المواد القانونية
مادده‌ی شانزده‌یه‌م: هیچ لایه‌نێك جگه له‌سه‌ندیكا بۆی نییه رێگا له ده‌ست دانه پیشه له ئه‌ندام بگرێ ئه‌گه‌ر حوكمی یاسایی تر نه‌ی گرێته‌وه.
مادده‌ی هه‌ژده‌یه‌م: یه‌كه‌م: ئه‌ندام رێگای ئه‌نجام دانی پیشه‌كه‌ی له ماوه‌ی حوكم بوونه‌كه‌ی دا لێ ده‌گیرێ، ئه‌گه‌ر هاتوو حوكمی كۆتایی ده‌رهه‌ق وه‌رگیرا له داداگایه‌كی تایبه‌تمه‌ند له به‌رامبه‌ر تاوانێكی نا سیاسی، یان كه‌تنێكی ئابرۆ به‌ر یان تاوانێك كه به‌هۆی باش به‌كار نه‌هێنانی پیشه‌كه‌ی دروست بوو بێت كه سزای حوكمه‌كه‌ی له ساڵێك كه‌متر نه‌بێت. دووه‌م: ئه‌گه‌ر هاتوو حوكمی كۆتایی له دادگایه‌كی تایبه‌تمه‌ند به سزای غه‌رامه ده‌رچوو له به‌رامبه‌ر كه‌تنێكی ئابروبه‌ر یان تاوانێك به هۆی باش به‌كار نه‌هێنانی پیشه‌كه‌ی دروست بووببَت ده‌رهه‌ق به هه‌ر ئه‌ندامێك رێگا له ئه‌نجام دانی پیشه‌كه‌ی بۆ ماوه‌ی یه‌كسان له‌گه‌ڵ ماوه‌ی به‌ندكردنی به‌رامبه‌ر غه‌رامه‌كه‌ی ده‌گیرێت. سێیه‌م: ئه‌گه‌ر سزای تووندتر له‌و سزایانه‌ی كه له‌و مادده‌یه‌دا هاتووه ده‌رهه‌ق به ئه‌ندام وه‌رگیرا ناوی له تۆماره‌كانی سه‌ندیكا ده‌سڕدرێته‌وه و نابێ موماره‌سه‌ی پیشه‌كه‌ی بكات تاكو ناوه‌كه‌ی به پێی حوكمه‌كانی ئه‌و یاسایه سه‌ر له نوێ نه‌كرێته‌وه.
مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م: له كاتی سه‌یر كردنی قه‌زییه‌كان له لایه‌ن لیژنه‌ی به‌رزه‌فتكردنه‌وه، ئه‌و بنه‌مایانه‌ی به‌سه‌ردا ده‌بڕێ كه له ئوسولی دادگایی كردنی جه‌زائی په‌یره‌و ده‌كرێت ئه‌گه‌ر هاتوو به ئاشكرا یان به ده‌لاله‌ت له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌و یاسایه‌دا هاودژ نه‌بوو.
مادده‌ی حه‌وته‌م: مادده‌ی(نۆیه‌م) له یاسایه‌كه هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه و ئه‌مه‌ی دادێ جێی ده‌گرێته‌وه: مادده‌ی نۆیه‌م: یه‌كه‌م: ئه‌و ده‌نگانه‌ی لیست به‌ده‌ستیان ده‌هێنێت به‌سه‌ر كاندیدانی لیستدا دابه‌ش ده‌كرێن كه له بڕگه‌كانی (یه‌كه‌م و دووه‌م) له مادده‌ی(هه‌شته‌م)ی سه‌ره‌وه‌ی یاسایه‌كه‌دا هاتووه. دووه‌م: مه‌رجه بۆ گه‌یشتنی لیستی تاك به كورسییه‌ك به‌لای كه‌مه‌وه بگاته دابه‌شی هه‌ڵبژاردن. سێیه‌م: كورسیی به‌تاڵ له كاتی هه‌بوونیدا به سه‌ر لیسته‌كانی به‌شداردا دابه‌ش ده‌كرێن به په‌یڕه‌و كردنی ماوه‌ی هه‌ره به‌هێز. چواره‌م: له كاتی یه‌كسان بوونی ژماره‌ی ده‌نگی كاندیدانی سه‌ركه‌وتوو له یه‌ك لیستدا، په‌نا بۆ تیروپشك ده‌بردرێت به مه‌رجێك كار له رێژه‌ی نوێنه‌رایه‌تیی ژنان / ئافره‌تان نه‌كات.
مادده‌ی بیسته‌م: نه‌قیب یان لایه‌نێكی كێشه‌كه بۆی هه‌یه بڕیاری لیژنه‌ی به‌رزه‌فتكاری له دادگای ته‌مییزی هه‌رێم ته‌میز بكات له ماوه‌ی پانزده رۆژ له مێژووی ئاگادار كردنه‌وه به بڕیاره‌كه و، بڕیاری ئه‌ویش بنبڕ ده‌بێت.
مادده‌ی شه‌شه‌م: یه‌كه‌م: وه‌زیری كشتوكاڵ وسه‌رچاوه ئاوییه‌كان بۆی هه‌یه ناوچه‌ی خۆپارێزی دروست بكات له‌ناو زه‌وی میری و زه‌وی خاوه‌ندارێتی تایبه‌ت كه ڕووته‌نن و رووبه‌ڕووی راماڵینی خاك بوونه‌ته‌وه به‌هۆی رێڕه‌وی ئاوی سه‌ر زه‌وی یان له زه‌وییه دارستانیه‌كانی تردا، ئه‌مه‌ش له‌پێناوی: 1ـ جێگیركردنی خاك له‌سه‌ر شاخ و گرده‌كان و لێژییه‌كان، كه رێژه‌ی لێژایه‌تیان له(40%) زیاتره. 2ـ پاراستنی زه‌ویه‌كان له راماڵینی رووبار و لافاو. 3ـ پاراستنی كانی و سه‌رچاوه‌و رێڕه‌وه‌كانی ئاو. 4ـ پاراستنی دیمه‌نه سروشتییه‌كانی شوێنه‌كانی گه‌شتءگوزار یان ڕێگه گشتییه‌كان. دووه‌م: ڕێگه نادرێت به خاوه‌ن زه‌وییه تایبه‌ته‌كان بۆ وه‌به‌رهێنانی نه‌گونجاو له‌گه‌ڵ ئامانجه‌كانی خۆپارێزی، له ناو دارستانه‌كاندا. سێیه‌م: وه‌زیری كشتوكاڵ وسه‌رچاوه ئاوییه‌كان بۆی هه‌یه بڕیاری دامه‌زراندنی ناوچه خۆپارێزییه‌كان هه‌ڵوه‌شێنێته‌وه ئه‌گه‌ر هۆكاره‌كانی دامه‌زراندنی نه‌ما.
مادده‌ی چواره‌م: یه‌كه‌م: ڕێگه نادرێت ره‌فتار به دارستانه‌كانه‌وه بكرێت، چ به‌ناوی وه‌زاره‌ت بێت یان نا، ته‌نها به‌پێی یاسا نه‌بێت. دووه‌م: ڕێگه نادرێت خاوه‌ندارێتی زه‌وی دارستانه میرییه‌كان بگوازرێته‌وه بۆ هیچ كه‌س یا لایه‌نێك، ئه‌گه‌ر بۆ پرۆژه‌یه‌كی ستیراتیژی نه‌بێت، كه نه‌توانرا جێگه‌یه‌كی گونجاوتری بۆ بدۆزرێـته‌وه، ئه‌ویش به بڕیارێكی پێشوه‌خته‌ی ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیرانه‌وه ده‌بێت. سێیه‌م: ڕێگه نادرێت هیچ له‌م كارپێكردن ء چالاكیانه‌ی خواره‌وه ئه‌نجام بدرێت ته‌نها به ره‌زامه‌ندی وه‌زاره‌ت نه‌بێ: 1ـ دروستكردن یان گۆڕین یان گواستنه‌وه‌ی هه‌ر مافێكی عه‌ینی تر، جگه له مافی خاوه‌ندارێتی، له‌سه‌ر زه‌وی دارستان (ئه‌مه‌ش مه‌رجداره به زیان نه‌گه‌یاندن به ڕووپۆشی رووه‌كی). 2ـ به‌كرێدانی زه‌وی دارستان. 3ـ دامه‌زراندنی ده‌زگای گشتی یان تایبه‌ت له‌ناو زه‌وی دارستاندا به‌شێوه‌یه‌كی كاتی یا هه‌میشه‌یی. 4ـ چاندنی زه‌وی دارستانه‌كان یا وه‌سوودهێنانیان. 5ـ هه‌ڵپاچین یان قه‌ڵه‌مكردنی دارودره‌ختی دارستانه‌كان یان بڕینه‌وه‌ی كه ببێته هۆی زیانگه‌یاندن یان شێواندنی. 6ـ بڕینه‌وه‌ی هه‌ر دارێكی دارستانه‌كان. 7ـ هێنانی ئامێر و كه‌ره‌سته‌ی تایبه‌ت به بڕینه‌وه و گواستنه‌وه‌ی له دارستانه‌كاندا. 8ـ له‌وه‌ڕاندن له‌و ناوچانه‌ی كه سووتاون و داره‌كانی به‌ته‌واوی بڕاونه‌ته‌وه بۆ ماوه‌یه‌كی دیاریكراو، یا ئه‌و ناوچانه‌ی په‌لی تازه‌ی ده‌ركردووه. 9ـ دامه‌زراندنی به‌نداو یا به‌ربه‌ست له‌سه‌ر ئه‌و ڕووبار یا جۆگه‌یه‌ی به دارستاندا تێپه‌ڕ ده‌بن، یان گۆڕینی رێڕه‌وی یا ڕاكێشانی هێڵی كاره‌بای پاڵه‌په‌ستۆ به‌رز. 10ـ دروستكردنی كانه‌به‌رد یا ده‌رهێنان وگواستنه‌وه‌ی تاوێر و به‌رد و خۆڵ له‌ناوچه دارستانیه‌كاندا یان هه‌ڵكه‌ندن تیایدا. 11ـ كه‌رت كردنی زه‌ویه‌كانی دارستان. چواره‌م: له‌وه‌ڕاندنی ماڵات قه‌ده‌غه ده‌كرێت له: 1ـ ئه‌و دارستانانه‌ی ئاگركه‌وتنه‌وه تیایدا ڕوویداوه یا داره‌كانی به‌ته‌واوی بڕاونه‌ته‌وه ته‌نها دوای به‌سه‌رچوونی ماوه‌یه‌كی دیاریكراو به‌پێی جۆری داره‌كان. 2ـ دارستانه پارێزراو وناوچه خۆپارێزه‌كان له مادده‌ی (پێنجه‌م) و (شه‌شه‌م)دا هاتوون، هه‌روه‌ها ئه‌و دارستانانه‌ی كه ته‌مه‌نی داره‌كانیان له (10) ساڵ كه‌متره. پێنجه‌م: له‌كاتی ده‌ربڕینی ڕه‌زامه‌ندی دروست ویاسایی بۆ دروستكردنی پرۆژه‌یه‌ك له ناوچه‌ی دارستانه‌كاندا پێویسته له‌سه‌ر لایه‌نی په‌یوه‌ندیدار لانی كه‌م (30%)ی دارودره‌خته‌كان بهێڵرێته‌وه.
مادده‌ی سێیه‌م: یه‌كه‌م: حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه جێبه‌جێده‌بێـت له‌سه‌ر: 1ـ دارستانه‌كانی هه‌رێم ء، ئه‌و زه‌ویانه‌ی بۆ سوودی گشتی كراون به دارستان، سه‌رباری ئه‌و زه‌ویانه‌ی كه دارستانیان تیا نییه له ناوچه دارستانیه‌كاندا یان ئه‌توانرێت دارستانی له‌سه‌ر دروستبكرێت. 2ـ دارستانه تایبه‌ته‌كان له‌ڕووی هونه‌ریء كارگێڕییه‌وه. 3ـ پارێزراوه خۆرسكه‌كان. دووه‌م: ئه‌و زه‌ویانه‌ی كه له بڕگه‌ی (یه‌كه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتوون به بڕیاری وه‌زاره‌ت ته‌رخان ده‌كرێن.
مادده‌ی یه‌كه‌م: بڕگه‌ی چواره‌می مادده‌ی یه‌كه‌م، به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه هه‌موارده‌كرێ : 4- وه‌زاره‌ته‌كه دوو بریكاری ده‌بێت: 1. بریكاری وه‌زاره‌ت بۆ كاروباری بازرگانی. 2. بریكاری وه‌زاره‌ت بۆ كاروباری دارایی.
مادده‌ی حه‌وته‌م: سه‌رۆكی ده‌زگا به‌م سه‌ڵاحییاته‌ی خواره‌وه ڕاده‌بێ : 1. به‌رێوه‌بردنی كاروباری ده‌زگاو، سه‌رۆكایه‌تی كردنی كۆبوونه‌وه‌كانی و سه‌رپه‌رشتی كردنی دایه‌ره‌كانی. 2. نواندنی ده‌زگا له‌به‌رده‌م دادگاو دایه‌ره پێوه‌ندیداره‌كاندا. 3. ئیمزاكردنی ئه‌و موخابه‌راته‌ی له ده‌زگاكه‌وه ده‌رده‌چن. 4. پێشنیازكردنی بوجه‌ی گه‌شتوگوزارو ئاماده‌كردنی میلاك و بوجه‌ی ساڵانه‌و حساب و حسابكاریی كۆتایی. 5. بۆ هه‌ر حاڵتێ، به‌جیا، موافه‌قه‌ت ده‌كات بڕێ پاره خه‌رج بكرێ له پێنج ملیۆن دینار نه‌ترازێ
مادده‌ی یازده‌م: یه‌كه‌م: كه‌مئه‌ندام و خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت مافی سوود وه‌رگرتنی هه‌یه له ئیمتیازاتی تایبه‌ت بۆ ئاسان گواستنه‌وه‌ی و به‌جێ گه‌یاندنی كاروباری رۆژانه‌ی ئه‌ویش به گوێره‌ی جۆر و پله‌ی كه‌مئه‌ندامییه‌كه‌ی، حكومه‌ت و كه‌رتی تایبه‌تیش كار بۆ ئاماده كردنی ژینگه‌ی گونجاو ده‌كات بۆ ئاسان كردنی جووله‌ی كه‌مئه‌ندام و خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت و دابین كردنی ئاسانكاریی پێویست تا بتوانن ئامرازه‌كانی گواستنه‌وه‌ی گشتیی به‌كار بهێنن. دووه‌م: هه‌موو كه‌سێكی كه‌مئه‌ندام و خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت مافی سوود وه‌رگرتنی له ژینگه‌یه‌كی شیاو هه‌یه، هه‌روه‌ها گه‌یشتن به هه‌ر شوێنێك كه خه‌ڵكی دی ده‌توانن بیگه‌نێ، به جۆرێك سه‌ربه‌خۆیانه ئازادیی جوولانه‌وه و به ئاسانی گه‌یشتن به شوێنان و به‌ده‌ست هێنانی خزمه‌تگوزاریی پێویستیان بۆ دابین بكات. سێیه‌م: حكومه‌ت كار ده‌كات بۆ ناچار كردنی لایه‌نی فه‌رمی و نافه‌رمی كه پابه‌ندی مه‌رج و مواسه‌فاتی جیهانی و ته‌كنیكی و ئه‌ندازه‌یی و ته‌لارسازانه بن، كه ده‌بێ له بینا و دامه‌زراو و یاریگای گشتی و په‌رستگا و شوێنانی گشتی و تایبه‌تدا، به كۆن و نوێیانه‌وه هه‌بن، كه كه‌سانی كه‌مئه‌ندام و خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت پێویستییان پێیانه. چواره‌م: ده‌بێ فه‌رمانگه‌كانی هاتوچۆ نیشانه‌كانی جووڵه و هاتوچۆ بۆ كه‌مئه‌ندامان و خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت بخه‌نه نێو تاقی كردنه‌وه‌ی به‌خشینی مۆڵه‌ت به شۆفێران.
مادده‌ی دوازده‌م: یه‌كه‌م: حكومه‌ت زامنی وه‌ده‌ستهێنانی كه‌مئه‌ندام و خاوه‌ن پێداویستی تایبه‌ت ده‌كات له خزمه‌تگوزاریی ته‌ندروستی به‌خۆڕایی و ئاسانكاریی پێویستیشیان پێشكه‌ش ده‌كات ئه‌گه‌ر حاڵه‌ته‌كه پێویستیی به چاره‌سه‌ر كردن هه‌بوو له ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم. دووه‌م: حكومه‌ت كار ده‌كات بۆ: 1- پێشكه‌ش كردنی خزمه‌تگوزاریی خۆپارێزی و چاره‌سه‌ركردن و په‌ره پێدانی خزمه‌تگوزاریی پشكنینی پێش وه‌خته كه ئامانجی كه‌م كردنه‌وه‌ی رێژه‌ی كه‌مئه‌ندامییه له نێو كۆمه‌ڵدا. 2- دابین كردنی ئامێری شیاندن و قه‌ره‌بووكارانه و ئامیری پزیشكی پێویست و دابین كردنی ته‌كنه‌لۆژیای نوێ بۆ یارمه‌تیدانی كه‌مئه‌ندامان و خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت.
مادده‌ی دووه‌م: هه‌ر ده‌قێ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه بێت، ناخرێته به‌ركار.
مادده‌ی بیست و سێ: سزا ئه‌درێت به‌گرتن بۆ ماوه‌یه‌ك له حه‌وت ساڵ زیاتر نه‌بێت هه‌ر كه‌سێك، به‌نیاز خراپی، به‌رهه‌می دارستانی پێ گیرا یان كڕی، كه ئه‌زانێت ئه‌وه‌ی پێ یه‌تی پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌یه وه كه‌سی هه‌ڵگر سزا ئه‌درێت به‌به‌ندكردن به مه‌رجێك به‌شدار نه‌بێت له ئه‌نجامدانی ئه‌و تاوانه‌ی كه ئه‌و به‌رهه‌مانه‌ی پێ گیراوه.
مادده‌ی بیست و شه‌ش: كاركردن به یاسای دارستانی عێراقی ژماره (75)ی ساڵی 1955، له هه‌رێمی كوردستان – عێراق، ده‌وه‌ستێنرێت.
مادده‌ی نۆزده‌م: ماوه‌ی له‌وه‌ڕاندن له دارستان و له‌وه‌ڕگاكاندا به‌پێی وه‌رز و ناوچه جیاوازه‌كان، به هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ كارگێڕییه خۆجێیه‌كاندا، دیاری ده‌كرێت.
مادده‌ی بیست و پێنج: پێویسته له‌سه‌ر وه‌زیری كشتوكاڵ وسه‌رچاوه ئاوییه‌كان رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه ده‌ربكات.
مادده‌ی نۆیه‌م: ئەنجومەنى دەزگا بەم سەلاحيەتانەى خوارەوە رادەبێ: 1. داڕشتن و ئیقراركردنی سیاسه‌تی گشتی گه‌شتوگوزار له هه‌رێمدا، پاش موافه‌قه‌تكردنی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران. 2. ته‌سدیقكردنی گرێبه‌سته‌كانی بنیادنان و به‌ره‌و چاكتر گۆڕینی مونشه‌ئه‌و پرۆژه‌گه‌لی گه‌شتیاری و، وه‌به‌رهانینیشیان. 3. ته‌سدیقكردنی رێكه‌وتننامه‌گه‌لی هاوكاریی گه‌شتیاری كه له گەڵ لایه‌نه‌كانی ده‌ره‌وه‌دا به‌ستراوه، پاش موافه‌قه‌تكردنی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران. 4. ته‌سدیقكردنی پرۆژه‌ی بوجه‌ی ساڵانه‌و میلاك و حساب وحسابكاریی كۆتایی ده‌زگاكه‌و به‌رزكردنه‌وه‌یان بۆ لایه‌نی په‌یوه‌ندیدار. 5. ئه‌نجومه‌نی ده‌زگا سه‌ڵاحییه‌تی هه‌یه، بۆ گەشتوگزار لةباربێت ،بيكات بەموڵكى دەزگا، بەخۆڕايى، تا بتوانێ ئامانجه‌كانی خۆی به زه‌مانه‌ت ده‌سته‌به‌ر بكات، به‌ڵام پێویسته له‌سه‌ری به‌پێی یاسا به‌ركاره‌كان قه‌ره‌بووی خاوه‌نانی مافی ته‌سه‌ڕوف به‌شێوه‌یه‌كی عادیلانه له بوجه تایبه‌ته‌كه‌ی خۆی بكاته‌وه.
مادده‌ی یه‌كه‌م: ئه‌م یاسایه، ئه‌م عینوانه وه‌زیفییانه‌نه‌ی خواره‌وه ده‌گرێته‌وه: 1-بریكاری وه‌زاره‌ت 2- پارێزگار 3- راوێژكار 4- به‌رێوه‌به‌ری گشتی 5- شاره‌زا 6- سه‌رۆكانی زانكۆكان و سه‌رۆكانی هه‌یئه‌ته‌كانی په‌یمانگه هونه‌ریه‌كان و ئه‌ندامانی هه‌یئه‌تی ته‌دریسی زانكۆو په‌یمانگه‌كان، ئه‌وانه‌یان كه پله‌ی ئوستادیان هه‌یه 7- خاوه‌ن پله تایبه‌ته‌كان 8- سه‌رۆك و ئه‌ندامانی كۆڕی زانیاریی كوردستان.
مادده‌ی دووه‌م: ئه‌وانه‌ی له‌سه‌ره‌وه ناوبراون، ته‌مه‌نیان یگاته شه‌ست و پێنج سال خانه‌نشین ده‌كرێن و، له حاڵه‌تی ئه‌وپه‌ڕی زه‌رووره‌تیشدا، له‌سه‌رداوای وه‌زیر پێوه‌ندیدار، ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران بۆی هه‌یه خزمه‌تیان بۆ ماوه‌ی (3) سێ سال درێژبكاته‌وه، دوای ئه‌وه‌ش، چار نییه‌و، ده‌بێ خانه‌نشین بكرێن.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة