أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
المادة 90
المادة 90 – 1 – اذا هلك المبيع في يد البائع وهو حابس له، كان الهلاك على المشتري ما لم يكن المبيع قد هلك بفعل البائع. 2 – واذا كان المبيع مما يسرع اليه الفساد، جاز للبائع ان يبيعه بعد استئذان المحكمة او بدون استئذانها عند الضرورة، ويتحول حق الحبس الى الثمن.
المادة 91
المادة 91 – 1 – اذا كان المشتري متأخراً في وفاء الثمن كله او بعضه، جاز للبائع ان يطلب فسخ البيع. 2 – ويجوز للمتعاقدين الاتفاق على انه اذا لم يوف المشتري بالثمن في وقت محدد اعتبر البيع مفسوخاً من تلقاء نفسه دون حاجة الى اعذار او حكم قضائي، ومع ذلك يجوز للمحكمة ان تمنح المشتري مهلة للسداد اذا كانت الاقساط المتأخرة قليلة بالنسبة للثمن.
المادة 92
المادة 92 – نفقات عقد البيع ورسوم التسجيل وغير ذلك من المصروفات تكون على المشتري، ما لم يوجد اتفاق او عرف يقضي بغير ذلك.
المادة 93
المادة 93 – نفقات تسليم المبيع تكون على البائع، ونفقات تسلم المبيع تكون على المشتري، كل ذلك ما لم يوجد اتفاق او عرف يقضي بغير ذلك.
المادة 94
المادة 94 – المقايضة عقد به يلتزم كل من المتعاقدين ان ينقل الى الاخر ملكية عين غير النقود.
المادة 95
المادة 95 – اذا كان للاشياء المتقايض بها قيم مختلفة في تقدير المتعاقدين، جاز تعويض الفرق بمبلغ من النقود يكون معدلاً.
المادة 96
المادة 96 – مصروفات عقد المقايضة وغيرها من التكاليف الاخرى يتحملها المتقايضان مناصفة، ما لم يوجد اتفاق يقضي بغير ذلك.
المادة 97
المادة 97 – تسري احكام البيع على المقايضة فيما لا يتعارض مع طبيعتها، ويعتبر كل من المتقايضين بائعاً للشيء الذي قايض به ومشترياً للشيء الذي قايض عليه.
المادة 99
المادة 99 – 1 – لا تتم الهبة الا اذا قبلها الموهوب له او نائبه. 2 – فاذا كان الموهوب له صغيراً او محجوراً عليه، جاز لمن ينوب عنه قانوناً قبول الهبة.
المادة 100
المادة 100 – 1 – يجب ان تكون الهبة بسند رسمي والا وقعت باطلة، ما لم تكن هبة بعوض. 2 – ومع ذلك تتم الهبة في المنقول بالقبض دون حاجة الى سند رسمي.
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: یهكهم: وهزارهت بۆی ههیه لهكاتی پێویستدا دهست بهسهر ههر زهویهك یان باخێك یان ههر بهشێكیدا بهشێوهیهكی كاتی بگرێـت بۆ مهبهستی جێبهجێكردنی پڕۆژهگهلی رێگای گشتی و پرد، بۆ ماوهیهك كه له ماوهی تهواوكردنی پڕۆژهكه نهترازێت، بۆ ئهوهش كرێ دهدات پاش ئهوهی خاوهنهكهی به ماوهیهك ئاگادار دهكرێتهوه كه له (30) رۆژ كهمتر نهبێت. دووهم: ئهو لیژنهیهی كه له بهندی (دووهم)ی ماددهی (چوارهم)ی ئهم یاسایهدا دهقهكهی هاتووه، كرێی ساڵانه یان مانگانهی ئهو عیقاره دیار دهكات كه بڕیار دراوه بهشێوهیهكی كاتیی دهستی بهسهردا بگیردرێت و، كۆنووسێكیشی لهگهڵدا رێكدهخات، باره ههنووكهییهكهی لهگهڵ پاشكۆكانی تێدا دهچهسپێنێت. سێیهم: پێویسته لهسهر وهزارهت ئهو عیقارهی دهستی بهسهردا گیراوه بۆ خاوهنهكهی دوای تهواوكردنی پڕۆژهكه بگهڕێنێتهوه، به گوێرهی ئهو حاڵهتهی كه له كۆنووسی دهست بهسهردا گرتنهكهدا جێگیر كراوه و پاش خهمڵاندنی ههمان لیژنه قهرهبووی ئهو زیانانهش دهكرێتهوهكه تووشی عهقارهكه هاتووه.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم دهستهواژانهی خوارهوه، لهم یاسایهدا، ماناكانی بهرامبهریانه: یهكهم: وهزارهت: وهزارهتی ئاوهدانكردنهوه و نیشتهجێكردن له ههرێمی كوردستان ـ عیراق. دووهم: رێگای گشتی: ئهو رێگا قیرتاوكراوه، یان قیرتاو نهكراوهیه كه بۆ هاتوچۆی ئوتۆمبیل تهرخان كراوه كه قهدهغهكراوهكانی رێگایهكهش دهگرێتهوه، جۆرهكانی رێگا گشتییهكانیش به خێراو سهرهكی و لاوهكی و هی دیكه به بهیاننامهیهك دیار دهكرێن له رۆژنامهی فهرمیدا بڵاودهكرێتهوه. سێیهم: رێگای هاتوچۆی خێرا: ئهو رێگا گشتییهیه كه تایبهت بۆ هاتوچۆی ئۆتۆمبیل نهخشهی بۆ كێشراوه و دامهزراوهو، خزمهت به موڵك و سامانی هاوشان و نزیكی خۆی ناكات، واتا (شوورهداره) و، مهودای هاتوچۆی ئۆتۆمبیلی تێدا جیاكراوهتهوهو، لهگهڵ هیچ رێگایهك یان هێڵی شهمهندهفهر، یان هیچ ئاراستهیهكی تر یان پیادهرهو، لهههمان ئاستدا یهكتر نابڕن و وهك رێگایهكی خێرا نهخشهی بۆ كێشراوه و، راگهیهندراوه. چوارهم: پێل (پرد): به كۆنكریت، یان به ئاسن، یان به ههردووكیان دامهزراوه، پانتاییهكهیشی له (6) مهتر زیاتره لهوانهشه له چهندین پانتایی پێك هاتبێت بۆ گواستنهوهی هاتوچۆی جۆربهجۆر یان بۆ گواستنهوهی خزمهتگوزاری یان ههردووكیان بهسهر ئاوهڕۆیهكهوه یان لهسهر خڕێك (فتحه) دادهمهزرێت و، چهمكی پردیش، ئهو پرده سهر ئاوكهوتوانهش دهگرێتهوه كه بهههر جۆرێك داڕێژرابن و وهژێر كار خرابن، وهزارهتیش به بهیاننامهیهك كه له رۆژنامهی فهرمیدا بڵاودهكرێتهوه به پرد پێناسهیان دهكات. پێنجهم: یهكتربڕ: بریتییه له تۆڕێك رێگای پێكهوه بهستراو و یهكتربڕ لهسهر یهك ئاست یان زیاتر، كه رێگای هاتوچۆ له نێوان دوو رێگا یان زیاتر فهراههم دهكات. شهشهم: تونێڵ: رێگایهكه به ژێر رێگایهكی تر یان هێڵی شهمهندهفهر، یان روبار، یان كهنداو، یان كهناڵ، یان چیا، یان بهرزاییدا دهڕوات، نهخشهی بۆ داڕێژراوه دامهزراوه و، به بهیاننامهیهك كه له رۆژنامهی فهرمیدا بڵاودهكرێتهوه، به تونێڵ رادهگهیهندرێت. حهوتهم: ئاوباره (القنگره): ئاوڕۆیهكی داخراوه و، خزمهتگوزاری یان ئاو به كهنالێكی سروشتی یان به ئاوهڕۆیهكی سروشتی یان دهستكرد لهلایهكی رێگاكهوه بۆ لایهكهی تری دهگوازرێتهوه و، ئهمهش پرد ناگرێتهوه. ههشتهم: قهدهغهكراو: قهدهغهكراو ئهمانه دهگرێتهوه: 1ـ رێگا یان پرد یان ئاوباره یان یهكتربڕ، یان تونێل. 2ـ زهویهكانی هاوشانی رێگایهكه دهگرێتهوه كه وهزارهت به بهیاننامهیهك دهری دهچوێنی و له رۆژنامهی فهرمیدا بڵاودهكرێتهوه. نۆیهم: قورساییه میحوهریهكان: قورسایی لۆریهكه و كێشی ئهو باره دهگرێتهوه كه لهسهر ههر میحوهرێك له میحوهرهكانی لۆریهكه دانراوه.
ماددهی ههژدهم:
ماددهی ههژدهم: یهكهم: ئهو لایهنهی كه دهسهڵاتی دهست بهسهرداگرتنی ئوتومبیلهكهی پێ سپێدراوه، هیچ بهرپرسیاریهكی ناكهوێته سهر لهو زیانانهی كه تووشی شت ومهكه باركراوهكه دهبن كه لهوانهیه خراپ ببن. دووهم: حوكمهكانی یاسای دهستكاریكردنی ئوتومبیله دهست بهسهردا گیراو و جێهێڵراوهكانی ژماره (8)ی ساڵی 1987 بهسهر ئهو ئوتومبیله سهرپێچی كارانهدا دهسهپێنرێت كه له گۆڕهپانی وێستگهكانی كێشاندا جێهێڵدراون. سێیهم: ئهو شت ومهكانهی كه له كێشی بڕیاردراو زیادهن و سهرپێچیكارهكان به جێیاندههێڵن، وهزارهت به زیادكردنی ئاشكرا به پێی یاسا كارپێكراوهكان دهیانفرۆشێت چوارهم: پارهی فرۆشتن كه دهقهكهی له بهندی (سێیهم)ی ئهم ماددهیهدا هاتووه لهگهلأ ئهو غهرامانهی كه دهقهكانیان لهم یاسایهدا هاتوون به داهات بۆ وهزارهت تۆمار دهكرێن. پێنجهم: دهستكهوتی ئهو ڕێژهیهی كه دهقهكهی له بهندی (چوارهم)ی ئهم ماددهیهدا هاتووه، بهم شێوهیهی خوارهوه دابهش دهكرێت: 1- (75%) حهفتا و پێنج لهسهدی دهخرێته حساباتی وهزارهتهكهوه و بۆ پاراستنی ڕێگاكان تهرخان دهكرێت. 2- (25%) بیست و پێنج لهسهدی وهك دهستخۆشانهو هانهدان به كارمهندانی وێستگهكانی كێشان و كارمهندانی وهزارهتهكه دهدرێت. شهشهم: وهزیری ئاوهدانكردنهوه و نیشتهجێكردن، به ههماههنگی لهگهلأ وهزیری ناوخۆ ڕێنمایی هاندان (الحوافز) دهردهچوێنن كه دهقهكهی له بڕگه (2)ی بهندی (پێنجهم)ی ئهم ماددهیهدا هاتووه، كه بنهماكانی دابهشكردن ودیاركردنی ئهوانهی كه دهیانگرێتهوهو، حاڵهتهكانی بێبهشبوانیشی تێدا ههیه.
ماددهی حهڤدهم:
ماددهی حهڤدهم: ئهگهر سهلما كه یهكێك له ئهندامانی لیژنهی سهرپهشتیكردنی وهگهر خستنی وێستگهكانی كێشانی ئوتومبیلهكان كه له بڕگه (2)ی ماددهی نۆیهمی ئهم یاسایهدا هاتووه دهستكاریی كێشی لۆریه بارههڵگرهكانی كردبێت، ئهوه به پێی ماددهی (307) له یاسای سزا ژماره (111)ی ساڵی 1969 سزا دهدرێت.
ماددهی پازدهم:
ماددهی پازدهم: یهكهم: شوفێر یان خاوهن ئهو ئۆتۆمبێلهی كه سهرپێچی له كێشانهكانی سهنگه میحوهریهكان دهكات به غهرامهیهكی دارایی سزا دهدرێت، بهم شێوهیهی خوارهوه. 1. له ههر (100) سهد كیلۆ غرامی زیاده بار (5000) پێنج ههزار دینار غهرامه دهكرێ تا دهگاته یهك تهن. 2. له ههر (100) سهد كیلۆ غرامی زیاده بار (10000) ده ههزار دینار غهرامه دهكرێ تا چوار تهن. 3. له ههر بارێكی زیاده (15000) پازده ههزار دینار له ههر (100) سهد كیلۆ غرام غهرامه دهكرێت ئهگهر باره زیادهكهی له چوار تهن زیاتر بێت تا دهگاته ههشت تهن لهو باره زیادهیه. دووهم: ئهو ئۆتۆمبێلهی سهرپێچی له كێشانی قورساییه میحوهریهكان دهكات دهستی بهسهردا دهگیرێت تا ئهو كاتهی باره زیادهكهی بهتاڵ دهكرێت و بۆ دهرهوهی وێستگهی كێشانهكه لهسهر مهسرهفی سهرپێچیكارهكه دهگوازرێتهوئهگهر بارهكهی لهو سنووره بترازێت كه له بهندی سێیهمی بڕگهی (یهكهم)ی ئهم ماددهیهی سهرهوهدا هاتووه. سێیهم: كرێی زهویانه به بڕی (20000) بیست ههزار دینار لهههر شهوێ وهرگرتدراوه كه ئۆتۆمبێلهكه بهدهست بهسهردا گیراوی له گۆڕهپانی دهست بهسهردا گرتنهكهدا دهمێنێتهوه و، ئهوهش له رۆژی سهرپێچ كردنهكهوهیه.
ماددهی دوزادهیهم:
ماددهی دوزادهیهم: به غهرامهیهك سزا دهدرێت كهمتر نهبێت له (300000)سێ سهد ههزار دینار و، زیاتر نهبێت له (750000) حهوت سهد و پهنجا ههزار دینار، ههركهسێك: یهكهم: دهست درێژی كرده سهر قهدهغهكراوی رێگا گشتییهكان به ههڵكهندن یان بهكارهێنان بهبێ مۆڵهت یان بیناكردنی كاتی یان ههمیشهیی سهرهرای ئهوهش خهرجییهكانی دهست درێژیهكهش لادهدات. دووهم: بووبێته هۆی پهكخستنی هاتوچۆ لهسهر رێگا گشتیهكان لهدهرهوهی سنووری شارهوانییهكان. سێیهم: نیشانهیهكی هاتوچۆ یان زیاتری ههڵكێشابێت، یان پهرژینی سهلامهتی لادابێت، یان تهلبهندی لادابێت، یان ئاوباره و، پردهكانی شێواندبێت، یان زیانی پێگهیاندبن، یان جێگهكانی، یان ئاڕاستهكانی گۆڕیبن. چوارهم: كارگهرانی وهزارهت یان ئهو لایهنهی كه گرێبهستی لهگهڵدا مۆركراوه له ئهنجامدانی ئهركهكانیان قهدهغه كرد بێت یان بهربهستی بۆ دانابن. پێنجهم: 1. سهرپێچی له حوكمهكانی ماددهی (8)ههشتهمی ئهم یاسایهدا كردبێت. 2. سهرپێچی له حوكمهكانی ئهو ڕێنماییانه یان لهو بهیاننامانه كردبێت كه به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهرچووبن.
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: وهزارهت به بهیاننامهیهك ئهمانهی خوارهوه دهردهچووێنێ و له رۆژنامهی فهرمیدا بڵاودهكرێنهوه: یهكهم: قهدهغهكراوهكانی رێگا گشیتیه خێراكان و سهرهكی و لاوهكی و لادییهكان و ئهوانی دیكه جگه لهو بهشانهی كه بهناو چوارچێوهی شارهوانییهكان دهڕوات كه دیاری كردنیان بهر نهخشهی بنهڕهتی ههر یهك له خۆیان دهكهوێت. دووهم: قهدهغهكراوهكانی ئهو پردانهی كه ناشێ كارگهری له بێژنگدانیان تێدا دابنرێت یان كارگهی بهرد ههڵكهندیان تێدا دابمهزرێت یان گۆڕانكاریهكی وهها له ئاڕاستهی رووبارهكهدا بكرێت كه ببێته هۆی زیانگهیاندن به پایهكانی پردهكه یان بهجێگه نزیكهكانی. سێیهم: قهدهغهكراوهكانی ڕێگا یهكتر بڕهكان و تونێل و شوێنی پهڕینهوهكان، ئهگهر ههبوون.
ماددهی شازدهم:
ماددهی شازدهم: یهكهم: كارمهندانی هاتوچۆ، ئهوانهیان كه تهرخان كراون بۆ ئیشكردن له وێستگهی كێشانهكه، دهستهڵاتی سهپاندنی غهرامه و دهست بهسهرداگرتنی ئۆتۆمبێلی زیاده باریان پێدهدرێت بهپێی حوكمهكانی ماددهی (15)ی ئهم یاسایه و، بڕیارهكانیشیان لهم رووهوه بنبڕ دهبێت. دووهم: پشت بهستن به خوێندنهوهی پێوانهی كێش بهڵگهی سهلماندنه بۆ مهبهستی سزادانی سهرپێچیكار. سێیهم: له حاڵهتێكدا ئهگهر ئهو غهرامهیهی له ماددهی (15)ی ئهم یاسایهدا دهقهكهی هاتووه، له ماوهی (15) رۆژدا له رۆژی سهرپێچیهكهوه نهدرێت، ئهوا شوفێر یان خاوەنی ئۆتۆمبێله سهرپێچیكهرهكه بهبهند كردن بۆ ماوهیهك سزا دهدرێت كه له (1) مانگ كهمتر نهبێ و، له (3) مانگیش زیاتر نهبێت. چوارهم: شوفێری ئوتومبیلهكه یان خاوهنهكهی كه له كرداری كێشانهكه خۆی بدزێتهوه، به غهرامهیهك سزا دهدرێت له (250.000) دووسهدو پهنجا ههزار دینار كهمتر نهبێ و له (400.000) چوارسهد ههزار دیناریش زیاتر نهبێت، لهگهڵ لانهدان له حوكمهكانی بهندی یهكهم له ماددهی (15)ی ئهم یاسایه.
ماددهی چواردهم:
ماددهی چواردهم: ئهو سزایانهی كه دهقهكانیان لهم بهشهدا هاتوون مافی وهزارهت له داواكردنی قهرهبوو لهسهر ئهو زیانانه پووچ ناكاتهوه كه له ئهنجامی سهرپێچی یان پێشیل كردن كه لهم بهشهدا ئاماژهی پێدراوه.