أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: وهزارهت ئهم ئهركانه دهگرێته ئهستۆ: یهكهم : پاراستن و زێرهڤانی ههرێمی كوردستان و بهرگریی كردن لێی و مسۆگهركردنی بهرژهوهندییه نیشتمانی و نهتهوهییهكانی. دووهم : پاراستنی كیانی سیاسی ههرێم و سیستهمی حوكمه دیموكراتییهكهی و پارێزگارێكردن له دهزگا دهستوورییهكانی. سێیهم : پاڵپشتی كردنی حكومهتی فیدڕاڵ له بهرگری كردن له سهروهری و ئاسایشی عێراق به پێی دهستوری فیدڕاڵی و دهستووری ههرێم و بیرخهرهوهی له یهكگهیشتنی ئهمنی و ههماههنگی و هاوكاری كردن لهگهڵیدا لهسهر چۆنیهتی چارهسهركردنی قهیرانه ئهمنیهكان و كارهسات و بهشداریكردن لهكاتی پێویست له جهنگ و بهرهنگار بوونهوهی تیرۆر بهههموو جۆرهكانیهوه له ههرێمی كوردستان به تایبهتی و له عیراقیشدا بهههماههنگی و هاریكاری كردن لهگهلأ حوكمهتی فیدرالأ دا. چوارهم: دامهزراندنی پێكهاتهو یهكهی نیزامی سهربازی و مهشق پێكردنیان لهسهر ههموو هونهرێكی جهنگ وفێركردنی زانستییه نوێیهكان، تاكو شیاو بن بۆ بهرگری كردن له ههرێمی كوردستان. پێنجهم: دانانی پلانی پێویست بۆ پهرهپێدان و نوێكردنهوهی هێزهكانی پێشمهرگه، ئهمهش به ئامادهكردنی ههموو جۆرهكانی و پۆلێنهكانی و شێوازی پێدانی ههموو كهل و پهلێكی هونهری و پهرهپێدانی هونهرهكانی شهڕ و چۆنیهتی بهكارهێنانیان له مهیدانی جهنگدا. شهشهم: دابین كردنی ههموو ئهو كاروبارانهی پهیوهندییان به نیشتهجێ كردن و چهكداركردن و تهموین و گواستنهوه و خۆراك و مووچه وكاروباری دارایی و ژمێریاری وئاستی تهندروستی و جهستهیی وخزمهتگوزاری دیكه بۆ هێزهكان ههیه.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: یاسای رێزلێنانی ژماره(9)ی ساڵی 1992ی پێشمهرگه ههڵدهوهشێتهوهو ئهم یاسایه جێی دهگرێتهوه.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: قوتابخانهو پهیمانگهی ناحكومی بۆ دهستهبهركردنی ئهم ئامانجانهی خوارهوه دادهمهزرێن: یهكهم: ڕهخساندنی بواری نوێی زیاتر بۆ پهروهردهو فێركردن، وێڕای تواناكانی حكومهت، بهمهبهستی پهرهپێدان و یارمهتیدان و گهیشتن به ئامانجهكانی پرۆسهی پهروهردهو فێركردنی نیشتیمانیی. دووهم: دابین و ئامادهكردنی پێداویستیه جۆراوجۆرهكانی مۆدێرنكردنی پرۆسهی پهروهردهو فێركردن له رێگهی پرۆگرام و رێكاری مۆدێرن بهپێی بنهماو پرنسیپهكانی ئهم یاسایه. سێیهم: گرنگیدان به فێركردنی زمانه بیانییه زیندووهكان له پاڵ پرۆگرامه فێركارییه بڕیاردراوهكان. چوارهم: ڕهخساندنی زهمینهی گونجاو بۆ كێبركێ له بواری پهروهردهو فێركردن بهمهبهستی پهرهپێدانی ئاراستهی گهشهپێدانی مرۆیی و داهێنانی زیاتر له پهروهردهو فێركردن به بهرجهستهكردنی نموونهی مۆدێرن و سهردهمییانه له سیستهم و پرۆگرامه پهروهردهییهكاندا. پێنجهم: هاندانی پرۆسهی وهبهرهێنانی نیشتیمانیی و بیانی له ههرێمدا له بوارهكانی پهروهردهو فێركردن له چوارچێوهی بهرنامهو سیستهمێكی نوێدا (مۆدێرن). شهشهم: ڕهخساندنی دهرفهت له بهردهم ڕهوهندو بیانی و گهڕاوهكانی ههرێمی كوردستان له دهرهوهی ههرێم، تاوهكو دانهبڕێن و بهمهبهستی بهردهوام بوونیان له پهروهردهو فێركردنی نیشتیمانیی و دابینكردنی پێداویستی و خزمهتگوزارییهكانی پهروهردهو فێركردن به جۆرێك كه لهگهڵ پرۆگرامهكانی فێركردنی ههرێم ئهو وڵاتانهی لێیهوه هاتوون بگونجێت.
ماددهی سێیهم
ماددهی سێیهم: بڕگهی یهكهمی ماددهی بیست وپێنجهم ههموار بكرێ و بهم شێوهیه بخوێنرێتهوه: 1/كاروباری لق لیژنهیهك بهڕێوهی دهبا له (پێنج) ئهندام پێك دێ واتا (4 ئهندام + سهرۆك)، دهشبێ ماوهیهك پیشهكهیان كرد بێ له (پێنج) ساڵ كهمتر نهبێ. ئهوانه ئهندامهكانی لق بهدهنگدانی نهێنێ ههڵیاندهبژێرن.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: مادده یازده ههموار بكرێ وبهم شێوهیه بخوێنرێتهوه: شهرتووشروت + دانانی دهرمانسازییهكه. مۆڵهتی دانانی دهرمانسازی بهوكهسه دهدرێ كه ئهم شهرتوشروتهی ههبێ: 1/ناوی دهرمانسازییهكه. 2/ كرێبهندی (عقد ایجار) كه دایهرهی باجی موڵك وماڵ تهسدیقی كردبێ. 3/ناوه بازرگانییهكهی كه ژووری بازرگانی بۆی مۆر كردبێ. 4/رووبهرهكهی له (20م2) كهمتر نهبێ. 5/پانایی دهرهوهی له دوو مهتر ونیو كهمتر نهبێ. 6/كاتی رووخان وسووتان دهشێ دهرمانسازییهكهی به گواستنهوهی مۆڵهتهكهیهوه به پێی شهرتوشروت (تهنیا شهرتی رووبهر نهبێ) بگوازرێتهوه بۆ جێگایهكی دیكه له ههمان ناوچهدا تا كاتی گهڕانهوهی بۆ جێگا كۆنهكهی خۆی یا كردنهوهی دهرمانسازییهكی دیكه به پێی شهرتوشروتی خۆی.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم:ـ ماددهی سێیهم له یاساكه ههموار دهكرێ و بهم شێوهیه دهخوێنرێتهوه:ـ یهكهم: ناشێ كۆكردنهوه له نێوان مووچهی خانهنشینی كه لهم یاسایهدا هاتووه لهگهڵ مووچهیهكی تر كه له خهزێنهوه خهرج، بكرێ. دووهم: هاوسهری ئهندامی كۆچ كردوو كه مووچهیهكی تر وهردهگرێ مافی ههڵبژاردنی ههیه لهنێوان ئهو مووچهیهی به پێی ئهم یاسایه وهری دهگرێ و ئهوهی دهیكهوی له مووچهی فرمانهكهی خۆی یاخود خانشینیهكهی خۆی وكامیان باشتر بێ بۆی.
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: یهكهم: بۆ پێشمهرگه(زێڕهڤانی ههرێم)ی كه مئهندام مووچهیهكی خانهنشینی خهرج دهكرێ كه به قهدهر دوامووچه و دهرماڵهكانی بێت كه لهكاتی خزمهتكردنیدا وهریدهگرت، ههروهها دهرماڵهی كهمئهندامیهكهشی بهپێی پلهی پهككهتنهكهی بۆ خهرج دهكرێ. دووهم: پێشمهرگه(زێڕهڤانی ههرێم) كه له مهیدانی شهڕدا تووشی كهمئهندامی بووبێ وپلهی پهككهوتهییهكهی گهیشتبێته(50%)و بهرهوههوراز، پایهیهكی بهرزتری پێدهدرێ و مووچهی خانهنشینیهكهی لهسهر بنچینهی پایهی نوێی بۆ خهرج دهكرێ، لهگهلأ خهرج كردنی پاداشتی تایبهت به رێزلێنانهكهی كه له ئهنجامی ئهو قارهمانیهتیانهدا له مهیدانی شهڕدا نواندوویهتی. سێیهم: پێشمهرگه (زێڕهڤانی ههرێم)ی كه به رێژهی(100%)تووشی كهمئهندامی بووه له مهیدانی شهڕدا، دوو پایهی بهرزتری پێدهدرێ و مووچهو دهرماڵه تایبهتیهكان به ڕێزلێنانی سهبارهت به نواندنی قارهمانیهتیهكانی له مهیدانی شهڕدا بۆ خهرج دهكرێ. چوارهم: ههموو ئهو پارانهی كه لهدوا مووچهی له ماوهی ههژده مانگ وهری دهگرت وهك پاداشت بۆ یهكجار بۆی خهرج دهكرێ. پێنجهم: ئهو پێشمهرگه (زێڕهڤانی ههرێم) ـه كهمئهندامهی كه بڕگهی (دووهم)له ماددهی (دووهم)ی ئهم یاسایه دهیگرێتهوه، دهرماڵهی كهمئهندامی به رێژهی (50%)ی ههموو مووچهكهی بۆ خهرج دهكرێ.
یهكهم
یهكهم: بهدهر له حوكمی ماددهی (82) له پهیڕهوی ناوخۆی پهرلهمانی كوردستان ـ عیراق، ژمارهی یاسایی ئهندامانی پهرلهمان، له رۆژی دهرچوونی ئهم بڕیارهوه، بۆماوهی (30) سی رۆژ، دهتوانن پێشنیازه یاسا و بڕیار پێشكهش بكهن.
ماددەی پێنجەم
ماددەی پێنجەم: ئەم بڕیارە لە رۆژی بڵاوكردنەوەی لە (وەقایعی كوردستان) دا دەخرێتە بەركار.
ماددەی چوارەم
ماددەی چوارەم: پێویستە ئەنجومەنی وەزیران حوكمەكانی ئەم بڕیارە بخەنە بەركار.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: یهكهم: پێویسته داواكاری پێشكهشكراو ئهم بابهتانهی خوارهوه لهخۆ بگرێت: 1- دیاریكردنی ئامانجه گشتی و تایبهتیهكان. 2- دیاریكردنی سوودی ئابوری و كۆمهڵایهتی و پهروهردهیی پرۆژهكه. 3- دیاریكردنی سهرچاوه داراییهكان و لایهنی پاڵپشتكار. 4- بڕی ئهو ڕسوماتهی خوێندن كه له خودی قوتابی یان بهخێوكارانی بهرامبهر خزمهتگوزارییه پێشكهشكراوهكان وهردهگیرێت. 5- مهرجهكان و رێژهو ئهوپهڕی ژمارهی وهرگرتن. 6- بنهماكانی دهرچوون و كهوتن و سیستهمی گشتی تاقیكردنهوهو ههڵسهنگاندن. 7- زمانی خوێندن. 8- پلانی خوێندن و ماوهی پێشنیاركراو بۆ بهدهستهێنانی بڕوانامهی دهرچوون. 9- پرۆگرام وپهرتووكهكانی خوێندن و سهرچاوهكانیان لهگهڵ ڕهچاوكردنی مافی خاوندارییهتی هزری. 10- كهرهستهو پێداویستی ئامادهكراو بهگوێرهی قۆناغ و جۆرو بهشهكانی پسپۆڕی. 11- رێگهو شێوازهكانی وانهگوتنهوهو لێهاتوویی مامۆستایان و توێژهرانی كۆمهڵایهتی و دهروونی و بهرێوهبهرهكان و ڕهگهزنامهكانیان. 12- تاقیگهو كتێبخانهو بهش و هۆڵهكانی خوێندن و دابینكردنی چاودێری و سهلامهتی تهندروستی و چالاكیه جۆراوجۆرهكانی قوتابخانهكه. 13- سیستهمی پێشنیاركراو بۆ بهڕێوهبردنی قوتابخانهكه. دووهم: پێویسته پرۆژهكه لهگهڵ بهها نیشتیمانی وپرنسیپه گشتی و تایبهتیهكانی پهیڕهوكراو له سیاسهتی فێركاریی ناكۆك نهبێت. سێیهم: پێویسته پرۆژهكه خزمهتێك پێشكهش به ئامانجه پهروهردهییهكان بكات به جۆرێك توانای یارمهتیدانی ههبێت له باشتركردنی رۆڵی پهروهردهو فێركردن یان نوێكردنهوه له بواری بهرێوهبردنی قوتابخانهكان و بههێزكردن و گهشهپێكردنی كهسایهتی و كهناڵه پهروهردهییهكان.
ماددهی دهیهم:
ماددهی دهیهم: پێویسته لهسهر كهسی داواكاری دامهزراندنی قوتابخانهو پهیمانگهی ناحكومی پابهند بێت به پێڕهوو رێنماییهكانی وهزارهت و مافی سهرپهرشتی كردنیان لهلایهن وهزارهتهوه.
ماددهی سێیهم
ماددهی سێیهم: 1. مووچه و دهرماڵهی خانهنشیی وهزیر رادهگیرێ، ئهگهر له نوێ كرایهوه به وهزیر و، ئهو مووچهیهی دهدرێتێ كه شیاویهتی. 2. ئهگهر وهزیری خانهنشین له كارێكی گشتی دامهزرا مووچهو دهرماڵهی وهزیفه تازهكهی كهمتر بوو لهوهی وهری دهگرت، ئهو كاته ئهو مووچهیهی پێ دهدهن كه هاوتایه لهگهڵ مووچه و دهرماڵهی خانهنشینییهكهی.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: 1/بهپێی ئهم یاسایه، سهندیكایهك بهناوی سهندیكای ئابووریناسان، له ههرێمدا دادهمهزرێ، شهخسیيهتی مهعنهويی خۆی دهبێ و له دارایی و ئیدارهی خۆیدا سهربهخۆیه، بارهگاكهشی له ههولێری پایتهختی ههرێمدا دهبێ و دهشتوانێ له مهڵبهندی پارێزگاكانی ههرێمدا لق بكاتهوه. 2/به رهزامهندی وهزارهتی دارایی و ئابووری دهستهیهكی ئامادهكار پێك دههێنرێ له (15) ئابووریناس كهمتر نهبێ بۆ تهیار وئامادهكردنی كۆنگرهی گشتی و سهرپهرشتی ههڵبژاردنی گشتی سهندیكا له ماوهیهكدا كه له سێ مانگ نهترازێ.
ماددهی بیست و دووهم:
ماددهی بیست و دووهم: پێویسته له سهر حكومهتی ههرێم یهكسانی دهستهبهر بكات له نێوان مووچهی خانهنشینان له ههرێمدا لهگهڵ مووچهی هاوشانهكانیان له خانهنشینهكانی حكومهتی ناوهندیی به مهرجێك نهبێته هۆی كهمكردنهوهی مووچهكانیان بهپێی یاسا بهركارهكانی ههرێم.
ماددهی سی و ههژدهم:
ماددهی سی و ههژدهم: پێویسته له سهر وهزارهت و لایهنی گرێنهدراون به وهزارهت كه له دهرهوهی عێراق نێرده یان زهماله یان مۆڵهتی خوێندنیان ههیه پابهندبن به دابهشكردنی بهشه كورسی تهرخانكراو بۆیان، بهگوێرهی رێژهی دانیشتوان و پسپۆری بۆ ههر پارێزگایهك.
ماددهی سی و شهشهم:
ماددهی سی و شهشهم: یهكهم: سهرجهم كهلوپهل و كاڵا هاوردهكانی فهرمانگهكانی ههرێم و كهرتی گشتی له رسوماتی گومرگیی دهبوردرێن، به مهرجێك به ناوی ئهوان بۆ بهكارهێنانی ئهوان هاورده بكرێن. دووهم: لێبوردنی سهرهوه كهلوپهل و كاڵا هاوردهكانی فهرمانگهكانی ههرێم و كهرتی گشتی كه له لایهن حكومهت یان دامهزراوه بهخشینهرهكانهوه دێن، لهخۆ دهگرێت.
ماددهی چل و یهكهم:
ماددهی چل و یهكهم: مامهڵهكردن لهگهڵ داهاته وهدهستهاتووهكانی پرۆسه نهوتیه تایبهتهكانی كێڵگه نهوتیهكان بهگوێرهی حوكمهكانی دهستووری عێراق و مادده (15)ی یاسای نهوت و گازی ههرێم ئهنجام دهدرێت، تاوهكو دهركردنی یاسای سندوقی كوردستان بۆ داهاته نهوتیهكان.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: یهكهم: ئهنجومهنێك پێك دێت به ناوی (ئهنجومهنی بهڕێوهبردنی سندووق) به سهرۆكایهتی وهزیری كاروكاروباری كۆمهڵایهتی و نوێنهرایهتی ههریهك لهم وهزارهتانهی خوارهوه كه پلهكهیان له بهڕێوهبهری گشتی كهمتر نهبێت: 1- وهزیری كاروكاروباری كۆمهڵایهتی سهرۆك. 2- نوێنهری وهزارهتی رۆشنبیری و لاوان ئهندام. 3- نوێنهری وهزارهتی كشتوكاڵ ئهندام. 4- نوێنهری وهزارهتی بازرگانی و پیشهسازی ئهندام. دووهم: ئهنجومهن بۆی ههیه ڕاوێژ بكات به شارهزاو ڕاوێژكاران له ناو وهزارهت یان له دهرهوه لهكاتی پێویست.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: 1-تهنیا یهك دانهی ئهو وهرهقه به بازرگانییهكی بهچهند وێنهیهك رێك دهخرێ رهسمی لێوهردهگیرێ. 2-ئهگهر لهو وهرهقانهی به پشتئمیزا (التڤهیر)بۆ دهستاو دوست كردن دهشێن و له كاتی ئیمزا كردنیاندا به هۆی بهخشینی رهسمدهره وه له رهسمدان رهسمیان لهسهر نهدرابوو بهڵام دوای پشتئمیزاكردنیدا دهبێ رهسمی تهواوی لهسهر بدا با ئهوكهسهش كه بۆ پشتئمیزا دهكا له رهسمدا بهخشراو بێ. بهشی سێیهم رهسمدهر