أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی ههشتهم
ماددهی ههشتهم : لهههر پارێزگایهكی ههرێمدا ئهنجومهنێك بهناوی (ئهنجومهنی پاراستنء چاككردنی ژینگه له پارێزگادا)دادهمهزرێ و ئهنجومهنی پاراستن و چاككردنی ژینگه له ههرێم پێكی دههێنێت و پارێزگار یاخود جێگرهكهی له كاتی ئاماده نهبوونی سهرۆكایهتی دهكات و ئهم ئهرك و دهستهڵاتانهی خوارهوهی ههیه: یهكهم: بهدوا داچوونی جێبهجێ كردنی بڕیارهكانی ئهنجومهن، ئهوانهی پهیوهندیدارن به پارێزگاكهوه. دووهم: رادهربڕین له كێشهكانی ژینگهیی له پارێزگاكهدا. سێیهم: پێشنیاركردنی پلانی پاراستنی ژینگه و بهدوا داچوونی جێبهجێ كردنهكهی و پێشكهش كردنی راپۆرتی دهوری له بارهی چالاكی یان واقیعی ژینگهیی له پارێزگا كه بۆ ئهنجومهن.
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: ئهنجومهنی وهزیران ههڵدهستێت به دیاریكردنی بهرزترین تێكڕای سوود، یان تێكڕای سوودی بنهڕهت و رسومات و عمولهكان به رهچاو كردنی كێبڕكێ لهنێوان سهرچاوهكانی راكێشانی مایه، یان ههر سوودێك، یان دهسكهوتێك، یان داهاتێكی تر كهوا شایسته دهبێت، یان كهڵهكهبووه لهسهر ههر مایهیهك كه رادهكێشرێت، یان ههر قهرزێكی گهرهنتیكراو بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه بهو شێوهیهی بهرژهوهندی گشتی دهستهبهر دهكات، ئهم دهسهڵاتهش ملكهچ نابێت بۆ هیچ بهرزه تێكڕایهك، یان ههر كۆتێكی تری هاتوو له ههر یاسایهك، یان پێڕهوێك، یان رێنماییهكی تری بهركار له ههرێمدا لهكاتی بهستنی رێككهوتننامهكه.
ماددهی نۆیهم
ماددهی نۆیهم: رۆژنامهوان لهم حاڵهتانهی خوارهوهدا موستهههقی مووچهی خانهنشینی یه: 1. ئهگهر ماوهیهك كه له (25) ساڵ كهمتر نهبێ پیشەكهی كردبێ، سا ئهو ماوهیه سهرومڕ (دائم) بووبێ یان پچر پچڕ. 2. ئهگهر (63) ساڵ تهمهنی بهسهر بردبێ و بە خزمهتی رۆژنامهوانییهوە ماوهیهكی لێ بهسهر بردبێ له (20) بیست ساڵ كهمتر نهبێ. 3. ئهو كهسهی ئهو دوو بڕگهیهی سهرهوهی ئهم ماددهیه بیگرێتهوه، مافی خانهنشینی تهواوی دهكهوێ.
ماددهی چوارهم
ماددهی چوارهم: دهسهڵاتهكانی دهسته: دهسته ئهم دهسهڵاتانه دهگێرێ: یهكهم: داهاتی دارایی بۆ سندوقهكهو وهبهرهانینی (استثمارها) دابین دهكا و بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایهش بۆ بهرژهوهندی ئامانجهكانی سندوقهكه دهیانخاته گهڕ. دووهم: رۆژنامهوانان خانهنشین دهكا. سێیهم: دیاركردن و چهسپاندنی ماوهی بهسهربردنی پیشهكه بۆ رۆژنامهوان و حساب كردنیشی بۆ مهبهستی خانهنشینی. چوارهم: بڕینهوهی مافی خانهنشینی بۆ رۆژنامهوانان و، دوای مهرگیشیان بۆ خاو خێزانیان. پێنجهم: ئامادهكردنی بوجهی ساڵانهی سندوقهكه و، ناردنی بۆ وهزارهتی دارایی و ئابووری بۆ تهسدیق كردن و، رێكخستنی جهدوهلی مانگ به مانگی سهرجهم حیساباتی سندوقهكه. شهشهم: بهپێی یاسا كارپێكراوهكان، فهرمانبهران بۆ ههڵسوڕاندنی ئیشوكاری سندوقهكه دادهمهزرێنێ و، كۆتاییش به خزمهتیان دێنێ. حهوتهم: له بانكێ له بانكهكانی ههرێمدا حسابی تایبهت بۆ دارایی خۆی دهكاتهوه و بهو بانكهی دهسپێرێ و، لێ كێشانهوه و خهرج و مهسرهفیش به بڕیاری دهسته و ئیمزای سهرۆكی دهسته و بهرپرسی دارایی دهكرێ. ههشتهم: ههندێ له دهسهڵاتهكانی خۆی دهدات به سهرۆكهكهی یان به یهكێ له ئهندامهكانی. نۆیهم: دهرهێنانی رێنمایی پێویست بۆ ساناكردنی ئیدارهی سندوقهكه.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم : ئامانجی ئهم یاسایه هێنانهدی ئهم مهبهستانهی خوارهوهیه : یهكهم : پارێزگاری كردن له ژینگهی ههرێم و پاراستنی و چاككردنی و پهرهپێدانی و رێگه گرتن له پیسبوونی. دووهم : پارستنی سروشت و تهندروستی گشتی له مه ترسیهكانی چالاكی و كاره زیانبهخشهكان به ژینگهو مرۆڤ. سێیهم : پارێزگاریكردنی داهاتهكانی سروشتی و گهشه پێدانی و دهست پێوهگرتنی بهكارهێنانی . چوارهم : سیاسهتی ژینگه بكرێته بهشێكی دانهبڕاو له پلانی گشتگیری گهشهپێدان له ههموو بوارهكانی ڕمرۆیی و پیشهسازی و كشتوكاڵی و ئاوهدانكاری و گهشت وگوزاری و شتی دیكه. پێنجهم : بهرز كردنهوهی ئاستی وشیاری ژینگهیی و قووڵكردنهوهی ههست به لێپرسینهوهی تاك و كۆمهڵ بۆ پاراستنی ژینگه و چاككردنی و هاندانی ههوڵه خۆ بهخشراوهكان لهو بوارهدا.
ماددهی سێیهم
ماددهی سێیهم: رێكخراوهكان مافیان ههیه لهناوخۆ یان دهرهوهی ههرێم و عێراقدا لقیان ههبێت.
ماددهی نۆیهم
ماددهی نۆیهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران و وهزارهتی دارایی و ئابووری و وهزارهتی پلاندانان بڕی مایه راكێشراوهكه بۆ پرۆژهكانی ژێرخانی ئابووری و وهبهرهێنان بهشێوهیهكی دادپهروهرانه خهرج بكهن، دوای راستاندنی له لایهن پهرلهمانهوه.
ماددەی ههژده
ماددەی ههژده: 1. ناوی رۆژنامهوانهكه له تۆماری سهندیكای رۆژنامهوانانی ههرێمهوه دهگوازرێتهوه بۆ تۆماری رۆژنامهوانه خانهنشینهكان. 2. رۆژنامهوان، كه بڕیاری خانهنشینی یهكهی خۆی وهرگرت، ئیدی دوای (3) سێ مانگ له وهرگرتنی بریارهكه پێویسته دهست له ئیش و كاری رۆژنامهوانی ههڵبگرێ، خۆئهگهر سهرپێچیی كرد، ئهوا ئهنجومهنی سهندیكای رۆژنامهوانانی كوردستان ئینزاری دهكا كه واز لهو سهرپێچی یه بهێنێ، خۆئهگهر هاتوو ئهم جارهش وازی نههێنا ئهوه، لهو بارهدا مووچهی خانهنشینی یهكهی دهوهستێ تا ماوهیهك كه ئهنجومهنی سهندیكا ئهو ماوهیه دیاردهكا.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: ئهو پێشمهرگهیهی لهم حاڵهتانهی خوارهوهدا تووشی كهمئهندامبوونی لهش بوون، خانهنشین دهكرێن: 1. ئهگهر پلهی زهبوونيی، به پێی راپۆرتی پزیشكی كه له لایهنێكی پسپۆرهوه دهرچووبێ (50%) یان زیاتر بێ. 2. ئهگهر ئهندامێكی دیوی دهرهوهی لهشی له دهست دابێ، سا پلهی زهبوونیی ههرچهنده دهبێ ببێ.
ماددهی نۆیهم
ماددهی نۆیهم: دهكرێ به وهفدچوو له غهیری ئهو ئوتێله دابهزێ كه بۆ جۆری ئهو تهرخان كراوه له كاتی سهفهر كردنیدا لهگهڵ كۆمهڵهی ئیش (مجموعه العمل) كه رهوشهكهی وا دهخوازێ له یهك ئوتێلدا دابهزن بهو هۆیانهی كه وهزیر یان سهرۆكی فهرمانگهی تایبهتمهند یان ئهوهی رایدهسپێرن پێی قایل بن.
ماددهی دوانزدهیهم
ماددهی دوانزدهیهم: به وهفد چوو لهسهریهتی لیستێكی ئهو خهرجی و دهرماڵانهی سهرفكردنی (وهسلی ئۆتێلیشی له گهلدابێ) له ماوهی (30) سی رۆژدا له مێژووی كۆتایی هاتنی ئهركهكهی پێشكهش بكا. له (10%)ی بره پارهی ههموو لیستهكه دادهشكێنرێ بۆ ئهو كهسهی كه پێشهكی دهكات له دوای ئهو ماوهیهی سهرهوهدا. ههروهها بڕی (20%)ی پارهی ههموو لیستهكه دادهشكێندرێت بۆ ئهو كهسهی كه دوای ماوهی سێ مانگ پێشكهشی دهكات، ناوهرۆكی لیستهكه سهرف ناكرێت ئهگهر دوای ماوهی شهش مانگ پێشكهش بكرێت و عوزرێكی رهوای لهگهلدا نهبێت.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: یهكهم: دهستهی گشتی به باڵاترین دهسهڵاتی یهكێتییهكه دادهنرێ و، له سهرجهم ئهندامه تۆماركراوهكان پێك دێت كه پابهندبوونی خۆیان بهپێی ئهم یاسایه بهجێهێناوه،یهكهم كۆنگرهی دامهزراندنیشی، دوای شهست رۆژ، لهرۆژی كارپێكردنی ئهم یاسایهوه، دهبهستێ بۆ ئیقراركردنی پێڕۆی ناوخۆی یهكێتییهكهو ههڵبژاردنی ئهنجومهن. دووهم: یهكێتی، به بڕیاری ئهنجومهن و لهسهر بانگهێشتی سهرۆكی یهكێتییهكه ههر سێ ساڵ جارێك، كۆنگره خول بهخولهكانی خۆی دهبهستێو، رێژهی یاساییش (النصاب)، به ئاماده بوونی زۆرینهی ئهندامانی دهستهی گشتی دهێتهجێ. ئهگهر نهشهاتهجێ، ئهوه، لهوبارهدا، ههڵبژاردن، پاش پازده رۆژ، له رۆژی كۆبوونهوهی یهكهمهوه، له ههمان كات و ههمان شوێندا، ئهنجام دهدرێت و، رێژهی یاساییش، به ئامادهبوونی سێیهكی ئهندامان، بهتهواو لهقهڵهم دهدرێ.
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: ئهندام، بهمانهی خوارهوه پابهنددهیێ: یهكهم: ئابوونهی هاتنهڕیزو هاوبهشی بدات. دووهم: پاراستنی ههیبهت و پێگهوجێگهی دادوهریو، خۆبهدوورگرتن له ههر رهفتارێ گومان له سهر ڕاستییهكهی بورووژێنێ. سێیهم: له چالاكییهكانی یهكێتییهكهدا بهشداربێ و له كۆبوونهوهكانیدا ئامادهبێو، پابهندی بڕیارهكانی بێت و، بۆ وهدیهێنانی ئامانجهكانی كۆشش بكات.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: یهكێتی ئهم ئامانجانهی خوارهوهی ههیه. یهكهم: سهروهرێتیی یاساو، سهربهخۆیی دادوهری، بهجۆرێ كه رێگه نهدرێت دهست له كاروباری وهربدرێت. دووهم: ههوڵدان بۆ دابینكردنی مافهكانی دادوهران. سێیهم: پاراستنی ناوبانگ و پێگهی پیشهكه، به جۆرێ كه لهگهڵ بنهمای سهربهخۆییو دهستپاكیی دادوهریدا بگونجێ. چوارهم: بهرزكردنهوهی ئاستی زانستیی دادوهران و، دنهدانیان لهسهر پێشكه شكردنی توێژینهوهی یاساییو دادوهریو، كردنهوهی خولی راهێنان له ناوهوهو دهرهوهی ههرێمدا كهبه شداریی تێدا بكهن. پێنجهم: بهرزكردنهوهی ئاستی بژێویی دادوهران و، بایهخدانی تایبهت به فهراههمكردنی خزمهتگوزاریی تهندروستی و كۆمهڵایهتی بۆ خۆیان و خێزانیان، بهجۆرێ كه شایانی پێگهوجێگهیان بێت. شهشهم: كه بچێتهپاڵ یهكێتیی نێودهوڵهتیی دادوهران یان ههر رێكخراوێكی هاوشێوهی دیكهو پێوهندییان لهگهڵدا توندوتۆڵ بكا، بهجۆرێ كه ئامانجهكانی یهكێتی وهدیبێنێ. حهوتهم: دابینكردنی نوێترین شێوازو تهكنیك بۆ خزمهتی ڕهوشی دادپهروهریو گهیشتن به كاروانی پهرهسهندووی دادوهریی جیهانی. ههشتهم: هاوكاری لهگهڵ ههدوو دهسهڵاتی یاسادانان و جێیهجێكردن له ههرێمدا، بۆ پهرهپێدانی ڕهوشی دادوهری. نۆیهم: كردنهوهی ناوهندگهلی رۆشنبیریو كۆمهڵایهتی بۆ دادوهران. دهیهم: زامنكردنی رێزوپاراستنی مافی دهستوریو یاسایی هاووڵاتیان. یازدهم: دهوڵهمهندكردنی هزری یاساییو، بهشداریكردن له پهرهپێدانی یاساداناندا. دوازدهم: پشتگیری دادوهران له پیادهكردنی حوكمی یاساو بهجێگهیاندنی ماف و دادپهروهریدا.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: لیژنهیهك پێك دههێنرێ به ناوی لیژنهی یانسیبی ئاوهدان كردنهوهی ههرێمی كوردستانی عێراق به سهرۆكایهتی وهزیری ئاوهدانكردنهوه و گهشهپێدان و جێگری بریكاری وهزارهت و نوێنهری وهزارهتی دارایی و ئابووری و تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی و كشتوكال و ئاودێری و پیشهسازی وزه و ئهشغال و نیشتهجێ كردنی به پله یهك كه له بهرێوهبهری گشتی كهمتر نهبێ.
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: كۆبوونهوهكانی لیژنه به ئاماده بوونی زیاتر له نیوهی ئهندامانی له گهڵیانداو سهرك و ئهگهر ئهگهر ناجێگیرهكهی ساز دهبن و بڕیارهكانی به زۆرینهی دهنگی ئاماده بووان دهدرێن و ئهگهر دهنگهكان وهك یهك بوون ئهو لایه زال دهكرێ كه سهرۆكی له گهڵدایه.
ماددهی سێزدهم:
ماددهی سێزدهم: یهكهم: لیژنهی لق له سهرۆك و دوو ئهندامی ئهسڵی وئهندامێكی یهدهگ پێك دێت، له لایهن ئهندامانی لقهكهوه ههڵدهبژێردرێن. دووهم: لق، بۆ وهدیهێنانی ئهو ئامانجانهی یهكێتی تێدهكۆشێ كه لهم یاسایهدا دهقهكانیان هاتووهو، لیژنهی لق، ساڵانه ڕاپۆرتێك لهبارهی ئیش وكاری لقهكهوه پێشكهش به ئهنجومهن دهكات.
ماددهی بیست و دووهم:
ماددهی بیست و دووهم: 1/لیژنهی زهپتی له سهرۆكێك و دوو ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگ پێك دێ كه ئهنجومهنی سهندیكا دایان دهنێ بهمهرجێ سهرۆكهكهی ئهندامێ بێ له ئهندامهكانی ئهنجومهن. 2/لیژنهی زهپتی تایبهته به سهیركردنی ههموو ئهو سهرپێچيیانهی كه دهقهكانیان لهم یاسایهدا هاتووه و، لهو مهسهله وشكاتانهش دهپێچێتهوه كه ئهنجومهن بۆی ههواڵه دهكا و، دهشتوانێ یهكێ له ئهندامهكانی خۆی راسپێرێ كه لێیان بكۆڵێتهوه و راپۆرتێك له بارهیانهوه پێشكهش بكات. 3/لیژنهی زهپتی لهسهر ئهو رێسایانهی له یاسای زهپتی فرمانبهرانی دهوڵهتدا هاتووه، رهفتار دهكا.
ماددهی بیست وچوارهم
ماددهی بیست وچوارهم : وهزارهت پێوهرهكانی ئاستی پیسبوونی ڕێگه پێدراو لهو ئاوانهی بۆ خواردنهوهو ئاودان و پیشهسازی و خزمهتگوزاریهكان بهكاردێن، دهسنیشان دهكات، به مهرجێ ههركاتێك پێویست بوو چاو بهو پێوهرانهدا بخشێندرێتهوه.
ماددهی بیست وشهشهم
ماددهی بیست وشهشهم : ههموو چالاكیه پیسكهرهكانی ههوا ملكهچی پێوهره تایبهتیهكانی ههرێمایهتی دهبن و پێویسته ئهو دهرهاوێشتانه (انبعاپات) لهچوارچێوهی سنووری ڕێگه پێدراو دهرنهچن.