) ی ساڵی 2006یاسای به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی تۆقاندن ( تیرۆر ) له‌ هه‌رێمی كوردستان - عێراق داماده‌ی یه‌كه‌م: كرده‌وه‌ی تیرۆر به‌كارهێنانی توندوتیژی سازدراوه‌، هه‌ڕه‌شه‌پێكردنیه‌تی، هاندانه‌ بۆی، یان پێهه‌ڵدانیه‌تی كه‌ تاوانكار په‌نای بۆ ده‌بات بۆ ئه‌نجامدانی پرۆژه‌یه‌كی تاوانكاری، كه‌سێك یان كه‌سانێك پێی هه‌ڵده‌ستن وتاكێك یان كۆمه‌ڵه‌ كه‌سانێك ده‌كه‌نه‌ ئامانج، یان هه‌ر به‌ ڕه‌مه‌كی ئه‌نجامی ده‌ده‌ن به‌نیازی نانه‌وه‌ی تۆقاندن وترس وشله‌ژان وئاژاوه‌نانه‌وه‌ له‌نێو جه‌ماوه‌ردا بۆ ئه‌وه‌ی زیان به‌ سیسته‌می گشتی بگات، ئارامی وئاسایش وسه‌لامه‌تی كۆمه‌ڵگه‌ وهه‌رێم، ژیانی تاكه‌كه‌سان، سه‌ربه‌خۆییان، پیرۆزییان، ئاسایشیان، بخرێته‌ مه‌ترسیه‌وه‌، یان بۆ زیان پێگه‌یاندن به‌ ژینگه‌، به‌ یه‌كێك له‌ سه‌رچاوه‌ گشتیه‌كان، به‌ ده‌سگا، سامانه‌ گشتی، یان تایبه‌تیه‌كان، بۆ به‌دیهێنانی هه‌ندێ مه‌به‌ستی سیاسی، هزری، ئایینی، تایفه‌گه‌ری، یان ڕگه‌زی.ماده‌ی دووه‌م: ئه‌م كرده‌وانه‌ی خواره‌وه‌ به‌ تاوانی تیرۆركاری (تۆقاندن) داده‌ندرێن وسزایان له‌ناوبردنه‌ (اعدام): دامه‌زراندن، رێكخستن، یان به‌رێوه‌بردنی رێكخراو،كۆمه‌ڵه‌، ده‌سته‌، باند،بنكه‌، یان كۆمه‌ڵێك، به‌ئامانجی ئه‌نجامدانی یه‌كێك له‌و تاوانه‌ تۆقێنه‌رانه‌یله‌م یاسایه‌دا هاتوون،تیرۆركردن بۆ مه‌به‌ستێكی سیاسی،ئایدیۆلۆجی، یان به‌كافردانان.به‌كارهێنانی كه‌ره‌سته‌ی ته‌قینه‌وه‌، سووتێنه‌ر، گڕگر، ئامیری دروستكراو بۆ تێكدان وڕووخاندن له‌ڕێگه‌ی ته‌قاندنه‌وه‌ی راسته‌وخۆ، یان به‌ئامێری له‌دوور ئاراسته‌كراو، مینرێژكردنی ماشێن، هه‌ر ئامێرێكی دیكه‌، چاندنی بۆمبی خاپووركار، به‌كارهێنانی چه‌كه‌ جه‌نگیه‌كان به‌گشت جوره‌ جیاجیاكانیه‌وه‌، پشتێنه‌ی خاپووركار، نامه‌ی مینرێژكراو، ماده‌، گازی ژه‌هراوی، میكرۆبی، یان تیشكده‌ر، به‌مه‌به‌ستی تیرۆركاری، ئه‌گه‌ر كاره‌كه‌ مردنی كه‌سێك، یان پتری لێكه‌وته‌وه‌.به‌ بارمته‌گرتنی كه‌سێك، یان كه‌سانێك بۆ كارتێكردن له‌ داموده‌زگاكانی هه‌رێم، له‌و ده‌سته‌و رێكخراوه‌ نیشمانی یان نێوده‌وله‌ته‌ییانه‌ی له‌ هه‌رێمدا كارده‌كه‌ن بۆبه‌ده‌ستهێنانی هه‌ر جۆره‌ سوودێك یان كه‌لكێكَ، به‌ ناچاكردنیان بۆ ئه‌نجامدانی كارێكی دیاركراو، یان نه‌كردنی، یان دروستكردنی بارێك له‌ترس وتۆقین.كوشتنی ئه‌و كه‌سانه‌ی پاراستنی نێوده‌وڵه‌تی ده‌یانگرێته‌وه‌، یان كوشتنی كارمه‌ندانی فه‌رمانگه‌ وده‌سته‌ ده‌بلۆماسی وكۆنسۆلگه‌ری ودامه‌زراوه‌ وكۆمپانیای بیانی ورێكخراوه‌ نێوده‌وه‌له‌تیه‌ حكوومی و ناحكومیه‌كان، ئه‌وكه‌سانه‌ی له‌گه‌ڵیاندا كارده‌كه‌ن، وتاوانه‌كه‌ش به‌مه‌به‌ستی تۆقاندن (تیرۆر) بێت. سزاكه‌شی ده‌بێته‌ زیندانی هه‌تاهه‌تایی، ئه‌گه‌ر هێرش بردنه‌كه‌ مردنی لێنه‌كه‌وته‌وه‌.چوونه‌ ناو هه‌ر رێكخراو، كۆمه‌ڵه‌، ده‌سته‌، باند ( عصابه‌)، بنكه‌، یان كۆمه‌ڵێك كاری تۆقاندن ئه‌نجام بدات، ئه‌گه‌ر ئه‌نجامده‌ر كارمه‌ند بێ له‌ هیزی ئاسایشی ناوخۆ، یان (پێشمه‌رگه‌) زێره‌ڤانیی هه‌رێم بوو، یان ئه‌گه‌ر تاوانكار مه‌شقی سه‌ربازی، یان هه‌واڵگری له‌یه‌كێك له‌م لایه‌نانه‌ پێكرابوو.هاوكاریكردن له‌گه‌ڵ وڵاتیكی بیانی، هه‌ر رێكخراو، كۆمه‌ڵه‌، باند، بنكه‌، یان كۆمه‌ڵێكی ده‌ره‌وه‌ی وڵات، یان كار بۆ به‌رژه‌وه‌ندی هه‌ر یه‌كێكیان بكات بۆ ئه‌وه‌ی تاوانێك له‌و تاوانانه‌ی له‌م یاسایه‌دا ده‌قنووسكراوون ئه‌نجام بدات.ئاسانكاری هاتنه‌ژووره‌وه‌ وچوونه‌ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم بۆ تیرۆریستان، دابینكردنی شوێنی حه‌وانه‌وه‌یان، شاردنه‌وه‌یان، حه‌شاردانیان، به‌خۆی، یان به‌كه‌سێكی دی، یارمه‌تیدانیان به‌ هه‌واڵپێدان وپێشكه‌شكردنی ئه‌و زانیاریانه‌ی به‌كاردێن بۆ پلاندانان، یان بۆ ده‌ستپێكردنی جێبه‌جێكردنی تاوانی تیرۆركاری، به‌مه‌رجێك به‌كاره‌كه‌ بزانێت.ماده‌ی سێیه‌م:ئه‌م كارانه‌ی خواره‌وه‌ به‌ تاوانی تۆقاندن (تیرۆر) داده‌ندرێن وسزاكه‌یان زیندانی هه‌تاهه‌تاییه‌:1.تێكدان، رووخاندن، له‌كه‌لكخستن، یان زیان پێگه‌یاندن، به‌ ته‌واوی، یان به‌ به‌شێك له‌ ته‌لار ودامه‌زراو وسامانی گشتی، یان ئه‌و تایبه‌تیانه‌ی ته‌رخانكراوون بۆ فه‌رمانگه‌ وبه‌رژه‌وه‌ندیه‌ حكوومیه‌كان، بۆ ده‌زگا گشتیه‌كان، باره‌گای ئه‌و حیزب، یان ئه‌وكۆمه‌ڵانه‌ی به‌ یاسا ناسراوون، یه‌كێك له‌ دامه‌زراوه‌ كانی نه‌وت، هه‌ر دامه‌زراوێكی هه‌رێم، ئیستگه‌ی وزه‌ی كاره‌بایی وئاوی، پرد، به‌نداو، ئاوه‌ڕۆی گشتی، هۆیه‌كانی گه‌یاندن ودامه‌زراوه‌كانی، ئه‌و شوێنانه‌ی ئاماده‌كراوون بۆ كۆبوونه‌وه‌ گشتیه‌كان وشوێنه‌كانی خواپه‌رستی، شوێنه‌كانی ئاماده‌كراو بۆ هاموشۆی جه‌ماوه‌ر، یان هه‌ر سامانێك كه‌ گرنگی هه‌بێت له‌ ئابووری نیشتمانی، به‌ مه‌به‌ستی تیرۆركاری، بۆ شێواندنی ئاسایش وئارامی له‌ هه‌رێمدا.2.ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی فرۆكه‌ی مه‌ده‌نی وڕفاندنی. سزاكه‌شی ده‌بێته‌ له‌ناوبردن (اعدام) ئه‌گه‌ر كرده‌وه‌كه‌ مردنی كه‌سێك یان پتری لێكه‌وته‌وه‌.3.ڕفاندن، ده‌ستگیركردن، ده‌ستبه‌سه‌ركردن، یان بێبه‌شكردنی كه‌سێك له‌ ئازادی، به‌هه‌رشێوازێك بێت، بۆقاچاندنه‌وه‌ (ابتزاز) ی دارایی، یان به‌ مه‌به‌ستی سیاسی، به‌ پاڵنه‌رێكی تیرۆركاری. 4.په‌كخستنی هۆیه‌كانی په‌یوه‌ندی پێوه‌كردن وسیسته‌مه‌كانی كۆمپیوته‌ر، چوونه‌ناو تۆڕه‌كانیانه‌وه‌، ژاوه‌ژاو دانان له‌سه‌ریان، زانیاری وداتا خستنه‌ناوه‌وه‌یان، به‌مه‌به‌ستی ئاسانكاری بۆ ئه‌نجامدانی تاوانه‌ تیرۆركاریه‌كان.5.پێشكه‌شكردن،كۆكردنه‌وه‌، گوێزانه‌وه‌، یان ناردنی كۆمه‌كی دارایی، راسته‌وخۆ، یان ناراسته‌وخۆ له‌ ناوه‌وه‌، یان له‌ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم، به‌مه‌به‌ستی به‌كارهێنانی، یان بزانێت به‌كاردێت بۆ داراكردنی هه‌ر تاوانێكی تیرۆركاری،6.مه‌شق پێكردنی كه‌سێك، یان كه‌سانێك له‌سه‌ر به‌كارهێنانی چه‌ك، له‌سه‌ر هۆیه‌كانی په‌یوه‌ندی پێوه‌كردن، فێركردنی هونه‌ره‌ جه‌نگیه‌كان،یان شێوازه‌كانی شه‌ركردن، به‌مه‌به‌ستی ئاماده‌كردنیان بۆ ئه‌نجامدانی تاوانێكی تیرۆركاری.7.چوونه‌ناو یه‌كێك له‌و لایه‌نانه‌ی له‌بڕگه‌ (1)ی ماده‌ی دووه‌می ئه‌م یاسایه‌دا هاتوون و به‌ ئه‌ندامبوون تیایدا.8.درستكردن، هاوردن، یان له‌لابوونی ته‌قه‌مه‌نی، ئاگره‌تریشقه‌، ئامێری دروستكراو بۆ تێكدان، رووخاندن، یان هه‌ر ماده‌یه‌ك له‌ پێكهاته‌ی ئه‌وانه‌وه‌ بێت، هه‌روه‌ها ئه‌و ده‌زگا وئامیر وكه‌ره‌ستانه‌ی له‌ دروستكردنیان یان له‌ ته‌قاندنه‌وه‌یان به‌كار دێن، ئه‌گه‌ر به‌كارهێنانه‌كه‌یان بۆ ئه‌نجامدانی تاوانێكی تیرۆركاری بێت،ماده‌ی چواره‌م: ئه‌م كارانه‌ی خواره‌وه‌ به‌ تاوانی تۆقاندن (تیرۆر) داده‌ندرێن و سزاده‌درێت به‌ زیندانی، له‌(15) ساڵ تێپه‌ڕ نه‌كات، هه‌ركه‌سێك:1-ده‌سه‌ڵاتی فه‌رمانپێكردنی هه‌بێت له‌سه‌ر هێزی ئاسایشی ناوه‌خۆ وزێره‌ڤانی هه‌رێم وداوای لێكردن یان ڕایسپاردن، به‌پاڵنه‌رێكی تیرۆركاری كار له‌سه‌ر ته‌گه‌ره‌تێخستنی فه‌رمانه‌كانی میری بكه‌ن،2-نووسراو، چاپه‌مه‌نی، كاسێتی تۆماركراو،یان هاوشێوه‌ی، وێنه‌ی وای له‌لابێت یان به‌ده‌ستبێنێت، كه‌ هاندان، به‌چاك زانین، یان پروپاگانده‌ له‌خۆ بگرێت بۆ ئه‌نجامدانی تاوانی تیرۆركاری، به‌مه‌به‌ستی به‌خشینه‌وه‌ی، یان بڵاوكردنه‌وه‌ی.3-به‌ ئه‌نجامدانی تاوانێك له‌و تاوانه‌ تۆقێنه‌رانه‌ی له‌م یاسایه‌دا هاتوون ئاگادرابێت وده‌زگا گشتیه‌كانی پێ ئاگادار نه‌كاته‌وه‌و كه‌سیش له‌ فه‌رمانی ئه‌م بڕگه‌یه‌ به‌ده‌ر ناكرێت.4-به‌ئه‌نقه‌ست، هه‌واڵ، روونكردنه‌وه‌، یان پڕوپاگانده‌یه‌كی تۆقێنه‌ر بڵاو بكاته‌وه‌، هۆیه‌كانی ڕاگه‌یاندنی بینراو، بیستراو، خوێندراو، یان ئه‌له‌كترۆنی به‌هه‌ڵ وه‌ربگرێت، یان به‌كاریان بێنێت، له‌ ئه‌نته‌رنێت به‌یاناتی ئه‌وتۆ بڵاوبكاته‌وه‌ كه‌ راسته‌وخۆ بگاته‌ ڕاده‌ی هاندان بۆ ئه‌نجامدانی تاوانی تیرۆركاری وه‌ها كه‌ ئاسایشی گشتی بخاته‌ مه‌ترسیه‌وه‌ وترس بخاته‌ نێو هاوڵاتیان وهه‌ڕه‌شه‌ له‌ قه‌واره‌ی سیاسی هه‌رێم بكات.5-نه‌فامی وكه‌م زانی كه‌سێك بقۆزێته‌وه‌ وله‌ كاری تۆقاندن به‌كاری بێنێت وبه‌هۆیه‌وه‌ ئه‌وكارانه‌ ئه‌نجام بدات،6-گزی له‌ نووسراوێكی فه‌رمی بكات، یان به‌ساخته‌ نووسراوێك بۆ ئه‌نجامده‌ری ئه‌و تاوانانه‌ دروست بكات بۆ ئه‌وه‌ی كه‌سایه‌تیی بشارێته‌وه‌ یان به‌ئه‌نقه‌ست بیگۆڕێت، ئاسانكاری بۆ هاتوچووی بكات، یان یارمه‌تی بدات له‌ كاره‌كانی، به‌مه‌رجێك بزانێت مه‌به‌ست له‌ گزیه‌كه‌ چیه‌.ماده‌ی پێنجه‌م:أ-هه‌ركه‌سێك ده‌ستبكات به‌ ئه‌نجامدانی تاوانێك له‌و تاوانانه‌ی له‌ ماده‌ی دووه‌ه‌می ئه‌م یاسایه‌دا هاتوون، سزاده‌درێت به‌ زیندانیی هه‌تاهه‌تایی.ب-هه‌ركه‌سێك ده‌ستبكات به‌ ئه‌نجامدانی تاوانێك له‌و تاوانانه‌ی له‌ ماده‌ی سێیه‌می ئه‌م یاسایه‌دا هاتوون، سزا ده‌درێت به‌ زیندانی كاتی.ج- هه‌ركه‌سێك ده‌ستبكات به‌ ئه‌نجامدانی تاوانێك له‌و تاوانانه‌ی له‌ ماده‌ی چواره‌می ئه‌م یاسایه‌دا هاتوون، به‌ به‌ندكردنی توند سزا ده‌درێت.ماده‌ی شه‌شه‌م:نابێ ئه‌وكه‌سه‌ی به‌ تاوانی تۆقێنه‌ر تاوانبارده‌كرێت، به‌ده‌سته‌به‌ر به‌ربدرێت له‌ قۆناغه‌كانی لێكۆلێنه‌وه‌دا هه‌تا حوكمێك یان بریارێكی یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ له‌ داواكه‌ی ده‌رنه‌چێت.ماده‌ی حه‌فته‌م:فه‌رمانه‌كانی ماده‌ی (47) ی یاسای بنه‌ماكانی دادگاییكردنی سزایی ژماره‌ (23) ی ساڵی 1971 ی هه‌مواركراوی كارا، به‌سه‌ر ئه‌وكه‌سه‌ پیاده‌ده‌كرێت كه‌ هه‌واڵی ئه‌و تاوانانه‌ی له‌م یاسایه‌دا هاتووه‌ ده‌دات سه‌باره‌ت به‌ ئاشكرانه‌كردنی ناسنامه‌كه‌ی، كاتێ هه‌واڵی روودانی ئه‌وتاوانانه‌ ده‌گه‌یه‌نێت وناكرێته‌ شایه‌د. ماده‌ی هه‌شته‌م:أ-ئه‌وكه‌سه‌ی، پێش روودانی تاوانی تیرۆركاری،پێش ئاشكرابوونی، یان له‌كاتی پلان بۆدانانی، ده‌زگا تایبه‌تمه‌نده‌كان پێ ئاگاداربكاته‌وه‌ وهه‌واڵ گه‌یاندنه‌كه‌ ببێته‌ یاریده‌ر بۆ ده‌ستگیركردنی تاوانباران یان نه‌ی هێلا كاره‌كه‌ ئه‌نجام بدرێت، له‌ سزادان ده‌بووردرێت.ب-دادگا بۆی هه‌یه‌ خۆبه‌ده‌سته‌وه‌دانی تاوانبار وپێشكه‌شكردنی زانیاری وا، كه‌ تاوانه‌كه‌ دوای روودانی ئاشكرا بكات، به‌ پاساوی یاسایی سزا سووككه‌ر بژمێرێت. ماده‌ی نۆیه‌م:لایه‌نی په‌یوه‌ندار بۆی هه‌یه‌ پاداشتێكی چاك جاڕبدات بۆ ئه‌وكه‌سه‌ی زانیاری راست ودروست پێشكه‌ش به‌ لایه‌نی تایبه‌تمه‌ند ده‌كات وئاشكراكردنی تاوانی تیرۆركاری وئه‌وانه‌ی ده‌ستیان تێدابووه‌ لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌.ماده‌ی ده‌یه‌م:هه‌ركه‌سێك هاوكاری بكات وه‌ك بكه‌ر، به‌شدار، یان هانده‌ر بۆ ئه‌نجامدانی ئه‌و تاوانه‌ تیرۆركاریانه‌ی له‌م یاسایه‌دا هاتوون، به‌ هه‌مان سزا، كه‌ بۆ تاوانه‌كه‌ دیاركراوه‌، سزاده‌درێت. ماده‌ی یازده‌م:ده‌ست به‌سه‌ر سامانی گوێزراوه‌ ونه‌گوێزراوه‌ی ئه‌و رێكخراو، پارت، ده‌سته‌، كۆمه‌ڵ، یان ئه‌و كه‌سانه‌دا داده‌گیرێت كه‌ به‌بریارێكی دادگا به‌ تاوانكاری تیرۆر ده‌رده‌چن . ماده‌ی دوازده‌م:تاوانی تیرۆر له‌ تاوانه‌ ئابڕووبه‌ره‌كاندا ده‌ژمێردرێت وده‌بێ دادگا ئه‌م فه‌رمانه‌ له‌ ده‌قی بریاره‌كه‌یدا بنووسێت.ماده‌ی سیازده‌م:ئه‌وه‌ی به‌پێی ئه‌م یاسایه‌ تاوانباره‌، مافی خۆیه‌تی ره‌فتارێكی یاسایی ودادپه‌روه‌رانه‌ی له‌گه‌ڵدا بكرێت له‌گشت قۆناغه‌كانی لێكۆڵینه‌وه‌دا، به‌دابینكردنی پارێزه‌ریشه‌وه‌ بۆداكۆكی لێكردنی، ونابێ شێوازی ئازاردانی ده‌روونی وجه‌سته‌یی، یان ره‌فتاری نامرۆڤانه‌ی له‌گه‌ڵدا بكرێت، وپشت نابه‌سترێت به‌ دانپێدانانی به‌زۆرلێوه‌رگیراو، به‌هه‌ڕه‌شه‌، به‌ئازاردان، یان به‌ به‌ڵێن وگه‌فوگوڕ، ئه‌گه‌ر به‌ڵگه‌كه‌ پشت راست نه‌كرا به‌ به‌ڵگه‌ی دیكه‌. ئه‌گه‌ر له‌ئه‌نجامی به‌كارهێنانی یه‌كێك له‌و شێوازانه‌ی باسیان لێوه‌كرا، زیانێكی به‌رجه‌سته‌یی قه‌به‌ی لێكه‌وت، تاوانبار بۆی هه‌یه‌ سكاڵا دژی لێكۆله‌رانی تۆماربكات وه‌ك كه‌سانی ئاسایی.ماده‌ی چوارده‌م: ئه‌گه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ی به‌ تاوانی تیرۆركاری تاوانباره‌ بێتاوان ده‌رچوو،بۆی هه‌یه‌، داوای قه‌ره‌بۆی ئه‌و زیانه‌ جه‌سته‌یی وناجه‌سته‌ییانه‌ بكاته‌وه‌ كه‌ لێی كه‌وتووه‌ له‌ئه‌نجامی پێشێلكردنی ئه‌و مافه‌ مرۆییانه‌ی له‌ ده‌ستوور ویاساكاندا هاتوون.ماده‌ی پازده‌م: حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان-عیراق ده‌سته‌به‌ری چاودێری خانه‌واده‌ی قوربانیانی كرده‌وه‌ تیرۆركاریه‌كان ده‌كات و قه‌ره‌بۆی زیانه‌كانیان ده‌كاته‌وه‌.ماده‌ی شازده‌م:أ- بۆهه‌رشتێكی له‌م یاسایه‌دا نه‌هاتبێت، فه‌رمانه‌كانی یاسای سزاكانی عێراقی ژماره‌ (111) ی ساڵی 1969 ویاسای بنه‌ماكانی دادگاییكردنی سزایی ژماره‌ (23) ی ساڵی 1971 پیاده‌ ده‌كرێن ب- كار به‌هیچ ده‌قێكی یاسایی، یان بریارێك ناكرێت كه‌ له‌گه‌ڵ فه‌رمانه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا ناكۆك بێت . ماده‌ی حه‌ڤده‌م: كار به‌م یاسایه‌ ده‌كرێت بۆ ماوه‌ی دوو ساڵ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمییه‌وه‌. ماده‌ی هه‌ژده‌م:ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمیه‌وه‌ (وه‌قائیعی كوردستان) جێبه‌جێ ده‌كرێت. عه‌دنان موفتی سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتیمانی كوردستان - عێراق هۆكاره‌ خوازیاریه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ تیرۆر بۆته‌ دیارده‌یه‌كی ترسناكی جیهانی وئامانجی ترس خستنه‌ ناودڵی جه‌ماوه‌ر وتۆقاندنیه‌تی وتێكدانی باری گشتی وئارامی كۆمه‌ڵگه‌ وئازاردانی خه‌لكه‌ بۆئه‌وه‌ی ژیان وئازادیان بخاته‌ مه‌ترسی وزیان به‌ ژینگه‌ وسامانی گشتی وتایبه‌تی بگه‌یه‌نێت. بۆیه‌، كۆمه‌ڵگه‌ی نێوده‌وڵه‌تی هه‌وڵی داوه‌ وهه‌وڵده‌دات چه‌ند یاسایه‌ك دابنێت بۆ به‌گژداچوونه‌وه‌ی ئه‌م دیارده‌ ترسناكه‌ وداوا له‌ ئه‌ندامانی ده‌كات به‌ دڵ هاوكار بن بۆئه‌وه‌ی سنوورداری بكه‌ن وچاره‌سه‌ری هۆكاره‌كانی بكه‌ن وله‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌رێمی كوردستانیش تووشی مه‌ترسی گشت جۆره‌كانی ئه‌م تیرۆره‌ بۆته‌وه‌ وتووشی ده‌بێت وده‌ره‌نجام زیانێكی زۆر وگه‌وره‌ی له‌ گیانی هاوڵاتیانی هه‌رێم وسامانیان وده‌سه‌ڵاته‌ ڕه‌واكانی كه‌وتووه‌ . بۆیه‌ به‌ پێویست زانرا كه‌ یاسایه‌كی تایبه‌ت به‌ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی ئه‌م دیارده‌ ترسناكه‌ دابندرێت له‌گه‌ڵ ره‌چاوكردنی ئه‌و پێوه‌ره‌ نێوده‌وڵه‌تیانه‌ی ماف وئازادیه‌كانی تاكو كۆمه‌ڵ ده‌سته‌به‌ر ده‌كات. بۆیه‌ ئه‌م یاسایه‌ داندرا...

به‌ناوی خودای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌په‌رله‌مانی كوردستان- عێراقژماره‌ی ده‌رچوون: 2مێژووی ده‌رچوون: 30/1/2018 پشت به‌ حوكمی بڕگه‌ی (1) له‌ مادده‌ی (56)ی یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراو و، له‌سه‌ر داوای ژماره‌ی یاسایی ئه‌ندامانی په‌رله‌مان، و له‌سه‌ر ئه‌و یاساكارییه‌ش كه‌ په‌رله‌مان له‌ دانیشتی ئاسایی ژماره‌ (5)ی رۆژی 30/1/2018 ئه‌نجامیداوه‌ و، به‌پێی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ش كه‌ له‌ بڕگه‌ی (سێیه‌م)ی (مادده‌ی یه‌كه‌م) له‌ یاسای ژماره‌ (2)ی ساڵی 2017 به‌ده‌سه‌ڵاتی سه‌رۆكایه‌تی په‌رله‌مان دراوه‌، بڕیاری ده‌ركردنی ئه‌م یاسایه‌ی دا: یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 2018 یاسای به‌خشین و چاندنی ئه‌ندامه‌كانی له‌شی مرۆڤــ له‌ كوردستان ـ عێراقبه‌شی یه‌كه‌مپێناسه‌كانمادده‌ی (1):له‌ پیاده‌ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ مه‌به‌سه‌ت له‌و ووشه‌ و ده‌سته‌واژانه‌ی خواره‌وه‌ ماناكانیان به‌رامبه‌ریانه‌:یه‌كه‌م: وه‌زاره‌ت: وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق.دووه‌م: وه‌زیر: وه‌زیری ته‌ندروستی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق.سێیه‌م: ئه‌ندام: هه‌ر ئه‌ندامێك له‌ ئه‌ندامه‌كانی جه‌سته‌ی مرۆڤ یان به‌شێكی كه‌ ژینه‌وه‌ر و گرنگ بێت بۆ رزگار كردنی نه‌خۆش له‌ مردن و نه‌خۆشی قورس.چواره‌م: گواستنه‌وه‌ی ئه‌ندام: ئه‌نجامدانی نه‌شته‌رگه‌ری كه‌ له‌ رێگه‌یه‌وه‌ كه‌سی وه‌رگر یه‌كێك له‌ ئه‌ندامه‌كان یان شانه‌كان له‌ كه‌سی به‌خشه‌ره‌وه‌ چ زیندوو بێت، یان مردوو وه‌رده‌گرێت.پێنجه‌م: شانه‌ی مرۆیی: به‌شێك له‌ هه‌ر ئه‌ندامێكی مرۆیی كه‌وا له‌ مرۆڤێكی زیندوو یان مردوو وه‌رده‌گیرێت بێجگه‌له‌ خوێن.شه‌شه‌م: وه‌رگر: ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ پێویستیه‌كی زۆری به‌ چاندنی ئه‌ندامێكی مرۆیی یان شانه‌یه‌ك له‌ جه‌سته‌یدا ده‌بێت.حه‌وته‌م: به‌خشه‌ر: كه‌سی شیاو له‌ رووی یاساییه‌وه‌ (كامل الاهلیه‌) كه‌ ده‌ستبه‌رداری ئه‌ندامێك له‌ ئه‌ندامه‌كانی له‌شی ده‌بێت بۆ كه‌سێكی تر به‌بێ به‌رامبه‌ر چ زیندوو بێت، یان له‌ دوای مردنی جگه‌له‌ چاندنی موخی ئێسك.هه‌شته‌م: وه‌سیه‌ت نامه‌: رفتاركردن به‌ ئه‌ندامێك یان زیاتری ئه‌ندامه‌كانی جه‌سته‌ له‌ رێگای به‌خشین له‌ دوای مردن و، ئامانج لێی بریتییه‌ له‌ به‌خاوه‌ن كردن به‌بێ به‌رامبه‌ر.نۆیه‌م: وه‌سیه‌ت كار: ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ له‌ كاتی ژیانیدا به‌ پێی یاسا وه‌سیه‌تی كردووه‌ به‌ به‌خشینی ئه‌ندامێك یان زیاتری ئه‌ندامه‌كانی له‌ دوای مردنی.ده‌یه‌م: مردن: راوه‌ستانی هه‌میشه‌یی دڵ و هه‌ناسه‌دان یان له‌ كار كه‌وتنی وه‌زیفه‌كانی مێشك به‌ له‌ كار كه‌وتنێكی ته‌واوی نه‌گه‌ڕاوه‌ مردنی مێشك.یازده‌م: دامه‌زراوه‌: هه‌ر ده‌مه‌زراوه‌یه‌كی ته‌ندروستی رێگا پێدارو (المرخص بها) بۆ ئه‌نجامدانی نه‌شته‌رگه‌ریه‌كانی چاندنی ئه‌ندامه‌ مرۆییه‌كان چ ئه‌هلی بێت و چ حكومی بێت.دوازده‌م: لیژنه‌: لیژنه‌ی باڵای گواستنه‌وه‌ و چاندنی ئه‌ندامه‌ مرۆییه‌كان له‌ كوردستان ـ عێراق. به‌شی دووه‌محوكمی گشتییمادده‌ی (2):نابێ نه‌شته‌رگه‌ری چاندنی ئه‌ندامه‌كانیان، یان به‌شه‌كانی، یان شانه‌كان به‌ گواستنه‌وه‌ی هه‌ر ئه‌ندامێك یان به‌شێكی ئه‌ندام، یان شانه‌یه‌ك له‌ جه‌سته‌ی مرۆڤێكی زیندوو یان له‌ لاشه‌ی مرۆڤێكی مردوو به‌ مه‌به‌ستی چاندنی له‌ جه‌سته‌ی مرۆڤێكی تر ئه‌نجام بدرێت، ته‌نها به‌ گوێره‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ و په‌یڕه‌و و رێنماییه‌كانیه‌وه‌ نه‌بێت.مادده‌ی (3): یه‌كه‌م: ناكرێت هه‌ر ئه‌ندامێكی، یان به‌شێك له‌ ئه‌ندامێك، یان شانه‌یه‌ك له‌ جه‌سته‌ی مرۆڤێكی زیندوو بگوازرێته‌وه‌ به‌ مه‌به‌ستی چاندنی له‌ جه‌سته‌ی مرۆڤێكی دیكه‌، ته‌نها له‌ حاڵه‌تی زه‌روره‌ت نه‌بێت، كه‌ پێویست بكات بۆ پارێزگاری كردن له‌ ژیانی كه‌سی وه‌رگر، یان چاره‌سه‌ركردنی له‌ نه‌خۆشیه‌كی كوشنده‌، به‌و مه‌رجه‌ی گواستنه‌وه‌كه‌ تاكه‌ ئاماراز بێت بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی ئه‌م زه‌روره‌ته‌ و، گواستنه‌وه‌ش نه‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌سی به‌خشه‌ر تووشی مه‌ترسیه‌كی گه‌وره‌ بێت له‌سه‌ر ژیانی، یان له‌سه‌ر ته‌ندروستی.دووه‌م: چاندنی رژێنه‌كانی زاوزێی و به‌شه‌كانی و شانه‌كانی و خانه‌كانی قه‌ده‌غه‌ ده‌كرێت.مادده‌ی (4):نابێت گواستنه‌وه‌ی هه‌ر ئه‌ندامێك یان به‌شێك له‌ ئه‌ندام یان شانه‌یه‌ك له‌ جه‌سته‌ی مرۆڤێكی زیندوو بۆ چاندنی له‌ جه‌سته‌ی مرۆڤێكی دیكه‌ ئه‌نجام بدرێ ته‌نها به‌ به‌خشین نه‌بێت. مادده‌ی (5):یه‌كه‌م: پێویسته‌ به‌خشینه‌كه‌ له‌ ویستێكی ئازاد و جێگیركراو به‌ نووسراوێكی فه‌رمی سه‌رچاوه‌ی گرتبێت ئه‌ویش به‌شێوه‌یه‌ك كه‌ په‌یڕه‌و و ڕێنماییه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ دیاری ده‌كه‌ن.دووه‌م: جگه‌ له‌ نه‌شته‌رگه‌ری چاندنی مۆخی ئێسك به‌خشین له‌ كه‌سانی نالێهاته‌و كه‌م لێهاته‌ )عدیم الاهلیه‌ وناقصها) قبول ناكرێت هه‌تا ئه‌گه‌ر دایك و باوكیشی، یان ئه‌وه‌ی له‌ ڕووی یاساییه‌وه‌ نوێنه‌رایه‌تی ده‌كات ڕه‌زامه‌ندی له‌سه‌ر بده‌ن.سێیه‌م: ده‌كرێت گواستنه‌وه‌ و چاندنی خانه‌ی دایك (خانه‌ی ڕه‌گیی) له‌ منداڵ و له‌ كه‌سانی نالێهاته‌ و كه‌م لێهاته‌ )عدیم الاهلیه‌ و ناقصها) بۆ دایك و باوك یان منداڵه‌كان یان له‌ نێوان خوشك و برایه‌كان ئه‌نجام بدرێ به‌ مه‌رجێك ڕه‌زامه‌ندی نووسراوی له‌ هه‌ردوو دایك و باوكی منداڵه‌كه‌ بدرێت ئه‌گه‌ر هه‌ردووكیان له‌ ژیاندا مابن، یان یه‌كێكیان له‌ حاله‌تی مردنی ئه‌وی دیكه‌، یان له‌و كه‌سه‌ی باوانه‌، یان ویسایه‌تی له‌سه‌ری هه‌یه‌ له‌ جێگره‌وه‌ یان نوێنه‌ری یاسایی كه‌سی نالێهاته‌ یان كه‌م لێهاته‌.مادده‌ی (6):به‌خشه‌ر، یان ئه‌و كه‌سه‌ی یاسا پێویستی به‌ ڕه‌زامه‌ندیدانی كردووه‌ له‌سه‌ر به‌خشین، بۆی هه‌یه‌ هه‌تا پێش ده‌ستكردن به‌ ئه‌نجامدانی نه‌شته‌رگه‌ری گواستنه‌وه‌كه‌ له‌ به‌خشینه‌كه‌ پاشگه‌زبێته‌وه‌.مادده‌ی (7):یه‌كه‌م: مامه‌ڵه‌كردن به‌ هه‌ر ئه‌ندامێك له‌ ئه‌ندامه‌كانی جه‌سته‌ی مرۆڤـ، یان به‌شێكی، یان یه‌كێك له‌ شانه‌كانی له‌شی له‌سه‌ر شێوه‌ی فرۆشتن، یان كڕین، یان به‌ به‌رامبه‌ر كه‌ سرووشته‌كه‌ی هه‌ر شتێك بێت، قه‌ده‌غه‌ ده‌كرێت.دووه‌م: نابێت چاندنی ئه‌ندام یان به‌شێكی یان یه‌كێك له‌شانه‌كانی ببێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌سی به‌خشه‌ر، یان هه‌ر یه‌كێك له‌میراتگره‌كانی هیچ سوودێكی ماددی یان عه‌یینی له‌كه‌سی وه‌رگر، یان كه‌سوكاری به‌هۆی گواستنه‌وه‌ بێت، یان به‌بۆنه‌ی به‌ده‌ست بهێنێت.سێیه‌م: نابێت پزیشكی تایبه‌تمه‌ند ده‌ست بكات به‌ ئه‌نجامدانی نه‌شته‌رگه‌ری گواستنه‌وه‌ و چاندن به‌ر له‌ ته‌واوكردنی ڕێكاره‌ یاسایی و كارگێڕییه‌كان.مادده‌ی (8):نابێت ده‌ست بكرێت به‌ نه‌شته‌گه‌ری گواستنه‌وه‌ به‌ مه‌به‌ستی چاندن ته‌نها پاش پێزانینی هه‌ردوو كه‌سی به‌خشه‌رو وه‌رگر نه‌بێت، ئه‌گه‌ر به‌ئاگابێت (مدركاً) له‌ رێگه‌ی لیژنه‌ی سێیانه‌ی ده‌قكراو له‌ مادده‌ (14)ی ئه‌م یاسایه‌دا، به‌ سروشتی هه‌ردوو نه‌شته‌رگه‌ری گواستنه‌وه‌ و چاندن و مه‌ترسییه‌ ئه‌گه‌ره‌كانی هه‌ردووكیان له‌ مه‌ودای نزیك، یان دوور و وه‌رگرتنی ره‌زامه‌ندی كه‌سی به‌خشه‌ر و وه‌رگر، یان ره‌زامه‌ندی جێگره‌وه‌ یان نوێنه‌ری یاسایی، ئه‌گه‌ر له‌ كه‌سانی نالێهاته‌، یان كه‌ملێهاته‌، یان وه‌سیه‌تكراو بێت، ئه‌گه‌ر مردوو بێت به‌نیسبه‌ت خانه‌كانی دایك ـ به‌پێی ئه‌وه‌ی بڕگه‌ی (سێیه‌م)ی مادده‌ی (5) ده‌قی له‌سه‌ر كردووه‌ و، لیژنه‌كه‌ كۆنووسێك به‌مه‌ ئاماده‌ ده‌كات و به‌خشه‌ر و وه‌رگر واژووی ده‌كه‌ن، ئه‌گه‌ر بێ ئاگا نه‌بێت یان له‌ لایه‌ن جێگره‌وه‌ی، یان نوێنه‌ره‌ یاساییه‌كه‌ی.مادده‌ی (9):یه‌كه‌م: ده‌كرێت بۆ زه‌روره‌تێكی پێویست بۆ پارێزگاری كردن له‌ ژیانی مرۆڤێكی زیندوو یان چاره‌سه‌ركردنی له‌ نه‌خۆشیه‌كی كوشنده‌، یان ته‌واوكردنی كه‌م بوونێكی ژینه‌وه‌ری له‌ جه‌سته‌یدا ئه‌ندامێك یان به‌شێك له‌ ئه‌ندام، یان شانه‌یه‌كی جه‌سته‌ی مرۆڤێكی مردووی تێدا بچێندرێت، ئه‌گه‌ر مردووه‌كه‌ به‌ر له‌ مردنی وه‌سیه‌تی ئه‌م كاره‌ی كردبێ، به‌ وه‌سیه‌تنامه‌یه‌كی به‌ڵگه‌دار یان جێگیركراو له‌سه‌ر هه‌ر په‌ڕێكی فه‌رمی یان دانی پێدا نابێ به‌پێی ئه‌و ڕێكارانه‌ی كه‌ په‌یڕه‌و و ڕێنماییه‌ ده‌ركراوه‌كان به‌ گوێره‌ی ئه‌م یاسایه‌ دیاری ده‌كات.دووه‌م: ده‌كرێ گواستنه‌وه‌ بكرێت له‌ ئه‌ندامانی جه‌سته‌ی تازه‌ مردوو (المتوفی حدیپاً) به‌ مه‌به‌ستی چاره‌سه‌ركردن یان به‌ مه‌به‌ستی زانستی به‌ مه‌رجی به‌ده‌ستهێنانی ڕه‌زامه‌ندی نزیكترین كه‌سه‌كانی تا پله‌ چوار، له‌ هه‌موو حاڵه‌ته‌كان ده‌بێ ڕه‌زامه‌ندیه‌كه‌ به‌ نووسراو بێ و به‌ پێی ئه‌و مه‌رجانه‌ی خواره‌وه‌:أـ نابێ كه‌سی مردوو له‌ ژیانی خۆی وه‌سیه‌تی كردبێ كه‌ له‌ دوای مردنی هیچ ئه‌ندامێكی جه‌سته‌ی خۆی ببه‌خشێ ئه‌مه‌ش ده‌بێ به‌ پێی نووسراوێك كه‌ دوو كه‌سی شیاو له‌ڕووی یاساییه‌وه‌ شاهیدیان له‌سه‌ر دابێ.ب ـ لێكۆڵینه‌وه‌ بكرێ بۆ مردنه‌كه‌ی، به‌شێوه‌یه‌كی یه‌كلایی كه‌ره‌وه‌ به‌ پێی لیژنه‌یه‌كی پێكهاتوو بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌.سێیه‌م: نابێ ڕیشه‌كێش كردن له‌جه‌سته‌ی مردوو ئه‌نجام بدرێ مه‌گه‌ر به‌ مۆڵه‌تی دادوه‌ری لێكۆڵینه‌وه‌ی تایبه‌تمه‌نده‌وه‌ بێ ئه‌گه‌ر مردنه‌كه‌ بابه‌ت بێ بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ی تاوانكاری.چواره‌م: وه‌سیه‌تكار به‌ یه‌كێك له‌ ئه‌ندامه‌كانی، بۆی هه‌یه‌ له‌ وه‌سیه‌ت نامه‌كه‌ی پاشگه‌ز بێته‌وه‌. به‌شی سێیه‌مپرۆگرامی به‌خشینی ئه‌ندامه‌ مرۆییه‌كان و چاندنیانمادده‌ی (10):یه‌كه‌م: لیژنه‌یه‌كی باڵا به‌سه‌رۆكایه‌تی وه‌زیر به‌ناوی لیژنه‌ی باڵای به‌خشین و چاندنی ئه‌ندامه‌ مرۆییه‌كان پێك ده‌هێندرێ سه‌ر به‌وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی ده‌بێ.دووه‌م: لیژنه‌كه‌ به‌ڕێوه‌بردن و ڕێكخستنی نه‌شته‌رگه‌ریه‌كانی چاندنی ئه‌ندامه‌كان و به‌شه‌كانی و شانه‌كان و دیاری كردنی ئه‌و دامه‌زراوانه‌ی مۆڵه‌ت ده‌درێن به‌ چاندن و هه‌روه‌ها سه‌رپه‌رشتی و چاودێری كردن له‌سه‌ریان به‌ پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ و په‌یڕه‌و ڕێنماییه‌كان له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێت. مادده‌ی (11):لیژنه‌ لیستێك به‌ ناوی به‌خشه‌ره‌كان، و چه‌ند لیستێك به‌ ناوی ئه‌و نه‌خۆشانه‌ی پێویستیان به‌ چاندن هه‌یه‌ له‌ جه‌سته‌ی مرۆڤێكی مردوو به‌ گوێره‌ی پێشه‌نگی تۆماركردن له‌و تۆماره‌ی بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ ئاماده‌یان ده‌كات و ناكرێ ئه‌م پێشه‌نگییه‌ هه‌موار بكرێت، مه‌گه‌ر نه‌خۆشه‌كه‌ پێداویستییه‌كی زه‌روور و به‌ په‌له‌ی هه‌بێت بۆ نه‌شته‌رگه‌ری چاندن به‌ پێی ڕێسا پزیشكییه‌كان و ئه‌و ڕێكارانه‌ی لیژنه‌ی باڵا دیاریان ده‌كات و ئه‌م لیستانه‌ له‌سه‌ر چاندن له‌ نێوان زیندووه‌كان دا پیاده‌ ناكرێت و، له‌ هیچ حاڵه‌تێك له‌ حاڵه‌ته‌كان دا نابێ له‌و ڕێزبه‌ندییه‌ لابدرێت كه‌ له‌ لیسته‌ ئاماژه‌ پێكراوه‌كان دا هاتووه‌ به‌ هۆی نه‌بوونی توانای نه‌خۆش له‌سه‌ر پێدانی تێچوونه‌كانی نه‌شته‌رگه‌ری چاندن. مادده‌ی (12):ده‌كرێت حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان تێچووی نه‌شته‌رگه‌رییه‌كانی چاندنی ئه‌ندامه‌كان به‌بێ به‌رامبه‌ر له‌ دامه‌زراوه‌ پزیشكییه‌ حكومه‌ییه‌كان له‌ ئه‌ستۆ بگرێت، به‌ پێی ئه‌و ڕێكارسازیانه‌ی له‌لایه‌ن وه‌زیری ته‌ندروستییه‌وه‌ بڕیاریان پێ ده‌رده‌چێت.مادده‌ی (13):به‌ بڕیاری وه‌زیری ته‌ندروستی و پاڵپشت به‌ ڕه‌زامه‌ندی لیژنه‌ مۆڵه‌ت ده‌درێت به‌ دامه‌زراوه‌، بۆ ئه‌نجامدانی نه‌شته‌رگه‌رییه‌كانی چاندنی ئه‌ندامه‌كان و به‌شه‌كانی و شانه‌كان، مۆڵه‌ته‌كه‌ش بۆ ماوه‌ی (1) یه‌ك ساڵ ده‌بێت، تیایدا دامه‌زراوه‌كه‌ ده‌كه‌وێته‌ به‌ر چاودێری و سه‌رپه‌رشتی به‌رده‌وام له‌ باره‌ی ئه‌و نه‌شته‌رگه‌رییانه‌ی چاندنی ئه‌ندامه‌كان و به‌شه‌كانیان و شانه‌كان ئه‌نجام ده‌درێن و، ئاستی پابه‌ندبوون به‌ ستانده‌ره‌كانی باشیی كه‌ له‌م بواره‌دا بڕیار دراون، له‌گه‌ڵ ئه‌و شه‌فافیه‌ته‌ی پێویسته‌ ڕێكخستنی نه‌شته‌رگه‌رییه‌كانی به‌خشین و چاندن هه‌یانبێت و، ئه‌گه‌ر سه‌لمێندرا كه‌وا پابه‌ندی هه‌یه‌ به‌ مه‌رج و ستانده‌ره‌ ئاماژه‌ پێكراوه‌كان ئه‌وه‌ نوێ كردنه‌وه‌ی مۆڵه‌ته‌كه‌ هه‌ر (3) سێ ساڵ جارێك ده‌بێت. به‌شی چواره‌مرێكاره‌كانی چاندنی ئه‌ندامه‌ مرۆییه‌كانمادده‌ی (14):یه‌كه‌م: به‌ بڕیاری لێژنه‌ی باڵای چاندنی ئه‌ندامه‌ مرۆییه‌كان لێژنه‌یه‌كی پزیشكی له‌ هه‌ر دامه‌زراوێكی پزیشكی مۆڵه‌تدراو به‌ چاندن پێكده‌هێندرێت، ئه‌ویش له‌ پزیشكه‌ پسپۆڕه‌كان، ته‌نها ئه‌م لێژنه‌یه‌ تایبه‌تمه‌ند ده‌بێت به‌ ره‌زامه‌ندیدان له‌سه‌ر ئه‌نجامدانی نه‌شته‌رگه‌رییه‌كانی چاندنی ئه‌ندامه‌ مرۆییه‌كان به‌پێی ئه‌و حوكمانه‌ی له‌م یاسا و ئه‌و پێڕه‌وو رێنماییانه‌ی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ ده‌كه‌ن، ده‌قیان له‌سه‌ر كراوه‌.دووه‌م: لیژنه‌یه‌كی لاوه‌كی له‌ هه‌ریه‌ك له‌ به‌رێوه‌به‌رایه‌تییه‌ گشتیه‌كانی ته‌ندروستی له‌ پارێزگاكانی هه‌رێم به‌ مه‌به‌ستی جێبه‌جێ كردنی ڕێكاره‌ زانستی و یاساییه‌كانی به‌خشین و چاندنی ئه‌ندامه‌كانی جه‌سته‌ی مرۆڤــ.مادده‌ی (15):نابێت هیچ ئه‌ندامێك یان به‌شێكی ئه‌ندام یان شانه‌یه‌ك له‌ جه‌سته‌ی مردووێك بگوازرێته‌وه‌ ته‌نها پاش سه‌لماندنی مردنه‌كه‌ به‌ سه‌لماندێكی دڵنیاییده‌ر نه‌بێت، كه‌ له‌ دواییدا ئه‌سته‌م بێت بگه‌رێته‌وه‌ بۆ ژیان، و سه‌لماندنی ئه‌مه‌ش به‌پێی بڕیارێك ده‌بێت به‌ كۆده‌نگی بیروبۆچوونی لێژنه‌یه‌كی سێیانی له‌ پزیشكانی پسپۆڕ له‌ نه‌خۆشییه‌كانی یان نه‌شته‌رگه‌ریی مۆخ و ده‌ماره‌كان، نه‌خۆشییه‌كانی یان نه‌شته‌رگه‌ریی دڵ و ده‌ماره‌ خوێناوییه‌كان، و سڕكردن یان چاودێری چڕ ده‌ربچێت، ئه‌ویش پاش ئه‌وه‌ی لیژنه‌كه‌ هه‌ڵده‌ستێت به‌ئه‌نجامدانی پشكنینی ئیكلینیكی و جه‌ختكردنه‌وه‌ی پێویست بۆ دڵنیابوون له‌ سه‌لماندنی مردنه‌كه‌، به‌پێی ئه‌و ستانده‌ره‌ پزیشكییانه‌ی لێژنه‌ی باڵا دیاریان ده‌كات و بڕیارێكی له‌ لایه‌ن وه‌زیری ته‌ندروستییه‌وه‌ پێ ده‌رده‌چێت، لیژنه‌كه‌ش له‌ پێناو به‌جێگه‌یاندنی ئه‌ركه‌كانی بۆی هه‌یه‌ پشت ببه‌ستێت به‌وه‌ی به‌باشی بزانێت له‌ پزیشكانی پسپۆڕ و، نابێت ئه‌ندامانی ئه‌م لیژنه‌ پشكنینه‌ په‌یوه‌ندی راسته‌وخۆیان هه‌بێت به‌ نه‌شته‌رگه‌ری چاندنی ئه‌ندامه‌كان یان شانه‌كانمادده‌ی (16):یه‌كه‌م: له‌ هه‌ر دامه‌زراوه‌یه‌ك له‌ دامه‌زراوه‌كانی مۆڵه‌تدراو به‌ چاندنی ئه‌ندامه‌ مرۆییه‌كان تیمی پزیشكی به‌رپرس له‌ چاندن پێك ده‌هێنرێت وپێڕه‌وی جێبه‌جێ كردنی یاسا و رێساكانی ئه‌و تیمه‌ و مه‌رجه‌كانی پێویست له‌ ئه‌ندام و ده‌سه‌ڵاته‌كانی دیاری ده‌كات و سه‌رۆكی ئه‌م لیژنه‌یه‌ش به‌رپرس ده‌بێت له‌ به‌ڕێوه‌بردنی پرۆگرامی چاندن له‌ دامه‌زراوه‌كه‌ و هه‌ڵسه‌نگاندنی كاری تیمه‌كه‌ به‌ باش گه‌یاندنی خزمه‌تگوزاری پزیشكی و كۆمه‌ڵایه‌تی بۆ نه‌خۆش و به‌خشه‌ره‌كان و نوێنه‌رایه‌تی كردنی پرۆگرامه‌كه‌ له‌به‌رده‌م لیژنه‌ی باڵا و لیژنه‌ی پارێزگاكان و سه‌رجه‌م لایه‌نه‌ پزیشكی و كارگێڕییه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان.دووه‌م: به‌ بڕیاری لیژنه‌ی باڵای به‌خشین و چاندنی ئه‌ندامه‌ مرۆییه‌كان، تیمی لێهاتووی پزیشكی له‌ پارێزگاكانی كوردستان كه‌ نه‌شته‌رگه‌ریه‌كانی چاندنی ئه‌ندامه‌كانی تێدا ئه‌نجام ده‌درێت پێك ده‌هێنرێت به‌ ئامانجی وه‌رگرتنی ئه‌ندامه‌كان له‌وانه‌ی كۆچی دواییان كردووه‌ به‌ مه‌به‌ستی چاندن. به‌شی پێنجه‌مسزاكانمادده‌ی (17):یه‌كه‌م: هه‌ر كه‌سێك ئه‌ندامێكی مرۆیی یان به‌شێكی به‌مه‌به‌ستی چاندن به‌ پێچه‌وانه‌ی حوكمێك له‌ حوكمه‌كانی مادده‌كانی (3، 4، 5 و 9)ی ئه‌م یاسایه‌ بگوازێته‌وه‌ ئه‌وا سزا ده‌درێت به‌ زیندانیه‌ك له‌ (7) ساڵ زیاتر نه‌بێت و پێبژاردنێك كه‌ له‌ (10) ده‌ ملیۆن دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌ (20) بیست ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت.دووه‌م: ئه‌گه‌ر ئه‌م كاره‌ی له‌ بڕگه‌ی پێشوو ئاماژه‌ی پێكراوه‌ ببێته‌ هۆی مردنی كه‌سی به‌خشه‌ر ئه‌وا سزایه‌كه‌ ده‌بێته‌ زیندانیكردنێك بۆ ماوه‌یه‌ك زیاتر نه‌بێت له‌ (10) ده‌ ساڵ و پێبژارده‌یه‌ك له‌ (30) سی ملیۆن دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌ (50) په‌نجا ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت.مادده‌ی (18):یه‌كه‌م: له‌گه‌ڵ پێشێل نه‌كردنی ئه‌و سزایانه‌ی له‌ مادده‌ (18)ی ئه‌م یاسایه‌دا ده‌قنوسكراون، هه‌ر كه‌سێك نه‌شته‌رگه‌ریێك له‌ نه‌شته‌رگه‌رییه‌كانی گواستنه‌وه‌ یان چاندن له‌ دامه‌زراوه‌یه‌ك جگه‌ له‌و دامه‌زراوه‌ پزیشكییانه‌ی مۆڵه‌تدراون ئه‌نجام بدات له‌گه‌ل پێزانینی به‌م كاره‌، ئه‌وا سزا ده‌درێت به‌ زیندانیكردن بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ (10) ده‌ ساڵ زیاتر نه‌بێت و پێبژارده‌یه‌ك له‌ (50) په‌نجا ملیۆن دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌ (100) سه‌د ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت، و ئه‌گه‌ر كاره‌كه‌ی بووه‌ هۆی مردنی كه‌سی به‌خشه‌ر یان وه‌رگر ئه‌وا به‌ زیندانیكردن به‌ ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌ (15) پازده‌ ساڵ كه‌متر نه‌بێت و پێبژاردنێك كه‌ له‌ (50) په‌نجا ملیۆن دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌ (100) سه‌د ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت، سزا ده‌درێت.دووه‌م: به‌ڕێوه‌به‌ری دامه‌زراوه‌ پزیشكییه‌كه‌ له‌و جێگانه‌ی مۆڵه‌تیان نه‌دراوه‌و تیایدا هه‌ر نه‌شته‌رگه‌ریێك له‌ نه‌شته‌رگه‌رییه‌كانی گواستنه‌وه‌ی ئه‌ندامه‌ مرۆییه‌كان یان به‌شێكی یان شانه‌یه‌كی مرۆیی ئه‌نجام بدرێت، ئه‌وا به‌ هه‌مان سزای ده‌قكراو له‌ بڕگه‌ی پێشوودا سزا ده‌درێت.مادده‌ی (19):یه‌كه‌م: هه‌ر كه‌سێك به‌ مه‌به‌ستی چاندن له‌ رێگه‌ی فێڵ لێكردن یان زۆره‌كی هه‌ڵسا به‌ لێ كردنه‌وه‌ی (استئصال) و گواستنه‌وه‌ی هه‌ر ئه‌ندامێك یان به‌شێك له‌ ئه‌ندامی مرۆڤێكی زیندوو، ئه‌وا سزا ده‌درێت به‌ زیندانیی كاتی بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ (10) ده‌ ساڵ كه‌متر نه‌بێت و به‌ پێبژاردنێك له‌ (30) سی ملیۆن دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌ (50) په‌نجا ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت.دووه‌م: ئه‌گه‌ر ئه‌م كاره‌ی له‌ بڕگه‌ی پێشوو ئاماژه‌یان پێكراوه‌ ببێته‌ هۆی مردنی ئه‌و كه‌سه‌ی لێی ده‌گوازرێته‌وه‌ ئه‌وا سزایه‌كه‌ ده‌بێته‌ زیندانی كردن بۆ ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌ (15) پازده‌ ساڵ كه‌متر نه‌بێت و پێبژاردنێك له‌ (50) په‌نجا ملیۆن دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌ (100) سه‌د ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت.مادده‌ی (20):هه‌ر كه‌سێك سه‌رپێچی هه‌ر حوكمێك له‌ حوكمه‌كانی مادده‌ی (7)ی ئه‌م یاسایه‌ بكات، ئه‌وا سزا ده‌درێت به‌ زیندانیكردن بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ (5) پێنج ساڵ كه‌متر نه‌بێت و به‌ پێبژاردنێك له‌ (50) په‌نجا ملیۆن دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌ (100) سه‌د ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت، ئه‌مه‌ سه‌رباری ده‌سبه‌سه‌رداگرتنی مایه‌ یان سوودی ماددی یان عه‌یینی وه‌رگیراو له‌ تاوانه‌كه‌، یان حوكم دان به‌ به‌هاكه‌ی له‌كاتی ده‌ست به‌سه‌ر دانه‌گرتنی و، هه‌ر كه‌سێك هه‌ڵسا به‌ گواستنه‌وه‌ یان چاندنی شانه‌یه‌ك به‌ پێچه‌وانه‌ی حوكمی مادده‌ی (7)ی ئه‌م یاسایه‌ ئه‌وا سزای زیندانیكردنه‌كه‌ له‌ (5) پێنج ساڵ زیاتر نابێت.مادده‌ی (21):هه‌ر كه‌سێك هه‌ڵبستێت به‌ گواستنه‌وه‌ی هه‌ر ئه‌ندامێك یان به‌شێكی ئه‌ندام یان شانه‌یه‌ك له‌ جه‌سته‌ی مرۆڤێك به‌بێ ئه‌وه‌ی مردنی به‌ سه‌لماندنێكی دڵنیاییده‌ر سه‌لمێندرابێت وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ مادده‌ (15)ی ئه‌م یاسایه‌دا ده‌قی له‌سه‌ر كراوه‌و، ببێته‌ هۆی مردنی كه‌سه‌كه‌ له‌گه‌ڵ پێزانینی به‌م كاره‌، ئه‌وا سزای كوشتنی ئه‌نقه‌ست و له‌گه‌ل سوربونی پێشوه‌خته‌ به‌سه‌ردا جێبه‌جێ ده‌كرێت و، له‌گه‌ل پێبژاردنێك كه‌ له‌ (30) سی ملیۆن دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌ (50) په‌نجا ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت و، سزاكه‌ی ده‌بێته‌ زیندانیكردنی كاتی بۆ ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌ (7) حه‌وت ساڵ زیاتر نه‌بێت و پێبژاردنێك كه‌ له‌ (10) ده‌ ملیۆن دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌ (20) بیست ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت بۆ هه‌ر كه‌سێك به‌شداری كردبێت له‌ ده‌ركردنی بڕیاری دڵنیایی بوون له‌ مردن به‌بێ ئه‌نجامدانی ئه‌و پشكنینانه‌ی له‌ مادده‌ (15)ی ئه‌م یاسایه‌دا ده‌قیان له‌سه‌ر كراوه‌. مادده‌ی (22):نێوانگیریی له‌و تاوانانه‌ی له‌م یاسایه‌دا ده‌قیان له‌سه‌ركراوه‌ به‌هه‌مان سزای بڕیاردراو بۆ تاوانه‌كه‌ سزا ده‌درێت، له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا نێوانگییر له‌ سزاكه‌ ده‌بوردرێت ئه‌گه‌ر هه‌واڵی تاوانه‌كه‌ی دایه‌ ده‌سه‌ڵاته‌كان به‌ر له‌ هاتنه‌ دی بنه‌ماكانی تاوانه‌كه‌ و ئه‌مه‌ش بووه‌ هۆی به‌شداری كردن له‌ گرتنی تاوانباراندا.مادده‌ی (23):دادگا بۆی هه‌یه‌ سه‌رباری ئه‌و سزایانه‌ی بۆ ئه‌و تاوانانه‌ی له‌م یاسایه‌دا ده‌قیان له‌سه‌ر كراوه‌ بڕیار دراون، حوكم بكات به‌ سه‌رجه‌م یان هه‌ندێك له‌م رێوشوێنانه‌ی خواره‌وه‌ به‌گوێره‌ی حاڵه‌ته‌كان:یه‌كه‌م: بێبه‌شكردن له‌ پیاده‌كردنی پیشه‌ بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ (5) پێنج ساڵ زیاتر نه‌بێت.دووه‌م: داخستنی دامه‌زراوه‌ی پزیشكی مۆڵه‌ت نه‌دراو به‌ ئه‌نجامدانی نه‌شته‌رگه‌رییه‌كانی چاندنی ئه‌ندامه‌كان كه‌ تیایدا تاوانه‌كه‌ ئه‌نجام دراوه‌، بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ (2) دوو مانگ كه‌متر نه‌بێت و له‌ (1) یه‌ك ساڵ زیاتر نه‌بێت، و ئه‌گه‌ر شوێنه‌كه‌ له‌ دامه‌زراوه‌ پزیشكییه‌كان نه‌بێت ئه‌وا حوكم ده‌درێت به‌ داخستنی هه‌تاهه‌تایی. به‌شی شه‌شه‌محوكمه‌ كۆتاییه‌كانمادده‌ی (24):قه‌ده‌غه‌یه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی بنبڕ كه‌ بانگه‌شه‌ كردن بۆ كه‌سی به‌خشه‌ر و كه‌سی پێبه‌خشراو ووه‌رگر به‌سیفه‌تی كه‌سێتی له‌سه‌رجه‌م ده‌زگاكانی راگه‌یاندندا.مادده‌ی (25):وه‌زیری ته‌ندروستی پێڕه‌وی تایبه‌ت به‌ رێكخستنی نه‌شته‌رگه‌ریه‌كانی گواستنه‌وه‌ی ئه‌ندامه‌كان له‌ كه‌سانی به‌خشه‌ری بیانی ده‌رده‌كات.مادده‌ی (26):یه‌كه‌م: وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ ره‌زامه‌ندی بدات له‌سه‌ر دامه‌زراندنی بانكی ئه‌ندام و شانه‌ مرۆییه‌كان له‌ هه‌ر نه‌خۆشخانه‌یه‌ك یان بنكه‌یه‌كی پزیشكی بۆ كۆكردنه‌وه‌ و پاراستن و دابین كردنی شانه‌كانی چاندنی گلێنه‌ و شانه‌كانی دیكه‌ بۆ مه‌به‌سته‌كانی چاندن، به‌و مه‌رجه‌ی له‌و دامه‌زراوه‌ گشت توانا هونه‌رییه‌ پێویستیه‌كان هه‌بێت.دووه‌م: وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ رێنمایی بۆ دیاریكردنی رێگاكانی كۆكردنه‌وه‌ و پاراستنی ئه‌ندامه‌كانیان یان شانه‌كان له‌و دامه‌زراوانه‌ی له‌ (به‌ندی یه‌كه‌م)ی ئه‌و مادده‌یه‌ ده‌قیان له‌سه‌ر كراوه‌ ده‌ربكات.مادده‌ی (27):دامه‌زراوه‌ی ته‌ندروستی پابه‌ند ده‌بێت به‌ ئه‌نجامدانی پشكنینه‌ كلینكی و تاقیگه‌ییه‌كانی پێویست له‌سه‌ر كه‌سی به‌خشه‌ر، یان وه‌سیته‌كار به‌ر له‌ مردنی له‌سه‌ر ئه‌و ئه‌ندام یان شانانه‌ی ده‌ویسترێت ببه‌خشرێت یان وه‌سیه‌تیان پێ بكرێ له‌دوای ریشه‌كێش كردنیان له‌ جه‌سته‌كه‌ی بۆ مسۆگه‌ر كردنی سه‌لامه‌تیان و خالی بونیان له‌ نه‌خۆشییه‌ گوێزراوه‌كان. مادده‌ی (28):ئه‌گه‌ر ئاڵوگۆر له‌گه‌ڵ بانكه‌ جیهانییه‌ تایبه‌تمه‌نده‌كان له‌ ئه‌ندامه‌ مرۆییه‌كاندا ئه‌نجام درا ئه‌وا پێویسته‌ گشت رێكاره‌ یاساییه‌ وته‌ندروستییه‌ په‌یڕه‌وكراوه‌كان له‌و جۆره‌ حاڵه‌تانه‌ بگرترێته‌ به‌ر بۆ سه‌لماندنی سه‌لامه‌تی ئه‌ندامه‌ مرۆییه‌كه‌ له‌ نه‌خۆشییه‌ گوێزراوه‌كان.مادده‌ی (29):كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یان بڕیارێكی ناكۆك له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا ناكرێت.مادده‌ی (30):یه‌كه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر وه‌زیر رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبه‌جێكردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربكات.دووه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر وه‌زیر له‌ رێگای لیژنه‌ رێنمایی تایبه‌ت به‌ كارو به‌رپرسیاریه‌تی و هیكه‌لیه‌تی پرۆگرامی به‌خشین و چاندنی ئه‌ندامه‌كان ده‌ربكات.مادده‌ی (31):ئه‌م یاسایه‌ له‌ رێكه‌وتی بڵاوبونه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قایعی كوردستان)دا جێبه‌جێ ده‌كرێت.بێگەرد دڵشاد شکرللە جعفر ابراهیم ئیمینکی یوسف محمد صادق سکرتێری پەرلەمانی جێگری سەرۆکی پەرلەمانی سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان-عێراق کوردستان-عێراق کوردستان-عێراق هۆیه‌كانی ده‌رچواندنله‌پێناو رێكخستنی به‌خشین له‌ كۆمه‌ڵگه‌دا و به‌رجه‌سته‌ كردنی به‌هاكانی مرۆڤایه‌تی و قوربانیدان و به‌خشنده‌یی و میهره‌بانی و پێشكه‌ش كردنی خزمه‌تگوزاری و یارمه‌تیدانی كه‌سانی دیكه‌ و ده‌ربازكردنی ژیانیان، ئه‌و یاسایه‌ ده‌رچوێندرا. ...

به‌ناوی خودای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌په‌رله‌مانی كوردستان ـ عێراق پشت به‌ حوكمی بڕگه‌ی (1 ) له‌ مادده‌ی (56)ی یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراوو، له‌سه‌ر داوای ژماره‌ی یاسایی ئه‌ندامانی په‌رله‌مان، په‌رله‌مانی كوردستان ـ عێراق له‌ دانیشتی ئاسایی ژماره‌ (21)ی رۆژی 4/6/2012 بڕیاری ده‌رچوواندنی ئه‌م یاسایه‌ی دا: یاسای ژماره‌ (2)ی ساڵی 2012 یاسای لێبوردنی گشتی له‌ هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق مادده‌ی یه‌كه‌م: لێبوردنی گشتی حوكمدراوان (به‌ندی و ده‌ستبه‌سه‌ران- النزلاء و المودعون) ده‌گرێته‌وه‌ به‌گوێره‌ی ئه‌و حوكمانه‌ی له‌م یاسادا هاتوون.مادده‌ی دووه‌م:سزای ئه‌وانه‌ی حوكمی له‌ سێداره‌دان دراون له‌و كێشانه‌ی ئاشته‌وایی له‌ نێوان لایه‌نه‌كانیاندا ده‌كرێ بۆ سزای هه‌تا هه‌تایی كه‌م ده‌كرێته‌وه‌ و ماوه‌ی گرتن و حوكمی پێشوویان به‌و مه‌رجه‌ی ئاشته‌واییه‌كه‌ له‌به‌رده‌م ئه‌و لیژنه‌یه‌ چه‌سپا بێت كه‌ به‌پێی ئه‌م یاسایه‌ پێك هاتووه‌ له‌ماوه‌یه‌كدا كه‌ له‌ (چوار مانگ) له‌رۆژی جێبه‌جێ كردنی ئه‌م یاسایه‌و تێپه‌ڕ نه‌كات. مادده‌ی سێیه‌م:یه‌كه‌م: لێبووردنی گشتی هه‌موو حوكمدراوان ده‌گرێته‌وه‌ به‌ندكراو و گیراوه‌كان له‌فه‌رمانگه‌كانی چاكسازی كۆمه‌ڵایه‌تی له‌هه‌رێمدا له‌و ماوه‌یه‌ی كه‌ ماویانه‌ له‌ حوكمه‌كه‌یاندا كه‌ له‌لایه‌ن دادگاكانی هه‌رێمه‌وه‌ ده‌رهه‌قیان ده‌رچووه‌ له‌و كێشانه‌ی ئاشته‌وایی كراوه‌ یان ده‌كرێت له‌نێوان لایه‌نه‌كان له‌به‌رده‌م لیژنه‌ی پێك هێنراو و له‌ ماوه‌یه‌كدا كه‌ له‌( چوارمانگ) له‌ رۆژی كاركردن به‌م یاسایه‌ تێپه‌ڕ نه‌كات و ده‌ستبه‌جێ ئازاد ده‌كرێن.دووه‌م: ماوه‌ی سزای حوكمدراو بۆ به‌ندی و ده‌ستبه‌سه‌ران ( النزلاْ و المودعین )له‌ فه‌رمانگه‌كانی چاكسازی كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ هه‌رێمدا به‌ رێژه‌ی ( 20% ) كه‌م ده‌كرێته‌وه‌ له‌و ماوه‌یه‌ی كه‌ له‌ سزا ئه‌سڵیه‌كه‌دا هاتووه‌، كه‌ له‌لایه‌ن دادگاكانی هه‌رێمه‌وه‌ ده‌رهه‌قیان ده‌رچووه‌ له‌و كێشانه‌ی ئاشته‌وایی نه‌كراوه‌ له‌ نێوان لایه‌نه‌كان و ئه‌و ماوه‌یه‌ی كه‌ كه‌میش كراوه‌ته‌وه‌ وه‌ك ماوه‌ی به‌سه‌رچوو له‌ فه‌رمانگه‌كانی چاكسازی كۆمه‌ڵایه‌تی بۆ مه‌به‌ستی ئازادكردنی مه‌رجدار هه‌ژمار ده‌كرێت، به‌ده‌ر له‌ ئه‌نجامده‌رانی ئه‌و تاوانانه‌ی له‌ مادده‌ی شه‌شه‌می ئه‌م یاسایه‌دا هاتووه‌. مادده‌ی چواره‌م: ڕێكاری یاسایی به‌شێوه‌ی یه‌كجاره‌كی له‌و كێشانه‌دا ڕاده‌گیرێت كه‌ له‌ ژێر لێكۆڵینه‌ودان یان له‌ دادگاییكردندان له‌ هه‌موو ئه‌و تاوانانه‌ی كه‌ به‌ر له‌ ڕۆژی ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌وه‌ ڕوویان داوه‌ (جگه‌ له‌ تاوانباره‌ هه‌ڵاتووه‌كان و ئه‌و تاوانانه‌ی له‌ حوكمه‌كانی به‌ده‌ر بێت) ئه‌گه‌ر ئاشته‌وایی له‌نێوان لایه‌نه‌كان له‌به‌رده‌م لێژنه‌ی پێك هێنراو له‌ماوه‌یه‌كدا كرابێت كه‌ له‌ (چوار مانگ) له‌ ڕۆژی كاركردن به‌م یاسایه‌وه‌ تێـپه‌ڕ نه‌كات.مادده‌ی پێنجه‌م: لێبوردنی گشتی ئه‌وانه‌ ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ به‌ تاوانی سه‌رپێچی كردن گیراون و رێكاری یاساییش ده‌رهه‌ق به‌ تۆمه‌تبارانی راده‌گیرێت.مادده‌ی شه‌شه‌م: سوود مه‌ند نابن له‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ئه‌و به‌ند و ده‌ستبه‌سه‌رانه‌ی (النزلا والمودعون )كه‌ سوودیان له‌ حوكمه‌كانی یاسای ژماره‌ (4)ی ساڵی 2007 یاسای لێبوردنی گشتی وه‌رگرتووه‌ یا هه‌ر یاساو بڕیارێك كه‌ پێش ئه‌و ده‌رچووه‌، هه‌روه‌ها بڕیاره‌كانی لێبوردنی تایبه‌ت كه‌ له‌سه‌رۆكی هه‌رێمه‌وه‌ ده‌رچووه‌ و ئه‌نجامده‌رانی ئه‌م تاوانانه‌:یه‌كه‌م: ئه‌و تاوانانه‌ی له‌ یاسای پاراستنی بیانیان و ئه‌وانه‌ی كار ده‌كه‌ن له‌گه‌ڵ رێكخراوه‌كانی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوووه‌كان و رێكخراوه‌كانی مرۆیی له‌ هه‌رێمی كوردستان ژماره‌ (6)ی ساڵی 1992 و یاسای سزادانی حیازه‌ و دروست كردن و به‌كار هێنانی ته‌قه‌مه‌نی ژماره‌ (8)ی ساڵی 1992 و یاسای به‌ره‌نگار بوونه‌وه‌ی تیرۆر ژماره‌ (3)ی ساڵی 2006ی هه‌موار كراودا، هاتوون.دووه‌م: ئه‌و تاوانانه‌ی گرێدراو به‌ ئاسایشی ناوخۆ و ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم.سێیه‌م: بازرگانی كردن به‌ هۆشبه‌ره‌كان.چواره‌م: بازرگانی كردن به‌ داو و ده‌رمان و خۆراكی تێكچووپێنجه‌م: به‌رتیل و دزینی سامانی گشتی.شه‌شه‌م: ته‌زویر كردنی دراو و كاغه‌زی پاره‌ و بانكه‌نۆت.حه‌وته‌م: زینای مه‌حره‌م.هه‌شته‌م: ده‌ستدرێژیی سێكس و نێربازی و هه‌تكردنی نامووس .نۆیه‌م: تاوانی كوشتن به‌بیانووی ئابڕوو سڕینه‌وه‌. مادده‌ی حه‌وته‌م: ئه‌و حوكمدراوانه‌ی حوكمی غیابییان ده‌رهه‌ق ده‌رچووه‌ ئه‌گه‌ر له‌ ماوه‌ی (چوار مانگ) له‌ رۆژی ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌وه‌ خۆیان ڕاده‌ست دا سوود له‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ وه‌رده‌گرن، به‌ده‌ر له‌ ئه‌نجامده‌رانی ئه‌و تاوانانه‌ی كه‌ له‌ مادده‌ی شه‌شه‌می ئه‌م یاسایه‌دا هاتووه‌.مادده‌ی هه‌شته‌م: یه‌كه‌م: به‌ مه‌به‌ستی جێبیه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ لیژنه‌یه‌ك یان زیاتر له‌ هه‌ر ناوچه‌یه‌كی تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ له‌ هه‌رێمدا به‌ سه‌رۆكایه‌تیی دادوه‌رێك كه‌ پله‌كه‌ی له‌ پله‌ی دووه‌م كه‌متر نه‌بێت و ئه‌ندامیه‌تیی هه‌ر یه‌ك له‌ نوێنه‌ری وه‌زاره‌ته‌كانی داد و ناوخۆ و كار و كاروباری كۆمه‌ڵایه‌تی و سه‌رۆكایه‌تیی داواكاریی گشتی پێك دێت و، هه‌ر لایه‌نێكیش نوێنه‌رانی خۆی كاندید ده‌كات بۆ جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌.دووه‌م: بڕیاره‌كانی كه‌ به‌پێی ئه‌م یاسایه‌ له‌ لیژنه‌كه‌وه‌ ده‌رده‌چن قابیلی تانه‌لێدانن به‌ شێوه‌ی پێداچوونه‌وه‌ (ته‌مییز) له‌ لای دادگای پێداچوونه‌وه‌ (ته‌مییز)ی هه‌رێمدا له‌ لایه‌ن ئه‌ندامی داواكاریی گشتی یان له‌ لایه‌ن خه‌ڵكانی په‌یوه‌ندیداره‌وه‌ (زه‌ره‌رمه‌ند)ـه‌وه‌ له‌ ماوه‌ی (سی) رۆژدا له‌ رۆژی ده‌رچوونییه‌وه‌، ئه‌و بڕیاره‌ی له‌ لایه‌ن دادگای ته‌مییزیشه‌وه‌ ده‌رده‌چێت یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ ده‌بێت.سێیه‌م: ده‌بێ لێژنه‌كانی تایبه‌تمه‌ند به‌ جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ماوه‌ی (حجز) كردنی ئه‌م كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌م یاسایه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌ ئه‌ژماربكات.چواره‌م: ده‌بێ لێژنه‌ كاره‌كانی خۆی له‌ ماوه‌ی چوار مانگدا له‌ رۆژی ده‌ست پێ كردن به‌ كاره‌كانییه‌وه‌ ته‌واو بكات، به‌ ته‌واو بوونیشی لیژنه‌كه‌ به‌ هه‌ڵوه‌شاوه‌ داده‌ندرێت. مادده‌ی نۆیه‌م: یه‌كه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر سه‌رۆكایه‌تی دادگای پێداچوونه‌وه‌ (التمییز) و دادگاكانی تێهه‌ڵچوون (الاستئناف) و دادگاكانی تاوانه‌كان (الجنایات) له‌ هه‌رێمی كوردستان راسته‌وخۆ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن له‌سه‌ر ئه‌و كێشانه‌ی كه‌ بۆ لێ وردبوونه‌وه‌ی پێداچوونه‌وه‌ (تمییز) ئاراسته‌یان كراون. دووه‌م: له‌سه‌ر دادگاكانی تایبه‌تمه‌ند به‌و كێشانه‌ی كه‌ ئاڕاسته‌یان كراوه‌ بۆ دادگایی كردن، راسته‌وخۆ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن. مادده‌ی ده‌یه‌م:حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ئه‌و كێشه‌ و ڕووداوانه‌ش ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ پێش رۆژی ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌ ڕوویانداوه‌.مادده‌ی یازده‌م:ده‌بێ ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری له‌ هه‌رێمدا رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ له‌ ماوه‌یه‌كدا ده‌ربكات كه‌ له‌ (حه‌وت رۆژ) له‌ رۆژی كار پێ كردنییه‌وه‌ تێپه‌ڕ نه‌كات.مادده‌ی دوازده‌م: ده‌بێ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی و لایه‌نانی په‌یوه‌ندیدار حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.مادده‌ی سێزده‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ ڕۆژنامه‌ی فه‌رمیی (وه‌قایعی كوردستان) جێبه‌جێ ده‌كرێت. د.ارسلان بایز اسماعیل سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان - عێراق هۆی ده‌رچوونیله‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئامانجی سه‌ره‌كی له‌ سزادان چاك كردنی تاوانكاره‌ بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ڵبره‌خسێ بۆ ئه‌وانه‌ی لایانداوه‌ و هه‌ندێ تاوانیان ئه‌نجامداوه‌ تا بۆ ناو كۆمه‌ڵ بگه‌ڕێنه‌وه‌ و تێكه‌ڵ به‌ ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تی ببن و بۆ ئه‌وه‌ش گیانی ئاشته‌وایی و لێبورده‌یی به‌ لێخۆشبون بڵاوببێته‌وه‌ یان سزاكه‌ی سووك بكرێت یان ڕێكاری یاسایی ده‌رهه‌ق ڕابگیرێت به‌هۆی ئه‌وه‌ی ئه‌و تاوانانه‌ی ئه‌نجامی داون به‌ر لێبوردن ده‌كه‌ون، ئه‌م یاسایه‌ ده‌رچوێنرا. ...

به‌ناوی خودای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌په‌رله‌مانی كوردستان- عێراقژماره‌ی ده‌رچوون: 5مێژووی ده‌رچوون: 31/1/2018 پشت به‌ حوكمی بڕگه‌ی (1) له‌ مادده‌ی (56)ی یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراو و، له‌سه‌ر داوای ژماره‌ی یاسایی ئه‌ندامانی په‌رله‌مان، و له‌سه‌ر ئه‌و یاساكارییه‌ش كه‌ په‌رله‌مان له‌ دانیشتی ئاسایی ژماره‌ (6)ی رۆژی 31/1/2018 ئه‌نجامیداوه‌ و، به‌پێی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ش كه‌ له‌ بڕگه‌ی (سێیه‌م)ی (مادده‌ی یه‌كه‌م) له‌ یاسای ژماره‌ (2)ی ساڵی 2017 به‌ده‌سه‌ڵاتی سه‌رۆكایه‌تی په‌رله‌مان دراوه‌، بڕیاری ده‌رچوواندنی ئه‌م یاسای دا: یاسای ژماره‌ (2)ی ساڵی 2018یاسای هه‌مواری یه‌كه‌می هه‌مواری جێبه‌جێكردنییاسای هاتووچۆی ژماره‌ (86)ی ساڵی 2004 له‌ هه‌رێمی كوردستان-عێراق مادده‌ی (1):ده‌قی به‌شی ژماره‌ (21)ی یاسای هاتووچۆ هه‌موار ده‌كرێت و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێندرێته‌وه‌:یه‌كه‌م: هه‌ر كه‌سێك سوارۆیه‌ك (مركبه‌) به‌بێ مۆڵه‌تی لێخورین یان به‌ مۆڵه‌تێكی لێخورینی لی راكێشراوه‌، یان هه‌ڵوه‌شێندرایه‌وه‌، یان ناتایبه‌ت به‌ جۆری سوارۆیه‌كه‌ لێبخورێت ئه‌وا به‌ پێبژاردنێك له‌ (250000) دووسه‌دوپه‌نجا هه‌زار دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌ (1000000) یه‌ك ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت سزا ده‌درێت و، ئه‌و كه‌سه‌ی سوارۆیه‌كه‌ی له‌به‌رده‌سته‌ (خاوه‌نی بێت یان له‌ ژێر ده‌ستی بێت) هه‌مان سزا ده‌درێت ئه‌گه‌ر رێگه‌ بدات كه‌سێكی نامۆڵه‌تدراو به‌ لێخورین ئه‌م سوارۆیه‌ لێبخورێت.دووه‌م: له‌ حاڵه‌تی دووباره‌ ئه‌نجامدانه‌وه‌ی ئه‌و تاوانه‌ی له‌ بڕگه‌ی (یه‌كه‌م)ی ئه‌و مادده‌یه‌ ده‌قی له‌سه‌ر كراوه‌ ئه‌وا سزاكه‌ ده‌بێته‌ به‌ند كردن بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ (1) یه‌ك مانگ كه‌متر نه‌بێت و له‌ (3) سێ مانگ زیاتر نه‌بێت و، پێبژاردنێك له‌ (250000) دووسه‌دو په‌نجا هه‌زار دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌ یه‌ك ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت.مادده‌ی (2):ده‌قی به‌شی ژماره‌ (22)ی یاسای هاتووچۆ هه‌موارده‌كرێت و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێندرێته‌وه‌:یه‌كه‌م: هه‌ر كه‌سێك له‌ ژێر كاریگه‌ری مادده‌یه‌كی سه‌رخۆشكار (مسكر) یان هۆشبه‌ر (مخدر) سوارۆیه‌ك (مركبه‌) لێبخورێت ئه‌وا به‌ به‌ند كردن بۆ ماوه‌یه‌ك كه‌متر نه‌بێت له‌ (3) سێ مانگ و زیاتر نه‌بێت له‌ (6) شه‌ش مانگ یان به‌ پێبژاردنێك كه‌ له‌ (500000) پێنج سه‌د هه‌زار دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌ (1500000) یه‌ك ملیۆن و پێنج سه‌د هه‌زار دینار زیاتر نه‌بێت سزا ده‌درێت و، مۆڵه‌تی لێخورینه‌كه‌ی لێ راده‌كێشرێته‌وه‌ بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ (3) سێ مانگ زیاتر نه‌بێت.دووه‌م: له‌ حاڵه‌تی دووباره‌ ئه‌نجامدانه‌وه‌ی ئه‌و تاوانه‌ی له‌ بڕگه‌ی (یه‌كه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌ ده‌قی له‌سه‌ر كراوه‌، ئه‌وا سزاكه‌ی ده‌بێته‌ به‌ند كردن بۆ ماوه‌یه‌ك كه‌متر نه‌بێت له‌ (6) شه‌ش مانگ و زیاتر نه‌بێت له‌ یه‌ك ساڵ، یان به‌ پێبژاردنێك كه‌ له‌ (2000000) دوو ملیۆن دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌گه‌ڵ لێ راكێشانی مۆڵه‌تی لێخۆڕینه‌كه‌ی بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ (6) شه‌ش مانگ كه‌متر نه‌بێت.سێیه‌م: له‌كاتی ئه‌نجامدانه‌وه‌ی تاوانه‌كه‌ بۆ زیاتر له‌ دووجار سه‌ره‌ڕای ئه‌و سزایانه‌ی له‌ بڕگه‌ی (دووه‌م)ی ئه‌و مادده‌یه‌دا هاتووه‌ و لێراكێشانی مۆڵه‌تی لێخورینه‌كه‌ بۆ ماوه‌یه‌ك ده‌بێت كه‌ له‌ (3) سێ ساڵ زیاتر نه‌بێت.چواره‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر دادگا به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی هاتووچۆی په‌یوه‌ندار له‌ ده‌ركردنی بڕیاری لێراكێشانی مۆڵه‌تی لێخورین ئاگادار بكاته‌وه‌ له‌دوای بنبڕبوونی حوكمی تاوانباركردنه‌كه‌.مادده‌ی (3): ده‌قی به‌شی ژماره‌ (23) ی یاسای هاتووچۆ هه‌موار ده‌كرێت و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێندرێته‌وه‌:یه‌كه‌م: هه‌ر كه‌سێك به‌هۆی لێخوڕینی سوارۆیه‌ك ببێته‌ مایه‌ی ئازار یان نه‌خۆشی گه‌وره‌ (اژی او مرچ جسیمین) یان په‌ككه‌وته‌یی (عاهه‌) هه‌میشه‌یی بۆ كه‌سانی دیكه‌، یان سه‌روه‌ت و سامانیان له‌به‌ر ره‌چاو نه‌كردنی یاسا و پێره‌وو رێنماییه‌كان، ئه‌وا به‌ به‌ندكردن بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ (6) شه‌ش مانگ كه‌متر نه‌بێت و له‌ (2) دوو ساڵ زیاتر نه‌بێت و به‌ غه‌رامه‌یه‌ك له‌ (750000) حه‌فت سه‌دوپه‌نجا هه‌زار دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌ (1500000) یه‌ك ملیۆن و پێنج سه‌د هه‌زار دینار زیاتر نه‌بێت سزا ده‌درێت له‌گه‌ڵ لێراكێشانه‌وه‌ی مۆڵه‌تی لێخورینه‌كه‌ بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ (6) شه‌ش مانگ كه‌متر نه‌بێت.دووه‌م: ئه‌گه‌ر تاوانه‌كه‌ ئه‌نجامدرابوو له‌ كاتی لێخورینی سوارۆیه‌كه‌ به‌ سه‌ركێشی (رعونه‌)، یان بێ باكی (استهتار)، یان شوفێره‌كه‌ له‌ ژێر كاریگه‌ری مادده‌یه‌كی سه‌رخۆشكار (مسكر)، یان هۆشبه‌ر (مخدر) بوو بێت، یان یارمه‌تی ئه‌و كه‌سه‌ی نه‌دابێت كه‌وا تاوانی لێكراوه‌، یان داوای یارمه‌تی نه‌كردبێت بۆی له‌گه‌ڵ بوونی توانای یارمه‌تیدانی، ئه‌وا سزاكه‌ی ده‌بێته‌ به‌ندكردن (الحبس) بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ یه‌ك ساڵ كه‌متر نه‌بێت و له‌ (3) سێ ساڵ زیاتر نه‌بێت و یان به‌ پێبژاردنێك كه‌ له‌ (1000000) یه‌ك ملیۆن دینار كه‌متر نه‌بێت و و له‌ (1500000) یه‌ك ملیۆن وپێنج سه‌د هه‌زار دینار زیاتر نه‌بێت، یان به‌ هه‌ردوو سزایه‌كه‌ له‌گه‌ڵ لێراكێشانه‌وه‌ی مۆڵه‌تی لێخورین بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ یه‌ك ساڵ كه‌متر نه‌بێت.سێیه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر دادگا به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی هاتووچۆی په‌یوه‌ندار له‌ ده‌ركردنی بڕیاری لێراكێشانی مۆڵه‌تی لێخورین ئاگادار بكاته‌وه‌ له‌دوای بنبڕبوونی حوكمی تاوانباركردنه‌كه‌.مادده‌ی (4):وه‌زاره‌تی ناوخۆ به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی رێنمایی پێویست بۆ دیاریكردنی رێژه‌ی مادده‌ كحولیه‌كان له‌ له‌شی شوفێر ده‌رده‌كات.مادده‌ی (5):كار به‌ هیچ ده‌قێكی ناكۆك له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا ناكرێت.مادده‌ی (6):ئه‌م یاسایه‌ له‌دوای تێپه‌ربوونی (30) سی رۆژ به‌سه‌ر بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمیی (وه‌قایعی كوردستان)دا جێبه‌جێ ده‌كرێت و به‌سه‌ر ئه‌و تاوانانه‌ پیاده‌ ده‌كرێت كه‌ له‌ دوای به‌ركاربوونی ئه‌نجام ده‌درێن. بێگەرد دڵشاد شکرللە جعفر ابراهیم ئیمینکی یوسف محمد صادق سکرتێری پەرلەمانی جێگری سەرۆکی پەرلەمانی سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان-عێراق کوردستان-عێراق کوردستان-عێراق هۆیه‌كانی ده‌رچواندنبه‌ له‌به‌ر چاوگرتنی ئه‌و په‌ره‌سه‌ندنانه‌ی هاتۆته‌ ئاراوه‌ دوای ده‌رچوونی یاسای هاتووچۆی ژماره‌ (86)ی ساڵی 2004 له‌ پێناو سنوردار كردن وكه‌مكردنه‌وه‌ی رووداوه‌كانی هاتووچۆ و پاراستنی گیان و سامانی هاووڵاتیان وگونجاندنی له‌گه‌ڵ ئامانجه‌كانی یاساكه‌، ئه‌م یاسایه‌ ده‌رچوێندرا. ...

به‌ناوی خودای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌په‌رله‌مانی كوردستان - عێراق پشت به‌ حوكمی بڕگه‌ی (1) له‌ مادده‌ی (56)ی یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراو و له‌سه‌ر داوای ژماره‌ی یاسایی ئه‌ندامانی په‌رله‌مان، په‌رله‌مانی كوردستان له‌ دانیشتنی ئاسایی ژماره‌ (2)ی ڕۆژی 4/3/2020 ئه‌م یاسایه‌ی په‌سه‌ند كرد: یاسای ژماره‌ (3)ی ساڵی 2020یاسای ڕێگریكردن له‌ به‌قاچاخ بردنی نه‌وت و گاز و لێده‌رهێنراوه‌كانیانله‌ هه‌رێمی كوردستان - عێراق مادده‌ی (1):مه‌به‌ست له‌م زاراوانه‌ی خواره‌وه‌ ماناكانی به‌رامبه‌ریانه‌:یه‌كه‌م/ هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستان - عێراق.دووه‌م/ وه‌زاره‌تی سامانه‌ سروشتییه‌كان: وه‌زاره‌تی سامانه‌ سروشتییه‌كانی هه‌رێم.سێیه‌م/ وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری: وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری هه‌رێم.چواره‌م/ هۆیه‌كانی گواستنه‌وه‌: هه‌موو هۆیه‌كانی گواستنه‌وه‌ی ووشكانی و ئاوی و ئاسمانی ده‌گرێته‌وه‌، كه‌ بۆ گواستنه‌وه‌ی نه‌وت و لێده‌رهێنراوه‌كان یان مرۆڤ و كه‌لوپه‌له‌كانیان یان بۆ هه‌ردووكیان به‌كارده‌هێنرێن.پێنجه‌م/ نه‌وت: هه‌ر هێدرۆكاربۆناتێكی سروشتی یان هه‌ر هیدرۆكاربۆناتێكی تێكه‌ڵاوی سروشتی چ له‌ دۆخی گازی یان شلی بێت، و ئه‌وانه‌ش ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ ده‌توانرێ بگه‌ڕێندرێته‌وه‌ بۆ حه‌شارگه‌كان.شه‌شه‌م/ لێده‌ر‌هێنراوه‌كانی نه‌وت: هه‌موو لێده‌رهێنراوێك وه‌ك به‌نزینی ئۆتۆمبێل (گازۆلین)، زه‌یتی گاز، زه‌یتی بزوێنه‌ر و گریس به‌ هه‌موو جۆره‌كانیه‌وه‌، گازی شل، نه‌وتی سپی (كیرۆسین)، قیر، نه‌وتی ڕه‌ش، نه‌فتا، و هه‌ر به‌رهه‌مێكی پیترۆ كیمیای كه‌ له‌ نه‌وت یان گاز دروست بووبێت، ده‌گرێته‌وه‌.حه‌وته‌م/ مۆڵه‌ت: ئه‌و ڕێگه‌پێدانه‌ فه‌رمییه‌یه‌ كه‌ له‌لایه‌ن وه‌زاره‌تی سامانه‌ سروشتیه‌كان ده‌درێت به‌ كه‌سێك كه‌ بازرگانی نه‌وت یان هاورده‌ و هه‌نارده‌ی لێده‌رهێنراوه‌ نه‌وتییه‌كان بكات. مادده‌ی (2):ئه‌م كرده‌وانه‌ی خواره‌وه‌ به‌ تاوان هه‌ژمارده‌كرێن:یه‌كه‌م: به‌قاچاخ بردنی نه‌وت و لێده‌رهێنراوه‌كانی:فرۆشتن و گواستنه‌وه‌ی نه‌وت و لێده‌رهێنراوه‌كانی به‌ ڕێگه‌ی نایاسایی و به‌ده‌ر له‌و بڕه‌ دیاریكراوانه‌ی كه‌ ڕێگه‌پێدراوه‌ به‌پێی یاسا و ڕێنماییه‌ كارپێكراوه‌كان به‌ مه‌به‌ستی هاورده‌كردن بێت یان هه‌نارده‌كردن بۆ ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمی كوردستان.بردن و فرۆشتنی هه‌ر بڕێك له‌ نه‌وت و لێده‌رهێنراوه‌ نه‌وتییه‌كان كه‌ ته‌رخانكراون بۆ پێداویستی فه‌رمانگه‌ حكومی و ناحكومییه‌كان، جا له‌ بازاڕه‌كانی ناوخۆدا بێت یان هه‌نارده‌ی ده‌ره‌وه‌ بكرێت.دووه‌م: ساخته‌كردن یان ده‌ستكاریی كردنی مۆڵه‌ت یان به‌ڵگه‌نامه‌ی فه‌رمی، به‌ مه‌به‌ستی ئه‌نجامدانی ئه‌و تاوانانه‌ی له‌ (بڕگه‌ی یه‌كه‌م/ خاڵی 1، 2)ی ئه‌م مادده‌یه‌ ده‌قنووسكراون.سێیه‌م: هه‌ر جۆره‌ ئاسانكارییه‌ك، له‌ به‌كرێدانی عه‌مبار، كه‌ره‌سته ‌و شوێن‌، دابینكردنی پاره‌ به‌مه‌به‌ستی ئه‌نجامدانی ئه‌و تاوانانه‌ی له‌ بڕگه‌كانی (یه‌كه‌م ، دووه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌ ده‌قنووسكراون.مادده‌ی (3):یه‌كه‌م: ده‌زگاكانی ئاسایش و هێزه‌كانی ناوخۆ و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی گومرگ بۆ جێبه‌جێكردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌، ئه‌م ئه‌ركانه‌یان ده‌كه‌وێته‌ ئه‌ستۆ:ڕاگرتنی هۆیه‌كانی گواستنه‌وه‌ و ده‌ست به‌سه‌رداگرتنی ئه‌و نه‌وت و لێده‌رهێنراوانه‌ی كه‌ ئاماده‌كراون بۆ به‌ قاچاخ بردن له‌لایه‌ن تۆمه‌تبارانه‌وه‌.ده‌ست به‌سه‌رداگرتنی هۆیه‌كانی گواستنه‌وه‌ی بیانی یان هاورده‌كراو، كه‌ گۆڕانكاری له‌ قه‌باره‌ی دیزاینكراوی تانكی هه‌ڵگرتنی سوته‌مه‌نیه‌كانیاندا كراوه‌، و به‌ مه‌به‌ستی به‌ قاچاخ بردنی نه‌وت و لێده‌رهێنراوه‌كانی به‌كارده‌هێنرێت.ئاماده‌كردن و ڕه‌وانه‌كردنی دۆسیه‌ی تۆمه‌تباران بۆ دادگاكان.پشكنین و به‌سه‌ردادانی هه‌ر هۆیه‌كی گواستنه‌وه‌، عه‌مبار، نووسینگه‌كان یان هه‌ر شوێنێكی دیكه‌، له‌ كاتی بوونی گومانی ئه‌نجامدانی یه‌كێك له‌و تاوانانه‌ی كه‌ له‌م یاسایه‌دا ده‌قنووسكراون.دووه‌م: بۆ ڕێگریكردن له‌ ئه‌نجامدانی ئه‌و تاوانانه‌ی له‌ مادده‌ی (2)ی ئه‌م یاسایه‌ ده‌قنووسكراون، كارمه‌ندی ڕێگه‌پێدراو مافی به‌كارهێنانی هێز و ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی هه‌یه‌ بۆ مه‌به‌ستی ڕاوه‌ستاندنی هه‌ر هۆیه‌كی گواستنه‌وه‌ یان كه‌سێك له‌كاتی سه‌رپێچیكردن له‌ فه‌رمان. مادده‌ی (4):یه‌كه‌م: كه‌سی تۆمه‌تبار، چ ئه‌نجامده‌ری سه‌ره‌كی تاوانه‌كه‌ بێت، یان شوفێری هۆیه‌كانی گواستنه‌وه‌ یان ئه‌وانه‌ی له‌ تاوانه‌كه‌دا به‌شدارن، به‌ مه‌به‌ستی لێكۆڵینه‌وه‌ و دادگایی كردن هه‌واڵه‌ی دادگای ئه‌و سنوره‌ ده‌كرێت كه‌ نه‌وت و لێده‌رهێنراوه‌ نه‌وتییه‌كانی تێدا به‌ قاچاخ بردراوه‌.دووه‌م: تۆمه‌تباری ده‌ستگیركراو به‌پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌، له‌ قۆناغه‌كانی لێكۆڵینه‌وه‌ و دادبینی، به‌ ده‌سته‌به‌ریی ئازاد ناكرێت، تا ده‌رچوونی حوكمی یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ له‌لایه‌ن دادگای تایبه‌تمه‌ند.سێیه‌م: دادگا خه‌سڵه‌تی به‌ په‌له‌ ده‌دات به‌و داوایانه‌ی كه‌ به‌پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ئاڕاسته‌ی ده‌كرێن. مادده‌ی (5):یه‌كه‌م: هه‌ر كه‌سێك یه‌كێك له‌و كرده‌وانه‌ ئه‌نجامبدات كه‌ له‌ مادده‌ی (2)ی ئه‌م یاسایه‌دا ده‌قنووسكراون، به‌ زیندانیكردن كه‌ له‌ (5) ساڵ كه‌متر نه‌بێت و له‌ (10) ساڵ زیاتر نه‌بێت، و پێبژاردنێك كه (4)‌ چوار هێنده‌ی به‌های كه‌ره‌سته‌ به‌ قاچاخ براوه‌كه‌ بێت، سزا ده‌درێت.دووه‌م: له‌ بارودۆخی جه‌نگ و باری ته‌نگه‌تاوی و ڕوودانی قه‌یرانی سووته‌مه‌نیدا، ئه‌نجامدانی هه‌ر یه‌ك له‌و تاوانانه‌ی له‌ مادده‌ی (2)ی ئه‌م یاسایه‌ ده‌قنوسكراوه‌، به‌ باری توندكراو هه‌ژمارده‌كرێت.سێیه‌م: حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ له‌سه‌ر هه‌ر هۆیه‌كی گواستنه‌وه‌ كه‌ تاوانی به‌قاچاخ بردنی نه‌وت و لێده‌رهێنراوه‌كانی پێ ئه‌نجام بدرێت، جێبه‌جێ ده‌كرێت، جا چ تۆمه‌تبار خۆی خاوه‌نی بێت یان به‌ كرێی گرتبێت.مادده‌ی (6):یه‌كه‌م: هۆیه‌كانی گواستنه‌وه‌ و كه‌ره‌سته‌ باركراوه‌كان، ئه‌گه‌ر ئه‌و كرده‌وانه‌ی پێ ئه‌نجام درابێت كه‌ له‌ مادده‌ی (2)ی ئه‌م یاسایه‌دا ده‌قنووسكراون، هه‌ر كات له‌ ناو خاكی هه‌رێم بگیرێن، ده‌ستیان به‌سه‌ردا ده‌گیرێت.دووه‌م: هه‌ر هۆیه‌كی گواستنه‌وه‌ كه‌ به‌پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ستی به‌سه‌ردا ده‌گیرێت، دوای ده‌رچوونی حوكمی بنبڕی دادگا، له‌لایه‌ن وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری به‌ زیادكردنی ئاشكرا به‌پێی حوكمه‌كانی (یاسای فرۆشتن و به‌كرێدانی مۆڵكه‌كانی ده‌وڵه‌ت)ی به‌ركار له‌ هه‌رێم، به‌ باره‌كه‌یه‌وه‌ ده‌فرۆشرێت.سێیه‌م: هه‌واڵده‌ر و ئه‌و كه‌س و لایه‌نانه‌ی هاوكاربوون له‌ ئاشكراكردن و ده‌ستگیركردنی هۆیه‌كانی گواستنه‌وه‌ی به‌كارهێنراو له‌ تاوانی به‌ قاچاخ بردنی نه‌وت و لێده‌رهێنراوه‌كانی، له‌ دوای فرۆشتنی هۆیه‌كانی گواستنه‌وه‌كه‌ به‌ ڕێژه‌ی (25%)ی كۆی بڕی نرخی فرۆشراوه‌كه‌ پاداشت ده‌كرێن به‌مه‌رجێك له‌ هیچ حاڵه‌تێكدا له‌ (15.000.000) پازده‌ ملیۆن دیناری عێراقی زیاتر نه‌بێت.چواره‌م: ئه‌و بڕه‌ پاره‌یه‌ی دوای جێبه‌جێكردنی بڕگه‌كانی (دووه‌م) و (سێیه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌ ده‌مێنێته‌وه‌، ده‌كرێته‌ داهات بۆ گه‌نجینه‌ی گشتی هه‌رێم و ده‌بێته‌ داهاتی كۆتایی. مادده‌ی (7):دوای ده‌رچوونی حوكمی بنبڕ به‌بێ تاوانی تۆمه‌تبار، ئه‌وا:یه‌كه‌م: هه‌ر هۆیه‌كی گواستنه‌وه‌ كه‌ ده‌ستی به‌سه‌ردا گیراوه‌ بۆ خاوه‌نه‌كه‌ی ده‌گه‌ڕێندرێته‌وه‌.دووه‌م: كه‌ره‌سته‌ باركراوه‌كه‌ یان به‌هاكه‌ی به‌هه‌مان نرخی فرۆشراو له‌ ڕێكه‌وتی ده‌ست به‌سه‌رداگرتنی، ده‌درێته‌وه‌ خاوه‌نه‌كه‌ی.سێیه‌م: مافی قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌ی پارێزراوه‌ به‌پێی یاسا به‌ركاره‌كان له‌ هه‌رێمی كوردستان.مادده‌ی (8):هه‌ر كه‌سێك دامه‌زراوه‌ نه‌وتییه‌كان، باڵه‌خانه‌كان، چاڵه‌ نه‌وتییه‌كان، بۆری گواستنه‌وه‌، كۆگا و وێستگه‌كانی عه‌مباركردن، له‌ ڕێگه‌ی ته‌قاندنه‌وه‌ و كونكردن یان هه‌ر كارێكی دیكه‌ كه‌ مه‌به‌ست لێی به‌ قاچاخ بردنی نه‌وت و لێده‌رهێنراوه‌كانی بێت، تێكبدات، به‌پێی حوكمه‌كانی (یاسای به‌ڕه‌نگاربوونه‌وه‌ی تیرۆر له‌ هه‌رێمی كوردستان ژماره‌ (3)ی ساڵی 2006) سزا ده‌درێت. مادده‌ی (9):حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ئه‌و كه‌سه‌ سروشتی و مه‌عنه‌ویانه‌ش ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ كرداره‌كانی هه‌نارده‌كردن و هاورده‌كردنی نادروست ئه‌نجام ده‌ده‌ن، و ئه‌وانه‌شی ده‌ستكاری بڕیار و به‌ڵگه‌نامه‌كانی هاورده‌كردن و هه‌نارده‌كردن ده‌كه‌ن به‌ زیاد و كه‌مكردن، و ئه‌وانه‌شی ئاسانكارییان بۆ ده‌كه‌ن یان به‌شدارن. مادده‌ی (10):ڕێگه‌ به‌ هیچ هۆیه‌كی گواستنه‌وه‌ نادرێت، كه‌ نه‌وت و لێده‌رهێنراوه‌كانی بار بكات، ته‌نها به‌ ڕێپێدانی فه‌رمی وه‌زاره‌تی سامانه‌ سروشتییه‌كان و به‌پێی ئه‌و بڕ و نموونه‌ و پێوه‌رانه‌ نه‌بێت كه‌ وه‌زاره‌ت ئاماده‌یان ده‌كات. مادده‌ی (11):وه‌زیری سامانه‌ سروشتییه‌كان به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ وه‌زیره‌كانی ناوخۆ و دارایی و ئابوری ڕێنمایی پێویست بۆ جێبه‌جێكردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌رده‌كات. مادده‌ی (12):پێویسته‌ ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن. مادده‌ی (13):كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسا یان بڕیارێك ناكرێت له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ناكۆك بێت. مادده‌ی (14):ئه‌م یاسایه‌ له‌ ڕۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ ڕۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قایعی كوردستان) جێبه‌جێ ده‌كرێت. د. رێواز فایق حسێنسه‌رۆكی په‌رله‌مانی كوردستان – عێراق هۆیه‌كانی ده‌رچواندنله‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌ قاچاخ بردنی نه‌وت و لێده‌رهێنراوه‌كانی له‌و تاوانانه‌یه‌ كه‌ ده‌بێته‌ هۆی تێكدانی ئاسایشی ئابوری هه‌رێمی كوردستان - عێراق، و له‌ پێناو ڕێگه‌گرتن له‌ كار و كرده‌وه‌كانی به‌ قاچاخ بردن و به‌ تاڵان بردنی نه‌وت و لێده‌رهێنراوه‌كانی، و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی ئه‌م تاوانه‌ و پاراستنی سامانی نه‌وت و سه‌پاندنی سزایه‌ك كه‌ گونجاو بێت له‌گه‌ڵ مه‌ترسیداری ئه‌م تاوانه‌، ئه‌م یاسایه‌ ده‌رچوێندرا. ...

به‌ناوی خودای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌په‌رله‌مانی كوردستان- عێراق پشت به‌ حوكمی بڕگه‌ی (1) له‌ مادده‌ی (56)ی یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراو و، له‌سه‌ر داوای ژماره‌ی یاسایی ئه‌ندامانی په‌رله‌مان، و به‌ده‌ر له‌ حوكمه‌كانی یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراو، په‌رله‌مانی كوردستان- عێراق له‌ دانیشتی ئاسایی ژماره‌ (3)ی رۆژی 17/12/2017 بڕیاری ده‌رچوواندنی ئه‌م یاسایه‌ی دا: یاسای ژماره‌ (4)ی ساڵی 2017یاسای لێبوردنی گشتی له‌ هه‌رێمی كوردستان- عێراقمادده‌ی (1): یه‌كه‌م: لێبوردنی گشتی حوكمدراوان به‌ندی وسپێردراوان (النزلاء و المودوعون) و ڕاگیراوان (الموقوفون) ده‌گرێته‌وه‌ به‌گوێره‌ی ئه‌و حوكمانه‌ی له‌م یاسایه‌دا هاتوون. دووه‌م: ئه‌م لێبوردنه‌ گشتییه‌ به‌رپرسیاریه‌تی شارستانی و به‌رزه‌فته‌كاری ناگرێته‌وه‌.مادده‌ی (2):یه‌كه‌م: سزای حوكمدراوان به‌ له‌ سێداره‌دان له‌سه‌ر ئه‌و كێشانه‌ی كه‌ ئاشته‌وایی تێدا ئه‌نجام دراوه‌ یاخود ئه‌نجام ده‌درێت له‌ نێوان لایه‌نه‌كان بۆ سزای به‌ندی كاتی (15) ساڵ كه‌م ده‌كرێته‌وه‌ و ماوه‌ی گرتن و حوكمی پێشویان بۆ هه‌ژمار ده‌كرێت، به‌و مه‌رجه‌ی ئاشته‌وایه‌كه‌ له‌ به‌رده‌م ئه‌و لیژنه‌یه‌ راستێنرابێت كه‌ به‌پێی ئه‌م یاسایه‌ پێك دێت.دووه‌م: ئه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی برگه‌ی (یه‌كه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌ سوودمه‌ندنابن به‌ هیچ لێبوردن و سووككردنێكی تری حوكمه‌كانیان له‌ داهاتوودا.مادده‌ی (3): یه‌كه‌م: لێبوردنی گشتی هه‌موو حوكمدراوان ده‌گرێته‌وه‌ به‌ به‌ندكراو و سپێردراوان له‌ فه‌رمانگه‌كانی چاكسازی كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ هه‌رێمدا كه‌ له‌لایه‌ن دادگاكان ده‌رهه‌قیان ده‌رچووه‌ له‌و دۆسیانه‌ی ئاشته‌وایی كراوه‌ یان ده‌كرێ له‌ نێوان لایه‌نه‌كان وه‌ ده‌ست به‌جێ ئازاد ده‌كرێن، جگه‌ له‌و تاوانانه‌ی كه‌ له‌ حوكمه‌كانی ئه‌و یاسایه‌ به‌ ده‌رده‌كرێن.دووه‌م: ماوه‌ی سزای حوكمدراوان بۆ به‌ندی به‌ ڕیژه‌ی (30%) و بۆ سپێردراوان به‌ ڕێژه‌ی (40%) له‌ فه‌رمانگه‌كانی چاكسازی كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ هه‌رێمدا كه‌م ده‌كرێته‌وه‌ له‌ كۆی ئه‌و ماوه‌یه‌ی كه‌ له‌ سزا ئه‌سڵیه‌كدا هاتووه‌ و له‌لایه‌ن دادگاكان ده‌رهه‌قیان ده‌رچووه‌ له‌و دۆسیانه‌ی ئاشته‌وایی نه‌كراوه‌ له‌ نێوان لایه‌نه‌كان و ئه‌و ماوه‌یه‌ی كه‌ كه‌میش كراوه‌ته‌وه‌ وه‌ك ماوه‌ی به‌سه‌رچوو له‌ فه‌رمانگه‌كانی چاكسازی كۆمه‌ڵایه‌تی بۆ مه‌به‌ستی ئازادكردنی مه‌رجدار هه‌ژمارده‌كرێت. مادده‌ی (4):حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ ده‌بێت له‌سه‌ر ئه‌و دۆسیانه‌ی كه‌ له‌ قۆناغی دادگاییكردندان له‌ هه‌موو ئه‌و تاوانانه‌ی كه‌ به‌ر له‌ ڕۆژی ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌ ڕوویانداوه‌ ئه‌گه‌ر ئاشته‌وایی له‌ نێوان لایه‌نه‌كان هه‌بێت، جگه‌ له‌و تاوانانه‌ی له‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ به‌ده‌رده‌كرێن .مادده‌ی (5): ئه‌و به‌ند و سپێردراوانه‌ی له‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ سوودمه‌ند ده‌بن كه‌ سوودیان له‌ حوكمه‌كانی یاسای ژماره‌ (2) ی ساڵی 2012 یاسای لێبوردنی گشتی وه‌رگرتووه‌ یان هه‌ر یاسا و بڕیارێك كه‌ پێش ئه‌و ده‌رچووه‌ و هه‌روه‌ها بڕیاره‌كانی لێبوردنی تایبه‌ت كه‌ له‌ سه‌رۆكی هه‌رێمه‌وه‌ ده‌رچووه‌ كه‌ ئاشته‌واییان كردوه‌ به‌ مه‌رجێك جارێكی تر له‌سه‌ر تاوانێكی به‌ ئه‌نقه‌ست حوكم نه‌درابێته‌وه‌.مادده‌ی (6): ئه‌و تاوانباره‌ هه‌ڵاتووانه‌ی حوكمی پاشمله‌یان بۆ ده‌رچووه‌ له‌ دادگاكانی هه‌رێمی كوردستان، ئه‌گه‌ر له‌ ماوه‌ی (4) چوار مانگ خۆیان به‌ده‌سته‌وه‌ بده‌ن له‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ سوودمه‌ند ده‌بن به‌مه‌رجێك رێژه‌ی 35% حوكمه‌كه‌یان ته‌واو بكه‌ن به‌ده‌ر له‌ ئه‌نجامده‌رانی ئه‌و تاوانانه‌ی كه‌ به‌پێ ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ به‌ده‌ر ده‌كرێن.مادده‌ی (7): ئه‌و به‌ندی و سپێردراوانه‌ی كه‌ ماوه‌ی حوكمه‌كه‌یان ته‌واو كردووه‌ و له‌زینداندا ماون له‌به‌رئه‌وه‌ی توانای گه‌ڕانه‌وه‌ی ئه‌و بڕه‌ پاره‌یه‌یان نیه‌ له‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ سوودمه‌ند ده‌بن به‌م مه‌رجانه‌ی خواره‌وه‌:یه‌كه‌م: دانانی بارمه‌ته‌یه‌ك له‌سه‌ر موڵكێك یان چه‌ند موڵكێك كه‌ به‌هاكه‌ی لایه‌نی كه‌م ئه‌وه‌نده‌ی بڕه‌ پاره‌كه‌ بێت.دووه‌م: گێڕانه‌وه‌ی ئه‌و بڕه‌ پاره‌یه‌ی بۆ بكرێته‌ قیست به‌پێی ئه‌حكامه‌كانی یاسای جێبه‌جێكردن و، له‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی جێبه‌جێكردن جێبه‌جێ ده‌كرێت.مادده‌ی (8): ئه‌و تاوانانه‌ی خواره‌وه‌ سزاكانیان به‌ رێژه‌ی 20% له‌ كۆی سزا ئه‌صلیه‌كه‌ كه‌م ده‌كرێته‌وه‌:یه‌كه‌م: بازرگانیكردن به‌ مادده‌ی هۆشبه‌ره‌كان.دووه‌م: ده‌ست درێژی سێكسی و نێربازی.مادده‌ی (9): لێبوردنی گشتی ئه‌و تاوانانه‌ی خواره‌وه‌ ناگرێته‌وه‌:یه‌كه‌م: ئه‌و تاوانانه‌ی له‌سه‌ر یاسای پاراستنی بیانیان و ئه‌وانه‌ی له‌گه‌ڵ ڕێكخراوه‌كانی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان و ڕێكخراوه‌كانی مرۆیی كار ده‌كه‌ن له‌ هه‌رێمی كوردستان ژماره‌ (6)ی ساڵی 1992 و یاسای سزادانی حیازه‌ و دروست كردن و به‌كارهێنانی ته‌قه‌مه‌نی ژماره‌ (8)ی ساَلی 1992 و یاسای به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی تیرۆر ژماره‌ (3)ی ساڵی 2006ی هه‌مواركراودا، هاتوون.دووه‌م: ئه‌و تاوانانه‌ی به‌ ئاسایشی ناوخۆ و ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم گرێدراون.سێیه‌م: بازرگانی كردن به‌ ده‌رمان و خۆراكی به‌سه‌رچوو.چواره‌م: به‌رتیل و ئیختیلاس و ئه‌و تاوانانه‌ی به‌ سامانی گشتی په‌یوه‌ستن و تاوانه‌كانی گه‌نده‌ڵی هاتوو له‌ مادده‌ی (یه‌كه‌م/ بڕگه‌ی حه‌وته‌م) و مادده‌ی (14) و مادده‌ی (15)ی یاسای (ده‌سته‌ی ده‌ستپاكی ژماره‌ (3)ی ساڵی 2011ی هه‌مواركراو).پێنجه‌م: تقلید و ته‌زویركردنی دراو و كاغه‌زی پاره‌ و بانكه‌نۆت (السندات المالیه‌).شه‌شه‌م: زینای مه‌حارم.حه‌وته‌م: تاوانه‌كانی به‌قاچاغ بردنی شوێنه‌واره‌كان.هه‌شته‌م: تاوانی رفاندن كه‌ به‌هۆیه‌وه‌ وون بوون یاخود مردن یان ناتوانایی جه‌سته‌یی و عه‌قلی قوربانیه‌كه‌ی لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌.نۆیه‌م: حوكم دراوه‌ گه‌راوه‌كان له‌سه‌ر تاوانی به‌ ئه‌نقه‌ست و هه‌ڵاتوان له‌ زیندان.ده‌یه‌م: ده‌ستدرێژی سێكسی و ئه‌شكه‌نجه‌دانی منداڵ.یازده‌یه‌م: بازرگانی كردن به‌ مرۆڤ.دوازده‌یه‌م: كوشتنی اصول و فروع به‌ ئه‌نقه‌ست.سێزده‌یه‌م: كوشتنی ئافره‌ت به‌بیانوی شوشتنه‌وه‌ی نامووس.چوارده‌یه‌م: كوشتنی زانایانی ئایینی و رۆژنامه‌نووسان به‌ ئه‌نقه‌ست.مادده‌ی (10): هه‌ر كه‌سێك له‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ سوودمه‌ندبوو بێت له‌ ماوه‌ی (5) ساڵ له‌ ڕۆژی ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌ تاوانێكی به‌ ئه‌نقه‌ست ئه‌نجام بدات، ئه‌و حوكمه‌ی به‌سه‌ردا ده‌سه‌پێنرێته‌وه‌ كه‌ به‌هۆی یاسای لێبوردن وه‌ری نه‌گرتووه‌، بۆ ئه‌وانه‌ش له‌ قۆناغی دادگایی كردن به‌ر لێبوردن كه‌وتوون دووباره‌ له‌سه‌ر تۆمه‌تی پێشووش ڕێ و شوێنی یاسایی به‌رامبه‌ریان ده‌گیرێته‌ به‌ر.مادده‌ی (11): یه‌كه‌م: ئه‌حكامه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێت به‌سه‌ر حوكمدراو و تۆمه‌تباران به‌ تاوانه‌ سه‌ربازییه‌كان به‌پێی یاسای سزادانی هێزه‌كانی ئاسایشی ناوخۆ ژماره‌ (14)ی ساڵی 2009 و یاسای سزادانی سه‌ربازی ژماره‌ (19)ی ساڵی 2007 به‌ركار له‌ هه‌رێمی كوردستان حوكم دراون یان تۆمه‌تبارن.دووه‌م: له‌ هه‌ر دادگایه‌كی هێزه‌كانی ئاسایشی ناوخۆ و دادگای سه‌ربازی لیژنه‌یه‌ك پێك دێت له‌ دوو دادوه‌ری ئه‌م دادگایانه‌ و داواكاری گشتی به‌مه‌به‌ستی جێبه‌جێكردنی ئه‌حكامه‌كانی ئه‌م یاسایه‌.مادده‌ی (12): یه‌كه‌م: به‌ مه‌به‌ستی جێبه‌جی كردنی ئه‌حكامه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ لیژنه‌یه‌ك یان زیاتر له‌ هه‌ر ناوچه‌یه‌كی تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ له‌ هه‌رێمدا به‌ سه‌رۆكایه‌تی دادوه‌رێك كه‌ پله‌كه‌ی له‌ پله‌ی دووه‌م كه‌متر نه‌بێت و ئه‌ندامیه‌تی هه‌ر یه‌ك له‌ نوێنه‌ری وه‌زاره‌ته‌كانی داد و ناوخۆ و كار وكاروباری كۆمه‌ڵایه‌تی و ده‌سته‌ی سه‌ربه‌خۆی مافی مرۆڤـ و سه‌رۆكایه‌تی داواكاری گشتی پێك دێت و، هه‌ر لایه‌نێك نوێنه‌رانی خۆی كاندید ده‌كات بۆ جێبه‌جێ كردنی ئه‌حكامه‌كانی ئه‌م یاسایه‌.دووه‌م: ئه‌و برٍیارانه‌ی به‌پێی ئه‌م یاسایه‌ له‌لایه‌ن لیژنه‌كه‌وه‌ ده‌رده‌چن و له‌لایه‌ن ئه‌ندامی داواكاری گشتی یان له‌لایه‌ن كه‌سانی په‌یوه‌ندیدار (زه‌ره‌رمه‌ند)ه‌وه‌ له‌ ماوه‌ی (30)ی رۆژدا له‌ رۆژی ده‌رچوونیه‌وه‌ له‌ تاوانه‌كانی جینایات شیاوی تانه‌لێدانن به‌ شێوه‌ی پێداچوونه‌وه‌ (ته‌مییز) له‌به‌رده‌م دادگای پێداچوونه‌وه‌ی هه‌رێم و له‌ تاوانه‌كانی كه‌تن و سه‌رپێچی شیاوی تانه‌ لێدانن له‌به‌رده‌م دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ به‌سیفه‌تی پێداچوونه‌وه‌ و ئه‌و بڕیارانه‌ی كه‌ ده‌رده‌چن به‌بنبڕ داده‌نرێن.سێیه‌م: ده‌بێ لیژنه‌كانی تایبه‌تمه‌ند به‌ جێبه‌جی كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ماوه‌ی (توقیف) كردنی ئه‌م كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌م یاسایه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌ ئه‌ژماربكات.چواره‌م: لیژنه‌ كاره‌كانی خۆی له‌ ماوه‌ی هه‌شت مانگ له‌ به‌رواری ده‌ست پێ كردن به‌ كاره‌كانییه‌وه‌ ته‌واو بكات و، به‌ ته‌واو بوونی واده‌كه‌ لیژنه‌كه‌ به‌ هه‌ڵوه‌شاوه‌ داده‌ندرێت.پێنجه‌م: دوای ته‌واوبوونی ماوه‌ی یاسایی لێژنه‌كه‌، ئه‌م كارانه‌ی كه‌ له‌ لایه‌ن لێژنه‌كه‌ ئه‌نجام ده‌درا ده‌سپێردرێت به‌ دادگای تاوان له‌ پارێزگاكان بۆ جێبه‌جێ كردن و بڕیاری ئه‌م دادگایانه‌ شیاوی تانه‌ لێدانه‌ له‌ به‌رده‌م دادگای پێداچوونه‌وه‌ (تمییز)ی هه‌رێم. مادده‌ی (13): پێویسته‌ له‌سه‌ر دادگای پێداچوونه‌وه‌ (التمییز) و دادگاكانی تێهه‌ڵچوون (الاستئناف) و دادگاكانی تاوانه‌كان (الجنایات) له‌ هه‌رێمی كوردستان، ڕاسته‌وخۆ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ له‌سه‌ر ئه‌و دۆسیانه‌ی به‌ سیفه‌تی پێداچوونه‌وه‌ له‌به‌ر ده‌ستیانه‌ له‌كاتی ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌وه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.مادده‌ی (14): حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ته‌نها ئه‌و دۆسیه‌ و تاوانانه‌ ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ پێش ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌ ڕوویانداوه‌.مادده‌ی (15): پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری له‌ هه‌رێم رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ له‌ ماوه‌یه‌كدا كه‌ له‌ (حه‌وت رۆژ) له‌ به‌رواری كار پی كردنییه‌وه‌ تێپه‌ر نه‌كات، ده‌ربكات.مادده‌ی (16): پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.مادده‌ی (17): ئه‌م یاسایه‌ له‌ ڕۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ ڕۆژنامه‌ی فه‌رمیی (وه‌قایعی كوردستان) جێبه‌جێ ده‌كرێت. یوسف محمد صادق سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان-عێراق هۆیه‌كانی ده‌رچوواندنله‌ پێناو دووباره‌ ده‌رفه‌ت پێدان به‌ سزادراوان بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ناو گۆمه‌ڵگه‌و وه‌ ده‌ست پێكردنه‌وه‌ی ژیانی ئاسایی، به‌ له‌به‌ر چاوگرتنی ئه‌و دۆخه‌ قه‌یراناویه‌ی هه‌رێمی كوردستان پێدا تێده‌په‌رێت و، بڵاوكردنه‌وه‌ی گیانی لێبورده‌یی و چاكسازی و ئاشته‌وایی كۆمه‌ڵایه‌تی، ئه‌م یاسایه‌ ده‌رچوێندرا. ...

به‌ناوی خودای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستان ـ عێراق پشت به‌ستن به‌ حوكمی بڕگه‌ (1) له‌ مادده‌ی (56) له‌ یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراوو له‌سه‌ر داوای ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستان ـ عیراق، ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردســـــتان – عێراق له‌ دانیشــتنی ئاســــایی ژمـــاره‌ (17)ی ڕۆژی 13/5/2008 یـــــدا ئه‌م یاسایه‌ی ده‌رچواند:- یاسای ژماره‌ (5)ی ساڵی 2008یاسای هه‌مواركردنی یه‌كه‌می یاسای به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی جگه‌ره‌كێشان له‌ هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق ژماره‌ (31)ی ساڵی 2007 مادده‌ی یه‌كه‌م:جێبه‌جێ كردنی بڕگه‌ی/2/یه‌كه‌م له‌ مادده‌ی (پێنجه‌م)ی یاسای ژماره‌(31)ی ســــاڵی/2007 تاكو 31/12/2008 دواده‌خرێ.مادده‌ی دووه‌م :ده‌بێ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانء لایه‌نه‌كانی تایبه‌تمه‌ند حوكمه‌كانی ئه‌م یاســـایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.مادده‌ی سێیه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ ڕۆژی ده‌رچوواندنییه‌وه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێ وله‌ڕۆژنامه‌ی فه‌ڕمی (وه‌قائعی كوردستان) دا بڵاوده‌كرێته‌وه‌. عدنان موفتی سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانییكوردستان ـ عێراق هۆكاره‌ پێویستیه‌كانی ده‌رچواندنی ئه‌م یاسایه‌بۆ ئه‌وه‌ی ماوه‌یان پێبده‌ین له‌ به‌رامبه‌ر هاورده‌ی جگه‌ره‌و جۆره‌كانی بۆ جێبه‌جێ كردنی (بڕگه‌ی یه‌كه‌م)له‌ ماده‌ی پێنجه‌م له‌ یاسای ژماره‌(31)ی ساڵی 2007 بۆ تایبه‌تمه‌ندی پێكه‌وه‌نووسان و جێگیركردنی زانیاری داواكراو بۆ هاورده‌كانیان، بۆیه‌ ئه‌م یاسایه‌ دانرا. ...

به‌ناوی خودای به‌خشنده و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌په‌رله‌مانی كوردستان ـ عێراقپاڵپشت به‌ حوكمی بڕگه‌ی (1)ی‌ مادده‌ی (56) لە یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراو و بڕگەی (یەكەم)ی ماددەی (77) لە پەیڕەوی ناوخۆی پەرلەمانی كوردستان ـ عێراق، و له‌سه‌ر داوای ژمارەی یاسایی ئەندامانی پەرلەمان، په‌رله‌مانی كوردستان له‌ دانیشتنی ئاسایی ژماره‌ (7)ی ڕۆژی 22/6/2022 ئەم یاسایه‌ی په‌سه‌ندكرد:یاسای ژماره‌ (5)ی ساڵی 2022یاساى هەمواری پیادەكردنی یاسای چاودێری نەوجەوانان ژمارە (76)ی ساڵی 1983ی هەمواركراو لە هەرێمی كوردستان ـ عێراق مادده‌ی (1) یەکەم/ ماددەى (3) و بڕگەى (یەکەم) لە ماددەى (47)ى یاساى ژمارە (76)ى ساڵى 1983 یاساى چاودێریکردنى نەوجەوانان، لە هەرێم لە کاردەخرێت.دووەم/ بۆ مەبەستى حوکمەکانى ئەم یاسایە، ئەم زاراوە و دەستەواژانەى خوارەوە ماناکانى بەرامبەریان دەگەیەنن:-نەوجەوان (حدث): ئەوەى تەمەنی (11) یازدە ساڵى تەواوکردبێت و (18) هەژدە ساڵى تەواونەکردبێت.منداڵ (طفل): ئەوەى تەمەنى (11) یازدە ساڵى تەواونەکردبێت.مێرمنداڵ (صبي): ئەوەى تەمەنى (11) یازدە ساڵى تەواوکردبێت و (15) پازدە ساڵى تەواونەکردبێت.هەرزەکار (فتى): ئەوەى تەمەنی (15) پازدە ساڵى تەواوکردبێت و (18) هەژدە ساڵى تەواونەکردبێت.خاوەنەکانیان: باوک، دایک، یان ئەو کەسەیە کە منداڵ یان مێرمنداڵێکى لەژێر سایەدابێ، یان بەبڕیارێکى دادگا یەکێ لەو دووانە پەروەردە بکات.سێیەم/ هەرکەسێك لەکاتى ئەنجامدانى تاوان (جریمة)دا تەمەنى (11) یازدە ساڵى تەواونەکردبێت، داوای سزایی لەسەر ناکرێتەوە.مادده‌ی (2) پیادەکردنى ماددەى (54)ى یاساکە هەموار دەکرێتەوە، و بەم شێوەیەی خوارەوە دەخوێندرێتەوە:-دادگای نەوجەوانان پێكدێت بە سەرۆكایەتی دادوەرێك كەلانیكەم لە پۆلێنی سێیەم بێت، و دوو ئەندام یەكێكیان یاسایی و ئەوی دیكە تایبەتمەند بێت بەو زانستنانەی پەیوەندیداران بە نەوجەوانان، و خاوەن ئەزموون بن بۆ ماوەیەك كە لە (5) پێنج ساڵ كەمتر نەبێت، دادگاكە دەڕوانێتە تاوانەكان (جنایات)، و بە سیفەتی پێداچوونەوەش بڕیارەكانی دادوەری لێكۆلینەوە بەپێی حوكمەكانی ئەم یاسایە، یەكلایی دەكاتەوە.مادده‌ی (3) پیادەکردنى ماددەى (76)ى یاساکە هەموار دەکرێتەوە، و بەم شێوەیەی خوارەوە دەخوێندرێتەوە:-یەکەم/ ئەگەر مێرمنداڵ تاوانێک ئەنجامبدات كە سزاكەى زیندانی بێت بۆ ماوەیەك كە لە (10) دە ساڵ زیاتر نەبێت، دادگاى نەوجەوانان لەجیاتى ئەو سزایەى بەپێى یاسا بۆی دیارکراوە، بەیەکێک لەم ڕێوشوێنانەى خوارەوە حوکمى دەدات:-ڕادەستکردنى بە بەخێوکەر یان یەکێک لە خزمەکانى، بۆ ماوەیەک كە لە (1) یەک ساڵ كەمتر نەبێت و لە (3) سێ ساڵ زیاتر نەبێت، بە پێی بەڵێننامەیەكی دارایی، کە دادگا بەوشێوەیەى لەگەڵ بارى داراییدا بگونجێت مەزەندەی دەكات، بۆ بەجێبەجێکردنى ئەو ڕاسپاردانەى دادگا بڕیارى لێوەدەدات، و بۆ مسۆگەرکردنى باش پەروەردە و ڕەفتارکردنى و ئەنجام نەدانی تاوانێکى دیکە. دانانى لەژێر چاودێرى ڕەفتار بەپێی حوکمەکانى ئەم یاسایە.دانانى لە قوتابخانەیەکی شیاندنى مێرمنداڵان بۆ ماوەیەک لە (6) شەش مانگ كەمتر نەبێت و لە (5) پێنج ساڵ زیاتر نەبێت.دووەم/ ئەگەر مێرمنداڵ تاوانێک ئەنجامبدات كە سزاکەى زیندانى بێت بۆ ماوەیەك لە (10) دە ساڵ زیاتربێت، پێویستە دادگاى نەوجەوانان لە جیاتى ئەو سزایەى بەپێى یاسا بۆى دیاریکراوە، بە دانانى لە قوتابخانەیەکى شیاندنى مێرمنداڵان بۆ ماوەیەک كە لە (3) سێ ساڵ كەمتر نەبێت و لە (5) پێنج ساڵ زیاتر نەبێت، حوكمی بدات.سێیەم/ ئەگەر مێرمنداڵ تاوانێک ئەنجامبدات كە سزاكەی لەسێدارەدان بێت، پێویستە لەسەر دادگاى نەوجەوانان لەجیاتى ئەو سزایەى بەپێی یاسا بۆی دیاریکراوە بە دانانى لە قوتابخانەى شیاندنى منداڵان بۆ ماوەیەک لە (5) پێنج ساڵ كەمتر نەبێت و لە (10) دە ساڵ زیاتر نەبێت، حوكمی بدات.مادده‌ی (4)پیادەکردنى ماددەى (77)ی یاساکە هەمواردەکرێتەوە و بەم شێوەیەی خوارەوە دەخوێندرێتەوە:-یەکەم/ ئەگەر هەرزەكار تاوانێک ئەنجامبدات سزاکەى زیندانى کاتى بێت، ئەوا پێویستە لەسەر دادگاى نەوجەوانان لە جیاتى ئەو سزایەى بەپێى یاسا بۆى دیاریکراوە، بە دانانى لە قوتابخانەیەکى شیاندنى هەرزەكاران بۆ ماوەیەک كە لە (3) سێ ساڵ كەمتر نەبێت و لە (7) حەوت ساڵ زیاتر نەبێت، حوكمی بدات.دووەم/ ئەگەر هەرزەكار تاوانێک ئەنجامبدات، كە سزاکەى زیندانى هەمیشەیى بێت، ئەوا پێویستە لەسەر دادگاى نەوجەوانان لە جیاتى ئەو سزایەى بەپێى یاسا بۆى دیاریکراوە، بە دانانى لە قوتابخانەیەکى شیاندنى هەرزەكاران بۆ ماوەیەک لە (4) چوار ساڵ كەمتر نەبێت و لە (7) حەوت ساڵ زیاتر نەبێت، حوكمی بدات. سێیەم/ ئەگەر هەرزەكار تاوانێک ئەنجامبدات كە سزاکەى سێدارەدان بێت، ئەوا پێویستە لەسەر دادگاى نەوجەوانان، لە جیاتى ئەو سزایە بەپێى یاسا بۆى دیاریکراوە، بە دانانى لە قوتابخانەى شیاندنى هەرزەكاران بۆ ماوەیەک كە لە (5) پێنج ساڵ كەمتر نەبێت و لە (15) پازە ساڵ زیاتر نەبێت، حوكمی بدات.مادده‌ی (5)پیادەکردنى ماددەى (80)ى یاساکە هەمواردەکرێتەوە، و بەم شێوەیەی خوارەوە دەخوێندرێتەوە:-یەکەم/ دادگاى نەوجەوانان لەکاتى حوکمدانى نەوجەوان لە تاوانێک یان کەتنێک بە ڕێوشوێنێکى ئازادى لێسێنەر بۆ ماوەیەک كە لە (1) یەک ساڵ زیاتر نەبێت، دەتوانێت بڕیارى ڕاگرتنى ئەم ڕێوشوێنە بۆ ماوەى (2) دوو ساڵ بدات، و ئەوەش لە ڕێکەوتى حوکمەکەوە دەستپێدەکات، ئەگەر لە ڕەوشتى نەوجەوانەكە و ڕاپۆڕتى لێکۆڵینەوەى کەسایەتى و بارودۆخى تاوانەکە شتێکى بینى ببێتە مایەى باوەڕبوون بەوەى کە تاوانێکى نوێ ئەنجام نادات، دوای ئەوەی بەخێوکار یان یەکێک لە خزمەکانى پابەند دەكرێت بە پێشکەشکردنى بەڵێننامەیەک بە باش پەروەردەکردن و ڕاستکردنەوەى لەماوەى ڕاگرتنیدا و سپاردنى بڕە پارەیەک بە سندوقی دادگا، كە بڕەكەی بەو شێوەیەی لەگەڵ بارى دارایدا بگونجێت لەلایەن دادگاوە دیاریدەكرێت، لەگەڵ لەبەرچاوگرتنی حوکمى ماددەکانى (147)، (148) و (149)ى یاسای سزاکانی عێراقی ژمارە (111)ى ساڵی 1969.دووەم/ ئەگەر نەوجەوان لەکاتى حوکمدانى لە تاوانێک یان کەتنێک بە ڕێوشوێنێکى ئازادى لێسێنەر بۆ ماوەیەک كە لە (1) یەک ساڵ زیاتر نەبێت، تەمەنى (18) هەژدە ساڵی تەواو بکات، ئەوا دادگاى نەوجەوانان دەتوانێت بڕیارى ڕاگرتنى ئەم ڕێوشوێنە بدات، لەگەڵ لەبەرچاوگرتنی حوکمى ماددەکانى (118)، (145)، (146)، (147)، (148) و (149)ى یاسای سزاکانى عێراقی ژمارە (111)ى ساڵى 1969 لەبەرچاو دەگیرێت.مادده‌ی (6)یاساى ژمارە (14)ى ساڵى 2001، یاساى دیاریکردنى تەمەنى جینائى لە هەرێمى کوردستان هەڵدەوشێتەوە.مادده‌ی (7)کار بە دەقى هیچ یاسا یان بڕیارێک ناکرێت کە لەگەڵ حوکمەکانى ئەم یاسایەدا ناکۆک بێت.مادده‌ی (8)پێویستە لەسەر لایەنە پەیوەندیدارەكان حوكمەكانی ئەم یاسایە جێبەجێ بكەن.مادده‌ی (9)ئەم یاسایە لە ڕێكەوتی بڵاوكردنەوەی لە ڕۆژنامەی فەرمی (وەقایعی كوردستان)دا جێبەجێ دەكرێت. د.ڕێواز فائق حسێن سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان - عێراق هۆیه‌كانی ده‌رچوواندنلەپێناو دەستەبەرکردنى دەسەڵاتێکى فراوانتر بۆ دادگاى نەوجەوانان لە هەڵبژاردنى ڕێوشوێنى هەمە جۆرتر بەو شێوەیەى نەبێتە مایەى دوورخستنەوەى نەوجەوان لە خێزانەکەی، و بەمەبەستی جیاوازیکردن لە نێوان بەرپرسیارێتى مێرمنداڵ و هەرزەكار، ئەم یاسایە دەرچویندرا....

به‌ناوی خوای به‌خشنده‌ و میهربانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستان ـ عیراق پشـت به‌ حوكمی بڕگه‌ (1)ی مادده‌ (56) له‌ یاســای ژماره‌ (1)ی ســــــــاڵی 1992ی هه‌مواركراوو له‌ســـــه‌ر داوای ژمــاره‌ی یاســایی په‌رله‌مانتـاران، ئه‌نجومه‌نی نیشــــــتمانیی كوردســــــتان ـ عیراق له‌ دانیشــــتنی ژماره‌ (18)ی رۆژی 19/5/2008دا بڕیاری ده‌رچوواندنی ئه‌م یاسایه‌ی دا: یاسای ژماره‌ (6) ی ساڵی 2008یاسای قه‌ده‌غه‌كردنی خراپ به‌كارهێنانی ئامێره‌كانی په‌یوه‌ندی كردنله‌ هه‌رێمی كوردستان ـ عیراقمادده‌ی یه‌كه‌م:قسه‌كردنی ته‌له‌فۆنی و په‌یوه‌ندییه‌كانی پۆسته‌یی و ئه‌لكترۆنی له‌ كاروباره‌ تایبه‌تیه‌كانن و نابێ ریز و حورمه‌تیان بشكێندرێ.مادده‌ی دووه‌م:هه‌ر كه‌سێك گه‌ر به‌ خراپی ته‌له‌فۆنی خانه‌یی (مۆبایل)یا ئامێرێكی په‌یوه‌ندی كردنی ته‌لدار یان بێ ته‌ل یان ئه‌نته‌رنێت یان پۆستی ئه‌لكترۆنی بۆ مه‌به‌ستی هه‌ڕه‌شه‌ كردن یان تۆمه‌ت هه‌ڵبه‌ستن (قژف)یان جنێودان یان بڵاوكردنه‌وه‌ی هه‌واڵی هه‌ڵبه‌ستراو به‌كارهێنا كه‌ ترس په‌یدا ده‌كات یان دزه‌ی به‌ گفتوگۆكردن كرد یان وێنه‌ی چه‌سپاو وجوولاویان كورتیله‌ نامه‌ی(مه‌سج)بڵاوكرده‌وه‌ كه‌ له‌گه‌لأ خۆو ره‌وشتی گشتیدا ناگونجێن یان به‌بێ روخسه‌ت و مۆڵه‌ت وێنه‌ی گرت یان كاروبارێكی وا كه‌ شه‌ره‌ف بریندار بكات یان هانی ئه‌نجامدانی تاوان یان كاری به‌دره‌وشتی یان بڵاوكردنه‌وه‌ی زانیاری په‌یوه‌ست به‌ نهێنی ژیانی تایبه‌ت یان خێزانی بۆ تاكه‌كان بڵاوبكاته‌وه‌ كه‌ به‌هه‌ر رێگایه‌ك بێت چنگی كه‌وتن هه‌تا ئه‌گه‌ر راستیش بن، ئه‌گه‌ر به‌هۆی بڵاوكردنه‌وه‌یان و دابه‌شكردنیان سووكایه‌تی یاخود زیانیان پێ بگه‌یه‌نێ، ئه‌وا بۆ ماوه‌یه‌ك به‌ند ده‌كرێ(حبس) كه‌ له‌ شه‌ش مانگ كه‌متر نه‌بێت و له‌ پێنج ساڵیش زیاتر نه‌بێت و به‌ غه‌رامه‌یه‌كیش سزاده‌درێ كه‌ له‌ یه‌ك ملیۆن دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌ پێنج ملیۆن دیناریش زیاتر نه‌بێ یان به‌ یه‌كێك له‌و دوو سزایه‌ سزاده‌درێت.مادده‌ی سێیه‌م:هه‌ر كه‌سێك به‌ ده‌ستی ئه‌نقه‌ست ته‌له‌فۆنی خانه‌یی (مۆبایل)یان هه‌ر ئامێرێكی په‌یوه‌ندی كردنی ته‌لدارو بێ ته‌ل یان ئه‌نته‌رنێت یان پۆستی ئه‌لكترۆنی بۆ جاڕس كردنی خه‌ڵك جگه‌ له‌و حاڵه‌تانه‌ی كه‌ له‌ مادده‌ی دووه‌می ئه‌م یاسایه‌ داهاتوون. ئه‌وا بۆ ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌ سێ مانگ كه‌متر نه‌بێ و له‌ ساڵێك زیاتر نه‌بێ به‌ند ده‌كرێت(حبس)و به‌ غه‌رامه‌یه‌كیش كه‌ له‌ حه‌فت سه‌دو په‌نجا هه‌زار دینار كه‌متر نه‌بێ و له‌ سێ ملیۆن دیناریش زیاتر نه‌بێ سزا ده‌درێ یاخود به‌ یه‌كێك له‌و دوو سزایه‌ سزا ده‌درێ.مادده‌ی چواره‌م:ئه‌گه‌ر له‌ ئه‌نجامی ئه‌وكارانه‌ی كه‌ به‌ پێی مادده‌كانی (دووه‌م و سێیه‌م)ی ئه‌م یاسایه‌ تاوانێك كرا، ئه‌و كه‌سه‌ی بووه‌ته‌ هۆی ئه‌و تاوانه‌ ده‌بێته‌ هاوبه‌شی و به‌و سزایه‌ی كه‌ بۆ ئه‌نجامدانی تاوانه‌كه‌ دانراوه‌ سزا ده‌درێ.مادده‌ی پێنجه‌م:ئه‌نجامدانی یه‌كێك له‌و تاوانانه‌ی كه‌ له‌ مادده‌كانی (دووه‌م و سێیه‌م) دا هاتوون به‌ بارێكی توندكراو بۆ مه‌به‌ستی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ داده‌نرێ ئه‌گه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ی ئه‌نجامی ده‌دا سه‌ر به‌ هێزه‌ چه‌كداره‌كان یاخود له‌ هێزه‌كانی ئاسایشی ناوخۆ بێت یاخود ئه‌وكه‌سه‌ی سیفه‌ته‌ فه‌رمیه‌كه‌ی به‌كاردێنێ یان ئه‌وه‌ی ئاگاداری نهێنی كه‌سه‌كان یان خێزانی كه‌سه‌كان بێ به‌ حوكمی فرمانه‌كه‌ی یاخود پیشه‌و كاره‌كه‌ی و هه‌ركه‌سێكی ئامێری په‌یوه‌ندی غه‌یری خۆی به‌كاربێنی بۆ ئه‌نجامدانی یه‌كێك له‌و كرده‌وه‌ ناوبراوانه‌.مادده‌ی شه‌شه‌م:پێویســـــته‌ كۆمپانیاكانی په‌یوه‌ندی كردن، ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ هه‌رێمــدا كارده‌كه‌ن ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ بكه‌ن:یه‌كه‌م: پلیتی مۆبایلی ئه‌لكترۆنی و ئامێره‌كانی په‌یوه‌ندییه‌ ئه‌لكترۆنیه‌كان و ته‌له‌فۆنه‌ گوازراوه‌كانی دیكه‌ كه‌ له‌و كۆمپانیایه‌وه‌ ده‌رچوون به‌ر له‌ جێبه‌جێ كردنی ئه‌م یاسایه‌ به‌ ناوی ئه‌و كه‌سه‌ی هه‌یه‌تی و هاوبه‌ش نیه‌ تۆمار ده‌كرێ و ئه‌مه‌ش له‌ ماوه‌ی شه‌ش مانگ ده‌بێ له‌ رۆژی ته‌واو بوونیه‌وه‌ و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی پلیتی ئه‌و كه‌سه‌ی له‌ لایه‌تی گه‌ر له‌و ماوه‌یه‌ سه‌ردانی كۆمپانیاكه‌ نه‌كات.دووه‌م: پێشكه‌ش كردنی هه‌ر زانیارییه‌كی په‌یوه‌ندیی به‌ پلیتی به‌شداربوون و به‌شداربووه‌وه‌ هه‌بێ بۆ دادگای تایبه‌ت له‌ كاتی پیویستدا.سێیه‌م : ئه‌و كۆمپانیایه‌ی سه‌رپێچی بڕگه‌كانی (یه‌كه‌م و دووه‌م) له‌م مادده‌یه‌ ده‌كه‌ن به‌غه‌رامه‌یه‌ك سزاده‌درێ كه‌ له‌ په‌نجا ملیۆن دینار كه‌متر نه‌بێ و له‌ سه‌د ملیۆن دیناریش زیاتر نه‌بێ.مادده‌ی حه‌وته‌م:پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.مادده‌ی هه‌شته‌م:ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی ده‌رچوونیه‌وه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێ و له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قائیعی كوردستان) دا بڵاو ده‌كرێته‌وه‌. عدنان موفتیسه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانییكوردستان ـ عیراق هۆیه‌ پێویستییه‌كانی ده‌رچواندنیئه‌م یاسایه‌سه‌باره‌ت به‌و په‌ره‌سه‌ندنه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری و سیاسیه‌ی كه‌ به‌ سه‌ر ژیانی هاووڵاتییاندا له‌ هه‌رێمی كوردستاندا هاتووه‌ و سه‌باره‌ت به‌ خواستی لاوانی به‌ گه‌یشتن به‌و په‌ره‌سه‌ندنه‌ ته‌كنۆلۆجییه‌ی له‌ جیهاندا به‌رپا بووه‌ وئه‌م په‌ره‌سه‌ندنه‌ش بووه‌ته‌ هۆی ئاسانبوونی په‌یوه‌ندییه‌كان له‌ نێوانی گه‌لاندا و، چونكه‌ ته‌له‌فۆنی خانه‌یی (مۆبایل) و پۆسته‌ی ئه‌لكترۆنی و هۆیه‌ نوێیه‌كانی په‌یوه‌ندی كردن به‌ جۆرێكن له‌ جۆره‌كانی ئه‌م په‌ره‌سه‌ندنانه‌ و ئه‌م هۆیانه‌ی كاری نه‌رێن ده‌كه‌نه‌ سه‌ر ره‌وشتی لاوان و كه‌سه‌كان و منداڵان و به‌ پێی ئه‌و رێبازه‌ی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان گرتوویه‌تیه‌ به‌ر بۆ دامه‌زراندنی كۆمه‌ڵگایه‌كی مه‌ده‌نی شارستانی له‌ سه‌ر بنچینه‌یه‌كی دروست و له‌ پێناوی سزادانی ئه‌وانه‌ی به‌ خراپی ئه‌و ئامێرانه‌ به‌كاردێنن و تاكو نه‌هێلن كاربكه‌نه‌ سه‌ر ئازادی كه‌سه‌كان و دركاندنی نهێنی كه‌سیه‌تیان و خراپه‌ گه‌یاندن به‌ ره‌وشت و سیسته‌می گشتی وئادابی گشتی، بۆیه‌ ئه‌م یاسایه‌ ده‌رچووێنرا....

یاسای سزادانی هه‌ر پیاوێك كه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی دادگا ماره‌یی ژن بكات به‌ ناوی خوای به‌خشنده‌ و میهره‌بانبه‌ ناوی گه‌له‌وه‌ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراقژماره‌ی ده‌رهێنان: 6 رۆژی ده‌رهێنان: 30/6/2001 "بڕيار" پشت به‌ حوكمه‌كانی بڕگه‌ی (1)ی‌ مادده‌ی (56) و مادده‌ی (53) له‌ یاسای ژماره‌ (1)ی هه‌مواركراوی ساڵی (1992) و، له‌سه‌ر داواكردنی ژماره‌ی یاسایی له‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن وئه‌و یاساكارییه‌ش كه‌ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له‌ دانیشتنی ژماره‌ (16)ی رۆژی (28/6/2001)یدا ئه‌نجامی داوه‌ و به‌ پێی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ش كه‌ بڕگه‌ی (3)ی یاسای ژماره‌ (10) ی ساڵی 1997 پێمانی داوه‌، بڕیاری ده‌رهێنانی ئه‌م یاسایەی خوارەوەماندا: یاسای ژماره‌ (6)ی ساڵی 2001یاسای سزادانی هه‌ر پیاوێك كه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی دادگا ماره‌یی ژن بكات مادده‌ی یه‌كه‌م:هه‌ر پیاوێ له‌ ده‌ره‌وه‌ی دادگا ماره‌ی ژنی خۆی ببڕێ سزا ده‌درێ به‌ حه‌پس كردنی بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ شه‌شه‌ مانگ كه‌متر نه‌بێ و له‌ ساڵێك زیاتر نه‌بێ، یان به‌ غه‌رامه‌یه‌ك له‌ (3) سێ هه‌زار دینار كه‌متر نه‌بێ و له‌ پێنج هه‌زار دینار زیاتر نه‌بێ. خۆ ئه‌گه‌ر هات و ژنی هه‌بوو وله‌ ده‌ره‌وه‌ی دادگا ژنێكی دیكه‌ی به‌سه‌ر هێنا، ئه‌وه‌ له‌و باره‌دا سزای حه‌پسییه‌كه‌ی بۆ ماوه‌یه‌ك ده‌درێ له‌ (3) سێ ساڵ كه‌متر نه‌بێ و له‌ پێنج ساڵیش زیاتر نه‌بێ. مادده‌ی دووه‌م:هه‌ر ده‌قێ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بێت ناخرێته‌ به‌ر كار.مادده‌ی سێیه‌م:پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بخه‌نه‌ به‌ركار. مادده‌ی چواره‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ (وه‌قایعی كوردستان)دا ده‌خرێته‌ به‌ر كار. د. رۆژ نوری شاوه‌یس سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق ...

به‌ناوی خوای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستان - عێراقژماره‌ی ده‌رهێنان: 6رۆژی ده‌رهێنان: 7/5/2002 پشت به‌ حوكمه‌كانی بڕگه‌ (1)ی مادده‌ی (56) و مادده‌ی (53) له‌ یاسای ژماره‌ (1)ی هه‌مواركراوی ساڵی (1992)و، له‌سه‌ر داوای وه‌زیری داد و ره‌زامه‌ندیی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و ئه‌و یاساكارییه‌ش كه‌ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له‌ دانیشتنی ئاسایی ژماره‌ (13)ی رۆژی (6/5/2002)یدا ئه‌نجامی داوه‌و، به‌پێی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ش كه‌ بڕگه‌ (3)ی مادده‌ی دووه‌می یاسای ژماره‌ (10)ی ساڵی 1997 پێمانی داوه‌، بڕیاری ده‌رهێنانی ئه‌م یاسایه‌ی خواره‌وه‌مان دا: یاسای ژماره‌ (6)ی ساڵی 2002مادده‌ی یه‌كه‌م:بڕی ئه‌و غه‌رامانه‌ی كه‌ ده‌قه‌كانیان له‌ یاسای سزاكانی ژماره‌ (111)ی هه‌موار كراوی ساڵی (1969)دا هاتووه‌، به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌بن:یه‌كه‌م: سه‌رپێچییه‌كان له‌ (50) په‌نجا دینار كه‌متر نه‌بێ و له‌ (300) سێ سه‌د دینار زیاتر نه‌بێ.دووه‌م: كه‌تن (الجنج) له‌ (301) سێ سه‌دو یه‌ك دینار كه‌متر نه‌بێ و له‌ (1500) هه‌زارو پێنج سه‌د دینار زیاتر نه‌بێ.سێیه‌م: جینایه‌ت له‌ (1501) هه‌زارو پێنج سه‌دو یه‌ك دینار كه‌متر نه‌بێ و له‌ (5000) پێنج هه‌زار دینار زیاتر نه‌بێ.مادده‌ی دووه‌م:دادگا، له‌ هه‌ر رۆژه‌ی كه‌ حوكمدراو له‌ ته‌وقیفدا به‌سه‌ری ده‌بات بیست دینار له‌ غه‌رامه‌كه‌ی كه‌م ده‌كاته‌وه‌.مادده‌ی سێیه‌م:ئه‌گه‌ر جورمێك ته‌نها به‌ غه‌رامه‌ حوكم درا بێ و حوكمدراوه‌كه‌ غه‌رامه‌كه‌ نه‌دات، ئه‌وه‌، له‌و باره‌دا دادگا له‌جیاتی هه‌ر بیست دیناره‌وه‌ یه‌ك رۆژ حوكمی حه‌پسی ده‌دات، به‌ مه‌رجی ماوه‌ی حه‌پسه‌كه‌، له‌ هه‌موو حاڵه‌تێكدا، له‌ دوو ساڵ نه‌ترازێ. مادده‌ی چواره‌م:حوكمه‌كانی بڕگه‌ی سێیه‌م له‌ بڕیاری ژماره‌ (104)ی رۆژی (27/1/1988)ی ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردایه‌تی شۆڕش (مجلس قیاده‌ الپوره‌) له‌ هه‌رێمی كوردستانی عێراقدا له‌كار ده‌خرێ.مادده‌ی پێنجه‌م:هه‌ر ده‌قێ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بێ، ناخرێته‌ به‌ركار.مادده‌ی شه‌شه‌م:پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بخه‌نه‌ به‌ركار.مادده‌ی حه‌وته‌م:ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ (وه‌قایعی كوردستان)دا، ده‌خرێته‌ به‌ركار. د.رۆژ نوری شاوه‌یس سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی – عێراق ...

به‌ناوی خودای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌په‌رله‌مانی كوردستان ـ عێراقژماره‌ی ده‌رچوون: 10مێژووی ده‌رچوون: 7/7/2018 پشت به‌ حوكمی بڕگه‌ی (1) له‌ مادده‌ی (56)ی یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراو و، له‌سه‌ر داوای ژماره‌ی یاسایی ئه‌ندامانی په‌رله‌مان، و له‌سه‌ر ئه‌و یاساكارییه‌ش كه‌ په‌رله‌مان له‌ دانیشتی ئاسایی ژماره‌ (1)ی رۆژی 26/6/2018 ئه‌نجامیداوه‌ و، به‌پێی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ش كه‌ له‌ بڕگه‌ی (سێیه‌م)ی (مادده‌ی یه‌كه‌م) له‌ یاسای ژماره‌ (2)ی ساڵی 2017 به‌ده‌سه‌ڵاتی سه‌رۆكایه‌تی په‌رله‌مان دراوه‌، بڕیاری ده‌ركردنی ئه‌م یاسایه‌ی دا: یاسای ژماره‌ (6)ی ساڵی 2018یاسای به‌ركاركردنی یاسای نه‌هێشتنی بازرگانی كردن به‌ مرۆڤ ژماره‌ (28)ی ساڵی 2012 له‌ هه‌رێمی كوردستان- عێراق مادده‌ی (1):یاسای نه‌هێشتنی بازرگانی كردن به‌ مرۆڤ ژماره‌ (28)ی ساڵی 2012 له‌ هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق به‌ركارده‌بێت و، كار به‌ حوكمه‌كانی ده‌كرێت.مادده‌ی (2):دامه‌زراوه‌ و فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق و ئه‌وانه‌ی خاوه‌ن پۆستن تیایاندا، جێگه‌ی دامه‌زراوه‌ و فه‌رمانگه‌كانی ناوه‌ندی و ئه‌وانه‌ی خاوه‌ن پۆستن تیایاندا، له‌ هه‌رشوێنێكی ئه‌م یاسایه‌دا هاتبن ده‌گرنه‌وه‌.مادده‌ی (3):پێویسته‌ له‌سه‌ر لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.مادده‌ی (4):كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یان بڕیارێك ناكرێت كه‌ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا ناكۆك بێت.مادده‌ی (5):ئه‌م یاسایه‌ له‌ ڕۆژی بڵاوبوونه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قایعی كوردستان)دا جێبه‌جێ ده‌كرێت. بێگەرد دڵشاد شکرللە جعفر ابراهیم ئیمینکی یوسف محمد صادق سکرتێری پەرلەمانی جێگری سەرۆکی پەرلەمانی سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان-عێراق کوردستان-عێراق کوردستان-عێراق هۆیه‌كانی ده‌رچواندنله‌ پێناو نه‌هێشتنی تاوانه‌كانی بازرگانی كردن به‌ مرۆڤ و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی شوێنه‌واره‌ ترسناكه‌كانی تاوانه‌كه‌ و سزادانی تاوانباران و پاراستنی شكۆی تاكه‌كان و جێبه‌جێكردنی یاساكه‌ له‌ هه‌رێمدا، ئه‌م یاسایه‌ ده‌رچوێنرا. ...

یاسای به‌ ده‌ركردنی ژن له‌ حوكمه‌كانی بڕگه‌ی (1)ی مادده‌ی (41)ی یاسای سزاكانی ژماره‌ (111) ی هه‌مواركراوی ساڵی (1969) به‌ ناوی خوای به‌خشنده‌ و میهره‌بانبه‌ ناوی گه‌له‌وه‌ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانیی عێراقژماره‌ ده‌رهێنان: 7 رۆژی ده‌رهێنان 30/6/2001 پشت به‌ حوكمه‌كانی بڕگه‌ی (1)ی له‌ مادده‌ی (56) و مادده‌ی (53) له‌ یاسای ژماره‌ (1)ی هه‌مواركراوی ساڵی (1992) و ،له‌سه‌ر داواكردنی ژماره‌ی یاسایی له‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن وئه‌و یاساكارییه‌ش كه‌ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له‌ دانیشتنی ژماره‌ (16)ی رۆژی (28/6/2001)یدا ئه‌نجامی داوه‌ و، به‌ پێی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ش كه‌ بڕگه‌ی (3) ی یاسای ژماره‌ (10) ی ساڵی 1997 پێمانی داوه‌، بڕیاری ده‌رهێنانی ئه‌م یاسایه‌ی خوارەوەماندا: یاسای ژماره‌ (7)ی ساڵی 2001یاسای به‌ ده‌ركردنی ژن له‌ حوكمه‌كانی بڕگه‌ی (1)ی مادده‌ی (41)ی یاسای سزاكانی ژماره‌ (111) ی هه‌مواركراوی ساڵی (1969) مادده‌ی یه‌كه‌م:ژن (الزوجه‌) له‌ حوكمه‌كانی بڕگه‌ (1)ی مادده‌ی (41)ی یاسای سزاكانی ژماره‌ (111) ی هه‌مواركراوی ساڵی (1969) هه‌ڵده‌بوێردرێ (تستثنی).مادده‌ی دووه‌م:هه‌ر ده‌قێ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بێت ناخرێته‌ به‌ر كار.مادده‌ی سێیه‌م:پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بخه‌نه‌ به‌ركار. مادده‌ی چواره‌م: ئه‌م یاسایه‌، له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ (وه‌قایعی كوردستان)دا ده‌خرێته‌ به‌ر كار. د. رۆژ نوری شاوه‌یس سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق...

یاسای سزا دانی هه‌ڵگرتن و دروست كردن وبه‌كارهێنانی ته‌قه‌ مه‌نی (متفجرات و مفرقعات) به‌ناوی خوای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ ناوی گه‌لئه‌نجوومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراقژماره‌ بڕیار:32مێژووی بڕیار 14/11/199223/ گه‌ڵا رێزان/ 2692 كبڕیار به‌پێی حوكمی بڕگه‌ی (1)ی له‌ مادده‌ی (56)ی یاسای ژماره‌ (1)ی سالی 1991 و له‌سه‌ر پێشنیازی ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستان، ئه‌نجوومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له‌ دانیشتنی 2/11/1992 دا ئه‌م یاسایه‌ی ده‌ركرد:یاسای ژماره‌ (8) ساڵی 1992یاسای سزا دانی هه‌ڵگرتن و دروست كردن وبه‌كارهێنانی ته‌قه‌مه‌نی (متفجرات و مفرقعات) 1-هه‌ر كه‌سێك به‌بێ مۆڵه‌ت له‌ لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتێكی میری ی ده‌سه‌ڵات پێدراوه‌ ته‌قه‌مه‌نی (متفجرات و مفرقعات) دروست بكا یا له‌ ده‌ره‌وه‌ بیهێنێ (استیراد) یا له‌ لای بێ، به‌ زیندانیكردن كه‌ له‌ له‌ پازده‌ ساڵ زیاتر نه‌بێ سزا ده‌درێ. ئه‌و شنانه‌ش به‌ حوكمی ته‌قه‌مه‌نی دادده‌نرێ كه‌ بۆ پێك هێنانیان به‌كار دده‌هێنرێن. هه‌روه‌ها ئه‌و جیهاز و ئامێرو ئه‌ده‌واتانه‌ش كه‌بۆ دروستكردن و ته‌قاندنیان به‌ كار ده‌هێنرێن.2-هه‌ر كه‌سێك ته‌قه‌مه‌نی (متفجرات و مفرقعات) ی به‌ ئامانجی تێكادن یا رێككه‌وتن له‌گه‌ڵ دوژمنانی گه‌لی كوردستاندا به‌كار هێنا یا ده‌ستی دایه‌ به‌كارهێنانی (شروع) به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ یانی خه‌ڵكی بخاته‌ مه‌ترسییه‌وه‌ یا زه‌ره‌ رێكی گه‌وره‌ به‌ كه‌سان بگه‌یه‌نێ یا ببیته‌ هۆی مردنیان، به‌ ئیعدام كردن سزا ده‌درێ.3-ده‌بێ وه‌زیره‌ په‌یوه‌نداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێ به‌جێ بكه‌ن.4-ئه‌م یاسایه‌ دوای پازده‌ رۆژ له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ یه‌وه‌ له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیدا كاری پێده‌كرێ. نه‌ژاد احمد عزیز ئاغا و/ سه‌رۆكی ئه‌نجوومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق...

به‌ناوی خودای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌په‌رله‌مانی كوردستان-عێراق پشت به‌ حوكمی بڕگه‌ی (1 ) له‌ مادده‌ی (56)ی یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراوو، له‌سه‌ر داوای ژماره‌ی یاسایی ئه‌ندامانی په‌رله‌مان، په‌رله‌مانی كوردستان-عێراق له‌ دانیشتی ئاسایی ژماره‌ (28)ی رۆژی 21/6/2011 بڕیاری ده‌رچوواندنی ئه‌م یاسایه‌ی دا: یاسای ژماره‌ (8)ی ساڵی 2011یاسای به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی خێزان له‌ توند و تیژی له‌ هه‌رێمی كوردستان-عێراق مادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌م زاراوانه‌ی خواره‌وه‌ ماناكانی به‌رامبه‌ریانه‌ بۆ مه‌به‌ستی ئه‌م یاسایه‌: یه‌كه‌م: هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستان-عێراق.دووه‌م: خێزان: كۆمه‌ڵه‌ كه‌سێكی سروشتین، په‌یوه‌ندی هاوسه‌رگیری یان خزمایه‌تیان تاكو پله‌ی چواره‌م هه‌یه‌ و ئه‌وانه‌ی به‌پێی یاسا هاتوونه‌ته‌ ناو خێزانه‌وه‌.سێیه‌م: توند و تیژی خێزانی: هه‌ر كردارێك یان وته‌یه‌ك یان هه‌ڕه‌شه‌ یان پێ لێبكرێت له‌سه‌ر بنه‌مای جۆری كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ چوارچێوه‌ی په‌یوه‌ندی خێزانیدا كه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای هاوسه‌رگیری یان خزمایه‌تی تا پله‌ی چواره‌م بنیات نرابێ و ئه‌وانه‌ی به‌پێی یاسا هاتوونه‌ته‌ ناو خێزانه‌وه‌ ئه‌شێ له‌ باری جه‌سته‌یی و جنسی و ده‌روونییه‌وه‌ زیانیان پێ بگه‌یه‌نی و ماف و ئازادییان له‌ده‌ست بدات. چواره‌م: دادگا: دادگای به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی توندوتیژی خێزانی. مادده‌ی دووه‌م: یه‌كه‌م: هه‌ر كه‌سێك كه‌ په‌یوه‌ستی هه‌بێ به‌ په‌یوه‌ندییه‌كی خێزانی، ئه‌نجامدانی توندوتیژی له‌ چوارچێوه‌ی خێزاندا لێ قه‌ده‌غه‌ ده‌كرێ له‌وانه‌ش: توندوتیژی جه‌سته‌یی و جنسی و ده‌روونی و، ئه‌م كرده‌وانه‌ش وه‌ك نموونه‌ به‌ توندوتیژی خێزانی داده‌نرێت: هاوسه‌رگیری به‌زۆر.هاوسه‌رگیری ژن به‌ ژن (شغار) و منداڵ به‌ شوودان. به‌ شوودان له‌جیاتی خوێن. لێك جوداكردنه‌وه‌ی به‌زۆر (الطلاق بالاكراه).بڕینی په‌یوه‌ندی كۆمه‌ڵایه‌تی (صله‌ الارحام). مێرد به‌ زۆر ژنی خۆی ناچاری به‌دڕه‌وشی و كاری داوێن پیسی بكات. خه‌ته‌نكردنی مێیینه‌. ناچاكردنی تاكه‌كانی خێزان بۆ جێهێشتنی فه‌رمانبه‌ریه‌تی به‌ ناره‌زایه‌تی خۆیان. ناچاركردنی منداڵ بۆ كاركردن و سواڵكردن و به‌جێهێشتنی خوێندن. 10ـ خۆكوشتن له‌ ئه‌نجامی توندوتیژی خێزان. 11ـ له‌ بار بردن له‌ ئه‌نجامی توندوتیژی خێزان. 12ـ لێدانی تاكه‌كانی خێزان و منداڵ به‌ هه‌ر بیانوویه‌ك بێت. 13ـ سووكایه‌تی پێ كردن و جنێودان و جنێو دان به‌ كه‌س و كارو به‌كه‌م سه‌یركردنی و ئازاردانی و گوشار بۆ هێنانی ده‌روونی و پێشێل كردنی مافه‌كانی و به‌زۆر سه‌رجێی كردن. دووه‌م: بۆ زیان پێكه‌وتوو له‌ توندوتیژی خێزانی هه‌یه‌ زامنكاری پاراستنی له‌ توندوتیژی هه‌بێت.سێیه‌م: داوا له‌ كێشه‌ی توندوتیژی خێزانی له‌لایه‌ن زیان پێكه‌وتوو یان ئه‌وه‌ی به‌پێی یاسا شوێنی ده‌گرێته‌وه‌ ده‌جوولێنرێ و دادگا یان لێكۆڵه‌ره‌وه‌ یان به‌رپرسی بنكه‌ی پۆلیس یان داواكاری گشتی لێ ئاگادار ده‌كاته‌وه‌.له‌سه‌ر كارمه‌ندانی بواری ته‌ندروستی و په‌روه‌رده‌ و بنكه‌ فه‌رمییه‌كانه‌ بۆ هاوكاری كردنی قوربانیانی توندوتیژی خێزانی هه‌واڵ بده‌ن.چواره‌م: رێكاره‌كانی لێكۆڵینه‌وه‌ و دادگایی كردن له‌ كێشه‌كانی توندوتیژی خێزانی نهێنی ده‌بێت. مادده‌ی سێیه‌م: یه‌كه‌م: دادگایه‌كی تایبه‌تمه‌ند به‌ بابه‌ته‌كانی به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی توند و تیژی خێزانی به‌ پێی (یاسای ده‌سه‌ڵاتی دادوه‌ریی هه‌رێم) ژماره‌ (23)ی ساڵی 2007 پێكده‌هێنرێ. دووه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر وه‌زاره‌تی كاروكاروباری كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ هه‌رێم شوێنی حه‌وانه‌وه‌ بۆ قوربانیانی توند و تیژی خێزانی دابین بكات. سێیه‌م: قوربانیانی توندوتیژی خێزانی تۆڕی پاراستنی كۆمه‌ڵایه‌تی بیانگرێته‌وه‌. چواره‌م: له‌سه‌ر وه‌زاره‌تی ته‌ندروستیه‌ به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌تی كاروكاروباری كۆمه‌ڵایه‌تی چاودێری ته‌ندروستی ده‌سته‌به‌ر بكه‌ن و سه‌ر له‌نوێ شیاندن بۆ زیان پێكه‌وتووانی توندوتیژی خێزانی بكه‌نه‌وه‌.پێنجه‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی نه‌هێشتنی توندوتیژی دژی ئافره‌ت له‌ وه‌زاره‌تی ناوخۆ به‌ به‌دواداچوون بۆ كێشه‌كانی توندوتیژی خێزانی ده‌كات.شه‌شه‌م: له‌سه‌ر وه‌زاره‌تی ناوخۆیه‌ به‌شێكی تایبه‌ت له‌ ناو پۆلیس بكاته‌وه‌ كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی بنه‌ڕه‌تی له‌ پۆلیسی ئافره‌ت پێكهاتبێت و هه‌ڵس و كه‌وت له‌ كێشه‌كانی توندوتیژی خێزانی بكه‌ن. حه‌وته‌م: له‌سه‌ر وه‌زاره‌تی ناوخۆ و ده‌سته‌ فه‌رمییه‌ پسپۆڕه‌كانه‌ ریكلام بۆ رۆشنبیریه‌تی به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی توندوتیژی خێزانی بكه‌ن. مادده‌ی چواره‌م: یه‌كه‌م: دادگای تایبه‌تمه‌ند له‌كاتی پێویستدا یان له‌سه‌ر داوای یه‌كێك له‌ تاكه‌كانی خێزان یان ئه‌وه‌ی نوێنه‌رایه‌تی ده‌كات (فه‌رمانی پاراستن) وه‌ك رێكارێكی كاتی بۆ پاراستنی توندوتیژی خێزانی ده‌ربكات، به‌مه‌رجێ فه‌رمانه‌كه‌ ماوه‌ی پاراستنه‌كه‌ له‌ خۆ بگرێت و له‌سه‌ر دادگاشه‌ به‌پێی پێویست درێژی بكاته‌وه‌. دووه‌م: پێویسته‌ ئه‌وه‌ی داوای پاراستنی كردووه‌ واز له‌و فه‌رمانه‌ بهێنێ به‌پێی هاتنه‌كایه‌ی شتی نوێ و له‌سه‌ر دادگاشه‌ ته‌ئكید له‌وه‌ بكاته‌وه‌ كه‌ داوای هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌كه‌ به‌ ئاره‌زوو پێشكه‌ش كراوه‌ و له‌ به‌رژه‌وه‌ندی زیان لێكه‌وتووه‌.سێیه‌م: فه‌رمانی پاراستن ئه‌مانه‌ له‌خۆ ده‌گرێ:به‌ڵێننامه‌یه‌ك له‌ شكات لێ كراو كه‌ ده‌ست درێژی ناكاته‌ سه‌ر زیان لێكه‌وتوو یان هه‌ر تاكێك له‌ تاكه‌كانی خێزان. گواستنه‌وه‌ی قوربانی بۆ نزیكترین نه‌خۆشخانه‌ یان بنكه‌ی ته‌ندروستی بۆ چاره‌سه‌ركردنی له‌كاتی پێویستدا یان ئه‌گه‌ر قوربانی خۆی ئه‌مه‌ی داوا كرد. به‌بڕیارێكی دادگا و بۆ ئه‌و ماوه‌یه‌ی كه‌ به‌ مه‌ترسی بۆ سه‌ر شكاتكه‌ر یان بۆ سه‌ر هه‌ر تاكێك له‌ تاكه‌كانی خێزان ده‌زانرێ نابێ رێگا به‌شكات لێكراو بدرێت بچێته‌ ماڵی خێزانی. چواره‌م: له‌ حاڵه‌تی پێشیل كردنی فه‌رمانی پاراستن، سه‌رپێچیكه‌ر بۆ ماوه‌یه‌ك ده‌گیرێ كه‌ له‌ (48) سه‌عات زیاتر نه‌بێ یان به‌ غه‌رامه‌یه‌ك سزا ده‌درێ كه‌ له‌ (300،000) هه‌زار دینار كه‌متر نه‌بێ. مادده‌ی پێنجه‌م:پێویسته‌ له‌سه‌ر دادگا لایه‌نه‌كانی شكایه‌ت ره‌وانه‌ی لیژنه‌یه‌ك بكات كه‌ له‌شاره‌زا و پسپۆران پێك ده‌هێنرێ بۆ چاكردنه‌ه‌ی نێوانیان پێش ئه‌وه‌ی كێشه‌كه‌ ره‌وانه‌ی دادگای تایبه‌تمه‌ند له‌و كێشانه‌ بكرێت كه‌ ئه‌شێ ئاشته‌واییان تێدا بكرێت، به‌مه‌رجێ كار له‌ رێكاره‌كانی پاراستن نه‌كات كه‌ له‌م یاسایه‌دا هاتووه‌. مادده‌ی شه‌شه‌م:له‌گه‌ڵ زیان نه‌گه‌یاندن به‌ هه‌ر سزایه‌كی توندتر كه‌ ده‌قی له‌ یاساكانی به‌ركاری هه‌رێمدا هاتووه‌: یه‌كه‌م: هه‌ر كه‌سێك هانی ئه‌نجامدانی كرده‌وه‌ی خه‌ته‌نه‌كردنی مێینه‌ی دا به‌ غه‌رامه‌یه‌ك سزا ده‌درێت كه‌ له‌ (1000،000) یه‌ك میلۆن دینار كه‌متر نه‌بێ و له‌ (5000،000) پێنج ملیۆن دیناریش زیاتر نه‌بێ. دووه‌م: هه‌ر كه‌سێك كرده‌وه‌ی خه‌ته‌نه‌كردنی مێینه‌ی ئه‌نجامدا یان به‌شداری تێداكرد سزای به‌ندكردنی بۆ ماوه‌یه‌ك ده‌یگرێته‌وه‌ كه‌ له‌ (6) مانگ كه‌متر نه‌بێت و له‌ (2) دوو ساڵیش زیاتر نه‌بێت و غه‌رامه‌یه‌كیشی لێ وه‌رده‌گیرێ كه‌ له‌ (2000،000) دوو ملیۆن دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌ (5000،000) پێنج ملیۆن دیناریش زیاتر نه‌بێت یان به‌ یه‌كێك له‌و دوو سزایه‌. سێیه‌م: هه‌ر كه‌سێك كرده‌وه‌ی خه‌ته‌نه‌كردنی مێینه‌ی ناكامی ئه‌نجام دا یان به‌شداری تێدا كرد سزای به‌ندكردن بۆ ماوه‌یه‌ك ده‌یگرێته‌وه‌ كه‌ له‌ (1) ساڵێك كه‌متر نه‌بێت و له‌ (3) ساڵیش زیاتر نه‌بێ و غه‌رامه‌یه‌كیشی لێ وه‌رده‌گیرێ كه‌ (5000،000) پێنج ملیۆن دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌ (10،000،000) ده‌ ملیۆن دیناریش زیاتر نه‌بێت یان به‌یه‌كێك له‌و دوو سزایه‌. چواره‌م: باری تاوانكار توندتر ده‌بێ ئه‌گه‌ر بكه‌ره‌كه‌ پزیشك بوو، یان ده‌رمانساز بوو، یان كیمیایی بوو، یان مامان بوو، یان یاریده‌ده‌ره‌كانیان بوون و له‌سه‌ر دادگاشه‌ فه‌رمان بدات پیشه‌كه‌ی یان كاره‌كه‌ی بۆ ماوه‌یه‌ك لێ قه‌ده‌غه‌ بكات كه‌ له‌ سێ ساڵ زیاتر نه‌بێت. مادده‌ی حه‌وته‌م: له‌گه‌ڵ زیان نه‌گه‌یاندن به‌ هه‌ر سزایه‌كی توندتر كه‌ ده‌قه‌كه‌ی له‌یاسا كارپێكراوه‌كانی هه‌رێمدا هاتووه‌: هه‌ر كه‌سێك توندوتیژییه‌كی خێزانی ئه‌نجام بدات بۆ ماوه‌یه‌ك سزای به‌ندكردن ده‌یگرێته‌وه‌ كه‌ له‌شه‌ش مانگ كه‌متر نه‌بێت و له‌ سێ ساڵیش زیاتر نه‌بێت و به‌ غه‌رامه‌یه‌ك كه‌ له‌ یه‌ك ملیۆن دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌ پێنج ملیۆن دیناریش زیاتر نه‌بێت یان به‌یه‌كێك له‌و دوو سزایه‌. مادده‌ی هه‌شته‌م: حوكمه‌كانی یاسای سزادانی عێراقی ژماره‌ (111)ی ساڵی 1969 ی هه‌مواركراو و یاسای ئوسووڵی دادگایی كردنی سزاییه‌كانی ژماره‌ (23)ی ساڵی 1971ی هه‌مواركراو و یاسای هه‌مواركردنی پیاده‌كردنی یاسای باری كه‌سێتی ژماره‌ (15)ی ساڵی 2008 و یاساكانی دیكه‌ی به‌ركار له‌ هه‌رێم پێاده‌ ده‌كرێن ئه‌گه‌ر هیچ ده‌قێك له‌م یاسایه‌دا له‌سه‌ری نه‌هاتبوو. مادده‌ی نۆیه‌م:پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن. مادده‌ی ده‌یه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوبوونه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قائیعی كوردستان) جێبه‌جێ ده‌كرێت. محمد قادر عبدالله (د. كه‌مال كه‌ركووكی) سه‌رۆكی په‌رله‌مانی كوردستان-عێراق هۆیه‌ پێویستیه‌كانتوندوتیژی خێزانی دیارده‌یه‌كی نه‌رێنی دژ به‌ پره‌نسیپه‌كانی شه‌ریعه‌ته‌ ئاسمانییه‌كان و مافه‌كانی مرۆڤه‌ و له‌به‌رئه‌وه‌ی خێزان بنه‌مایه‌ی كۆمه‌ڵگایه‌ و له‌ پێناو پاراستنی له‌ هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ و پاراستنی تاكه‌كانی و وه‌رگرتنی رێكاری یاسایی بۆ دروستی و سه‌قامگیری و قه‌ده‌غه‌كردنی توندوتیژی خێزانی به‌رێگای خۆپاراستن به‌ر له‌ روودانی و گه‌ڕان به‌دوای دۆزینه‌وه‌ی چاره‌سه‌ری چاكسازی و چاره‌كردن دوای روودانی، بۆیه‌ ئه‌م یاسایه‌ ده‌رچووێندرا. ...

به‌ناوی خودای به‌خشنده و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌په‌رله‌مانی كوردستان ـ عێراقپاڵپشت به‌ حوكمی بڕگه‌ی (1)ی‌ مادده‌ی (56) لە یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراو و بڕگەی (یەكەم)ی ماددەی (77) لە پەیڕەوی ناوخۆی پەرلەمانی كوردستان - عێراق، و له‌سه‌ر داوای ژمارەی یاسایی ئەندامانی پەرلەمان، په‌رله‌مانی كوردستان له‌ دانیشتنی ئاسایی ژماره‌ (7)ی ڕۆژی 22/6/2022 ئەم یاسایه‌ی په‌سه‌ندكرد:یاسای ژماره‌ (8)ی ساڵی 2022یاساى گرتنی كاڵای قاچاغ و قەدەغەكراو لە مامەڵەپێكردنلە هەرێمی كوردستان ـ عێراق مادده‌ی (1) بۆ مەبەستى حوکمەکانى ئەم یاسایە، ئەم زاراوە و دەستەواژانەی خوارەوە ماناکانى بەرامبەریان دەگەیەنن:-یەکەم/ هەرێم: هەرێمى کوردستان - عێراق.دووەم/ ئەنجومەن: ئەنجومەنى وەزیرانى هەرێم.سێیەم/ کاڵاى قاچاغ: هەر کاڵایەکە کە لە دەرەوەى یاسا و ڕێکسازییە کارپێکراوەکان لە هەرێم، بەبێ جێبەجێکردنى پابەندیی ڕەسم و باجى گومرگى، هاوردە و هەناردە دەکرێت، یان هێنان و بردنیانی پێوەدەكرێت.چوارەم/ کاڵاى قەدەغەکراو: هەر کاڵایەکە كە بەپێى یاسا بەرکارەکانى هەرێم، لەڕێگەی لایەنە پەیوەندیدارەکانەوە، مامەڵە و ئاڵوگۆڕ پێکردنی، لە بازاڕەکانى ناوخۆى هەرێمدا، قەدەغە دەکرێت.پێنجەم/لیژنە: ئەو لیژنە تایبەتمەندەیە کە بەپێى حوکمەکانى ئەم یاسایە پێکدەهێندرێت. مادده‌ی (2) هەردوو وەزارەتى ناوخۆ و کاروبارى پێشمەرگە، دەزگاى ئاسایشى هەرێم و بەرێوەبەرایەتى گشتى گومرکەکان، دەسەڵاتیان هەیە بۆگرتنى:-یەکەم: ئەو کاڵایانەى کە بۆ قاچاغیپێکردن ئامادەکراون لەگەڵ ئامرازى بەکارهاتوو لە گواستنەوەیاندا.دووەم: کاڵاى قەدەغەکراو لەگەڵ ئامرازى بەکارهاتوو لە گواستنەوەیاندا.مادده‌ی (3) یەکەم/ لە هەر پارێزگا و ئیدارەیەكی سەربەخۆ، لیژنەیەک بە سەرۆکایەتى جێگرى پارێزگار یان جێگرى سەرپەرشتیارى ئیدارەى سەربەخۆ و بە ئەندامێتى نوێنەرى هەر یەک لە وەزارەتەکانى ناوخۆ، کاروبارى پێشمەرگە، دارایى و ئابوورى، بازرگانى و پیشەسازى، کشتوکاڵ و سەرچاوەکانى ئاو، تەندروستى، و دەزگاى ئاسایشى هەرێم و داواکارى گشتى، پێكدێت.دووەم/ لیژنە ئەم ئەرکانەى خوارەوە لە ئەستۆ دەگرێت:-وەرگرتنى ئەو کاڵایانەى بەپێى حوکمى ماددەى (2)ى ئەم یاسایە گیراون.خەمڵاندنى بەهاى کاڵاى گیراو، بەپێى نرخى بازاڕ، بەهەماهەنگى لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەکان.ڕادەستکردنى کاڵاى گیراو بە فەرمانگەى پەیوەندیدار.دەست بەسەرداگرتن و فروشتنى ئەو کاڵایانەى گیراون، و بەهاکەیان لە (5,000,00) پێنچ ملیون دینار کەمترە، و دابەشکردنى بڕى بەرامبەرەکەيان بە پێى حوکمەکانى ئەم یاسایە، و ڕەوانەکردنى ئەو کاڵایانەى بەهاکەیان لەو بڕە زیاترە بۆ دادگاى گومرکى تایبەتمەند.فروشتنى ئەو کاڵایانەى گیراون، بە زیادکردنى ئاشکرا دەبێت، بە پێى حوکمەکانى یاساى ژمارە (1)ى ساڵى (2021) یاساى فروشتن و بەکرێدانى موڵک و ماڵى دەوڵەت لە هەرێمى کوردستان - عێراق، ئەگەر بۆ لیژنە یەکلایى بووەوە کە کاڵاى قاچاغن یان بۆ قاچاغى ئامادەکراون.فروشتنى ئامرازى گواستنەوەى کاڵاى گیراو بە زیادکردنى ئاشکرا، بەپێى حوکمەکانى یاساى بەرکار لە هەرێم، پاش ئەوەى حوکمى دەرچوو لە داواى پەیوەست بە کاڵاى گیراو پلەى بنبڕ وەردەگرێت.ڕەوانەکردنى قاچاغچى و ئەو کەسەى مامەڵە بە کاڵاى قەدەغەکراو دەکات و شوفێرى ئامرازى گواستنەوەى کاڵاى گیراو و ئەوەى لەگەڵیاندا بەشداربووە، بۆ دادگاى گومرکى تایبەتمەند، و لە ڕاگرتن ئازاد ناکرێن تاوەکو حوکمێکى بنبڕ لە داواکەیاندا دەرنەچێت.خەرجکردنى پاداشت و ئەو بڕانەى لە هەردوو ماددەى (5 و 6)ى ئەم یاسایەدا هاتوون بۆ کەسانى شایستە، پاش ئەوەى حوکمەکە پلەى بنبڕ وەردەگرێت.سێیەم/ سەرۆکى لیژنە دەسەڵاتى پیادەکردنى حوکمى ماددەى (194/ یەکەم/ ب) لە یاساى گومرکى ژمارە (23)ى ساڵى (1984)ی دەبێت، بۆ مەبەستى جێبەجێکردنى حوکمەکانى ئەم یاسایە.مادده‌ی (4)ئەو کاڵایانەى بە قاچاغ هاوردە یان هەناردەکراون، و لە ماددەى (195/یەکەم)ى یاساى گومرکى بەرکاردا هاتوون، و بەهاکەیان (5,000,000) پێنج ملیۆن دینار یان زیاترە ڕەوانەى دادگاى گومرکى تایبەتمەند دەکرێن.مادده‌ی (5)یەکەم/ هەواڵدەر و ئەو کەسانەى كاڵای قاچاغ یان قەدەغەکراو، ئاشکرادەکەن یان دەیگرن، پاداشتێکى داراییان پێدەبەخشرێت، بە ڕێژەى (20%) بیست لە سەدی بڕى بەرامبەر یان بەهاى کاڵاى دەستبەسەرداگیراو، دواى دەرچوونى حوکمى بنبڕ لەلایەن دادگاى تایبەتمەندەوە.دووەم/ پاداشتى هاتوو لە برگەى (یەکەم)ى ئەم ماددەیە بەپێى ئەم ڕێژانەی خوارەوە دابەش دەکرێت:- (50%) پەنجا لەسەدی بۆ هەواڵدەر.(50%) پەنجا لەسەدی بۆ ئەو کەسانەى هەڵستاون بە ئاشکراکردن و گرتنى کاڵاکە.سیێەم/ لە حاڵەتى نەبوونى هەواڵدەر، تەواوى بڕى ئەو پاداشتەى لە بڕگەى (یەکەم)ى ئەم ماددەیەدا هاتووە دەبەخشرێتە ئەو کەسانەى هەڵستاون بە ئاشکراکردن و گرتنى کاڵاکە.چوارەم/ ڕێژەى (80%) هەشتا لەسەدی بەهاى ئەو کاڵایانەى بەپێى حوکمەکانى ئەم یاسایە دەستیان بەسەردا گیراوە، وەک داهاتێکى کۆتایى بۆ ژمێرەى گەنجینەى گشتى تۆماردەکرێت.مادده‌ی (6)یەکەم/ وەزارەتى دارایى و ئابوورى بڕى ئەو پاداشتانەى بەپێى حوکمەکانى ماددەى (5)ى ئەم یاسایە خەرج دەکرێن، سەبارەت بەو کاڵایانەى لەلایەن وەزارەتى بازرگانى و پیشەسازى لەناو دەبرێن و شیاوى فروشتن نین، لەئەستۆ دەگرێت.دووەم/ وەزارەتى بازرگانى و پیشەسازى، دەتوانێت بەپێى حوکمى یاسا بەرکارەکانى هەرێم، ڕەفتار بە کاڵاى قاچاغ یان قەدەغەکراو بکات، بە هەناردەکردنیان یان لەناوبردنیان.مادده‌ی (7)یەکەم/ بڕى بەرامبەرەکانى فروشتنى ئەو کاڵایانەى حوکمەکانى ئەم یاسایە دەیانگرێتەوە، لاى بانکێکى حکومى بە ناوى لیژنەوە ئەسپاردە دەکرێن، تا حوکمى داواى پەیوەست بەو کاڵایانە پلەى بنبڕى وەردەگرێت.دووەم/ دواى ئەوەى حوکمى دەرکراو لە داواى پەیوەست بەو کاڵایانەى دەستى بەسەرداگیراوە پلەى بنبڕى وەردەگرێت، بەم شێوەیەى خوارەوە ڕەفتارکارى بەو بڕی بەرامبەرەى لە بڕگەى (یەکەم)ى ئەم ماددەیەدا هاتوو ئەنجام دەدرێت:-ئەگەر حوکمدرا بە دەست بەسەرداگرتنى کاڵاکە، ئەوا بەپێى یاساى بەرکار لە هەرێم ڕەفتارکاریى لەگەڵدا دەکرێت.ئەگەر حوکمدرا بە گەڕاندنەوەى کاڵاکە بۆ خاوەنەکەى، ئەوا بڕێ بەرامبەرى فروشتنەکەى بۆ دەگەڕێندرێتەوە و ئامرازى گواستنەوەش بۆ خاوەنەکەى دەگەڕێندرێتەوە.سوودى بڕى بەرامبەرى ئەو کاڵایەى کە لە بڕگەى (یەکەم)ى ئەم ماددەیەدا هاتووە، و لە بانکدا سپێردراوە، بەناوى شارەوانى پەیوەندیدار لە پارێزگا و ئیدارە سەربەخۆکان تۆمار دەکرێت.مادده‌ی (8)دادگاى گومرکى تایبەتمەند بە شێوەى خێرا دەڕوانێتە ئەو داوایانەى حوکمەکانى ئەم یاسایە دەیانگرێتەوە.مادده‌ی (9)پێویستە لەسەر ئەنجومەنى وەزیران و لایەنە پەیوەندیدارەکان حوکمەکانى ئەم یاسایە جێبەجێ بکەن.مادده‌ی (10)وەزیرى ناوخۆ بە هەماهەنگی وەزیرى دارایى و ئابوورى ڕێنمایى پێویست بۆ ئاسان جێبەجێکردنى حوکمەکانى ئەم یاسایە دەردەکات.مادده‌ی (11)كار بە دەقی هیچ یاسا یان بڕیارێك ناكرێت كە لەگەڵ حوكمەكانی ئەم یاسایەدا ناكۆك بێت.مادده‌ی (12)ئەم یاسایە لە ڕێكەوتی بڵاوكردنەوەی لە ڕۆژنامەی فەرمی (وەقایعی كوردستان)دا جێبەجێ دەكرێت. د.ڕێواز فائق حسێن سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان - عێراق هۆیه‌كانی ده‌رچوواندنبۆ ڕێگرتن لە قاچاغچێتى و لە پێناو دەستبەسەرداگرتنى ئەو کاڵایانەى مامەڵەکردنیان لە بازاڕە ناوخۆییەكاندا قەدەغەکراوە، و بەمەبەستى ئاشکراکردنى ئەو تاوانانەى حوکمەکانى ئەم یاسایە دەیانگرێتەوە، ئەم یاسایە دەرچووێندرا....

به‌ناوی خودای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌په‌رله‌مانی كوردستان ـ عێراقپاڵپشت به‌ حوكمه‌كانی بڕگه‌ی (1) له‌ مادده‌ی (56)ی یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌موار كراو و، به‌ گوێره‌ی ئه‌وه‌ی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران خستییه‌ روو، په‌رله‌مانی كوردستان ـ عێراق له‌ دانیشتنی ئاسایی خۆی ژماره‌ (31)دا كه‌ رۆژی 17/6/2013 گرێ درا، بڕیاری ده‌ركردنی ئه‌م یاسایه‌ی دا: یاسای ژماره‌ (13)ی ساڵی 2013به‌رپرسیارنه‌بوونی به‌شداربووی بزوتنه‌وه‌ی رزگاری خوازی گه‌لی كوردستان ـ عێراق له‌ رووی سزایی و شارستانیمادده‌ی یه‌كه‌م: هه‌ر كه‌سێك كارێكی پێچه‌وانه‌ی یاسا ئه‌نجام دابێت له‌ ئه‌نجامی توندوتیژی شۆڕشگێڕانه‌ی بزوتنه‌وه‌ی رزگاری خوازی كوردستان یان به‌هۆیه‌وه‌ دژ به‌ رژێمه‌ یه‌ك له‌دوایه‌كه‌كانی عێراق یان ئه‌وانه‌ی هاوكار بوو بوون له‌گه‌ڵیددا له‌پێناو به‌رگریكردن له‌گه‌ڵ و خاكی كوردستان له‌ 11/9/1961 تاكو 4/7/1992.مادده‌ی دووه‌م:رێكاره‌ یاسییه‌كان ده‌رهه‌ق به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ حوكمه‌كانی مادده‌ی یه‌كه‌می ئه‌م یاسایه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌ به‌ته‌واوی ڕاده‌گیرێت و راگیراوه‌كانیان ئازاد ده‌كرێن ئه‌گه‌ر تۆمتبار نه‌كرابوون له‌ پرسگه‌لی یاسای تر.مادده‌ی سێیه‌م:وه‌زاره‌تی كاروباری پێشمه‌رگه‌ ده‌بێ دیاریكردنی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ مادده‌ی یه‌كه‌می ئه‌م یاسایه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌ له‌ ئه‌ستوو بگرێت به‌پێی ئه‌و چوارچێوه‌ی تیایدا روون كراوه‌ته‌وه‌ به‌مه‌رجێ له‌لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌وه‌ په‌سند بكرێت.مادده‌ی چواره‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری هه‌رێم رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكاری جێبه‌جێكردنی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربكات. مادده‌ی پێنجه‌م: كار به‌ هیچ ده‌قێك ناكرێت كه‌ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ناكۆك بێت.مادده‌ی شه‌شه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.مادده‌ی حه‌وته‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی ده‌رچوونیه‌وه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێت و له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وقائع كوردستان) بڵاو ده‌كرێته‌وه‌. د.ارسلان بایز اسماعیل سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان - عێراق هۆی ده‌رچوونیبه‌مه‌به‌ستی پاراستنی خه‌باتكارانی پێشمه‌رگه‌ و به‌شداربووانی بزووتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی كوردستان هه‌ر به‌رپرسیارێتیه‌كی یاسایی له‌ ئه‌نجامی ئه‌نجامدانیان بۆ ڕاپه‌راندنی ئه‌ركه‌كانیان له‌پێناو به‌رگری كردن له‌ گه‌ل و خاكی كوردستان ئه‌م یاسایه‌ ده‌رچوێندرا....

یاسای دیاری كردنی ته‌مه‌نی جینائی له‌ هه‌رێمی كوردستانی عێراقدا به‌ ناوی خوای به‌خشنده‌ و میهره‌بان به‌ ناوی گه‌له‌وه‌ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراقژماره‌ ده‌رهێنان: 14 رۆژی ده‌رهێنان: 11/10/2001 پشت به‌ حوكمه‌كانی بڕگه‌ (1)ی مادده‌ی (56) و مادده‌ی (53) له‌ یاسای ژماره‌ (1)ی هه‌مواركراوی ساڵی (1992) و ، له‌سه‌ر داواكردنی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و ئه‌و یاساكارییه‌ش كه‌ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له‌ دانیشتنی ئاسایی ژماره‌ (6)ی رۆژی (10/10/2001)یدا ئه‌نجامی داوه‌ و ، به‌ پێی ئه‌و صەڵاحییاتەش كه‌ بڕگه‌ی (3)ی یاسای ژماره‌ (10) ی ساڵی 1997 پێمانی داوه‌، بڕیاری ده‌رهێنانی ئه‌م یاسایه‌ی خواره‌وه‌مان دا: یاسای ژماره‌ (14)ی ساڵی 2001یاسای دیاری كردنی ته‌مه‌نی جینائی له‌ هه‌رێمی كوردستانی عێراقدا مادده‌ی یه‌كه‌م:به‌ مه‌به‌ستی ئه‌وه‌ی كه‌ یاسای ژماره‌ (76)ی ساڵی 1983ی چاودێری مێرد مندڵان (رعایه‌ الاحداث) له‌ هه‌رێمی كوردستاندا به‌سه‌ر مێرد منداڵی كه‌تن كه‌ر (جانح)و ئه‌و بچووك و مێرد منداڵانه‌شدا كه‌ تووشی كه‌تن ده‌بن و به‌سه‌ر خاوه‌نه‌كانیشیاندا پیاده‌ بكرێ، ئه‌و ده‌سته‌واژانه‌ی خواره‌وه‌ به‌ ماناكانی به‌رامبه‌ریان لێك ده‌درێنه‌وه‌:ئه‌وه‌ی ته‌مه‌نی (11) یازدە ساڵانی ته‌واو نه‌كردبێ به‌ بچووك له‌ قه‌ڵه‌م ده‌درێ.ئه‌وه‌ی (11) ساڵانی ته‌واو كردبێ وهه‌ژده‌ ساڵانی ته‌واو نه‌كربێ به‌ مێردمنداڵ (حدث) له‌ قه‌ڵه‌م ده‌درێ. ئه‌وه‌ی ته‌مه‌نی (11) یازدە ساڵانی ته‌واو كردبێ و (15) ساڵانی ته‌واو نه‌كربێ به‌ منداڵ قه‌ڵه‌م ده‌درێ. ئه‌وه‌ی ته‌مه‌نی (15) ساڵانی ته‌واو كردبێ و (18) هه‌ژده‌ ساڵانی ته‌واو نه‌كربێ به‌ لاو له‌ قه‌ڵه‌م ده‌درێ. خاوه‌نه‌كانیان: باوكه‌، دایكه‌، یان ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ بچووكێ ، یان منداڵێكی له‌ ژێر سایه‌دا بێ، یان به‌ بڕیارێكی دادگا یه‌كێ له‌و دووانه‌ په‌روه‌رده‌ بكات. مادده‌ی دووه‌م:هه‌ر كه‌سێ له‌ كاتی ئه‌نجامدانی تاوانه‌كه‌یدا ته‌مه‌نی (11) یازدە ساڵانی ته‌واو نه‌كردبێ، داوای جه‌زائی (الدعوی الجزائیة‌) له‌ هه‌رێمی كوردستانی عێراقدا له‌سه‌ر ناكرێته‌وه‌. مادده‌ی سێیه‌م:مادده‌ی (3)و مادده‌ی ( 47 - یه‌كه‌م) له‌ یاسای ژماره‌ (76)ی ساڵی 1983 ی چاودێری كردنی مێرد منداڵان، له‌ هه‌رێمی كوردستانی عێراقدا له‌ كار ده‌خرێ و، له‌ جیاتی ئه‌و دوو مادده‌یه‌ حوكمه‌كانی مادده‌ی یه‌كه‌م و دووه‌می ئه‌م یاسایه‌ ده‌خرێته‌ به‌ركار.مادده‌ی چواره‌م:هه‌ر ده‌قێ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بێت كاری پێ ناكرێت.مادده‌ی پێنجه‌م:پێویسته‌ وه‌زیره‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان ئه‌م یاسایه‌ بخه‌نه‌ به‌ركار. مادده‌ی شه‌شه‌م: ئه‌م یاسایه له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ (وه‌قایعی كوردستان)دا، ده‌خرێته‌ به‌ركارو حوكمه‌كانیش ئه‌و ده‌عوایانه‌ش ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ هێشتا حوكمی بنبڕیان بۆ ده‌رنه‌چووه‌. د. رۆژ نوری شاوه‌یس سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق هۆکارە پێویسته‌كانبۆ به‌رجه‌سته‌ كردن و به‌ گوێره‌ی سیاسه‌ت و بۆچوونی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستانی عێراق به‌رامبه‌ر به‌ منداڵ و به‌رپرسیارێتی بۆ ئاماده‌كردنی بارودۆخێك كه‌ ده‌رفه‌ت بدات به‌ به‌شداری به‌شێوه‌یه‌كی كارامه‌ و داهێنه‌رانه‌ له‌ ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تی و رامیاری و په‌ره‌پێدان به‌ توانا هزری و ره‌وشتی و رۆحییه‌كانی له‌ میانی خێزانێكی یه‌كگرتووی پته‌و و دڵنیابوونی په‌یوه‌ندییه‌كی به‌رده‌وامی و هاوبه‌ند بۆ‌ منداڵه‌كانی و، ئاماده‌ كردنی بارودۆخێكی گونجاو بۆ گه‌شه‌كردنی كه‌سایه‌تی منداڵه‌كه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی یه‌كسان و هاوسه‌نگ له‌ ژینگه‌یه‌كی له‌ باردا به‌ تایبه‌تی كه‌ ئه‌و منداڵه‌ به‌ ترسناكترین قۆناغه‌كانی ژیانیدا تێده‌په‌رێ و، مێرد منداڵیش پێش گه‌یشتنی به‌ ته‌مه‌نی (11) ساڵان هۆشی لاوازه‌ به‌رامبه‌ر به‌و كرده‌وانه‌ی ده‌یكات و پێچه‌وانه‌ی یاسان و، پێشبینی نه‌كردنی ره‌هه‌نده‌كانی یاسایی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی و، ئه‌و ترسناكییەی كه‌ لێی ده‌بێته‌وه‌ ،هه‌روه‌ها ئه‌و زیانه‌ی كه‌ له‌ كۆمه‌ڵ ده‌كه‌وێت به‌ هۆی و چ به‌رپرسێتیه‌كی جینائی له‌سه‌ر ده‌كه‌وێت و چ به‌سه‌ردا ده‌سه‌پێنرێت به‌و هۆیه‌وه‌ سزاو بێ به‌ پێی ئه‌و ئاراسته‌ باوانه‌ی له‌ وڵاته‌ پێشكه‌وتووه‌كانی جیهان له‌ بواری چاودێری نه‌وجەوانان و پاراستنیان له‌ (الجنوح) و چاره‌سه‌ركردنی ئه‌و لادان و كه‌تنانه‌ی كه‌ توشیان ده‌بێ و بۆ ئه‌وە كه‌ حوكمه‌كانی یاسای چاودێری كردنی نه‌وجه‌وانان زیاتر گونجاو بێت له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی په‌یوه‌ندار به‌ سه‌ره‌تا كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان ویاسایەکان و په‌یوه‌ست به‌ مافی منداڵان و سه‌په‌رشتی كردنیان و حوكمه‌كانی رێكکه‌وتنامه‌ی مافه‌كانی منداڵ په‌سه‌ندكراو له‌ لایه‌ن نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان كه‌ له‌ 3/ ئەیلول/ 1990 مۆركراوه‌....

به‌ناوی خودای به‌خشنده و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌په‌رله‌مانی كوردستان ـ عێراقپاڵپشت به‌ حوكمی بڕگه‌ی (1)ی‌ مادده‌ی (56) لە یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراو، و بڕگەی (یەكەم)ی ماددەی (77) لە پەیڕەوی ناوخۆی پەرلەمانی كوردستان - عێراق، و له‌سه‌ر داوای ژمارەی یاسایی ئەندامانی پەرلەمان، په‌رله‌مانی كوردستان له‌ دانیشتنی ئاسایی ژماره‌ (14)ی ڕۆژی 29/11/2022 ئەم یاسایه‌ی په‌سه‌ندكرد:یاسای ژماره‌ (14)ی ساڵی 2022یاسای ڕێکخستنی مامەڵەکردن لەگەڵ ئاژەڵە ماڵی و بێلانەکان مادده‌ی (1) بۆ مەبەستی حوکمەکانی ئەم یاسایە، ئەم زاراوە و دەستەواژانەی خوارەوە ماناکانی بەرامبەریان دەگەیەنن:-یەکەم: هەرێم: هەرێمی کوردستان - عێراق.دووەم: وەزارەت: وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاوی هەرێم.سێیەم: وەزیر: وەزیری کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاوی هەرێم. چوارەم: بەڕێوەبەرایەتی گشتی: بەڕێوەبەرایەتی گشتی سامانی ئاژەڵ و ڤێتێرنەری لە وەزارەت.پێنجەم: بەڕێوەبەرایەتی: بەڕێوەبەرایەتی ڤێتێرنەری لە پارێزگا و ئیدارە سەربەخۆکان.شەشەم: ئاژەڵی ماڵی: ئەو ئاژەڵەیە کە بە سروشتی ماڵییە یان شیاوى ماڵیکردنە، لانەی هەبێت یان نەیبێت، و ئاژەڵی دڕندە ناگرێتەوە. حەوتەم: ئاژەڵی بێلانە: ئەو ئاژەڵەیە کە بە سروشت تواناى هەڵکردنى لەگەڵ مرۆڤ هەیە، بەڵام خاوەنی نیە یان بەخێوکارەکەی دەستبەرداری بووە و گەڕۆکە و لە شوێنە گشتییەکاندا بڵاو دەبنەوە.هەشتەم: ئاژەڵی کێوی: ئەو ئاژەڵەیە کە دوور لە دەستی مرۆڤ لە دایک بووە، بەبێ هاوکاری مرۆڤ لە قۆناغەکانی ژیانیدا پێگەیشتووە و بە سروشتى خۆی لەگەڵ مرۆڤدا هەڵناکات، دڕندەبێت یا نا.نۆیەم: بەخێوکاری ئاژەڵ: هەر کەسێک کە پازدە ساڵی تەواو کردبێت، بەکردەیى سەرپەرشتی وچاودێری و ڕەفتار بەئاژەڵی ماڵییەوە بکات، خاوەنی ڕاستەقینەى بێت یان ئاژەڵەکە لە بن دەستیدا بێت.دەیەم: بەڵگەنامەی تەندروستی ڤێتێرنەری: ئەو دۆکیومێنتەیە کە لەلایەن پزیشکی ڤێتێرنەرییەوە ڕێکدەخرێت، و لەلایەن بەڕێوەبەرایەتییەوە پەسەندە دەکرێت.یازدەیەم: نەخۆشییە درمییەکان: ئەو نەخۆشیانەن کە بە هۆی ڤایرۆس، بەکتریا، کەڕووەکان، پرایۆن، و مشەخۆرى دەرەکی وناوەکی، لە ئاژەڵێک بۆ ئاژەڵێکی دیکە بە خێرایی دەگوازرێنەوە.دوازدەیەم: نەخۆشی مرۆژەڵی (هاوبەش): ئەو نەخۆشیانەن کە لە ئاژەڵەوە دەگوازرێنەوە بۆ مرۆڤ یان بەپێچەوانەوە. سیازدەیەم: پەڕاوی تۆماری ئاژەڵ: ئەو تیانووسەیە کە زانیاریی تایبەت بە ئاژەڵى ماڵى و بەخێوکارەکەی یان بە ئاژەڵى بێلانەى تێدا تۆمار دەکرێت.مادده‌ی (2)ئامانجی ئەم یاسایە بریتییە لە:-یەکەم: پارێزگاریکردن لە ئاژەڵە ماڵی و بێلانەکان، پاراستنی تەندروستی ڤێتێرنەری و ڕێکخستنی بەخێوکردن و مامەڵەکردن لەگەڵیاندا.دووەم: پاراستنی سەلامەتی و تەندروستی مرۆڤ و ژینگە و تەندروستی گشتی لە زیانى ئاژەڵە ماڵی و بێلانەکان.سێیەم: بڵاوکردنەوەی کلتوری ئاژەڵدۆستی.مادده‌ی (3)بەڕێوەبەرایەتی ئەم ئەرکانەی خوارەوە لە ئەستۆ دەگرێت:-یەکەم:کردنەوەى نۆرینگەى تایبەت بە چارەسەری تەندروستی ئاژەڵان و پێکهێنانى تیمى پزیشکى ڤێتێرنەرى خولاو بۆ فریاگوزارى سەرەتایى و چارەسەرى پزیشکى. هەڵسەنگاندنی مەترسی بڵاوبونەوەى نەخۆشیەکان و کۆنترۆڵکردنی، لە ڕێگەی ڕاسپاردنی پشکنەری ڤێتێرنەری گەڕۆک، بەسەردانی مەیدانى و دەستنیشانکردنی تاقیگەیی. هەڵمەتی کوتان و دابڕاندن و کەرەنتینەکردنى ئاژەڵان و چارەسەرکردن یان لە ناوبردنی ئاژەڵی نەخۆش لەبەر ڕۆشنایی یاسا بەرکارەکانی هەرێم.دووەم:دروست کردنی پەناگە بۆ ئاژەڵی بێلانە و دەستبەسەر و نەخۆش، ئەوانەی پێویستیان بە چاودێری تایبەت هەیە، تۆمارکردن و پاراستن و چاودێریکردنى تەندروستیان. سێیەم:ڕووپێوی مەیدانى وبەردەوامی ئاژەڵی بێلانە.تۆمارکردن و ڕیکخستنی ناسنامەی ئاژەڵى ماڵی و بەخێوکارانیان و دروستکردنی پەڕاوى دروستى ئاژەڵانی ماڵی و بێلانە.مادده‌ی (4)هەر کەسێک دەتوانێت بەڕێوەبەرایەتى یان بەشى سەرپەرشتی پەناگەکان لە بوونی ئاژەڵی نەخۆش و ئەوانەی پێویستیان بە چاودێری تایبەت هەیە، ئاگادار بکاتەوە.مادده‌ی (5)لیژنەیەکی پسپۆڕ لە پزیشکانی ڤێتێرنەری بەڕێوەبەرایەتییەکان، بە هەماهەنگی فەرمانگە پەیوەندیدارەکانى سەر بە وەزارەتەکانی ناوخۆ و شارەوانی و گەشتوگوزار و تەندروستى و دەستەی پاراستن و چاککردنی ژینگە، لە هەر پارێزگا و ئیدارەیەکی سەربەخۆ، بڕیار دەدەن سەبارەت بە ڕاگرتنی هاوسەنگی زۆربوون و لەناوچوونی ئاژەڵان، پاڵپشت بە پێوەر و ڕێکاری تەندروستی ڤێتێرنەری هاوچەرخ.مادده‌ی (6)یەکەم:سەرۆکى یەکە کارگێڕییەکان بەهاماهەنگى لایەنە پەیوەندیدارەکان، شوێنى بازاڕ وگۆڕەپانی کڕین و فرۆشتنی ئاژەڵی ماڵێ و پێشانگاکانى خستنەڕووى ئاژەڵان بە ڕەچاوکردنی یاسا و پێڕەو و ڕێنماییە بەرکارەکان، دیاریدەکەن.بەڕێوەبەرایەتی چاودێری مەرجى تەندروستی و تەکنیکی ئەو گۆڕەپان و پێشانگایانەى کە لەخاڵی (1)ی ئەم بڕگەیەدا هاتوون، لە ئەستۆ دەگرێت.دووەم: مامەڵەکردن بە ئاژەڵ و پەلەوەرى کێوى لە گۆڕەپان و پێشانگاکانى کڕین و فرۆشتنی هاتوو لە خاڵى (1)ى بڕگەی (یەکەم)ی ئەم ماددەیە قەدەغەیە.سێیەم:هەر کەسێک، لە شوێنێکى بەدەر لەو شوێنانەی کە بە ڕێکاری هاتوو لە بڕگەی (یەکەم)ی ئەم ماددەیە دیاریدەکرێت کڕین یان فرۆشتن ئەنجام بدات، بە پێبژاردنێک کە لە (250.000) دووسەد و پەنجا هەزار دینار کەمتر نەبێت و لە (500.000) پێنج سەد هەزار دینار زیاتر نەبێت سزا دەدرێت. خاوەنی شوێنی کڕین و فرۆشتنی ئاژەڵی ماڵێ و خاوەنی شوێنی بەخێوکردنی بەکۆمەڵی ئاژەڵ، و پێشانگاکانى خستنەڕووى ئاژەڵان بە پێبژاردنێک کە لە (250.000) دووسەدو پەنجا هەزار دینار کەمتر نەبێت و لە(1.000.000) یەک ملیۆن دینار زیاتر نەبێت، بۆ هەر سەرپێچییەکى بڕگەی (دووەم)ی ئەم ماددەیە، سزا دەدرێت. سزای هاتوو لەم بڕگەیەدا دەبێت بە دوو هێندە، لە کاتی دووبارە بوونەوەی هەمان سەرپێچی. سەرباری سەپاندنی سزای هاتوو لە خاڵی (3)ی ئەم بڕگەیە، بەڕێوەبەرایەتی گشتی دەتوانێت بەشێوەى کاتى یان هەمیشەیی، بڕیاری داخستنی شوێنەکە بدات. مادده‌ی (7)یەکەم:ئەم کردارانە دەرهەق بە ئاژەڵە ماڵی و بێلانەكان قەدەغەیە:-ئەنجامدانی هەر ڕەفتارێکى بە ئەنقەست، کە ببێتە هۆی ئەشکەنجەدانی ئاژەڵ یان زیان پێگەیاندنی.ژەهراوی کردن بە ئەنقەست یان لە ئەنجامى کەمتەرخەمى.بەقوربانیکردنى ئاژەڵێکى ماڵى بە مەبەستى ڕاوکردن یان کوشتنى ئاژەڵێکى دیکە. سازدانى شەڕ لە نێوان ئاژەڵێک و ئاژەڵێکی دیکە یان پەلەوەر و پەلەوەرێکی دیکە، بەشێوەیەک ببێتە مایەى زیان پێگەیاندن یان کوشتنى یەکێکیان.بەکارهێنانی هەر دەرمانێکی وزەبەخش یان هۆرمۆن یان ستڕۆیدەکان بۆ ئاژەڵ، بەبێ بڕیاری پزیشکی ڤێتێرنەری.بڵاوکردنەوەی وێنە و گرتەی ڤیدیۆیی تایبەت بە کردارەکانی هاتوو لەم بڕگەیەدا لە دەزگاکانی ڕاگەیاندن و تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان.2-هەر کەسێک یەکێک لەو کردارانەی هاتوو لە بڕگەى (یەکەم)ی ئەم ماددەیە، دەرهەق بە ئاژەڵی ماڵی یان ئاژەڵی بێلانە ئەنجامبدات، بە پێبژاردنێک کە لە (250.000) دووسەد و پەنجا هەزار دینار کەمتر نەبێت و لە (1.000.000) یەک ملیۆن دینار زیاتر نەبێت، سزا دەدرێت. ئەگەر سەرپێچیکار پیشەی کڕین و فرۆشتن و مامەڵەپێکردنی ئاژەڵان بێت، سزای پێبژاردنەکەى دەبێتە دوو هێندە.دووەم:هەر کەسێک بە ئەنقەست و بە ناڕەوایى ئاژەڵى ماڵى یان بێلانە بکوژێت، بە بەندکردن بۆ ماوەیەک کە لە (1) یەک مانگ کەمتر نەبێت یان بە پێبژاردنێک کە لە (1.000.000) یەک ملیۆن دینار کەمتر نەبێت و لە (3.000.000) سێ ملیۆن دینار زیاتر نەبێت، سزا دەدرێت.ئەم بارانەى خوارەوە بە بارودۆخى توندکردنى سزا دادەنرێن بۆ مەبەستى هاتوو لە خاڵى (1)ى ئەم بڕگەیە:- ئەگەر کوشتنەکە بە هۆى بەکارهێنانى ژەهرەوە بێت.ئەگەر کوشتنەکە بە ڕێگایەکى دڕندانە بێت.ئەگەر کوشتنەکە بەرامبەر بڕە پارەیەک یان سودێک بێت.ئەگەر بکەر تاوانەکە دووبارە بکاتەوە.ئەگەر کوشتنەکە بە هەڵە یان بە هۆکارى کەمتەرخەمى یان بەبێ مەبەست بێت، ئەوا کەسەکە بە پێبژاردنێک کە لە (100.000) سەد هەزار دینار کەمتر نەبێت و لە (500.000) پینج سەد هەزار دینار زیاتر نەبێت، سزا دەدرێت.مادده‌ی (8)یەکەم:بەخێوکردن یان ڕاهێنانی ئاژەڵ بە کۆمەڵ لە ناوەندی پارێزگا و ئیدارە سەربەخۆ و قەزا وناحیە و ئەو گوندانەى کە شارەوانیان هەیە، قەدەغەیە.بەخێوکردنی ئاژەڵ بە تاک، ئەگەر ببێتە هۆکاری شێواندنی سیمای شارستانی و ئاوەدانی و زیانی تەندروستی و ژینگەیی، قەدەغەیە.دووەم:حوکمی خاڵی (1)ی بڕگەی (یەکەم)ی ئەم ماددەیە، باخچەی ئاژەڵان و پرۆژەی بەخێوکردن وپەروەردەکردنی ئاژەڵان بۆ ئامانجی زانستی، و پێشانگاى خستنەڕووى ئاژەڵ و پەلەوەر بۆ مامەڵەپێکردن، و هەر شوێن و ئاژەڵێکی دیکە کە نەبێتە هۆکاری شێواندنی سیمای شارستانی و ئاوەدانی و زیانی تەندروستی و ژینگەیی، ناگرێتەوە.شوێنی بەخێوکردن و پەروەردەکردنی ئاژەڵان بەو مەرجانەى لە خاڵی (1)ی ئەم بڕگەیەدا هاتووە، دوای تۆمارکردن لە ژێر چاودێرى و پشکنینی تەندروستی ڤێتێرنەری بەڕێوەبەرایەتییدا، دەبێت.ژمارەى ئاژەڵ و جۆرەکەى، مەرج و هۆکارەکانى شێواندنى سیماى شارستانى و ئاوەدانى و زیانى تەندروستى و ژینگەیی بە ڕێنمایی دیاریدەکرێت، کە وەزیرى شارەوانى و گەشتوگوزار بە هەماهەنگى وەزیر و دەستەى پاراستن و چاككردنی ژینگە دەریدەکات.سێیەم: هەر کەسێک سەرپێچى حوکمى خاڵەکانى بڕگەى (یەکەم)ى ئەم ماددەیە بکات، بە پێبژاردنێک کە لە (100.000) سەد هەزار دینار کەمتر نەبێت و لە (250.000) دووسەد و پەنجا هەزار دینار زیاتر نەبێت سزا دەدرێت بۆ هەر سەرپێچییەک.چوارەم:هەر کەسێک بە دەر لە حوکمى هاتوو لە بڕگەی (دووەم)ی ئەم ماددەیە، ئاژەڵ بەخێو بکات، بە پێبژاردنێک کە لە (50.000) پەنجا هەزار دینار کەمتر نەبێت و لە (100.000) سەد هەزار دینار زیاتر نەبێت، بۆ هەر ئاژەڵێک، سزا دەدرێت.لە کاتی دووبارە بوونەوەی سەرپێچی هاتوو لە خاڵى (1)ى ئەم بڕگەیە، پێبژاردنەکە دەبێت بە سێ هێندە، سەرباری لابردنی سەرپێچییەکە لەسەر خەرجى سەرپێچیکار.بەخێوکردنی ئاژەڵ لە شوێن و ژینگەی گونجاو و دابینکردنی خۆراکى ڕێگەپێدراو کە گونجاوبێت لەگەڵ تەمەن، جۆر، بەبڕى پێویست، تەندروست و پێداویستییەکانی دیکەى.مادده‌ی (9)کەسی سروشتی یان مەعنەوی دەتوانێت ئاژەڵە ماڵییەکان بەخێو بکات و ڕێگە بە زۆربوونیان بدات بۆ مەبەستی بازرگانی، یان بۆ سوود وەرگرتن و ئارەزووى کەسى، و ئەمەش بە ڕێنمایی ڕێکدەخرێت، کە وەزیر دەریدەکات.مادده‌ی (10)یەکەم: بەخێوکاری ئاژەڵی ماڵی پابەند دەبێت بە:-کۆنترۆڵکردنی ئاژەڵەکە لە شوێنە گشتییەکاندا و ڕێگەگرتن لە زیانگەیاندن بە کەسانى دیكە و پاک ڕاگرتنى ژینگەى شوێنە گشتییەکان. پاراستنی تەندروستی ئاژەڵ و کوتانیان بە پێی ڕێنمایی پزیشکی ڤێتێرنەری و چارەسەرکردنیان لە کاتی نەخۆشی.بەکارهێنانى هۆکارى گواستنەوەى گونجاو و ڕێپێدراو لە گواستنەوەى ئاژەڵ و پەلەوەرەکان، بەشێوەی کۆمەڵ بێت یان تاک، بە جۆرێک کە سەلامەتى و تەندروستییان پارێزراو بێت و لەگەڵ پێوەرە کارپێکراوەکاندا بگونجێت.تۆمارکردنیان لە پەڕاوى دروستى ئاژەڵان.دەستبەجێ ئاگادارکردنی بەڕێوەبەرایەتی یان یەکەی کارگێڕی لە لەناوچوونی ئاژەڵان یان بوونی نەخۆشی درمی یان هاوبەش یان گومان لێیان.خراپ مامەڵە نەکردن لەگەڵ ئاژەڵ، کە ئەمانەى خوارەوە دەگرێتەوە:-بەکارهێنانی ئاژەڵەکە بۆ مەبەستێک کە لەگەڵ سروشتەکەی گونجاو نەبێت یان لەسەروی توانا و تەمەنەکەی بێت.دابین نەکردنی پەناگەى گونجاو و تەندروست بۆ پاراستنی. فەرامۆش کردن بە جۆرێک کە زیانی لێبکەوێتەوە.زیندانیکردن یان سنوردارکرنی ئازادی و جوڵە بە جۆرێک کە لەگەڵ سروشتیدا گونجاو نەبێت.چارەسەرنەکردنی لە کاتی نەخۆشی یان چارەسەرکردن بەدەر لە ڕێنماییە تەندروستییە ڤێتێرنەرییەکان.ناچارکردنی بە زیادەڕۆیی لە خواردن و خواردنەوە کە زیان بە تەندروستی بگەیەنێت.بەکارهێنانی لە پێشانگا و کەمپینەکانی ڕێکلام کردن و کارە هونەرییەکان ئەگەر ببێتە هۆی زیان پێگەیاندنیان.ئازاردان.بەخێوکاری ئاژەڵی ماڵی بە پێبژاردنێک کە لە (100.000) سەد هەزار دینار کەمتر نەبێت و لە (250.000) دووسەد و پەنجا هەزار دینار زیاتر نەبێت، سزا دەدرێت، ئەگەر سەرپێچی هەر پابەندییەک لە پابەندییەکانی هاتوو لە بڕگەى (یەکەم)ى ئەم ماددەیە بکات.دووەم:لەکاتی دووبارە بوونەوەی سەرپێچی، پێبژاردنەکە دەبێت بە دوو هێندەی پێبژاردنی هاتوو لە خاڵى (1)ی ئەم بڕگەیە.سەرباری سەپاندنی سزای هاتوو لە خاڵی (1)ی ئەم بڕگەیە، بەڕێوەبەرایەتی دەتوانێت ئاژەڵەکە ڕادەستی پەناگە بکات بۆ ماوەیەکی کاتی یان هەمیشەیی.مادده‌ی (11)یەکەم: بەخێوکارى سەگ یان پشیلە، سەرباری پابەندییەکانی هاتوو لە ماددەی (10)ی ئەم یاسایە، پابەند دەبێت بە:تۆمارکردنی لەلای بەڕێوەبەرایەتی بە مەبەستی وەرگرتنی بەڵگەی بەخێوکردن و هێشتنەوەى لە ماڵان و شوێنگەکاندا، جگە لەو کاتانەی کە وەرزی زاوزێییە. هەڵواسینی ناو، ژمارە یان پیتى گونجاو و ناونیشانی لە گەردنی، یان بە هەر شێوازێکی دیکەی هاوچەرخ، و بەڕێوەبەرایەتی بەبێ بەرامبەر دەستبەسەر ئەو ئاژەڵەنەدا دەگرێت کە بێ ناو و ناونیشانن.وەرگرتنی بەڵگەی تەندروستی ڤێتێرنەری کە سەلمێنەری کوتانی دژی نەخۆشییەکان و پشکنینى ڤێتێرنەری بێت، ئەو ئاژەڵانەی بەڵگەی تەندروستی ڤێتێرنەریان نیە کەرەنتینە دەکرێن لەسەر خەرجی خاوەنەکانیان تا دڵنیابوون لەوەی تەندروستن و بەڵگەی تەندروستییان بۆ دەکرێت. دووەم: دەکرێت پابەندییەکانی هاتوو لە بڕگەی (یەکەم)ی ئەم ماددەیە بۆ بەخێوکاری هەر ئاژەڵێکی دیکە دابنرێت، کە بەپێى پێویستى جۆرەکەی بە ڕێنمایی لەلایەن وەزیرەوە دیاریدەکرێت.سێیەم:بەخێوکاری ئاژەڵ بە پێبژاردنێک کە لە (50.000) پەنجا هەزار دینار کەمتر نەبێت و لە (100.000) سەد هەزار دینار زیاتر نەبێت، سزادەدرێت، ئەگەر سەرپێچی پابەندییەکانی هاتوو لە بڕگەی (یەکەم)ی ئەم ماددەیە بکات.بەخێوکاری ئاژەڵ بە پێبژاردنێک کە لە (500.000) پێنج سەد هەزار دینار کەمتر نەبێت و لە (1.000.000) یەک ملیۆن دینار زیاتر نەبێت، سزا دەدرێت ئەگەر بە ئەنقەست و بۆ زیان گەیاندن بە کەسانی دیکە سەرپێچی پابەندیەکانی ئەم ماددەیە بکات.مادده‌ی (12)یەکەم:بەخێوکاری ئاژەڵ لەحاڵەتى دەستبەرداربوونی لە ئاژەڵەکە بە پاساوێکى ڕەوا، ئاگاداری بەڕێوەبەرایەتی دەکاتەوە بە مەبەستی داڵدەدانی لە پەناگەکان.بەخێوکاری ئاژەڵ لەو بارەى لە خاڵى (1)ى ئەم بڕگەیەدا هاتووە، لەسەر پابەندییەکانى بەردەوام دەبێت تاوەکو ڕادەستکردنی ئاژەڵەکە بە پەناگەکان.بەخێوکاری ئاژەڵی ماڵی بە پێبژاردنێک کە لە (150.000) سەد و پەنجا هەزار دینار کەمتر نەبێت و لە (500.000) پێنج سەد هەزار دینار زیاتر نەبێت سزا دەدرێت ، ئەگەر پێچەوانەی ڕێکاری هاتوو لە بڕگەى (یەکەم)ى ئەم ماددەیە، ئاژەڵەکە دەربەدەر بکات. دووەم:سەرباری سەپاندنی سزای هاتوو لە خاڵى (1)ى ئەم بڕگەیە، بەخێوکاری ئاژەڵی ماڵی بە بەخێوکەر دادەنرێت تا ئەو کاتەی ئاژەڵەکە ڕادەستی پەناگە دەکرێت. مادده‌ی (13)یەکەم: بەکارهێنانى ئاژەڵ لە تاقیکردنەوەکان، بۆ ئامانجى پزیشکى و زانستى ڕێگەپێدراو دواى ڕەزامەندى وەزارەتى تەندروستى یان وەزارەتی خوێندنى باڵاو توێژینەوەى زانستى، بەو مەرجانەى کە بەڕێنمایی لەلایەن وەزیرەوە دیاریدەکرێت، ڕێگە پێدراو دەبێت.دووەم:هەر کەسێک سەرپێچى حوکمى بڕگەى (یەکەم)ى ئەم ماددەیە بکات، بە پێبژاردنێک کە لە (500.000) پێنج سەد هەزار دینار کەمتر نەبێت و لە (1.000.000) یەک ملیۆن دینار زیاتر نەبێت، سزا دەدرێت، بۆ هەر سەرپێچییەک.لە حاڵەتى دووبارەکردنەوەى هەمان سەرپێچى سزاکە دەبێتە دوو هێندە.مادده‌ی (14)یەکەم: لیژنەیەک لە سنووری پارێزگا و ئیدارە سەربەخۆکان و لە سنوورى قەزاو ناحیەکان بەپێى پێویستى، لە سەرۆکی یەکەی کارگێڕی، نوێنەری تەندروستی، ژینگە، پۆلیس، شارەوانی و بەڕێوەبەرایەتی، پێکدەهێندرێت و ئەم ئەرکانەی خوارەوە لە ئەستۆ دەگرێت:-سەرپەرشتی هەڵمەتی کۆکردنەوە و کەرەنتینەی ئاژەڵی نەخۆش و ئەوانەی پێویستیان بە چاودێری تایبەت هەیە و ڕادەستکردنیان بە پەناگەکان.بڕیاردان لەسەر لەناوبردنی هەر ئاژەڵێک کە مەترسی لەسەر ژیانی مرۆڤ یان ئاژەڵێکی دیکە دروست بکات، ئەگەر ڕێگەی گونجاو نەبێت بۆ چارەسەرکردنی.گۆڕەپانی کڕین و فرۆشتنی ئاژەڵان و پێشانگاى خستنە ڕووى ئاژەڵان بۆ مامەڵەکردن، لەبەر ڕۆشنایی یاسا بەرکارەکانی هەرێم.دووەم: لایەنە سەربازییەکان لە سنووری سەربازگەکاندا، کاری هاتوو لە خاڵەكانی (1، 2)ی بڕگەی یەكەم بە هەماهەنگی لەگەڵ لیژنەی هاتوو لە بڕگەی (یەکەم)ی ئەم ماددەیە، لە ئەستۆدەگرن.مادده‌ی (15)پارێزگار و سەرپەرشتیارى ئیدارە سەربەخۆکان و یەکە کارگێڕییەکانى دیکە، لەسەر پێشنیازی لیژنە دەتوانن گرێبەست لەگەڵ لایەنی تایبەتمەند بە ئەرکى هاتوو لە ماددەی (14)ی ئەم یاسایە واژۆ بکەن، بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەت.مادده‌ی (16)ئەگەر سزایەکی توندتر بۆ کردارە تاونکارییەکانی هاتوو لەم یاسایەدا، لە یاسا بەرکارەکاندا هەبوو ئەوا سزا توندەکە جێبەجێ دەکرێت. مادده‌ی (17)کۆمەڵە و ڕێکخراوە تایبەتمەندەکانی پاراستنی ئاژەڵان و چالاکوانانی بواری ئاژەڵدۆستی و ژینگەپارێزى دەتوانن دەربارەی هەر سەرپێچییەک لە حوکمەکانی ئەم یاسایە، سکاڵا تۆمار بکەن.مادده‌ی (18)وەزارەتەکانی پەروەردە و خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى، ئەوقاف وکاروباری ئاینی، ڕۆشنبیری و لاوان، و دەستەی پاراستن و چاککردنی ژینگە و ڕێکخراوەکانى بوارى ئاژەڵدۆستى، هەماهەنگ دەبن لە هەڵمەتی هێنانەکایەی کلتوری ئاژەڵدۆستی و هۆشیارکردنەوە سەبارەت بە مافەکانی ئاژەڵ و چۆنیەتی مامەڵەکردن لەگەڵیدا، لە قۆناغەکانی خوێندن و لەسەر ئاستی گشتی. مادده‌ی (19)یەکەم: (50%) لە سەدا پەنجاى داهاتى ئەو پێبژاردنانەى لەم یاسایەدا هاتوون بۆ مەبەستى جێبەجێکردنى حوکمەکانى ئەم یاسایە تەرخان دەکرێت.دووەم: بە ڕێنماییەک کە وەزیر بە هەماهەنگى وەزیرى دارایی وئابوورى و شارەوانى و گەشتوگوزار دەریدەکات، بڕى پاداشتى پێویست بۆ ئەو کەسانەى کە لە کۆکردنەوەى ئاژەڵانى بێلانەدا بەشدار دەبن، دیاریدەکات. مادده‌ی (20)ئەمانەی خوارەوە بە ڕێنمایی ڕێک دەخرێت، کە وەزیر بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزیری شارەوانی وگەشت وگوزاری هەرێم دەریدەکات:-مەرجەکانی پەناگە و پێداویستییەکانی.مەرجەکانی گواستنەوەی ئاژەڵان.ڕێکخستنى کارى کۆمپانیا و نووسینگەکانى بەبازاڕکردن و هاوردە و هەناردەکردنى ئاژەڵان. مادده‌ی (21)وەزیر ڕێنمایی بۆ ئاسان جێبەجێکردنی حوکمەکانى ئەم یاسایە دەردەکات.مادده‌ی (22)کار بە دەقی هیچ یاسا یان بڕیارێک ناکرێت کە لەگەڵ حوکمەکانی ئەم یاسایەدا ناکۆک بێت.مادده‌ی (23)پێویستە لەسەر لایەنە پەیوەندیدارەکان حوکمەکانی ئەم یاسایە جێبەجێ بکەن.مادده‌ی (24)ئەم یاسایە دوای (90) ڕۆژ لە ڕێکەوتی بڵاوکردنەوەی لە ڕۆژنامەی فەرمی (وەقایعی کوردستان)دا، جێبەجێ دەکرێت. د.رێواز فائق حسێن سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان - عێراق هۆیه‌كانی ده‌رچوواندنلە پێناو پاراستنی ئاژەڵان و ڕێکخستنی شێوازی مامەڵەکردن لەگەڵیاندا، و بۆ ڕێکخستنی ئەو بوارانەی لە یاسا بەرکارەکانی هەرێمدا ڕێک نەخراون، و بۆ چەسپاندنی کلتوری ئاژەڵدۆستی، ئەم یاسایە دەرچوێندرا. ...