أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی نۆزدهیهم:
ماددهی نۆزدهیهم: ئهندامی ئهنجومهن به دهست له كاركێشراوه دهژمێردرێ ئهگهر له ماوهی (ساڵێكدا) بهبێ عوزری رهوا له سێ دانیشتنی یهك له دوای یهك یاخود له پێنج دانیشتنی پهراگهندهدا ئاماده نهبوو.
ماددهی پانزده:
ماددهی پانزده: 1. ئهنجومهن ئهم تایبهتمهندیانهی خوارهوه ئهنجام دهدا: 1. كاركردن بۆ هێنانهدی مهبهستهكانی سهندیكا. 2. پێشكهش كردنی پێشنیار له بارهی ههموار كردنی یاسای سهندیكاوه. 3. جێبهجێ كردنی كارهكانی دهستهی گشتی. 4. دامهزراندنی كارمهندانی سهندیكا و دیاریكردنی مووچهكانیان. 5. تهماشاكردنی داواكارییهكانی هاتنه ناو سهندیكا. 6. دهست نیشان كردنی ئهوانهی كه نوێنهری سهندیكا دهبن له لیژنه رهسمییهكان و ئهوانی تر له كاتێكدا كه نهقیب نوێنهرایهتی ناكات. 7. ههواڵهكردنی كێشهو شكایهتهكان بۆ لیژنهی تایبهتمهند. 8. دامهزراندنی لقهكانی سهندیكا له پارێزگاكاندا. 9. پێك هێنانی لیژنهی لاوهكی بۆ هێنانهدی مهبهستهكانی سهندیكا. ی- قبوڵ كردنی دهست له كار كێشانهوهی نهقیب یان بریكارهكهی یان ههر ئهندامێك له ئهنجومهن یاخود له لیژنهكان. ك- ورد كارێك حسێبكاری ساڵانه براستێنێ بۆ وردكاری ساڵانه. ل- رێكخستنی خولهكانی ههڵبژاردن و بهڵگهنامهكانی تر و سهرپهرشتی كردنی كرداری ههڵبژاردن به گوێرهی حوكمهكانی ئهم یاسایه. م- بڕیاردانی خۆ به خودان كردنی ماڵ و عهقار و قبوڵ كردنی لهقهبهر كردن و پێبهخشین. ن- دامهزراندن و بهرێوهبردنی یانهكان به گوێرهی یاسای كۆمهڵهكان. 2. ئهنجومهن بۆی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی بدا به لیژنهی لقهكان.
ماددهی شهشهم
ماددهی شهشهم : سهرباری ئهو ئهركانهی بهپێی یاسای وهزارهت به ئهنجومهن سپێردراوه، ئهم ئهرك و دهسهڵاتانهی خوارهوهی ههیه :- یهكهم : پێشنیار كردنی سیاسهتی گشتی بۆ پاراستنی ژینگه له ههرێمداو دهستنیشانكردنی ئامانج و كاره گرنگهكانی ژینگهتێیدا. دووهم : دانپێدانان وپشت بهستان به تایبهتمهندی و پێوانهكانی پێوهری رهگهزهكانی ژینگه . سێیهم : دانپێدانانی مهرج و بهرزه فتكاریهكانی دهبێ له دامهزراوو چالاكیهكاندا ههبێ كه كاریگهری زیانگهیاندنی لهسهر ژینگه ههیه یان دهبێته هۆی تێكدانی هاوسهنگییهكهی. چوارهم : دانپێدانانء پشت بهستن بهڕێنمایی و بڕیارو بهرزهفتكاریهكانی پێویست بۆ جێبهجێكردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه و ئهوانهی به هۆیهوه دهرچوون. پێنجهم : یهككردنی پلانهكانی فریاكهوتن كه لایهنهكانی پهیوهندیدار بۆ ڕووبهڕووبونهوهی كارهساتهكانی ژینگه ئامادهی دهكات. شهشهم : ئهنجامدانی رووپێوكردنی پێویست بۆ دهسنیشانكردنی شوێنهواری ژینگهیی كه له ئهنجامی بهكارهێنانی چهكی قهدهغهكراوی نێودهوڵهتی یهوه له ههرێم دا دروستبووه.
ماددهی بیست ویهكهم
ماددهی بیست ویهكهم : یهكهم : ههركهسێك ببێته هۆكار بهكردهوهی كهسیی خۆی یان كهمتهرخهمی، یان كردهوهی ئهو كهسانهی لهژێر سهرپهرشتی یان چاودێری یان كۆنتڕۆڵی ئهو دابن، لهكهسان و لایهنگرانی، یان سهرپێچی یاساكان و پێڕهو وڕێنماییهكان بكات، وزیان بهژینگه بگهیهنێ، بهپرسیاردهبێء دهبێ قهرهبووی بكاتهوه و، زیانهكهش لاببات و، بارودۆخهكهش بگهڕێنێتهوه بۆ كاتی جارانی بهرلهكهوتنهوهی زیانهكه، لهو ماوهیهی لهلایهن وهزارهت دیاریكراوهو بهو مهرجانهی كه دایناوه، له حاڵهتی كهمتهر خهمی یان مل نهدان بۆ ئهنجام دانی، وهزارهت بۆی ههیه پاش ئاگاداركردنهوهی رێ و شوێن و رێكاری مسۆگهر بۆ لابردنی زیانه كه بگرێته بهر و سهبهیكاریش ههموو ئهو مهسرووفانهی بۆ ئهم مهبهسته كردوویهتی سهرباری خهرجییه كارگێرییهكان له ئهستۆ دهكرێ لهگهڵ رهچاوكردنی ئهم پێوهرانهی خوارهوه: 1. پلهی مهترسیداری ئهو مادده پیسانهو جۆرهكانی. 2. كاریگهری پیسبوون لهسهر ژینگه له ئێستاء ئایندهدا. دووهم : بهرپرسیاریهتی سهبهبكاری ئهو زیانانهی لهئهنجامی سهرپێچیكردن له پیادهكردنی حوكمهكانی بڕگهی ( یهكهم) لهم ماددهیهدا له بهر چاو دهگیرێ . سێیهم : حوكمهكانی یاسای شارستانی عێڕاقی سهبارهت به ڕێساكانی بهپرسیاریهتی پیادهدهكرێن، لهههر شتێك لهم یاسایهدا دهقی بۆ نههاتبێ. چوارهم : ڕێكخراوهكانی كۆمهڵگهی مهدهنیء زیانلێكهوتووان لهتاكهكان بۆیان ههیه، به پێی حوكمهكانی بهندی (یهكهم) لهم ماددهیهدا داوا بهرزبكهنهوه. پێنجهم : ههركاتێ خهرجیهكانی لابردنی پیسی وهرگیرا بهسندوق دهسپێردرێ، تاكو بۆ لابردنی پیسیهكه بهكار دههێندرێت.
دووەم
دووەم: ئەندامانی پەرلەمان و ئەندامی ئەنجومەنی وەزیران و هاوتاوەزیفییەكانیان پاش تەواوبوونی خول و ماوەكەیان لەو خزمەت گوزارییەی لە خاڵی (یەكەم)دا هاتووە سوودمەند دەبن.
ماددهی بیست وحهوتهم
ماددهی بیست وحهوتهم : وهزارهت ئاستهكانی پیسكردنی ڕێگه پێدراو بۆ ئهو غازه زیانبهخشانه (انبعاپات) دادهنێ كه له ههموو چالاكیه پیسكهرهكانی ههوا دهكهوێتهوه و ئهوانهی خوارهوهی تیدا دیاردهكرێت: یهكهم : ئهو ئاستانهی ڕێگهیان پێدراوه بۆ ئهو غازه زیانبهخشانه (انبعاپات) به هۆی سووتاندنی سووتهمهنی یان ههر ماددهیهكی دیكه بۆ ههر مهبهستێك له مهبهستهكان. دووهم : ئهو ئاستانهی ڕێگهیان پێدراوه بۆ ئاستهكانی ژاوهژاو. سێیهم : ئهو ئاستانهی ڕێگهیان پێدراوه بۆ ئاستهكانی تیشكاوهری یان چڕكردنهوهی مادده تیشكاوهرهكانی كه له ههر چالاكیهكی تیشكاوهریهوه دهردهچێت.
ماددهی دوانزدهیهم:
ماددهی دوانزدهیهم: ئهندام له كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتی ئاماده نابێت: یهكهم: ئهگهر مۆڵهتی كار و ئهنجامدانی ساڵانهی پیشهی نوێ نهكردبێتهوه. دووهم: ئهگهر به كارلێ قهدهغهكردن سزادرابێت و، كۆبوونهوهكه له ماوهی ئهو قهدهغهیهدا بێت.
ماددهی نۆزده:
ماددهی نۆزده: لیژنهی بهرزهفتی (الانضباط) دهسهڵاتی ئهم دهرهێنانی ئهم سزایانهی خوارهوهی ههیه: 1. وریا كردنهوه (الفات نظر). 2. ئینزار. 3. لێ مهنع كردنی دهستدانه پیشه بۆ ماوهیهك كه له شهش مانگ زیاتر نهبێ. 4. ئهو كێشانهی كه به تاوان دهژمێردرێن ههواڵهی دادگای تایبهتمهند دهكرێن. وه دهربارهی فهرمانبهرانی فهرمانگه رهسمییهكان لێ مهنع كردن سنوورداره لهسهر ئیش له دهرهوهی كاتهكانی دهوامی رهسمی، بهمهرجێك فهرمانگه تایبهتمهندهكه به بڕیارهكه ئاگادار بكرێ.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم : مهبهست لهو دهستهواژانهی خوارهوه ماناكانی بهرامبهریانه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه : یهكهم : ههرێم: ههرێمی كوردستان ـ عێراق. دووهم : وهزارهت: وهزارهتی ژینگه له ههرێم. سێیهم : وهزیر: وهزیری ژینگه له ههرێم. چوارهم : ئهنجومهن: ئهنجومهنی پاراستن و چاككردنی ژینگه له ههرێمدا . پێنجهم : سهرۆك: سهرۆكی ئهنجومهنی پاراستن و چاككردنی ژینگه له ههرێم دا. شهشهم : ئهنجومهنی پارێزگا: ئهنجومهنی پاراستن و چاككردنی ژینگه له پارێزگاكانی ههرێم . حهوتهم : سندوق: سندوقی پاراستن وچاككردنی ژینگه له ههرێم دا . ههشتهم : ژینگه : ئهو دهورو بهره ژیانبهخشهیه كه پێكهاتووه له بوونهوهره زیندووهكان له مرۆڤ و ئاژهڵ و رووهك و پێكهاتهكانی گیاندارهكان و ههرچی دهوری داوه له ئاووههواو، خاك و ئهوهی له خۆی دهگرێ له ماددهكانی رهق وشلهو گازهكان و ئهو دامهزراوه جێگرو جووڵاوانهی كه مرۆڤ له سهریدا بنیاتی دهنێ . نۆیهم : پیسبوونی ژینگه : ههرگۆرانكاریهكی راستهوخۆ یان نا راستهوخۆ له پێكهاته یان له تایبهتمهندی ژینگه ببێته هۆی زیان گهیاندن پێی یان هاوسهنگییه سروشتییهكهی بشێوێنێ. دهیهم : پیسكهرهكانی ژینگه : مادده ڕهقهكان، یان شلهكان یان گازییهكان یان ژاوه ژاو یان هۆكاره بایۆلۆژیهكان یان تیشكاوهرهكان یان گهرما یان لهرزینهكانی كه زیان به ژینگه دهگهیهنن وهاوسهنگی سروشتی دهشێوێنن . یازدهم : پاراستنی ژینگه : پاراستنی ژینگهو رێگه گرتن له پیسبوون و تێكچوونی یان رێگه گرتن لێیان. دوازدهم : چاككردنی ژینگه : پهرهپێدان و جوانكردنی رهگهزهكانی ژینگه. سێزدهم : ههڵسهنگاندنی شوێنهواری ژینگهیی: دیاری كردن وشیكردنهوهو ههڵسهنگاندنی شوێنهواری پرۆژه یان دامهزراویان چالاكی نواندن له سهر ژینگهو دیاری كردنی رێو شوێنهكانی پێویست بۆ رێگه گرتن یان سووككردنی شوێنهوارهكانی نهرێنی له سهر ژینگهو داهاته سروشتیهكان،ئهمهش له سهر رهزامهندی نوانهن یان پێچهوانهكهی دهوهستێ. چواردهم : ژاوه ژاو: ئهو دهنگانهی له رینهوهكانیان له سنووری رێپێدراوی خۆیان دهردهچن و به پێڕهو دیاردهكرێن. پازدهم : مادده ترسناكهكان : مادده رهقهكان یان شلهكان یان گازیهكان تایبهتمهندی ترسناكیان ههیه وكاریگهری زیان بهخشیان له سهر ژینگه ههیه،وهكو مادده درمهكان یان ژههراویهكان یان ئهوانهی توانای تهقینهوه یان سووتانیان ههیه یان تیشكاوهره ئایۆنیهكان و شتی دیكهش . شازدهم : خاشاك: مادده رهقهكان یان شلهكان یان گازیهكانی كهڵكی به كارهێنانیان پێوه نهماوه و، نا هێڵدرێنهوه، كه پاشماوهی جۆرهها چالاكیهكانن . حهڤدهم : پارێزراوه سروشتیهكان : ئهو ناوچانهی تهرخان كراون بۆ پاراستنی جۆرهكانی دیاری كراوله بوونهوهره زیندووهكان یان ههر سیستهمێكی ژینگهیی دیكه كه رێگه به لابردنیان و كارتێكردنیان یان زیان پێ گهیاندیان یان له ناوبردنیان نادرێت. ههژدهم : زیندهوهره ههمه جۆرهكان : جیاوازی و زۆریی بوونهوهره زیندووهكان. نۆزدهم : لایهنه حكومهتیهكان : لایهنی حكومهتی پهیوهندیدار به ژینگهوه . بیستهم : دامهزراوهكان : زهوی و بیناو دهزگا و ئامێرهكانی پێكی دههێنن . بیست و یهكهم : شوێنی گشتی :ئهو شوێنه ی بۆ پێشوازی كردن له ههموو كهس یان بۆ توێژێكی دیاری كراو له خهڵك بۆ مهبهستێك له مهبهستهكان ئاماده كراوه. بیست ودووهم:رهزامهندی ژینگهیی: به ڵگهنامهیهكی فهرمییه وهزارهت دهریدهكات به پێی ئهو بهڵگه نامهیهوه رێگا به ئهنجامدانی ههندێ چالاكی دیاری كراو له لایهنی بیرو بۆچوونی ژینگهییهوه دهدرێت. بیست وسێیهم : پێوانهكانی پاراستنی ژینگه :سنوور یان چڕبوونهوهی ئهو پیسكهرانهی كه رێگا نادرێت له پێكهاتهكانی ژینگهدا به سهریدا تێپهربن. بیست وچوارهم : كارهساتهكانی ژینگهیی : رووداوهكانی كه له فاكتهری سروشت یان كاری مرۆڤ پهیدا دهبن به پێی ئهو پێوهرانهی كه بهرێنمایی دهردهكرێن زیانێكی گهوره به ژینگه دهگهیهنن.
ماددهی دهیهم:
ماددهی دهیهم: دادگای پێداچوونهوه دهستهی باڵای دادوهرییه، چاودێری دادوهری بهسهر ههموو دادگا مهدهنیهكان له ههرێمدا دهكات و، بهلانی كهمهوه له نۆ دادوهر پێكدێ كه سهرۆك و جێگرهكانی تێدایه و بارهگاكهی له ههولێری پایتهختی ههرێم دهبێ.
ماددهی دوازدهم:
ماددهی دوازدهم: پێكهاتنی دهستهكانی دادگا به دهستهی فراوانیشهوه و بهناو نانی سهرۆكهكانی و ئهندامانیشیهوه له سهرهتای ههموو ساڵێك دا به بڕیارێكی دهستهی سهرۆكایهتی دهبێ و لهكاتی ئاماده نهبوونی یهكێك له ســـــهرۆكهكانیشی كۆنترین دادوهر جێی دهگرێتهوه و ئهندامهكانیش ناگۆڕدرێن مهگهر پێویســــتی وا بخوازێ و بهههمان شێوە.
ماددهی سێزدهم:
ماددهی سێزدهم: یهكهم: دهستهڵاتهكانی سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه بهم شێوهیهی خوارهوه دهبێ: 1-بهڕێوهبردنی دادگا. 2- سهرۆكایهتی كردنی دهستهی سهرۆكایهتی. 3-سهرۆكایهتی كردنی دهستهی گشتی و دهستهی فراوان یا ههر دهستهیهك له دهستهكانی دادگای پێداچوونهوه. 4- پشكنینی كارهكانی دادگای پێداچوونهوه. 5 ـ رهوانه كردنی ئهو تانووتانهی پێشكهش به دادگا دهكرێن بۆ وهرگرتنی پارهی رهسم و ئهمانات و تۆمار كردنیان. 6 ـ مۆڵهتدان به دادوهرانی دادگا و كارمهندانی. 7 ـ بهرز كردنهوهی راپۆرتی ساڵانه له بارهی كارمهندانی بۆ ئهنجومهنی دادوهریی. 8 ـ واژۆ كردنی نووسراوه فهرمییهكان. دووهم: دهستهڵاتهكانی كۆنترین جێگری سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه ئهمانهن:ـ 1 ـ ئهنجامدانی كارهكانی سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه لهكاتی ئاماده نهبوونی. 2 ـ سهرۆكایهتی كردنی دهستهیهك یا زیاتر له دهستهكانی دادگای پێداچوونهوه. 3 ـ واژۆ كردنی نووسراو و ناردنهوهی دۆسیهی داوا یهكلاكراوهكان به هاوپێچی بڕیارهكانی دادگای پێداچوونهوهوه. 4 ـ ئهو دهستهڵاتانهی دی كه سهرۆك پێی دهدات.
ماددهی پازدهم:
ماددهی پازدهم: یهكهم:دادگای تێههڵچوونهوه و دهستهكانی به سهرۆكایهتی سهرۆك یان یهكێك له جێگرهكانی و به ئهندامیهتی دوو له جێگرهكانی یان یهكێكیان و دادوهرێكی دادگای تێههڵچوونهوه یاخود به ئهندامیهتی دوو دادوهر له دادوهرانی دهبهسترێ. دووهم: ناو نانی سهرۆك و ئهندامانی دادگای تێههڵچوونهوه به بڕیاری ئهنجومهنی دادوهری دهبێ.
ماددهی شازدهم:
ماددهی شازدهم: سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه له ناوچهكهی خۆیدا سهرپهرشتی دادگاكان و كارهكانیان دهكات و كار له نێوان دادوهرهكانیدا دابهش دهكات و، بۆی ههیه بڕێك له دهسهڵاتهكانی به یهكێك له جێگرهكانی بدات.
ماددهی سی:
ماددهی سی: له مهڵبهندی ههر پارێزگایهك دادگایهكی كار له دادوهرێك پێكدێ و تایبهتمهند دهبێ به سهیر كردنی ئهو داواو كاروبارانهی بهپێی حوكمهكانی یاسا دهكهوته چوارچێوهی پسپۆڕیهكهیهوه.
ماددهی بیست وپێنجهم:
ماددهی بیست وپێنجهم: دادگایهكی باری كهسایهتی یان زیاتر له ههر جێگایهك دادهمهزرێ كه دادگای بهرایی لێ بێت.
ماددهی بیست و ههشتهم:
ماددهی بیست و ههشتهم: یهكهم: ههر جێگایهك دادگای بهرایی لێ بێت، دادگایهكی(كهتن) یا زیاتری لێ دادهمهزرێ و بهپێی حوكمهكانی یاسا تایبهتمهند دهبێ به سهیر كردنی داوای دیاری كراو بۆی. دووهم: دادگای كهتن به دادوهرێك گرێ دهدرێ. سێیهم: دادوهری دادگای بهرایی به دادوهری دادگای كهتن دادهنرێ ئهگهر دادوهری تایبهتی نهبوو.
ماددهی بیست و شهشهم:
ماددهی بیست و شهشهم: سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهریی بۆی ههیه لهسهر پێشنیازی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه دادگایهكی باری كهسایهتی بۆ سهیر كردنی جۆرێك یان زیاتر له داواكان دابمهزرێنی.
ماددهی بیست و نۆیهم:
ماددهی بیست و نۆیهم: سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهریی بۆی ههیه لهسهر پێشنیازی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه دادگایهكی كهتن دابمهزرێنێ بۆ سهیر كردنی جۆرێك یا زیاتر له داواكان.
ماددهی سی و دووهم:
ماددهی سی و دووهم: یهكهم: له مهڵبهندی ههر پارێزگایهك دادگایهك بۆ ماددهكانی كهسایهتی بۆ مهسیحیهكان و ئێزدییهكان و ئاینیهكانی تر پێكدههێنرێ و به یهك دادوهر دهبهسترێ و تایبهتمهند دهبێ به سهیر كردنی ماددهكانی كهسایهتی و دهشێ له مهڵبهندی قهزا و ناحیهكانیش به بهیاننامهیهكی سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهری له كاتی پێویستدا دابمهزرێ. دووهم: دادوهری دادگای بهرایی بهدادوهری له دادگای ماددهكانی كهســایهتی دادهنرێ ئهگهر دادوهری تایبهتی نهبێ.