أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: ماددهی سی و دووهم ههموار دهكرێ و ئهمهی خوارهوهی بۆ زیاد دهكرێ و دهبێته بڕگهی (3) بۆی: حوكمهكانی یاسای خزمهت و خانهنشینی مهدهنی كارپێكراو له ههرێم ئهو فهرمانبهرانهی ژووره بازرگانی و پیشهسازیانهی ههرێمیش دهگرێتهوه كه پێش جێبهجێكردنی یاسای ژماره (43)ی ساڵی 1989 دامهزراون و لهخزمهت كردن بهردهوامن.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: ماف و پابهندی و كهل وپهل و میلاكاتی ههردوو وهزارهتی بازرگانی و پیشهسازی ههڵوهشاوه بۆ وهزارهت دهگهڕێتهوه.
ماددهی چوارهم
ماددهی چوارهم: یهكهم: له ماوهی سی رۆژ دوای رهزامهندی لهسهر داواكهی، داوا كاری به ناوكردنی شوقه یان خانووهكهی نیشتهجێبوون (10%)ی تێچووی خهملێنراوی بهرایی دهدات. دووهم: ئهو بڕه پارهیهی لهسهری دهمێنێتهوه به گوژمهی مانگانه یان ساڵانه دهیداتهوه له ماوهیهك دا كه له بیست وپێنج ساڵ تێپهرنهكات. سێیهم: ئهو كهسهی یهكه نیشتهجێبوونهكه به ناوی دهبێت بۆی ههیه دوای (10) سالأ له رۆژی بهناو كردنهكهیهوه بیفرۆشێتهوه به مهرجێك ئهو گوژمانهی له ئهستۆی ماوهتهوه، یهك جێ بیداتهوه. چوارهم: ئهگهر خاوهن یهكهی نیشتهجێبوون پێش دانهوهی ئهو گوژمانهی له ئهستۆی ماوهتهوه كۆچی دوایی كرد، میراتگرهكان لهو گوژمانه دهبووردڕێن كه له ئهستۆی كۆچكردوو دهمێنێتهوه.
ماددهی دووهم :
ماددهی دووهم : ئامانجی ئهم یاسایه ئهوهیه كه لهچوارچێوهی چاكتركردنی سهرلهبهری( الشامل) ئابووریدا، ئیش و كاری ئهم وهزارهته له فراژوكاری( التنمیه) و بههێزكردنی بزاڤی ئابووری و بازرگانیدا، بهجۆرێ رێك بخات، كه بهكردار له سهرچاوهو وزهو توانستهكانی بهردهست، پڕ بهپێست بهرخوردار،( الاستغلال الامپل) بێت. ئهوهشی لهگهڵدا بێ كه بهپێی راو ئاواتی ههرێم پێشنیازی سیاسهتی ئابووری و بازرگانی بۆ فراژوكاری و هاوسهنگ ڕاگرتنی ئابووری و كۆمهڵایهتی پێشكهش بكات.
ماددهی سێ یهم:
ماددهی سێ یهم: وهزارهت ئهم ئهركوفرمانانهی خوارهوه دهگرێته ئهستۆ: یهكهم: رێكخستنی بزاڤی بازرگانیی ناوخۆو دهرهكی بۆ كهرتهكانی سهربه حكومهتی ههرێمی كوردستان. دووهم: هاندانی كهرتی تایبهت و كهرتی تێكهڵ، بهجۆرێ كه بنهماكانی رهنێوهانین( عناصر الإنتاج) له نێوان شارهكانی ههرێم ودهرهوهی ههرێمدا، بهئاسانی بێن وبچن. سێیهم: بهشداری كردن له رێكخستنی پێوهندییهكانی نێوان ههرێمی كوردستان و ئهو دهوڵهت و ڕێكخراوهو كۆمپانیا بازرگانییانهدا كه خاوهن مۆركی بازرگانی و ئابوورین، بهجۆرێ كه بهرژهوهندی گهلی كوردستانی تێدابێت. چوارهم: هاندانی بهكارخستنی سهرمایهی نیشتمانی و، وهكێشكردنی سهرمایهی بیانی، بۆ ئهوهی هاندانی وهبهرهێنان و فراژوكردنی وهبهرهێنان له كهرته جۆربهجۆرهكانی ههرێمدا، زامن ببێ و، كهش و ههوای لهباری بۆ فهراههم بكرێ. پینجهم: بهرهوچاكتر گۆڕین(تگویر)و بههێزكردنی بزاڤی ئابووری و بازرگانیی كهرتی تایبهت، بهجۆرێ، كه بتوانێ رۆڵی خۆی له وهدی هێنانی ئاواتی فراژوكاریی ( التنمیه) ئابووری و بازرگانیدا، بههاودهنگی لهگهڵ كهرتهكانی ئابووریدا بگێڕێ. شهشهم: وهزارهت ههوڵ دهدات، چارهسهری باری یاسایی و ئابووریی ئهو كۆمپانیانه بكات كه ئێستا ههن و سهربه وهزارهتهكهن و كهوتوونهته ژێر دهسهڵاتی حكومهتی ههرێمهوه، كه سیاسهتی ئابووری و بازرگانی ناوخۆیان بۆ دابنێ و میكانیزمی جێبهجێكردنی وههایان بۆ بدۆزێتهوه كه لهگهڵ پێداویستهكانی بهكارخستنی ئهو سیاسهتهدا بگونجێ. حهوتهم: بهستنی رێكهوتننامهی ئیقلیمی و نێودهوڵهتیی پێویست بۆ جێبهجێكردنی سیاسهتی ئابووری و بازرگانیی ناوخۆو دهرهكی ههرێم، بهجۆرێ كه سوود به ههردوو بزاڤی ئابووری و بازرگانی ههرێم بگهیهنێ. ههشتهم: زامنكردنی هاوبهشبوونی ههرێم له دانوستان و بهستنی رێكهوتننامه و گرێبهستی ئابووری و بازرگانیی نێودهوڵهتیدا، له چوارچێوهی دانوستان و رێكهوتننامهو ئهو گرێبهستانهدا، كه دهسهڵاتی فیدراڵی بهپێی یاسا بهركارهكان پیادهی دهكات. نۆیهم: سازدانی هاودهنگی لهگهڵ ههموو وهزارهتهكانی ههرێمدا بهجۆڕێكی ئهوتۆ كه بزاڤی ئابووری و بازرگانیی بههێز بكات. دهیهم: ئهركوفرمانی تۆماركردن و ریقابهكردنی بزاڤی كۆمپانیاكانی ناوخۆو كۆمپانیای بیانی و لقهكانیان و وهكالهته بازرگانییهكان دهگرێته ئهستۆ. یازدهم: ئاڕاستهكردنی سیاسهتی بازرگانی بهرهو كاراكردنی بزاڤی رهنێوهێنهكی ( الانشگه الإنتاجیه) بۆ هاندانی بهدهرهوه فرۆشتن بهجۆرێ كه لهگهڵ بارودۆخی لهباوی ئابووریدا بگونجێ. دوازدهم: هاندان و فهراههمكردنی پشتگیری بۆ كهرتی تایبهت، ههروهها هاندانی ئهم كهرته بۆ كردنهوهو رێكخستنی پێشانگا له ههرێمداو، خۆسازدان بۆ بهشداریكردن له پێشانگا نێودهوڵهتییهكاندا. سیازدهم: مراقهبهكردنی شمهكی هاوردهو، ماددهی خۆراك و، پاراستنی بهكاربهر( المستهلك).
ماددهی سیازده
ماددهی سیازده: رێكخراو پێویسته له كاتی ههموو ساڵێكی دارایی یان له كاتی زهرورهتدا ئهو راپۆرتانه پێشكهش به لایهنی پهیوهندیدار بكات. 1-راپۆرتی دارایی ساڵانه كه ههموو داهات و خهرجی تێدا بێت. 2-راپۆرتێكی ئاودامانی ساڵانه كه ههموو خزمهت و پرۆژهی بههانا چوون و ئاوهدانكردنهوه و بزاڤی مرۆڤایهتی تێدا بێت و ئهو لایهنانهش نیشان بدات كه سوودیان لێ وهرگرتووه. 3-راپۆرتێك ههموو پلان و بهرنامهی به هاناچوون و ئاوهدانكاری و فراژوكاریی ههرێمی تێدا بێت كه بۆ ساڵی تازهی دارایی بنیاد دهنرێن.
ماددهی بیستهم:
ماددهی بیستهم: ئهنجومهن ئهم كاره تایبهتیانهی خوارهوه دهكات: یهكهم: كار كردن له پێناوی بهدیهێنانی ئامانجهكانی سهندیكا. دووهم: پیشكهش كردنی پێشنیاز له بارهی ههموار كردنی یاسای سهندیكا . سێیهم: جێبهجێ كردنی بڕیارهكانی دهستهی گشتی. چوارهم: دامهزراندنی كارمهندی سهندیكا و دهست نیشان كردنی مووچهو بهرز كردنهوهیان. پێنجهم: تهماشا كردنی داواكاری هاتنه پاڵ سهندیكا و بڕیار دان لهسهر وهرگرتنی ئهندامان. شهشهم: دانانی ئهو ئهندامهی دهبێته نوێنهری سهندیكا له لیژنه رهسمی یهكان و ئهوانی تر له بارێكدا ئهگهر نهقیب نوێنهرایهتی نهكرد. حهوتهم: ناردنی ئهو كێشه و شكایهتانهی كه بۆی دێت بۆ لیژنه تایبهتییهكان. ههشتهم: بهشداری كردن له پێشكهش كرنی پێشنیاز لهبارهی یاسادانان و نخشه كێشان و بهرنامهی كشتوكاڵی له ههرێمدا. نۆیهم: پێكهوه نانی لقه لیژنه بۆ بهدی هێنانی مهبهستهكانی ئهم یاسایه. دهیهم: ئامادهكرنی بودجه و دانانی ژمێریاری یاسایی بۆ جێبهجێ كردنی وردهكاری ژمێریاری. یازدهم: بڕباردان لهسهر به موڵكردنی ماڵ و خانووبهره و قهبووڵ كردنی دیاری و بهخشش و مهرجهكانی به قهرزدان و پێشكهش كردنی یارمهتی دارایی له چوار چێوهی ئامانجهكانی سهندیكادا. دوازدهم: خۆئامادهكرن بۆ ههڵبژاردن. سێزدهم: یهكلاكردنهوه و بڕیاردان لهسهر وازهێنانی نهقیب و جێگرهكهی، یا ههر ئهندامێكی ئهنجومهن و لیژنه سهندیكاییهكانی یان هۆبهكانی، بهمرجێك ئهمه بخرێته بهر دهم دهستهی گشتی له یهكهم كۆبوونهوهیدا. چواردهم: مۆڵهتدانی دهستدانه پیشه. پازدهم: دامهزراندن و بهرێوهبردنی یانهكانی سهندیكا، به پێی یاسای كۆمهڵهكان. شازدهم: پێدانی ههندێ دهسهڵات به نهقیب یان لیژنهكانی هۆبهكان یان سهرۆكهكانی لقهكان.
ماددهی بیست و شهشهم:
ماددهی بیست و شهشهم: پێویسته ئهندام لهم كارانه دووركهویتهوه: یهكهم: كهم تهرخهمی كردن یاخوود گرفت خستنه پێش پیاده كردنی یاساكان و ئهو پێرهوانهی پهیوهندیدارن به سهندیكا و ئهو رێنمایی و بڕیارنهی كه دهری دهچوینێت. دووهم: دهستدانه پیشه به بێ نوێكردنهوهی ئابوونهی ساڵانه یاخود مۆڵهت. سێیهم: رهچاو نهكردنی رهوشتی پیشهیی و زیان گهیاندن به رووهت (سومعه)ی پیشهیی و شهرهفی، به پێی ئهو بنهمایانهی ل پێرهوی ناوخۆدا هاتوون. چوارهم: به فێڵ و نادروستی بهكار هێنانی نازناوێكی پیشهیی یاخود سیفهتێكی ناتهواوی پیشهیی یان به پێی یاساكان و پێرهوه رهچاوكراوهكان پهسهند نهكرابێ و ئاشكرا كردنی ئهمه به ههر رێگایهك بووبێ. پێنجهم: كردنی ههڵهیهكی گهورهی هونهری له ئهنجامی كهمتهرخهمی كه زهرهرێكی گهوره بۆ خاوهنی پهیوهندیداری لێ بكهوێتهوه. شهشهم: پێ درێژ كردنی له سنووری دهست دانه پیشهكهی به پێی ئهو بنهمایانهی كه له پێرهوی ناوخۆ و رێنماییهكانی كه سهندیكا دهری دهچوێنێ.
ماددهی دوازدهیهم:
ماددهی دوازدهیهم: دهستهی گشتی له ههموو ئهو ئهندامانهی سهندیكا پێك دێت كه گشت ئهركێكی سهر شانیان به پێی ئهم یاسایه جێبهجێ كردووه و به باڵا ترین دهسهڵات له سهندیكا دادهنرێت و، ههر سێ ساڵ كۆبوونهوهیهكی ئاسایی له مانگی كانوونی دووهم دا به بڕیاری ئهنجومهن و بانگێشتی نهقیب كۆ دهبێتهوه بۆ ههڵبژاردنی نهقیب و ههشت ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگ (ئیحتیات) بۆ پركردنهوهی ئهندامێتی ئهنجومهن و ئهندامێتی لیژنهی بهرزهفتی و، نیسابیش به ئامادهبوونی دوو لهسه ر سێی ئهندامانی دهستهی گشتی تهواو دهبێت و له كاتی تهواو نهبوونیشیدا دوای (15) پازده رۆژ له كۆبوونهوهی یهكهم له ههمان كات و شوێن دا ههڵبژاردنهكه دهكرێت و نیسابیش به ئامادهبوونی سێ یهكی ئهندامان تهواو دهبێت و به پێچهوانهوهش، ئهنجومهنی پێشوو به بهردهوام بوو دادهنرێت له كارهكهی خۆیدا بۆ دهورهیهكی دیكه.
ماددهی دهیهم:
ماددهی دهیهم: یهكهم: ئهندامانی سهندیكا له كارمهندانی فهرمانگه رهسمی و نیمچه رهسمییهكان مافی ئهوهیان ههیه دهست بدهنه پیشهكهی خۆیان له دهرهوهی كاتی دهوامی رهسمییاندا به رهزامهندی فهرمانگهكانیان. دووهم: ئهو ئهندامهی كه له دهست دانه پیشهكهی به پێی بڕگهی سهرهوه قهدهغه دهكرێت مافی وهرگرتنی دهرماڵهی پیشهیی به پیی حوكمهكانی یاساكان و پێرهوهكان و رێنماییه كار پێكراوهكانی له فهرمانگهكهیدا دهكهوێ.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: یهكهم: چوونه پاڵ سهندیكا به داواكارییهكی نووسراو دهبێت و پێشكهش به نهقیب یاخود سهرۆكی لق له پارێزگادا دهكرێت و ههموو بهڵگهنامهی پێویستی پێوه دهلكێنرێت. دووهم: داواكاریی چوونه پاڵ سهندیكا له ماوهی پازده رۆژ له رۆژی تۆماركردنیهوه له سهندیكادا، دهخرێته بهردهم ئهنجومهن و ئهنجومهنیش پیویسته لهو ماوهیهدا بڕیاری خۆی له سهر یهك لا بكاتهوه و ئهگهر ئهو ماوهیه بهسهر چوو و یهكلانهكرایهوه، ئهوا ئهو كهسه به وهرگیراو دادهنرێت. سێ یهم: ئهنجومهن بۆی ههیه داواكارییهكهی چوونه پاڵ سهندیكای رهت بكاتهوه، ئهمهش به بڕیارێكی هۆدار دهبێت و خاوهن داواكاریییهكه بۆی ههیه تانووتی له لای دادگای پێداچوونهوه (تمییز)ی ههرێمی كوردستانی عێراق له ماوهی (30) رۆژ له مێژووی پێراگهیاندنی لێ بدات و بڕیاری دادگاش بڕیاریكی بڕاوهیه.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: مهرجه ئهمانه له ئهندام بێنه دی: یهكهم: هاووڵاتی كوردستانی عێراق بێت و لێی نیشتهجێ بێت. دووهم: به تاوانێكی ناسیاسی یان كوكهێكی ئابرۆبهر حوكم نهدرابێ. سێ یهم: بڕوانامهی به لانی كهم به كالۆریۆس یان هاوكێشهكهی له كشتوكاڵدا ههبێت.
ماددهی شازده
ماددهی شازده: دهستهی گشتی باڵاترین دهستهڵاته له سهندیكادا و ئهو دهسهڵاتانهی خوارهوهی ههیه: 1/ههڵبژاردنی نهقیب وههشت ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگیش بۆ ئهندامێتی ئهنجومهن. 2/تهسدیق كردنی بودجه و حسابكاریی كۆتایی و راپۆرتی دارایی. 3/گفتوگۆ لهسهر راپۆرتی ئیداری و بڕیاردان لهسهری. 4/ئیقراركردنی پێشنیاری ههمواركردنی یاسا و ئیقراركردن و ههمواركردنی گهڵاڵه (لوائح)ی پێرۆ.
ماددهی سی و دووهم:
ماددهی سی و دووهم: ئهم یاسایه له رۆژی دهرهێنانیهوه جێ بهجێ دهكرێ و له رۆژنامهی رهسمیدا بڵاو دهكرێتهوه.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم دهستهواژانهی خوارهوه ماناكانی بهرامبهریانه: 1-ههرێم: ههرێمی كوردستانی – عێراق. 2- وهزارهت: وهزارهتی پهروهرده. 3- یهكێتی: یهكێتی مامۆستایانی كوردستانی – عێراق. 4- ئهنجومهن: ئهنجومهنی تهنفیزیی یهكێتی مامۆستایانی كوردستانی – عێراق. 5- مهكتهبی سكرتارییهت: مهكتهبی سكرتارییهتی یهكێتی مامۆستایانی كوردستانی – عێراق. 6- دهستهی گشتی: ههموو ئهندامانی یهكێتیی مامۆستایانی كوردستانی – عێراق. 7- مامۆستا: ههموو مامۆستاو وانهبێژێكی سهر به وهزارهتی پهروهردهو تهدریسییهكانی زانكۆ و پهیمانگاكان دهگرێتهوه.
ماددهی حهوتهم
ماددهی حهوتهم: أ-دهستهی گشتی له ههموو ئهو ئهندامانی یهكێتی پێك دێت كه ئیلتیزاماتی خۆیان بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه بهجێ هێناوه. دهستهی گشتی باڵاترین دهسهڵاتی یهكێتییهو، ههردوو ساڵ جارێك، له مهركهزی یهكێتی، بۆ كۆنگره بهستنی گشتی، مهندوبهكانیان به رێژهیهك كه ئهنجومهنی تهنفیزی دیاری دهكات كۆدهبنهوه بۆ ههڵبژاردنی سهرۆكی یهكێتی و ئهندامانی مهكتهبی سكرتارییهت كه ژمارهیان (15) پازده ئهندامی ئهسڵی و (4) چوار ئهندامی یهدهگه. (نصاب)یش به ئاماده بوونی دوو سێیهكی ژمارهی مهندوبان دێتهجێ، جا ئهگهر هات و (نصاب) نههاتهجێ، ئهوه، لهو بارهدا، دوای (15) پازده رۆژ له كۆبوونهوهی یهكهم، له ههمان شوێن و كاتدا ژمارهی مهندوبانی ئاماده بوو، چهند دهبن، ببن، ئهوا (نصاب) هاتووهتهجێ و، ههڵبژاردن دهست پێ دهكات. ب- سهرۆكی یهكێتی و ئهندامانی ئهنجومهنی تهنفیزی و ئهندامانی مهكتهبی سكرتارییهت و ئهندامانی دهستهكانی لقهكان، ههموویان ئهندامی كۆنگرهن. ج- یهكێتی بۆی ههیه، لهسهر داوای (2/3)ی ئهندامانی ئهنجومهنی تهنفیزی یان لهسهر داوای سێیهكی ئهندامانی دهستهی گشتی كۆنگرهیهكی لاوهكی ببهستێ.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: ئامانجی سندوق بهدیهێنانی ئهمانهی خوارهوهیه: سندوق به ههماههنگی لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكان كار دهكات بۆ دابینكردنی باشترین ڕێگهی چارهسهری و ڕێكارهكانی خۆپاراستنی هاووڵاتیانی كوردستان ئهوانهی تووشی نهخۆشیهكانی شێرپهنجه هاتوون، كه پێویستیان به پشتگیریهكی چڕ ههیه بۆ دابینكردنی پێداویستی چارهسهری و داودهرمان و ئامێری پزیشكی له بنكهی پسپۆڕ بۆ چارهسهركردن له ناوهوهو دهرهوهی ههرێمدا.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: له سهر وهزیری تهندروستیه رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربكات.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: سهرچاوهكانی داهاتی سندوق لهمانهی خوارهوه پێكدێت: یهكهم: ئهو پارهیهی كه حكومهتی ههرێم ساڵانه له بودجهی گشتی ههرێم تهرخانی دهكات. دووهم: بهشی سندوق له تهرخانكراوهكانی وهزارهتی تهندروستی. سێیهم: زێدهكردنی رێژهی (5%) لهو باج و ڕسوماتانهی كه دهخرێنه سهر شتومهك و بهرههمی زیان بهخش به تهندروستی، چ هاورده بن یان دروستكراوی خۆماڵی و، بۆ بهرژهوهندی سندوق وهردهگیرێت. چوارهم: بژاردهی (غرامه) وهرگیراو بهپێی یاسای قهدهغهكردنی جگهره كێشان. پێنجهم: ڕێژهی (50%) لهو بژاردانهی كه له شتومهك و خۆراكی سهرپێچیكار بۆ مهرجه تهندروستیهكان وهردهگیرێن. شهشهم: ڕێژهی (25%) لهو بژاردانهی كه بهپێی یاسای چاودێری تهندروستی وهردهگیرێن. حهوتهم: پیتاك و كۆمهك و بهخشین له دوای رهزامهندی ئهنجوومهنی وهزیران، گهر له دهرهوهی ههرێم بێـت. ههشتهم: داهاتی چالاكیهكانی سندوق. نۆیهم: أ- زێدهكردنی ڕێژهی (5%) بۆ ڕهسمی تۆماركردنی ههموو جۆره ئۆتومبیلێك و گواستنهوهی خاوهندارێتی و نوێ كردنهوهی ساڵانهیی (سنویه) و، بۆ مهبهستی سندوق وهردهگیرێت. ب- ڕێژهی (5%) لهو بژاردانهی له سهرپێچییهكانی هاتووچۆ وهردهگیرێن.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: وهزارهتی تهندروستی ئهو مهشق كردووانه، دوای تهواوكردنی ماوهی مهشق، بهسهر مهركهزه تهندروستییهكانی دهرهوهی مهڵبهندی پارێزگاكانی ههرێمدا، به پێی پێداویست دابهشی دهكا و تا دوو ساڵ دهمێننهوه.