أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددوی نۆزده:
ماددوی نۆزده: حوكمهكانی یاسای ژماره (49)ی ساڵی (1977)ی دهزگای گشتی و گهشتوگوزار، بهههموار كردنهكانیشیهوه، له ههرێمی كوردستانی عێراقدا لهكاردهخرێن.
ماددهی ههژدهههم
ماددهی ههژدهههم: 1/ (نصاب) له ئهنجومهندا، به ئامادهبوونی زۆرینهی ئهندامان دێته جێ و، بڕیارهكانیش به زۆرینهی دهنگی ئامادهبووان دهدرێ و، ئهگهر دهنگهكانیش هاوتا بوون، ئهوه، لهوبارهدا، دهنگی نهقیب بۆ كام تایان بێ، هی ئهوه. 2/ئهگهر هات و، جێگای نهقیب، بهههر هۆیهك دهبێ، ببێ، چۆڵ بوو، ئهوه، لهو بارهدا، نوێنهرهكهی جێگای دهگرێتهوه، خۆ، ئهگهر هات و جێگای نوێنهری نهقیبیش چۆڵ بوو، ئهوا، سكرتێر، بۆ باقیمهنی ماوهكه جیگای دهگرێتهوه. 3/ئهگهر، ههر جێگایهكی ئهنجومهن، به ههر هۆیهك دهبێ، ببێ، چۆڵ بوو، ئهوه، لهو بارهدا، ئهندامێ له ئهندامه ئهسڵییهكان، به دهنگدانی نهێنی جێگای دهگرێتهوه، خۆ ئهگهر هات و جێگای ئهمیش چۆڵ بوو، ئهمه، لهم بارهدا، یهكێ له دوو ئهندامه یهدهگهكه، كامیان دهنگی زۆرتری بووبێ، ئهوهیان جێگای دهگرێتهوه. 4/ئهگهر پلهوپایه (جێگاكانی) زۆرینهی ئهندامانی ئهنجومهن چۆڵ بوون، ئهوه، لهو بارهدا پێویسته لهسهر ئهنجومهن، له ماوهی دوو مانگدا، ههیئهی گشتی بانگهێشت بكا، بۆ ئهوهی كۆببێتهوه و كهسانێ به ههمان ئهو شێوهیهی كه لهم یاسایهدا دیاركراوه، بۆ باقیمهنی ماوهكه بهمهرجێ لهشهش مانگ كهمتر نهبێ ههڵبژێرێ.
ماددهی پازدهههم
ماددهی پازدهههم: نهقیب ئهم دهسهڵاتانه دهگێڕێ: 1/سهرۆكایهتیی كۆبوونهوهكانی ههیئهی گشتی وئهنجومهنی سهندیكا دهكا. 2/نوێنهرایهیی سهندیكا له ههر موعامهلهیهكدا كهوتبێته لای مهرجهعهكانی دادگایی و ئیداری و ههیئهتە رهسمی و نیمچه رهسمیيهكان و ئههلییهكان، ههروهها نوێنهری سهندیكا بۆ كۆنگرهكان و تهسدیقكردنی موعامهله و بهڵگهنامهگهلی سهر به سهندیكایش دهشتوانێ ههندێ لهو دهسهڵاتانهی خۆی بدات بهههر ئهندامێكی ئهنجومهن كه خۆی بیهوێ.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: كۆمهڵه ههرهوهزییهكانی جوتیاران له ههرێمی كوردستاندا پووچهڵ دهكرێنهوهو، ههموو موڵك و ماڵی دهستههڵگر و دهستههڵنهگر (گواستهنی و ناگواستهنی) یشیان دهبن به مولك و ماڵی وهزارهتی كشتوكاڵ و ئاودێریی ههرێمی كوردستانی عێراق و بهناوی ئهو وهزارهتهوه تۆمار دهكرێن.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: دهزگا تێدهكۆشێ، لهم رێگایانهی خوارهوه، ئامانجهكانی خۆی بهێنێتهدی: 1. ههوڵ دهدات چاوگه سروشتییهكانی، وهك، چیاو تاڤگهو كهناری رووبارو دهریاچهكان و كانیاوه كانزاییهكان له ههرێمدا وهسوود بهێنێ و بهرهو باشتریان ببات بهجۆرێ كه مهبهستهكانی گهشتو گوزار بێنێتهدی. 2. وهبهرهێنان و بهرهو چاكتر گۆڕینی جێگا مێژوویی و ئاسهوارهكان، بههاودهنگی لهگهل لایهنه پێوهندیدارهكاندا. 3. دامهزراندنی كۆمهڵگهو ئوتێلی گهشتوگوزارو جێگای رابواردن و باخچهو شتی دیكهی بهسوود بۆ گهشتوگوزار. 4. دنهدان و پشتگرتنی كهرتی تایبهت به شێوازی جۆربهجۆر له پێناوی وهگهڕخستنی بزاڤی گهشتوگوزار له ههرێمدا به نموونه، وهك ئهوهی، زهوی وزار بدرێ به هاووڵاتیان، لانهی جۆربهجۆری گهشتوگوزاری لهسهر دابمهزرێنن بهپێی شهرتوشرووتی ئهو رێنماییانهی كه ئهنجومهنی وهزیران دهریدههێنێ. 5. بهكرێدان و بهكرێ گرتنی لانه جۆربهجۆرهكانی گهشتوگوزار. 6. دامهزراندنی شیركهتی جۆربهجۆری گهشتو گوزار. 7. ئاسانكردنی خزمهتگوزاریی بانك له ناوچهكانی گهشتوگوزاردا. 8. دنهدانی كۆمپانیا بیانی و وهبهرهێنهره بیانیهكان تا وهبهرهێنان له بواری گهشتوگوزار له ههرێمدا بخهنهكار. 9. كردنهوهی خولی مهشقدادان بۆ بهرهو چاكتر گۆڕینی لێهاتوویی كادیرهكانی گهشتو گوزار . 10. كردنهوهی نووسینگهو وهكالاتی گهشتو گوزار له ناوهوهو دهرهوهی ههرێمدا بۆ پێشكهشكردنی خزمهتگوزاریی گهشتو گوزار. 11. رێكخستنی سهفهری فهردی و به كۆمهلَ، بۆ گهشتوگوزار له ههرێمهوه بۆ دهرهوه له دهوڵهتانیشهوه بۆ ههرێم. 12. بههێزكردنی ههست و ویستی گهشتیاری له رێگا جۆراوجۆرهكانی راگهیاندنهوهو، دهلیلێكی تایبهتیش بۆ گهشتیاران دابنرێت. 13. بههاوكۆمهكی هاودهنگی لهگهل لایهنه پێوهندیدارهكانی ههرێمدا، تایبهتمهندی و قوربانیدانهكانی گهلی كوردستان به روونی دهربخرێن و، له رێگای دروستكردنی پهیكهرو پێشانگاو چالاكیی جۆربهجۆری هونهریهوه بهرجهسته بكرێن.
مادهی یهكهم:
مادهی یهكهم: مهبهست لهم وشانهی خوارهوه بۆ مهبهستهكانی ئهم یاسایه، ماناكانی تهنیشتیانن:- 1. ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق. 2. وهزیر: وهزیری رۆشنبیری ههرێم. 3. سهندیكا: سهندیكای هونهرمهندانه كه به پێی ئهم یاسایه دامهزراوه. 4. نهقیب: نهقیبی هونهرمهندانی كوردستان. 5. ئهنجومهن: ئهنجومهنی ههڵبژێردراو به پێی ئهم یاسایه. 6. هونهرمهند: ههر ئهندامێك یا بهشدار بووێك له سهندیكا به پێی ئهم یاسایه. 7. كاركردن له پیشهكه: كاركردن له یهكێك لهو ئیشه هونهریانهی كه لهم یاسایهدا بریاریان لهسهر دراوه.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: سهندیكا لهسهر داواكارییهك دلدهمهزرێ كه به لایهنی كهمهوه (15) هونهرمهند كه ئهنجامدانی كاری هونهرییان له پێنج ساڵ كهمتر نهبێ پێشكهش به وهزارهتی ناوخۆی دهكهن و به دهستهی ئامادهكار دهژمێردرێن بۆ بهرێوهبردنی ئیش و كاری سهندیكا تا كاتی ههڵبژاردنی دێ له ماوهی ئهو پهری سێ مانگدا.
ماددهی دهیهم:
ماددهی دهیهم: نهقیب ئهم دهسهڵاتانه ئهنجام دهدات: 1. سهرۆكایهتی كردنی كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتی ئهنجومهنی سهندیكا. 2. نوێنهرایهتی كردنی سهندیكا له كن لایهنه تایبهتمهندهكان دهشتوانێ ههندێ له دهسهڵاتهكانی خۆی بدا به جێگرهكهی یان ههر كهسێك كه بیهویێ له ئهندامانی ئهنجومهن.
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم: یهكهم: چوونه ناو سهندیكا به داواكارییهكی نووسراو دهبێ كه پێشكهش به نهقیب دهكرێ و بهڵگهنامه پێویستهكانی پێوه دهلكێنرێت. دووهم: داواكاری چوونه ناو سهندیكا دهخرێته بهر دهمی ئهنجومهن له ماوهی (15) رۆژ له مێژووی تۆماركردنهوه له سهندیكادا و ئهنجومهن لهسهرییهتی لهو ماوهیهدا بیبڕێنێتهوه ئهگهر ئهو ماوهیهش تێپهری و نهبڕاندرایهوه به قبوڵ كراو حسێب دهكرێ. سێیهم: ئهنجومهن بۆی ههیه داواكاری چووونه ناو سهندیكا به بڕیارێكی هۆدار رهفز بكات، وه خاون داواكاریش بۆی ههیه له لای دادگای پێداچوونهوهی ههرێمدا له ماوهی (30) رۆژ له مێژووی ئاگاداربوونیهوه تانهی لێ بدا، بڕیاری دادگاش بنبره.
ماددهی دوانزدهیهم:
ماددهی دوانزدهیهم: یهكهم: لیژنهی بهرزهفتی (ئینزیبات) ئهم كارانه دهكا: 1. توێژینهوه لهو شكایهتانهی كه بۆی دێن. 2. جێبهجێ كردنی بڕیارهكانی دهستهی گشتی و راسپاردهكانی هۆبهكان و لێژنهكانی سهندیكا. دووهم: دهبێ لیژنهی بهرزهفتی (ئینزیبات) ئهو مهسهلهو كێشانهی كه تاوان پێك دێنن بنێرێت بۆ دادگای تایبهتمهند و، دهرچوونی حوكمی بێتاوانی یان بهردانی رێ لهوه ناگرێ كه لیژنهی بهرزهفتی (ئینزیبات) بڕیاری خۆی له حهق ئهو ئهندامه به پێی یاسا بدات.
ماددهی ههژدهیهم:
ماددهی ههژدهیهم: یهكهم: لیژنهكانی هۆبهكان ئهم دهسهڵاتانهی خوارهوهیان ههیه. 1. لێكۆلینهوه له وانهی له ئهنجومهنی سهندیكا و لیژنهكانی هۆبهكانی ترهوه بۆی دێن. 2. لێكۆلینهوه لهو پێشنیازه تایبهتیانهی كه له لایهن ئهندامانی هۆبهوه خراونهته بهردهمی و دهربڕینی بیر و رایان بهرامبهری و له پاشان ناردنیان بۆ ئهنجومهنی سهندیكا بۆ بڕیار لهسهردانیان. 3. جێ بهجێ كردنی بریارهكانی ئهنجومهنی سهندیكا و دهستهی هۆبه. 4. ئهنجامدانی ئهو دهسهڵاتانهی كه ئهنجومهن به گوێرهی ئهو یاسایه پێی دهدات. دووهم: ئهنجومهنی سهندیكا بۆی ههیه راسپاردهكانی لیژنهكانی هۆبهكانی رهت بكاتهوه و بۆیان بنێرێتهوه تاكو دووباره چاوی پێدا بگێرنهوه، بهمهرجێك هۆیهكانی دهست نیشان بكات و كاتێك كه لیژنهی هۆبه سوور بوو لهسهر رای خۆی لهو بارهدا ئهنجومهن بۆی نییه رهتی بكاتهوه تهنیا به بڕیاری زۆرینهی دوو لهسهر سێی ئهندامانی نهبێت. سێیهم: لیژنهی هۆبه بۆی نییه پهیوهندی به فهرمانگهكانی دهوڵهت و دهزگا رهسمیهكان و ئههلییهكانهوه بكات تهنها له رێگهی ئهنجومهنهوه نهبێت.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: 1. به پێی ئهم یاسایه سهندیكایهك دادهمهزرێندرێ به ناوی سهندیكای دهرمانسازی له ههرێمدا و كهسایهتیهكی مهعنهوی و سهربهخۆی دارایی و بهرێوهبردنی دهبێ، بارهگاكهشی له پایتهختی ههرێم دهبێ و بۆی ههیه لق له ناوهندی پارێزگاكانی ههرێمدا بكاتهوه. 2. سهندیكا لهسهر داواكاریهك پێك دههیێنرێ، كه ئهوانهی پێشكهشی دهكهن به لایهنی پسپۆر، له (15) كهس كهمتر نهبن و، له حهوت ساڵیش كهمتر نهبێ دهستیان دانبێته ئهو پیشهیه و، به دهستهی ئامادهكار دادهنرێن بۆ بهرێوهبردنی كارهكانی سهندیكا تاكو ههڵبژاردن ئهنجام دهدرێ.
ماددهی نۆیهم
ماددهی نۆیهم: ئهندامانی سهندیكا بۆیان ههیه دهرمانخانهی ئههلی یان كۆگای دهرمان دوای دهوامی رهسمی بكهنهوه ئهگهر پله به پلهی (تدرج)ی پزیشكییان تهواو كردبێت، وه پشتگیری كرابێت له لایهن وهزارهتی تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی یان ئهو فهرمانگه تهندرستییهی كه دهرمانساز له پارێزگا و قهزا و ناحیهكاندا كاری تیادا دهكات.
ماددهی سێزدهیهم
ماددهی سێزدهیهم: دهستهی گشتی له تێكرای ئهندامانی سهندیكا پێك دێ، ئهوانهی ههموو پابهندییهكی خۆیان به گوێرهی ئهم یاسایه جێبهجێ كردوه به باڵا ترین دهسهڵاتی سهندیكا دهژمێردرێ، ههر به سێ ساڵ جارێك به بڕیاری ئهنجومهن و بانگهێشتی نهقیب له ناوهندی سهندیكا كۆ دبێتهوه، بۆ ههڵبژاردنی نهقیب و شهش ئهندام و دووو ئهندامی یهدهگ و ئهندامانی لیژنهی بهرزهفتی ئهوانهی زۆرترین دهنگیان به دهست هێناوه، وه نیساب به ئامادهبوونی دوو لهسهر سێی ئهندامانی دهستهی گشتی تهواو دهبێ وه له كاتی تهواو نهبوونی نیساب دوای پانزه رۆژ له كۆبوونهوهی یهكهم له ههمان كات و شوێندا ههڵبژاردن دهكرێ، وه به ئامادهبوونی سێیهكی ئهندامان نیساب به تهواو دادهنرێ. وه به پێچهوانهوهش ئهنجومهنی پێشوو بۆ خولێكی تریش بهبهردهوام له كارهكانی خۆی دادهنرێ.
ماددهی بیست و یهكهم
ماددهی بیست و یهكهم: نهقیب ئهم دهسهڵاتانهی خوارهوه ئهنجام دهدا: یهكهم: سهرۆكایهتی كردنی كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتی ئهنجومهن. دووهم: نوێنهرایهتی كردنی سهندیكا له لای دهزگاكانی دادوهری و كارگێری و دهسته رهسمی و نیمچه رهسمی و ئههلیهكان و كۆنگرهكان، وه راستاندنی معامهلهو ئهو بهڵگهنامانهی كه تایبهتن به سهندیكاوه، بۆی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی بدا به ههر یهكێ له ئهندامانی ئهنجومهن كه بیهوێ.
ماددهی حهڤدهیهم
ماددهی حهڤدهیهم: ئهنجومهنی سهندیكا پێك دێ له: یهكهم: نهقیب، دهبێ مومارهسهی له پیشهكهیدا ههبێت كه له ده ساڵ كهمتر نهبێت. دووهم: شهش ئهندام به بریكاری نهقیبهوهش ئهوانهی كه له مومارهسهكردنی پیشهكهدا له حهوت ساڵ كهمتریان بهسهر نهبردووه. سێیهم: ئهنجومهن له نێوان ئهندامهكانیدا به نهێنی بریكاری نهقیب و سكرتێر و خهزنهدارێك له یهكهم كۆبونهوهیدا ههڵدهبژیرێ. چوارهم: ئهنجومهن بهلایهنی كهمهوه ههر مانگێ جارێك كۆبوونهوه ئاساییهكانی خۆی دهبهستێ، بۆیشی ههیه دانیشتنی نائاسایی به بانگهێشتی نهقیب یان به داواكاری سێیهكی ئهندامانی ببهستێت.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: یهكهم: دهستهی گشتی ههر به سێ ساڵ جارێك كۆبوونهوهكانی به مهبهستی ههڵبژاردن له سێ یهكی كۆتایی مانگی كانوونی دووهمدا دهبهستێت. دووهم: رای یاسایی (النصاب) له كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتی بۆ ههڵبژاردن به ئامادهبوونی زیاتر له نیوهی ئهندامان له كاتێكی دیار كراودا دهبێت. سێیهم: ئهگهر رادهی یاسایی (النصاب) له كۆبوونهوهی ناوبراودا تهواو نهبوو كۆبوونهوهیهكی تر له نیوهی مانگی شواباتی ههمان ساڵدا دهبهسترێ و رادهی یاسایی (النصاب) به بێ لهبهر چاوگرتنی ژمارهی ئامادهبووان تهواو دهبێت.
ماددهی دهیهم:
ماددهی دهیهم: ئهنجومهن، لایهنی كهم، مانگی جارێك كۆدهبێتهوه، ههر كاتێكیش به پێویست بزانرێت لهسهر داوای سهرۆكی دهزگا، (نصاب)یش به ئامادهبوونی زۆرینهی ئهندامهكانی دێتهجێ و، بڕیارگهلیش به زۆرینهی دهنگهكان دهدرێن له كاتی یهكسانبوونی دهنگهكانیشدا، ئهوه، لهو بارهدا دهنگی سهرۆكی دهزگا بۆ چ لایهنێك بووبێت، هی ئهوانه.
ماددهی حهڤده:
ماددهی حهڤده: بهندی ( سێیهم )له ماددهی بیست ویهك ههمواردهكرێ و بهم شێوهیهی خوارهوه دهخرێتدرێتهوه: سێیهم: رۆژنامهوانێ سزا درابێ، مافی ئهوهی ههیه له ماوهی سی رۆژدا – كه له رۆژی تهبلیغهوه دهست پێ دهكا – له بهردهمی دادگای تهمییزدا تانه له بڕیارهكانی قهدهغهكردن و دهركردن بدات كه ئهنجومهنی سهندیكا دهری هێناون سزاش ناخرێته بهر كار تا نهگاته پلهی یهكلابوونهوهو بنبڕی.
ماددهی سیازده:
ماددهی سیازده: ( ماددهی یازده) له یاساكه ههموار دهكرێ و، بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه: 1. لیژنهی ریقابه له سهرۆكێك و دوو ئهندام پێك دێت ئیشیشی ئهوهیه تهدقیقی خهسڵهتی ئهندامێتی بكاو بزانی تا چهند لهگهڵ شهرتوشرووتی یاساییدا یهك دهگرێتهوه. 2. لێژنهی زهبتی له سهرۆكێك و دوو ئهندام پێك دێت ئیشیشی لهوهیه لهو شكات وسكاڵایانه بپێچێتهوه كه له ئهنجومهنهوه بۆ ههواڵه دهكرێ تا بهپێ حوكمهكانی ئهم یاسایه یهكلاییان بكاتهوه.