أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
پێنجەم
پێنجەم: ئەم بڕیارە لە رۆژی بڵاوكردنەوەی لە (وەقایعی كوردستان)دا دەخرێتە بەركار.
سێیەم
سێیەم: وەزیری داد بۆی هەیە رێنماییگەلێ بۆ سانا كردنی بەركارخستنی حوكمەكانی بڕیاری ژمارە (7)ی ساڵی (2001) و حوكمەكانی ئەم بڕیارەش دەربهێنێ.
ماددهی بیست و یهك:
ماددهی بیست و یهك: 1- به دهنگدانی نهێنی لیژنهی لق له لایهن ئهندامانهوه ههڵبژارددرێ. 2- لیژنهی لق له سهرۆك و دوو ئهندامی ئهسڵی و ئهندامێكی یهدهگ پێك دێ.
ماددهی بیست و سێ:
ماددهی بیست و سێ: كار به هیچ دهقێك ناكرێ كه لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایه هاودژ بێت.
یەكەم
یەكەم: حوكمەكانی بڕیاری ژمارە (7)ی ساڵی (2001)ی ئەنجومەنی نیشتمانیی كوردستانی عێراق، هەموو موعامەلەكانی سەر لەنوێ تۆماركردنەوە (التسجیل المجدد)ی زەوی و زارو خانووبەرە (العقارات) كە لە رۆژی (5/3/1991)ەوە جارییە. دەگرێتەوە، بەڵام ئەو حوكمانە ئەو موعامەلانەی سەرلەنوێ تۆماركردنەوانە ناگرێتەوە كە بەناوی حكومەتی هەرێمی كوردستان تۆمار كراون
ماددهی یازدهم
ماددهی یازدهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتیی گومرك: جێبهجێ كردنی یاسا گومرگییهكان ئهو فهرمان وبڕیار و رێنمایی و بهندانه(الچوابگ) له ئهستۆ دهگرێ كه دهزگا جۆربه جۆرهكانی ههرێم ئامادهیان دهكهن و پهیوهندییان به پسپۆرایهتییهكانی بهرێوهبهرایهتی گشتییهوه ههیهو، ههروهها بنهماو مهبدهئه پێویستییهكان بۆ ئاسانكردنی كردهوهی جێبهجێ كردنی و دانان و جێبهجێ كردنی پلانی پێویست بۆ بهرهنگار بوونهوهی قاچاغ و لێكۆڵینهوهی یاسا گومرگییه بهركارهكان دهست نیشان دهكات و، دادهنێت، بهرێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكات كه بڕوانامهی زانكۆیی ههبێت و به ئهزموون و پسپۆر بێ و، لقی بهرێوهبهرایهتییهكانی گومرگی ههرێمی پێوه دهلكێ.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: كار به هیچ دهقێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێ گهر لهگهلأ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك بێ.
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: ههرێم مافی ههیه له: یهكهم: پشكێكی دادپهروهرانه له داهاتهكانی نهوت و گازی دهرهێنراو له سهرتاپای عێراق بهمهرجێك بگونجێت لهگهڵ دابهشبوونی دانیشتووان تیایدا پاڵپشت به ههر یهك له ماددهی (111)و بهندی یهكهم له ماددهی (112)ی دهستور. دووهم: پشكێكی دادپهروهرانه له سهرجهم داهاته وهرگیراوهكانی تری ئیتیحادیی و بهخشین و كۆمهك و قهرزه نێودهوڵهتیهكان تاوهكو حكومهتی ههرێم بتوانێت به ئهرك و بهرپرسیارێتی خۆی ههڵبستێت پاڵپشت به بهندی سێیهم له ماددهی (121)ی دهستور. سێیهم: پشكێكی سهربار له داهاتهكانی نهوت و گاز بۆ قهرهبووكردنهوهی ئهو زیانانهی كه له دهرئهنجامی كردهكانی رژێمی پێشوو لێیكهوتووه، پاڵپشت به بهندی یهكهم له ماددهی (112)ی دهستور. چوارهم: بهشدارییكردنی كردارهكیی له پێكهێنان و ئهندامێتی دهستهی گشتیی چاودێری و دابینكردنی داهاته ئیتیحادیهكان له رێگهی نوێنهرایهتی كردنی ههرێم تیایدا به شارهزاو نوێنهر بهگوێرهی حوكمی مادده (106)ی دهستور. پێنجهم: داواكردن له حكومهتی ئیتیحادی بۆ تهواوكردنی ئهو یاسایانهی هاوبهشی كردارهكیی له بهرێوهبردنی دهوڵهت و دامهزراوهكانی بهرجهسته دهكهن پاڵپشت به حوكمی مادده (105)ی دهستورو دوورخستنهوهی زیان له مافه دارایی و ئابورییهكانی ههرێم و دانانی یاسای دابهشكردنی داهاتهكانی نهوت و گاز پاڵپشت به بڕگهی یهكهم له مادده (112)ی دهستور بۆ خێراكردنی گهشهسهندن له ههرێم و پارێزگاكاندا. شهشهم: بهشدارییكردنی كردارهكیی لهگهڵ حكومهتی ئیتیحادی بۆ بهبازاڕكردنی نهوت و گازی بهرههمهێنراو له كێڵگه ههنووكهییهكان، وه به ڕۆڵی تاقانهی (حصری) خۆی ههڵبستێت له بهرێوهبردنی كێڵگه داهاتووهكان له ههرێمدا له نێوانیشیاندا بهبازاڕكردنی نهوت و گازی بهرههمهێنراو لێیان، كه ههرێم لێی بێبهشكراوه بههۆی ڕهتكردنهوهی حكومهتی ئیتیحادی و ههڵنهستانی به بینینی ڕۆڵی ئهرێیانهی خۆی له وێنهكێشانی سیاسهتی ستراتیجی پێویست بۆ پهرهپێدانی سامانی نهوت و گاز كه له بهندی دووهمی ماددهی (112)ی دهستوردا ئاماژهی بۆكراوه. حهوتهم: پشكێكی دادپهروهرانهی له نهوت و گازی خاوو بهرههمه نهوتیهكانی دابینكراو بۆ بهكاربردن له سهرتاپای عێراق، بۆ تهرخان بكرێت بهمهرجێك بگونجێت لهگهڵ دابهشبوونی دانیشتوان تیاییداو به لهبهرچاوگرتنی بارودۆخی تایبهتیی ههرێم و لابردنی ڕواڵهتهكانی جیاكاریی.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: پێویسته لهسهر ئهو وهزارهت و ئهو لایهنانهی له مادده چواری ئهم یاسایهدا ئاماژهیان بۆكراوه له ماوهیهك كه له (60) شهست رۆژ له رێكهوتی بهركاربوونی ئهم یاسایهدا تێپهڕ نهكات، ئهركهكانیان تهواو بكهن و راپۆڕتی كۆتاییان پێشكهشی ئهنجومهنی وهزیرانی بكهن بۆ پهسهندكردنیان له ماوهیهك كه له (30) سی رۆژ له رێكهوتی گهیشتنی بۆ ئهنجومهن، تێپهڕ نهكات.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: یهكهم: رێژهی (17%) حهڤده لهسهدی متمانهپێكراو له یاساكانی بودجهی ئیتیحادی دهبێته بنهمایهك بۆ دیاریكردنی پشكی ههرێم له كۆی گشتی خهرجیهكانی بهگهڕخستن و خهرجیهكانی پرۆژهكانی وهبهرهێنانی بودجهی گشتیی ساڵانهی ئیتیحادی تاوهكو سهرژمێریێكی دانیشتوانی گشتی له عێراقدا ئهنجام دهدرێت، وه ههرێم ههمان رێژهی لهمانهی خوارهوهی دهبێت: أ- سهرجهمی داهاتهكانی بودجهی گشتیی ئیتیحادی له نێوانیشیاندا داهاتی وهدهستهاتوو له ههناردهكردنی نهوتی خاو. ب- سهرجهمی نهوتی خاوی پاڵاوتهكراوو دابینكراو بۆ بهكاربردن له سهرتاپای عێراقدا له نێوانیشیاندا نهوتی خاوی پێویست بۆ بهگهڕخستنی وێستگهكانی بهرههمهێنانی كارهبا. جـ- سهرجهمی خهرجیهكانی فهرمانڕهواو ودابینكراوهكانی ئاوهدانكردنهوهو گهشهپێدانی پرۆژهكانی پارێزگاكانی ههرێم و زێده وهدهستهاتووهكانی داهاتهكانی نهوتی خاوی ههناردهكراوو دابینكراوهكانی خهرجیه سهروهرییهكانی دهسته ههرێمایهتیهكانی هاوشێوه لهگهڵ دهسته ئیتیحادیهكانی پێكهاتوو له (سهرۆكایهتی ههرێم، پهرلهمان، ئهنجومهنی وهزیران، سهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیران، نووسینگهی جێگری سهرۆك وهزیران، گاردی ههرێم (پێشمهرگه)، ئهنجومهنی پاراستنی ئاسایشی نیشتیمانیی، دهستهی مافهكانی مرۆڤ، دهستهی دهسپاكی، رهگهزنامهو سنوور، و دهزگای ئاسایش). دووهم: پێویسته لهسهر وهزارهتهكانی دارایی و ئابوری، و پلاندانان، و سامانه سروشتیهكان له ههرێمدا ئهوهی له (أ، ب، ج)ی بڕهگهی یهكهمی ئهم ماددهیهدا ئاماژهی بۆكراوه به ههماههنگی لهگهڵ لایهنه پهیوهندارهكانی تری ههرێم، ههژمار بكهن. سێیهم: أ- سهرباری پشكی پارێزگاكانی ههرێم له پترۆدۆلاری نهوتی خاوی ههناردهكراو له ههرێمدا لهوهتهی ساڵی 2009وه، ئهوا ههرێم مافی دۆلارێكی ههیه له ههر پترۆدۆلارێكی ههر بهرمیلێكی نهوتی خاو و (150) مهتر سێجای گازی بهرههمهێنراوو پاڵاوتهكراو یان دابینكراو بۆ بهكاربردن له پارێزگاكانی ههرێمدا، به مهرجێك ئهم بهركهوتانه (مستحقات)له لایهن وهزارهتی سامانه سروشتیهكان بهگوێرهی ستاندهره متمانهپێكراوهكانی حكومهتی ئیتیحادی ههژمار بكرێن. ب- ئهو داهاتانهی بهكردار له مهرزه سنووریهكانی پارێزگاكانی ههرێم دهستهبهركراون دهگهڕێندرێنهوهو به شێویهكی كورتكراوهیی (حصری) بۆ ئامادهسازیی و دووباره ئاوهدانكردنهوهی مهرزه سنوورییهكانی سهر به ههر پارێزگایهك تهرخان دهكرێن. جـ- ئهنجومهنی وهزیران به پهسهندكردنی پهرلهمان، تایبهتمهند دهبێت به دیاریكردنی چۆنیهتی مامهڵهكردن لهگهڵ داهاته وهرگیراوهكان له لایهن ههرێمهوه، ئهویش بهگوێرهی حوكمهكانی ئهم یاسایه. چوارهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران لێژنهیهكی وهزاریی پێكبهێنێت به مهبهستی خهملاندنی قهرهبووه شایستهكان بهپێی برگهی (سێیهمی) ماددهی سێیهمی ئهم یاسایه به بڕه پارهی كاش یان بهوهی بهرامبهریانه له عهینی شت له نهوتی خاوی ههرێم به مهرجێك ئهو قهرهبووه بهركهوتانه (مستحقات) به قیستی ساڵانه له ماوهیهك كه له (5) ساڵ له رێكهوتی بهركاربوونی ئهم یاسایه تێپهڕ نهكات، بدرێنهوه.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: مهبهستی ئهم یاسایه لهم زاراوانهی خوارهوه، ماناكانی بهرامبهریانه: یهكهم: حكومهتی ئیتیحادی: حكومهتی كۆماری عێراقی ئیتیحادی. دووهم: دهستور: دهستوری كۆماری عێراقی فیدڕاڵی ساڵی 2005. سێیهم: ههرێم: ههرێمی كوردستان ـ عێراق. چوارهم: پهرلهمان: پهرلهمانی كوردستان ـ عێراق پێنجهم: ئهنجومهنی وهزیران: ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێم. شهشهم: داهاتهكانی نهوت و گاز: داهاتهكانی حكومهتی ئیتیحادی وهدهستهاتوو له پرۆسه نهوتیهكان و له نێوانیشیاندا فرۆشراوهكانی نهوت و گازو بهروبوم و دهستكهوتهكانی تری گرێبهسته نهوتیهكانی گرێدراو لهگهڵ كۆمپانیا بیانی و خۆماڵیهكان له لایهن حكومهتی ئیتیحادی یان حكومهتی ههرێمهوه. حهوتهم: خشتهی خهرجیهكان: خشتهی بڕی خهرجیه فهرمانڕهواو سهروهرییهكانی هاوپێچكراو لهگهڵ یاساكانی بودجهی گشتیی ساڵانهی ئیتیحادی لهوهتهی ساڵی 2004هوه. ههشتهم: مهبهست لهم زاراوانهی دادێن ماناكانی بهرامبهریانه كه له ماددهی یهكهمی یاسای نهوت و گازی ههرێمی كوردستان - عێراقی ژماره (22)ی ساڵی 2007دا هاتووه: (نهوت، نهوتی خاو، گاز، گازی سروشتی، كێڵگهی نهوت، كێڵگهی ههنووكهیی، كێڵگهی داهاتوو، پرۆسه نهوتیهكان)
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: كار به هیچ دهقێكی یاسایی یان بڕیارێكی ناكۆك لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا ناكرێت.
ماددهی بیست و سێیهم:
ماددهی بیست و سێیهم: لیژنهی زهپتی بۆی ههیه ئهم سزایانه بدات: 1/هۆشیاردان (الانذار). 2/بێ بهشكردنێكی رهفتهنی (الحرمان المؤقت) له خزمهتگوزاريی سهندیكایی، بۆ ماوهیهك له ساڵێك نهترازێ. 3/قهدهغهكردنی ههڵسوڕاندنی پیشه لهو كهسانهی كه سهربه دایهره رهسمی ونیمچه رهسمییهكانن، بۆ ماوهیهك له شهش مانگ نهترازێ، ئهم قهدهغهكردنهش تهنها كاری دوای دهوامی رهسمی دهگرێتهوه، بهمهرجێ دایهرهكهشی لهو بڕیاری قهدهغهكردنه ئاگاداربكاتهوه.
ماددهی سێیهم
ماددهی سێیهم: لایهنی دامهزراندن وترقیه وخانهنشینی ودهست له كار ههڵگرتنی كهسانی سهر بههێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ له بهڕێوهبهرییهكانی بهرگری شارستانیدا له وهزارهتی ناوخۆ دهمێنێتهوه.
ماددهی بیست و چوار:
ماددهی بیست و چوار: لهسهر وهزیره تایبهتمهندهكانه حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجی بكهن.
ماددهی بیست و پێنج:
ماددهی بیست و پێنج: ئهم یاسایه له مێژووی بڵاوبونهوهیهوه له رۆژنامهی رهسمیدا جێبهجی دهكرێت.
مادهی ههشتهم:
مادهی ههشتهم: 1-ههر بازرگانێك (كهسی سروشتی بێ یا مهعنهوی) دهبێ له ماوهی شهش مانگدا له دهستكردنیهوه به چالاكی بازرگانی ببێته ئهندامی ئهو ژوورهی بارهگا بازرگانییهكهی دهكهوێته سنووری تایبهتكاریهكانیهوه. 2-ههر پرۆژهیهكی پیشهسازی دهبێ له ماوهی شهش مانگدا له رۆژی تهواو بوونی دامهزراندنیهوه به پێی یاسا ببێته ئهندامی ژوور.
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: ئامانجی ژوور رێكخستن و گهشهپێدانی چالاكی و بازرگانی و ئابووری یه له چوار چێوهی تایبهتكارییهكانی و له سنووری پارێزگادا و چهسپاندنی له كاری گهشهپێ سهندن له پارێزگا و له ههرێمدا.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: 1. مافی بهكارهێنانی دهكوژێنرێتهوه (يطفأ) له زهويیه كشتوكاڵی و ناكشتوكاڵیهكانی موڵكی دهوڵهت كه دهكهونه نێوان قۆناغی جێبهجێ كردنهوه (المرحله قید التنفیذ) له رهنگرێژی بنهرهتی شارهوانییهكانی ههرێمی كوردستان. 2. خاوهنی مافی بهكارهێنان (صاحب الحقوق التصرفیه) لهو زهویانهی بهرێژهیهك قهرهبوو دهكرێتهوه كه یهكسانه به (8%) له كۆتا پانتایی ئهو زهویانهی كه مافی بهكارهێنانی كوژێنراوهتهوه و به ناوی ئهوه وه تۆمار دهكرێ وهك موڵكێكی تهواو (صرف). 3. خاوهن مافی بهكار هێنان بۆی ههیه ئهو پارچهیهی كه پێی دراوه جیاكاری (افراز)ى بكا به مهرجێك هاودژ نهبێ لهگهڵ جۆری ئهو بهكار بردنهی كه بۆی دیاری كراوه له رهنگرێژی بنهرهتی شارهوانییهكاندا. 4. ئهو زهویانهی كه مافی بهكارهێننانیان تێدا كوژێنراوهتهوه و دهكهونه نێوان ناوچه نانیشتهجێییهكانهوه (مناطق غیر سكنیه) خاوهنهكانیان به زهوی تر له ناوچهكانی سوكنا بوون قهرهبوو دهكرێنهوه له ناو سنووری شارهوانییهكاندا كه نرخهكهی هاوسهنگ بێ لهگهڵ ئهو رێژهیهدا.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: 1-مهلبهندی ههریهكێ له پارێزگاكانی ههرێمدا ژوورێكی بازرگانی و پیشهسازی به بڕیاری ئهنجومهنی یهكێتی دادهمهزرێ. 2-ژوور رێكخراوێكی پیشهیی ئابوورییه و كهسایهتییهكی مهعنهوی له سنووری ئهم یاسایه دهبێ.