أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی شهشهم
ماددهی شهشهم: ئهگهر ماڵه دهست بهسهرداگیراكه كهوته دهست كهسانی تر پێش دهست بهسهر داگرتنهكهی به پێی بهڵێنێكی نووسراو لهلایهن كهس وكاری خاوهنه ئهسڵیهكهوه و به ئاگاداریی ئهو خاوهنه لهوكارهی بهڵێندهرهكه وپلهی خزمایهتی یهكهش نیاز پاكی ئهو كهسانهی تر رابگهیهنێ (تصرف) كردنی كڕیارهكه به ماڵهكه به حوكمی (تصرف) كردن به ئیدیعای هۆی شهرعی دادهنرێ وحوكمی مادده (1120)ی یاسای شارستانی عیراقی بهسهردا جێ بهجێ دهكرێ و نرخی زهوی و بیناكه به پێی ڕۆژی 31/12/1990 دهكرێته بنچینه بۆ قهبڵاندن.
ماددهی چوارهم
ماددهی چوارهم: حوكمهكانی ماددهی ( چوارهم)ی یاسای بهكرێدانی خانوبهره، لهههرێمی كوردستان ـ عیراقدا لهكار دهخرێن و، ئهمانهی خوارهوه جێیان دهگرنهوه: یهكهم: نابێ ساڵانهی ئهو خانوبهرانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهیانگرێتهوه، لهو گرێبهستانهی كهدوای بهركاربوونی ئهم یاسایه مۆردهكرێن، لهم رێژانهی خوارهوه زێتربن: 1/ (4%) چوار لهسهدی بههای گشتی ئهو خانوبهره یان ئهو شوققانهی بۆ نیشتهنی ئامادهكراون و بۆ ئهم مهبهستهش بهكرێ دهدرێن. 2/ (6%) شهش لهسهدی بههای گشتی ئهو خانوبهره یان ئهو شوققانهی كه ژوور،ژوور، بۆنیشتهنی بهكرێ دهدرێن. 3/ (8%) ههشت لهسهدی بههای گشتی ئهو خانوبهره یان ئهو شوققانهی كه بۆ مهبهستی غهیری نیشتهنی بهكرێ دهدرێن. دووهم: كرێی ساڵانهی ئهو خانوبهرانهی كهحوكمهكانی ئهم یاسایه دهیانگرێتهوه، لهو گرێبهستانهی پێش بهركاربوونی ئهم یاسایه مۆركراون، بهپێی ڕێژهكانی بڕگهی (یهكهم)ی سهرهوه ههموار دهكرێت. سێیهم: مهبهست لهبههای گشتی خانوبهره لهم یاسایهدا كۆی بههای زهویهكهو بینایهكهیه لهوكاتهدا كه دهسهڵاتی دارایی بۆ جێبهجێكردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهیخهملێنێ.
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم: یهكهم: ئهنجومهن رێكار و رێساكانی رهفتاری وهزیفی و مهشقی تایبهتمهندی كادیرانی دادهڕێژێت. دووهم: ئهنجومهن كارو پهیكهری ئهو دهزگایانهی ناویان له ماددهی دووهمی ئهم یاسایهدا هاتووه، بهپهیرهو یان به یاسا، بهگوێرهی پهیوهندی دهزگاكه به لایهنانی پهیوهندیدارهوه دیاری دهكات. سێیهم: به یاسایهكی تایبهت ئهرك و ماف و حاڵهتی بهرزهفتكاریی ئهفسهران و كارمهندان لهو دهزگایانه رێك دهخرێت كه له ماددهی دووهمی ئهم یاسایهدا هاتوون،.
ماددهی سێیهم
ماددهی سێیهم: شیركهتی بیری ئیرتیوازی لێ دان ومهركهزهكانی لێكۆڵینهوهی كشتوكاڵی و تهتبیقی یهكان، كه له بڕگهی نۆی ماددهی چوارهمی یاسای ژماره (10)ی ساڵی (1992)دا هاتووه ئیلغا دهكرێ و ههر موڵك و ماڵێكیشی بووبێ، موڵك و ماڵی وهزارهتی كشتوكاڵ و ئاودێری ههرێمن.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: یهكهم: بهگوێرهی ئهم یاسایه، ئهنجومهنێك بهناوی (ئهنجومهنی ئاسایشی ههرێمی كوردستان) دادهمهزرێت و به سهرۆكی ههرێمهوه گرێ دهدرێت و پێك دێت له: 1. دهزگای ئاسایشی ههرێم. 2. بهڕێوهبهرایهتی گشتیی ههواڵگریی سهربازی. 3. ئاژانسی پاراستن و زانیاری. دووهم: ئهنجومهن پلان بۆ سیاسهتێكی یهكگرتووی ئاسایش دادهڕێژێت و رێكی دهخات و ههماههنگی له نێوان تێكڕای دهزگاكانی پهیوهندیداردا بهدی دههێنێـت.
ماددهی چواردهم
ماددهی چواردهم : راگری كولێج یا پهیمانگا:ـ یهكهم: ئهوهی به ڕاگری كۆلێژ دادهمهزرێ دهبێ خاوهنی بڕوانامهی دوكتۆرا بێ و بهلانی كهم به پایهی پروفیسۆری یاریدهدهر بێ و خزمهتی زانكۆیی له (10) ده سالأ كهمتر نهبێت و به پلهی بهڕێوهبهری گشتی بۆ ماوهی چوار سالأ و لهسهر پێشنیازی سهرۆكی زانكۆوه دادهمهزرێ. دووهم: ئهوهی به راگری پهیمانگا دادهمهزرێ دهبێ بهلانی كهم بڕوانامهی ماستهری ههبێ به پلهی مامۆستا (مدرس) بێ و خزمهتی زانكۆیی له (10) سالأ كهمتر نهبێ و به پلهی بهڕێوهبهری گشتی بۆ ماوهی چوار و لهسهر پێشنیازی سهرۆكی زانكۆ دادهمهزرێ. سێیهم: ڕاگر، یارمهتیدهرێكی بۆ كاروباری كاگێڕیی و قوتابیان دهبێ، به مهرجێك دهبێ به پلهیهكی زانستی بێ له مامۆستا (مدرس) كهمتر نهبێ و بهبڕیاری سهرۆكی دهسته و لهسهر راسپاردهی ڕاگر دادهمهزرێ و دهشكرێ ههر كاتی پێویستی كرد یارمهتیدهرێكی دیكهی بۆ زیاد بكرێ.
ماددهی بیست و دوو:
ماددهی بیست و دوو: لهگهڵ لانهدان لهههر سزایهكی توندتر كه یاسا دهقی له سهر دهكات: یهكهم: سزا ئهدرێت به بهندكردن بۆ ماوهیهك له شهش مانگ كهمتر نهبێت وه غهرامهیهك كه له پێنج ملیۆن دینار كهمتر نهبێت، ههر كهسێك كه ههڵسا به: 1ـ بڕینهوه یا سوتاندنی داره بهتهمهنهكانی یا دهگمهنهكانی دارستان یا لێ كردنهوهی توێكڵهكانیان یا شێواندنیان بهههر جۆرێك بێت. 2ـ به ئهنقهست بوو بههۆی ئاگركهوتنهوه یا ئاگر تێ بهردانی دارستان و :زهوییه دارستاناویهكان و، پارێزراوهكان و ناوچهكانی خۆپارێزی ولهوهڕگاكان. 3ـ چاندن و وهسوودهێنانی زهویهكانی دارستان و پارێزراوه سوتاوهكان. دووهم: سزا ئهدرێت بهبهندكردن بۆ ماوهیهك له سێ مانگ كهمتر نهبێت و له ساڵێك زیاتر نهبێت و بهغهرامهیهك كه له پێنج ملیۆن دینار كهمتر نهبێت ههر كهسێك، بهبێ رهزامهندی وهزارهت، خهڵووز دروستبكات. سێیهم: سزا ئهدرێت به بهندكردن بۆ ماوهیهك له سێ مانگ زیاتر نهبێت و به غهرامهیهك كه له پێنج سهد ههزار دینار كهمتر نهبێت، ههر كهسێك: 1ـ ههڵهكردنی یان سهرپێچیكردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه یان ڕێنماییه دهركراوهكان، ببێته هۆی ڕوودانی ئاگركهوتنهوه له دارستانێكی گشتی یان تایبهت. 2ـ سهرپێچی حوكمهكانی مادده (18)ی ئهم یاسایه بكات و، پابهند دهكرێت بهلابردن و ههڵكهوتنهوهی ئهو ماددانهی فڕێ ی داوه وه لهسهر خهرجی تایبهتی خۆی. 3ـ بهنداوێك یان بهربهستێك لهسهر ڕووبارێك یان جۆگهیهك، كه بهدارستاندا ڕێرهوئهكات، دروست بكات، یان هێڵی كارهبای پاڵهپهستۆ بهرز ڕابكێشێت. 4ـ خۆی بگرێت له پێشكهشكردنی یارمهتی بۆ كوژاندنهوهی ئاگرێك كه كهوتبێتهوه له دارستان یان پارێزراوهكان، یان، بهبێ پاساو، یارمهتیدان ڕهتبكاتهوه. چوارهم: سزا ئهدرێت بهبهندكردن بۆ ماوهی شهش مانگ كهمتر نهبێت وه بهغهرامهی دوو هێندهی بههای ماددهی (خهڵوز) ههر كهسێك ههستا به گواستنهوهی و بردنی بۆ دهرهوهی ههرێم بهبێ رهزامهندی وهزارهت وه بهپێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه.
ماددهی سێزدهم:
ماددهی سێزدهم: نابێ وهبهرهێن بهرههمی دارستانهكانی ههرێم كه ڕێگهپێدراون، وهبهرهێنانی تیادا بكات لهشوێنی گردكردنهوهو یا له گهنجینهوه بگوازرێتهوه، تهنها به مۆڵهت نهبێ كه له بهڕێوهبهرایهتی دارستان له پارێزگا یان ناوچهكه وهردهگیرێ و بڕی بهرههمی گواستراوهو جۆر و چهشن و رێگاكانی گواستنهوه دیاری بكرێن.
ماددهی یازدهم:
ماددهی یازدهم: وهزارهت كار دهكات بۆ كۆمهككردن و هاندان ء گهشهپێدانی نهمامگهی دارستانه تایبهتیهكان، ئهمهش لهڕێگهی: یهكهم: تهرخانكردنی ئهو زهویانهی بهدارستان دانهپۆشراون و بهپێی ئهو رێنماییانهی وهزارهت دهری دهكات. دووهم: تهرخان كردنی شارهزایی تهكنیكی و نهمام و تۆو و هاوكاری دیكه. سێیهم: پێشكهشكردنی قهرزی رهخسێنراو بۆ ئهم مهبهسته.
ماددهی سی و دووهم
ماددهی سی و دووهم: یهكهم: ئهنجومهنی زانستی پسپۆڕیی له سێ مامۆستای دهسته دهرس گوتنهوه پێكدێ كه پلهی زانستیان له پرۆفیسۆری یاریدهدهر كهمتر نهبێ. دووهم: ئهركی ئهنجومهنی زانستی به بهرزهفتكارییهكان دهسنیشان دهكرێ كه له ئهنجومهنی كوردستانیهوه دهردهچن.
ماددهی سی و پێنجهم
ماددهی سی و پێنجهم: یهكهم: ئهو یاساو پێڕهو و رێنماییانه بهسهر ئهنجومهنی كوردستانیدا پیاده دهكرێ، كه كاروباری دهرس گوتنهوهو قوتابیان له زانكۆكانی ههرێم رێكدهخهن، بهجۆرێكی وا كه لهگهڵ حوكمهكانی لهم بهشهدا هاتووه ناكۆك نهبێ. دووهم: بهش و لقهكانی زانستی و پیشهیی ئهنجومهنی كوردستانی و مهرجهكانی قهبوڵ و تۆماركردن و شێوازهكانی دهرس گوتنهوه و ئهزموونهكانی و دهوامكردن بهپێی ئهو رێنماییانه دیاردهكرین كه وهزیر دهریان دهكات.
ماددهی سی وحهوتهم
ماددهی سی وحهوتهم: یهكهم: دهسته فهرمانبهرێك سهرۆكایهتی دهكات كه خاوهنی بڕوانامهی دكتۆرا بێت له یهكێك له بوارهكانی زانستی، دهبێ به پایهی پرۆفیسۆر بێت و به پلهی تایبهتی لهسهر پێشنیازی وهزیر بۆ ماوهی چوار ساڵ دادهمهزرێ كه قابیلی نوێ كردنهوهیه بۆ یهك جار. دووهم: سهرۆكی دهسته یاریدهدهرییكی دهبێ كه خاوهن بڕوانامهی دكتۆرا بێت و پایهی زانستی وابێ له پرۆفیسۆری یاریدهدهر كهمتر نهبێ و خزمهتی زانكۆیی له (ده) ساڵ كهمتر نهبێ و به پلهی بهرێوهبهری گشتی دادهمهزرێ و ئهركی كارگێڕیی دهگرێته ئهستۆ.
ماددهی سی و ههژدهم
ماددهی سی و ههژدهم: حوكمهكانی یاسای خزمهتی زانكۆیی كه له ههرێمدا كاری پێدهكرێ یا ههر یاسایهكی تر جێی بگرێتهوه له سهر كارمهندانی دهسته لهوانهی خاوهن بڕوانامهی دكتۆرا و ماجستیرن پیادهكرێ به مهرجێك ئهمانهی خوارهوه ئهنجام بدهن: یهكهم: دهرس گوتنهوه له یهكێك له دهزگاكانی وهزارهت به نیوه رادهی نیسابیان. دووهم: له ماوهی ساڵێكدا بهلانی كهم توێژینهوهیهك تهواو بكهن. سێیهم: ههر سێ مانگ جارێك سیمینارێك پێشكهش بكهن.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: بڕگهی (4) له ماددهی چوارهم ههمواردهكرێ و، بڕگهیهكی دیكهش بۆ ماددهكه زیاد دهكرێ و دهبێته بڕگهی (5) و، بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه:- 4- زمانهكانی توركمانی وسریانی وئهرمهنی دهكرێت به زمانی فێركردن لهو ناوچانهدا كه ئهوانهی بهم زمانانه دهدوێن چرییهكی نیشتهنی پێك دههێنن، به پێی بهندو بهستی (چوابگ)پهروهردهیی، بهمهرجێك فێركردنی زمانی كوردی وعهرهبی ئیلزامی بێت. 5- گۆرینی بهرنامهكانی خوێندن، بۆ سهرجهم قۆناغهكانی خوێندن به پێی داخوازیهكانی سهردهم، به جۆرێك لهگهڵ سیاسهتی پرۆسهی پهروهردهیی وپهرهپێدان، له ههرێمی كوردستان گونجا بێت.
ماددهی سێیهم
ماددهی سێیهم: بڕگهی (1)ی ماددهی (28) ههمواردهكرێ و وهك ئةمةى خوارهوهی لێ دێت: ئیدارهی ههیئهكه ئهنجومهنێ دهیگرێته دهست كه دهسهڵاتی باڵای ههیئهكهیهو، له سهرۆكی ههیئهكهو یاریدهدهرو عهمیدی كۆلێژهكان و نوێنهرانی وهزارهته پێوهندیدارهكان، لهوانهیان كه له كهمیی هاوشانی بهڕێوهبهری گشتی بن و نوێنەرێکی هەڵبژیردراويش لە لايەن ئةندامانى هةيئەى تةدريسى کۆلێژو پەیمانگا تةقةنيةكانى هەيئەى فيَركردنى تةقةنى هةرێم پێكدێت (له ناوزهدكردنیاندا، شارهزایی و پسپۆڕی ڕهچاو دهكرێ و،ئیقراری ئهندامێتیشیان لهلایهن سهرۆكی ئهنجومهنی وهزیرانهوه دهكرێ، بۆ دوو ساڵ كه یارای تازهكردنهوهیه) .
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: دهسهڵاتدارییهك بۆ ریقابهی دارایی له ههرێمدا بهناوی (دیوانی ریقابهی دارایی ههرێمی كوردستانی عێراق) دادهمهزرێ، كه شهخسییهتی مهعنهوی وسهربهخۆیی دارایی و ئیداری خۆی ههبێ و بۆیشی ههبێ ههموو رهفتارێكی یاسایی بۆ وهئاكام گهیاندنی ئهركی سهرشانی خۆی پیاده بكات، نوێنهری ئهم دهسهڵاتدارییه سهرۆكهكهیهتی، یان ئهو كهسهیه كه سهرۆك ئهو دهسهڵاتهی پێ دهدا.
ماددهی یازده
ماددهی یازده: سهرۆكی دیوان و نوێنهرهكهی و بهڕێوهبهره گشتیيهكان و كارمهندانی ریقابه و تهدقیقكردن، خۆیان بۆ ئهرك و فەرمانی وهزیفهكهیان تهرخان دهكهن، بۆشیان نییه له كتێب دانان و موحازهره بهولاوه، له دوای دهوامی رهسمیش هیچ پیشه و كارێ ههڵسوڕێنن.
ماددهی حهڤده:
ماددهی حهڤده: 1-مهكتهبی تهنفیزی له نێوان ئهندامهكانی خۆیدا جێگرێ و سهرۆك و سكرتێرێك و لێپرسراوێكی دارایی به دهنگدانی نهێنی ههڵدهبژێرێ. 2-مهكتهبی تهنفیزی ههر مانگه و جارێك كۆبوونهوهی ئاسایی خۆی سازدهدا و بۆیشی ههیه لهسهر داوای سهرۆكهكهی یان لهسهر داوای سێیهكی ئهندامهكانی كۆبوونهوهی نائاسایی ساز بدات.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: شهرت و شروتی ئهندامێتی ئهمانهن: 1-جوتیار دهبێ هاووڵاتی ههرێم بێت و له ههرێم دانیشتبێ. 2-نابێ به جینایهتێكی غهیره سیاسی یان به جونحهیهكی ئابڕووبهر حوكم درابێ. 3-پێویست پیشه سهرهكییهكهی كشتوكاڵ بێت به ههردوو كهرتی رووهكی و ئاژهڵدارییهوه كه ئهم جوتیارانه دهگرێتهوه: أ-ئهوانهی زهوی و زاری چاككردنی كشتوكاڵیان پێ دراوه. ب-كرێگرتهكان (ئهوانهن زهوی وزاریان به كرێ پێدراوه) ههروهها ئهو جوتیارانهشن كه بهپێی رێ و رهسمی ئیلاقاتی كشتوكاڵی كار دهكهن. ج-جوتیار و كریكاری كشتوكاڵی له چوارچیوهی ئیش و كاری یهكێتیهكهیدا. د-ئهو زوراعانهی كه خۆیان تهرخان كردووه و ئیلتیزامیان به هیچ پیشهیهكی دیكهوه نییه. ه-خاوهن ئهو موڵكه تایبهتانهی كه سنووری موڵكهكانیان له سنووری ئهو دابهشكردنهی بهپێی یاساكانی چاككردنی كشتوكاڵ دابهش كراوه زیاتر نهبێ. 4-نابێ تهمهنی له (16) ساڵ كهمتر نهبێت.
ماددهی چوارده:
ماددهی چوارده: ئهركی سهرشانی لیژنه زهپتییه ئهوهیه سهیری ئهو سكاڵا و شكاتانهی بكات كه له مهكتهبی تهنفیزییهوه بۆی ههواڵه دهكرێ، ههروهها ئهو سهرپێچیانهش كه دهقهكانیان لهم یاسایهدا هاتووە، ئهم لیژنهیه له سێ ئهندام و ئهندامێكی یهدهگ پێك دێت، مهكتهبی تهنفیزی دایاندهمهزرێنێ به مهرجێ له كهمی بڕوانامهی ئامادهییان ههبێ و پێوهندیی به سامانی رووهكی یان ئاژهڵدارییهوه ههبێ، ئهم لیژنهیه له نێوان ئهندامهكانیدا سهرۆكێ بۆ خۆی ههڵدهبژێرێ.