المواد القانونية
ماددهی پازده: ئهم دهزگایه له ههموو مزهیێ سهرفرازه، تهنها مزهی گومرگی خۆراك و خواردنهوهی له دهرهوه هاوهردهی خۆی نهبێ.
ماددهی ههشتهم: سهرۆكی ههیئه بۆی ههیه، له ههر یهكهیهكی ئیداری یان له ههر ناوچهیهكی ناو ههرێمدا، زهروورهتی كارو ئاسایشی ههرێم پێداویستی پێی ههبێ، بهڕێوهبهرایهتی و نووسینگهی تێدا بكاتهوه، و هیچیش لهو ئهركو فرمان و سهڵاحیهتانهش كهم نهكاتهوه كه بهپێی یاسا بهركارهكان به سهرۆكانی یهكه ئیدارییهكان دراون.
ماددهی چوارهم : ئهنجومهن لهمانه پێكدێ :ـ یهكهم : دهستهی گشتی 1. له سهرۆك و جێگرهكهی و راوێژكاران و راوێژكارانی یاریدهدهر پێكدێ و دانیشتنهكانی به سهرۆكایهتی سهرۆك سازدهدات و له كاتی ئاماده نهبوونی به سهرۆكایهتی جێگرهكهی دهبێ و به ئامادهبوونی سێ له سهر چواری ئهندامانی رادهی یاسایی تهواو دهبێ. 2. راوێژكاره یاریدهدهرهكان مافی بهشدار بوونیان له دهنگداندا نییه. دووهم: دهستهی سهرۆكایهتی: له سهرۆك و جێگرهكهی و كۆنترین راوێژكار پێكدێ. سێیهم: دهستهی بهرزهفتكاریی فهرمانبهرانی ههرێم: له جێگری سهرۆك و ئهندامیهتی دووان له راوێژكاران پێكدێ كه سهرۆكایهتی دهسنیشانیان دهكات و له كاتی ئامادهنهبوونی جێگری سهرۆك، كۆنترین راوێژكار سهرۆكایهتی دهستهكه دهكات.
ماددهی یازدهیهم: ئهنجومهنی سهندیكا تایبهتمهنده به جێبهجێ كردنی ئهوانهی خوارهوه: 1. كاركردن له پێناو بهدی هێنانی ئهركهكانی سهندیكا به پێی ئهوهی كه له ماددهی سێیهمی ئهو یاسایه هاتووه. 2. پێشكهش كردنی پێشنیاز لهبارهی ههموار كردنی یاسای سهندیكا و پێرهوی ناوخۆ، بۆ دهستهی گشتی. 3. جێ بهجێ كردنی بڕیارهكانی دهستهی گشتی. 4. دامهزراندنی كرێكاری خزمهتگوزاری بۆ سهندیكا و دهستنیشان كردنی كرێیهكانیان و ههموار كردنیان. 5. تهماشاكردنی داواكاری بۆ هاتنه ناو سهندیكا و بریاردان لهسهر قبووڵ كردنی ئهندام و بهشداربووان. 6. ههڵبژاردنی نوێنهری سهندیكا له لیژنه رهسمییهكان و هی تریشدا ئهگهر نهقیب نهبووبێته نوێنهری سهندیكا. 7. ناردنی ئهو كێشه و شكایهتانهی كه بۆی دێ، بۆ لیژنه تایبهتمهندهكان. 8. دامهزراندنی لقی سهندیكا له پارێزگاكانی ههرێم به پێی مهرجهكانی دیاری كراو له پێرهوی ناوخۆی سهندیكادا. 9. پێكهوهنانی لیژنهی لاوهكی بۆ بهدی هێنانی مهبهستهكانی سهندیكا. 10. بڕیار دان لهسهر واز هێنانی نهقیب یا جێگرهكهی یاخود ههر ئهندامێكی سهندیكا یا لیژنهكانی. 11. دامهزراندنی نوێنهری سهندیكا لهو پارێزگایانهی كه لقی سهندیكایان نییه. 12. دامهزاندنی وردكاری ژمێریاری بۆ ئهنجامدانی وردكاری ساڵانه. 13. رێكخستنی پلیتی ههڵبژاردن و بهڵگهنامهكانی دیكهو سهرپهرشتی كردنی كرداری ههڵبژاردن به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه. 14. دهرهێنانی رێنمایی گونجاو لهگهڵ ئهم یاسایه و پێرهوی ناوخۆدا بهمهبهستی ئاسان پیاده كردنی. 15. مافی قهرزكردن و به قهرزدان و پێشكهشكردنی یارمهتی دارایی ههیه، بهو شێوهیهی كه مهبهستهكانی سهندیكا بهدی بێنێ. 16. دامهزرراندن و بهرێوهبردنی یانهكانی هونهرمهندان به پێی یاسای كۆمهڵهكان و پێرهوی تایبهت بهو یاسایه.
یەكەم: مەبەست لەم دەستەواژانەی خوارەوە ماناكانی بەرامبەریانە: 1ـ ئەنجومەنی وەزیران: ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی كوردستان. 2ـ وەزارەتی ناوخۆ: وەزارەتی ناوخۆی هەرێمی كوردستان. 3ـ یاسای پارێزگاكان: یاسای پارێزگاكانی هەرێمی كوردستان ـ عێراق ژمارە (3)ی ساڵی 2009ی هەمواركراو.
ماددهی بیست: 1. ئهنجومهن مومارهسهی ئهو تایبهتمهندیانه دهكا: 2. كاركردن له پێناو هێنانهدی ئامانجهكانی سهندیكا. 3. پێشكهش كردنی پێشنیار له بارهی ههمواركردنی یاسای ههموار كردنی سهندیكا. 4. جێبهجێ كردنی بڕیارهكانی دهستهی گشتی. 5. دامهزراندنی كارمهندان له سهندیكا و دیاریكردنی كرێیهكانیان و بهرز كردنهوهیان (ترقیتهم). 6. چاو پیاخشاندن به داواكاریهكانی چوونه ناو سهندیكا. 7. دهستنیشان كردنی نوێنهری سهندیكا له لیژنه رهسمیهكان و نا رهسمیهكاندا له كاتێكدا كه نهقیب نوێنهرایهتی ناكا. 8. ههواڵه كردنی ئهو كێشه و شكاتانهی كه بۆی دێن، بۆ لێژنهی بهرزهقتی. 9. پێكهێنانی لیژنهی لاوهكی بۆ هێنانهدی ئامانجهكانی ئهم یاسایه. 10. ئامادهكردنی بودجه و دامهزراندنی ژمێریارێكی یاسایی بۆ وردكاری و حیسابكاری دووماهی. 11. بڕیاردانی خۆ به خودان كردنی ماڵ و عهقار و قبوڵ كردنی له قهبهر كردن و پێبهخشین و مهرجهكانی قهرز كردن و پێشكهش كردنی دهست گرۆیی دارایی له نێوان ئامانجهكانی سهندیكادا. 12. خۆ ئاماده كردن بۆ ههڵبژاردن. 13. تهمهشا كردنی دهست له كار كێشانهوهی نهقیب یا بریكارهكهی یا ههر ئهندامێكی ئهنجومهن یان لیژنهكانی سهندیكا بهمهرجێك له یهكهم كۆبوونهوهدا بخرێته بهر دهم دهستهی گشتییهوه. 14. مۆڵهت بهخشین به دهستدانه پیشه. 15. دامهزراندن و بهرێوهبردنی یانهی سهندیكا به گوێرهی یاسای كۆمهڵهكان. 16. ئهنجومهن بۆی ههیه ههندێ له دههسهڵاتهكانی بدا به نهقیب یان سهرۆكی لقهكان.
ماددهی شهشهم: 1/ئابوورینهی ئینتما له سهندیكادا بۆ ئهندام (30) دیناره. 2/ئابوورینهی بهشداربوونی ساڵانه (20) دیناره، دهبێ له ماوهیهكیشدا بدرێ كه ههموو ساڵێ له مانگی شوبات نهترازێ. ئهگهر ئهندام له كاتی دیاركراو ئابوونهكهی نهدا و، دواكهوت، ئهوه، لهو بارهدا (50%)ی ئابوونهی بهشدابوونهكهی غهرامهی دێته سهر، خۆ ئهگهر هات و، دوو ساڵی بانه وبان یهك، بهبێ مهعزهرهتی بهجێ دوای خست، ئهوا، ناوی له تۆماری ئهندامان رهش دهكرێتهوه. 3/ئهوهی ئابوونهی ساڵانهی نهدابێ له ههڵسوڕاندنی پیشهكه قهدهغه دهكرێ.
ماددهی حهڤده: ئهنجومهنی سهندیكا لهمانه پێك دێت: 1/نهقیب: مهرجه بۆ ماوهیهك پیشهكهی ههڵسوڕاندبێ له (ده) ساڵ كهمتر نهبێ. 2/ئهندامانی ئهنجومهن: مهرجه بۆ ماوهیهك پیشهكهی ههڵسوڕاندبێ له حهوت ساڵ كهمتر نهبێ. 3/ ئهنجومهن به دهنگدانی نهێنی، جێگری نهقیب و سكرتێرێك و بهرپرسێكی دارایی لهناو ئهندامەکانی خۆیدا ههڵدهبژێرێ و دهسهڵاتهكانیشیان له پێرۆی ناوخۆدا دیاردهكرێ. 4/ئهنجوومهن كۆبوونهوه ئاساییهكانی خۆی، له كهمی، مانگی جارێك سازدهدا، بۆیشی ههيه له سهر داواكردنی نهقیب یان لهسهر داواكردنی سێیهكی ئهندامان كۆبوونهوهی نا ئاسایی ساز بدات.
ماددهی سێ یهم: وهزارهت ئهم كارو بارانه دهگرێته ئهستۆ: 1-ئهركی پارێزگاری له یهكێتی كوردستانی عێراقدهگرێته ئهستۆ چ له رووی خاك و چ له رووی ههموو دهستدرێژییهك دهوهستێ له ههر لایهكهوه بكرێته سهری. 3-وهزارهت ئهو ئهركهی له بهندهی (1)ی سهرهوه وتراوه بهجێ دێنێ له رێگهی: أ-دهستیشان كردنی ژمارهی پێویست له پێشمهرگهو یهكخستنی هێزهكان. ب-:پێكهێنانی وهحداتی نیزامی. ج- مهشق پێكردن و سازدانیان له رێگهی زانستییهوه و بهكردهوه (علمی) به مهبهستی بهرز كردنهوهی رادهی جهنگاوهری و رۆشنبیری یان، له رێگهی كردنهوهی مهڵبهند و قوتابخانه و دام و دهزگای مهشق و فێركردنهوه بۆیان. دابین كردنی گشت پێویستییهكانی (چهكدار، كهلو پهل، نیشتهجێكردن، ئازووقه، مووچه، كاروباری ژمێریاری و ههر خزمهتگوزاری یهكی تر).
ماددهی پهنجا وحهوتهم: یهكهم: داوای رێك وپێكی (الدعوی الانچباگیه) دژ به دادوهر و سپاردنی به لێژنهی كاروباری دادوهران به بڕیاری وهزیری داد دهكرێ و دهبێ ئهو رووداوه باس بكا كه دراوهته پاڵی و ئهو بهڵگانهش پشتگیری لێ دهكهن و ئهم بڕیارهش دهدرێ به ههردوولا دادوهرهكه و داواكاری گشتی. دووهم: أ/ لیژنهی كاروباری دادوهان له كاتی بینینی دا وا كه دیاری دهكا و بهوهزیری داد وسهرۆكایهتی داواكاری گشتی و دادوهرهكه ڕادهگهیهنێ. ب/ دادگایی كردن به ئامادهبوونی نوێنهری وهزیری داد و سهرۆكی داواكاری گشتی یا ههر یهكێ لهو داواكاره گشتییهكان كه له بڕی خۆی دهینێرێ و دادوهرهكه كه دهبێ خودی خۆی ئامادهی ببێ دهكرێ و بۆشی ههیه پارێزهری لهگهڵدا بێ. د/لیژهن بۆی ههیه بهخودی خۆی ههرچی لێكۆلینهوهیهك به باش دهزانێ بیكا. ه/ لیژنه دوای تهواوكردنی لێكۆلینهوه و گوێ گرتن له قسهی نوێنهری وهزیری داد و داواكاری گشتی و بهرگری دادوهرهكه بیروڕای خۆی لهسهر داواكه دهردهبڕێ و بڕیارهكهشی به وهزیری داد وسهرۆكی داواكاری گشتی و دادوهرهكه ڕادهگهیهنێ. و/ لیژنه له ههڵسووراندنی كارهكهیدا پهیڕهوی ئهو بنهمایانه دهكا كه یاسای ئوسوڵی دادگایی كردنی سزاییدا ههن.
ماددهی نۆیهم: سهرۆكی ههیئه بۆی ههیه پێكهاتهكانی ههیئهكه، به خۆی و به بهڕێوهبهرهكان و بهش و هۆبه و نووسینگهكانیشهوه دابنێ و پێكیان بهێنێ، و ئهرك و فرمانیشیان له چوارچێوهی ئهم یاسایهدا دیاریبكاو سهڵاحییاتی بهرپرسهكانی ئیدارهكانیشی دهسنیشان بكاو میلاكیان بۆ دابنێ و موفرهداتی بوجهكهشی پێشنیاز بكاو پێشكهشی سهرۆكی ههرێمی بكا بۆ تهسدیقكردن، بۆیشی ههیه خولی فێربوون و قاڵبوونیش بۆ كارمهندانی بكاتهوه.
ماددهی سێزدهیهم: ئهوهی پاڵێوتراوه بۆ پركردنهوهی ههر پایهیهك لهم پایانه دهبێ مومارهسهی كاركردنی كهمتر نهبێ له: 1. ده ساڵ: بۆ پاڵێوراو بۆ پلهی نهقیب. 2. پێنج ساڵ: بۆ پاڵێوراو بۆ ئهندامێتی ئهنجومهنی سهندیكا و لیژنهی بهرزهفتی كردن. 3. سێ ساڵ: بۆ پاڵێوراو بۆ ئهندامیهتی لیژنهكانی سهندیكایی له پارێزگاكان.
ماددهی چوارهم: یهكهم: پێویسته داواكاری پێشكهشكراو ئهم بابهتانهی خوارهوه لهخۆ بگرێت: 1- دیاریكردنی ئامانجه گشتی و تایبهتیهكان. 2- دیاریكردنی سوودی ئابوری و كۆمهڵایهتی و پهروهردهیی پرۆژهكه. 3- دیاریكردنی سهرچاوه داراییهكان و لایهنی پاڵپشتكار. 4- بڕی ئهو ڕسوماتهی خوێندن كه له خودی قوتابی یان بهخێوكارانی بهرامبهر خزمهتگوزارییه پێشكهشكراوهكان وهردهگیرێت. 5- مهرجهكان و رێژهو ئهوپهڕی ژمارهی وهرگرتن. 6- بنهماكانی دهرچوون و كهوتن و سیستهمی گشتی تاقیكردنهوهو ههڵسهنگاندن. 7- زمانی خوێندن. 8- پلانی خوێندن و ماوهی پێشنیاركراو بۆ بهدهستهێنانی بڕوانامهی دهرچوون. 9- پرۆگرام وپهرتووكهكانی خوێندن و سهرچاوهكانیان لهگهڵ ڕهچاوكردنی مافی خاوندارییهتی هزری. 10- كهرهستهو پێداویستی ئامادهكراو بهگوێرهی قۆناغ و جۆرو بهشهكانی پسپۆڕی. 11- رێگهو شێوازهكانی وانهگوتنهوهو لێهاتوویی مامۆستایان و توێژهرانی كۆمهڵایهتی و دهروونی و بهرێوهبهرهكان و ڕهگهزنامهكانیان. 12- تاقیگهو كتێبخانهو بهش و هۆڵهكانی خوێندن و دابینكردنی چاودێری و سهلامهتی تهندروستی و چالاكیه جۆراوجۆرهكانی قوتابخانهكه. 13- سیستهمی پێشنیاركراو بۆ بهڕێوهبردنی قوتابخانهكه. دووهم: پێویسته پرۆژهكه لهگهڵ بهها نیشتیمانی وپرنسیپه گشتی و تایبهتیهكانی پهیڕهوكراو له سیاسهتی فێركاریی ناكۆك نهبێت. سێیهم: پێویسته پرۆژهكه خزمهتێك پێشكهش به ئامانجه پهروهردهییهكان بكات به جۆرێك توانای یارمهتیدانی ههبێت له باشتركردنی رۆڵی پهروهردهو فێركردن یان نوێكردنهوه له بواری بهرێوهبردنی قوتابخانهكان و بههێزكردن و گهشهپێكردنی كهسایهتی و كهناڵه پهروهردهییهكان.
ماددهی دهیهم: پێویسته لهسهر كهسی داواكاری دامهزراندنی قوتابخانهو پهیمانگهی ناحكومی پابهند بێت به پێڕهوو رێنماییهكانی وهزارهت و مافی سهرپهرشتی كردنیان لهلایهن وهزارهتهوه.
ماددهی سێیهم: 1. مووچه و دهرماڵهی خانهنشیی وهزیر رادهگیرێ، ئهگهر له نوێ كرایهوه به وهزیر و، ئهو مووچهیهی دهدرێتێ كه شیاویهتی. 2. ئهگهر وهزیری خانهنشین له كارێكی گشتی دامهزرا مووچهو دهرماڵهی وهزیفه تازهكهی كهمتر بوو لهوهی وهری دهگرت، ئهو كاته ئهو مووچهیهی پێ دهدهن كه هاوتایه لهگهڵ مووچه و دهرماڵهی خانهنشینییهكهی.
ماددهی شهستهم: یهكهم: ئهگهر لیژنهی كاروباری دادوهریی لهكاتی سهیركردنی داوایهكهدا بۆی دهركهوت ئهو كارهی خراوهته پالأ دادوهرهكه تاوانه یان كهتنه، بڕیاری ناردنی بۆ دادگای تایبهتمهند دهدات وههموو ئهوراقهكانی بۆ رهوانه دهكات دوای ئهوهی كه سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهریی دهستی دادوهرهكه له كارهكهی دهكێشێتهوه، ههروهكو له یاسای بهرزهفتكاریی فهرمانبهرانی دهوڵهتدا یا ههر یاسایهكی تر كه جێگای دهگرێتهوه بڕیاری لهسهر دراوه. دووهم: ئهگهر دادگای تایبهتمهند بڕیاری بهبێ تاوانی دادوهرهكه، یان به بهردانی دا یاخود ههر بڕیارێكی دی كۆتایی به داوا سزاییهكه هێنا، پێویسته لیژنه بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه له تهماشاكردنی داوا بهرزفتكارییهكه بهردهوام بێت. سێیهم: ئهگهر دادگا بڕیاری تاوانباركردنی دادوهرهكهی دهركرد، پێویسته لیژنه سزایهكی بهرزهفتیی گونجاو لهگهلأ ئهو كارهی دراوهته پاڵی بسهپێنێ ئهمهش بهپێی حوكمهكانی ماددهی (57)ی ئهم یاسایه دهبێ.
ماددهی پهنجاو نۆیهم: یهكهم: داوای بهرزهفتی لهسهر دادوهر بهپێی بڕیاری سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه تۆمار دهكرێ و بۆ لیژنهی كاروباری دادوهران دهنێردرێت وه دهبێ بڕیارهكه ئهو رووداوهی تێدا بهیان بكرێ كه دراوهته پاڵی لهگهلأ ئهو بهڵگانهی كه دهیسهلمێنن و بڕیارهكهش به دادوهرو داواكاری گشتی رادهگهیهندرێ. دووهم: 1-لیژنهی كاروباری دادوهران وادهیهك دیاری دهكات بۆ تهماشاكردنی ئهو داوایهو دهبێ ئهوكاته به سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوهو سهرۆكی داواكاری گشتی و دادوهرهكه رادهگهیهندرێت. 2-دادگایی كردن نهێنی یه و بڕیارهكهشی به ئاشكرا تێدهگهیهندرێ. 3-دادگایی كردنهكه به ئامادهبوونی نوێنهری سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوهو سهرۆكی داواكاری گشتی یان ههر داواكارێكی گشتی كه تهنسیبی دهكا و پێویسته دادوهر خۆی ئامادهبێ وبۆشی ههیه پارێزهرێك لهگهلأ خۆیدا ئاماده بكات. 4- لیژنه بۆی ههیه چهندی بهباشی دهزانێ لێكۆڵینهوه بكات. 5-لیژنه دوای تهواوكردنی لێكۆڵینهوهو گوێ گرتن له وتهكانی نوێنهری سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوهو داواكاری گشتی و بهرگریی دادوهر داواكه یهكلادهكاتهوهو بڕیارهكهی به سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوهو سهرۆكی داواكاری گشتی و دادوهر رادهگهنێ. 6-لیژنه له رێكارهكانیدا ئهو بنهمایانه پهیڕهو دهكات كه له یاسای بنچینهكانی دادگایی كردنهكانی سزاداندا هاتوون.
ماددهی پهنجاو ههشت: پێویسته لەسەر وەزيرە پێوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه بهركار.
ماددهی دووهم: 1/بهپێی ئهم یاسایه، سهندیكایهك بهناوی سهندیكای ئابووریناسان، له ههرێمدا دادهمهزرێ، شهخسیيهتی مهعنهويی خۆی دهبێ و له دارایی و ئیدارهی خۆیدا سهربهخۆیه، بارهگاكهشی له ههولێری پایتهختی ههرێمدا دهبێ و دهشتوانێ له مهڵبهندی پارێزگاكانی ههرێمدا لق بكاتهوه. 2/به رهزامهندی وهزارهتی دارایی و ئابووری دهستهیهكی ئامادهكار پێك دههێنرێ له (15) ئابووریناس كهمتر نهبێ بۆ تهیار وئامادهكردنی كۆنگرهی گشتی و سهرپهرشتی ههڵبژاردنی گشتی سهندیكا له ماوهیهكدا كه له سێ مانگ نهترازێ.
ماددهی یهكهم: بڕی ئهو غهرامانهی كه دهقهكانیان له یاسای سزاكانی ژماره (111)ی ههموار كراوی ساڵی (1969)دا هاتووه، بهم شێوهیهی خوارهوه دهبن: یهكهم: سهرپێچییهكان له (50) پهنجا دینار كهمتر نهبێ و له (300) سێ سهد دینار زیاتر نهبێ. دووهم: كهتن (الجنج) له (301) سێ سهدو یهك دینار كهمتر نهبێ و له (1500) ههزارو پێنج سهد دینار زیاتر نهبێ. سێیهم: جینایهت له (1501) ههزارو پێنج سهدو یهك دینار كهمتر نهبێ و له (5000) پێنج ههزار دینار زیاتر نهبێ.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة