أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی دوازده:
ماددهی دوازده: یهكهم: ئهنجومهنی تهنفیزی لهمانه پێك دێت: 1-سهرۆكی یهكێتی. 2- ئهندامانی مهكتهبی سكرتارییهت. 3- سهرۆكایهتی لقهكانی پارێزگاكان. دووهم: ئهنجومهن ئهم ئهرك و فرمانانهی خوارهوه بهڕێ دهخات: 1-بهدواداچوونی ئیشهكانی مهكتهبی سكرتارییهت و دهستهكانی لقهكان. 2- بهدواداچوونی جێبهجێ كردنی راسپاردهو ئیقرار كراوهكانی كۆنگرهً. 3- ئاماده كردنی بودجهی گشتی و حساب و حسابكاریی كۆتایی. 4- بهخشینی شهرهفی ئهندامێتی به شهخسیاتی پهروهردهیی و هزرمهندان. 5- لێكۆڵینهوهو گفتوگۆكردن لهسهر پێڕۆی ناوخۆ و پێشكهش كردنی پێشنیازی پێویست بۆ ههمواركردنی. سێیهم: ئهنجومهنی تهنفیزی كۆبوونهوهی خولهكانی خۆی، ههر سێ مانگ جارێك بۆ بهڕێوهبردنی كاروباری یهكێتی ساز دهدات و، بۆیشی ههیه ههر كاتێ پێویست بێت كۆبوونهوهی لاوهكی ساز بدات.
ماددهی بیست وپێنجهم
ماددهی بیست وپێنجهم: دادگایهكی باری كهسایهتی یان زیاتر له ههر جێگایهك دادهمهزرێ كه دادگای بهرایی لێ بێت.
ماددهی بیست:
ماددهی بیست: یهكێتی له ههموو ئهو ئهنجومهن و لیژنانهدا كه پێوهندییان به بواری مامۆستایان و پهروهردهو فێركارییهوه ههیه بهشدار دهبێ.
ماددهی پهنجایهم:
ماددهی پهنجایهم: یهكهم: دادوهر دهبێ ئهم ئهركانه بهجێ بێنێ: 1-پاراستنی شكۆمهندی دادوهری بهوهی بێلایهن و پاك بێ و بهدووربێ لهههر كار وكردارێك كه ببێته هۆی گومان لێكردنی لهرووی سهر راستیهوه. 2-ئاشكرانهكردنی ئهوكاروبار وزانیاری و باوهڕنامهی بههۆی كارهكهیهوه ئاگادارییان لێ پهیدا دهكا و ئهوانهشی پهیوهندیان بهدام و دهزگاكانی ههرێم و كهسانهوه دهبێ، ئهم ئهركهشی تهنانهت دوای كۆتایی هاتنی خزمهتهكهی ههر له ئهستۆی دهبێ. 3-نهكردنی بازرگانی یا ههر كارێك كه لهگهڵ ئیشی دادوهریدا ناگونجێ. 4-لهبهركردنی پۆشاكی تایبهتی لهكاتی دادبینیدا (المرافعه) به پێی ئهو رێنماییانهی وهزیری داد دهری دهكا. 5-نیشتهجێ بوون له مهڵبهندی شوێنی كارهكهیدا لهو حاڵهتهدا نهبێ كه وهزیری داد لهبهر بارودۆخێكی تایبهتی رێگهی دهدا له شوێنێكی تردا نیشتهجێ ببێ. دووهم: چالاكی سیاسی لهدادوهر قهدهغهیه ونابێ خۆی بۆ ئهنجومهنی نیشتمانی و دهسته ناوخۆییهكان و رێكخراوه سیاسیهكان بپاڵێوێ دوای وازهێنانی نهبێ لهكارهكهی.
ماددهی دوازدهم
ماددهی دوازدهم: 1/ دهستهی گشتی كۆبوونهوهیهكی ئاسایی بۆ ئهم مهبهستانه ساز دهكات: أ/ههڵبژاردنی نهقیب وئهنجوومهنی سهندیكا لهژێر چاودێری دادگادا. ب/پەسەندكردنی بودجهی سهندیكا. ج/ئیقراركردن وههمواركردنی پێڕۆی ناوخۆ وسهیركردنی ئهو پێشنیازانهی كه بۆ ههمواركردنی یاسای سهندیكا پێشكهش كراوه. 2/ئهنجومهنی سهندیكا، ساڵانه، بههاوبهشی لهگهڵ ئهنجوومهنهكانی لقهكاندا كۆبوونهوهیهك بۆ ئهم مهبهستانهی خوارهوه سازدهدا: أ/ ئیقراركردنی بودجهی ساڵانه وحسابكاریی كۆتایی. ب/ وتووێژكردن و ئیقراركردنی راپۆرتی ساڵانه و كاروباری سهندیكا. ج/سهیركردنی ئهو پێشنیازانهی كه بۆ ههمواركردنی یاسای سهندیكا و پێرۆی ناوخۆ پێشكهش كراون.
ماددهی دهیهم:
ماددهی دهیهم: ئهوهی رووی لێنراوه له ئهندامانی ئهنجومهنی وهزیران سهرپهرشتی دهزگاكه بكات، سهرۆكایهتی دانیشتنهكانی ئهنجومهن دهكات له كاتی ئاماده بوونی له كۆبوونهوهكهدا.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهزگایهكی گشتی دادهمهزرێ كه تایبهت بێ به كاروباری شههیدهكانی بزوتنهوهی رزگاری خوازی كوردستانی عێراق و بهو كهسانهی كه له ئهنجامی تێدا بهشدار بونیان تووشی كهم ئهندامی بوون پێی دهگوترێ دهزگای گشتی شههید.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: ئهنجوومهن تایبهته بهو كار و ئهركانهی خوارهوه: 1. پیاده كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه و یاسا و بڕیارو پێرهوه تایبهتی یهكانی به خانهنشینی شههیدانی بزوتنهوهو، ئهوانهی له ئهنجامی بهشداری كردن تێی دا توشی كهم ئهندام بوون، ههروهها ئهو یاسا و بڕیارانهش كه پهیوهندییان به كاروباریانهوه ههیه. 2. پێشنیاز كردنی ههموار كردنی یاساكان بۆ پهرهپێدانی یاسای دهزگا، یاساو بڕیارهكانی كه پهیوهندیدارن به كارو بارهكانی و بهرز كردنهوهیان بۆ ئهنجومهنی وهزیران. 3. دانانی سیاسهتی گشتی بۆ گهشه پێدانی دهستكهوتهكانی دهزگا و وهبهرهێنانی له ناو چوارچێوهی ئامانجه نهتهوهیی و نیشتمانی و كۆمهڵایهتی و ئابووریهكان و سهرپهرشتی كردنی جێبهجێ كردنیان له لایهن فهرمانگهكانی دهزگاكهوه. 4. سهلماندنی بوودجهی گشتی دهزگا و ژمێركاری كۆتایی و ئهنجامدانی گوێزانهوه و ههموار كردنی به پێی یاسا كار پێكراوهكان. 5. دانانی میلاكی دهزگاو ههموار كردنهكانی. 6. ئهنجام دانی كهم كردنهوه و مهزات كردنهكان و بڕیاردان لهسهر بهڵێننامه وقۆنتهرات و خۆ بهستنهوهی دارایی له نێو بازنهی بودجهی سهلمێندراویدا. 7. دانانی بهخشینی دهرماڵه به فهرمانبهره كارامهكان له فهرمانگهكاندا یا ئهوانهی به شێوهیهكی كاتی پێی سپێردراون، لهگهڵ شارهزا نێردراوهكان دا به مهرجێك له رێژهی 201% مووچهكانیان پتر نهبێ، بهخشینی دهرماڵه كه له رێژهی 70% ی مووچهكانیان پتر نهبێ بۆ ئهو كهسانهی كه بۆ ئهنجامدانی كاری زێده له دوای دهوامی رهسمی روویان لێ دهنرێ. 8. پێكهوهنانی چهند لیژنهیهك بۆ لێكۆڵینهوه له كاروباری ههمهجۆری دهزگاكهو بۆیشی ههیه پشت به شارهزایان له دهرهوهی دهزگا ببهستێ بهرامبهر به كرێ یهكی وا كه ئهنجومهن بڕیاری لهسهر دهدات. 9. چاودێری كردنی شیاندنی منداڵانی شههیدان، له وانهی كه مهترسی لهسهر موعاناتیان ههیه، كه له ئهنجامی باری ههڵوهشانهوهی خێزانی و له ئاكامی نهمانی دایك و باوك یاخود یهكێكیان لهلایان خولقاوه. 10. چاودێری كردن و شیاندنی كهم ئهندامانی بزووتنهوه له ناو پێشمهرگهدا و، لێكۆڵینهوه له بارهی ژیانیان و ئامادهكردنی ئاماركردنێكی تایبهت پێیان و دانانی نهخشه بۆ راهێنان و چاودێری كردن و شیاندنیان و بهرزكردنهوهی ئاستی تهندروستی و كۆمهڵایهتی و رۆشنبیری یان به دروستكردنی مهڵبهندی تایبهتی یان سوود وهرگرتن له مهڵبهند و پهیمانگای تایبهت به فهرمانگهكانی چاودێری كۆمهڵایهتی و رێكخراوه كۆمهڵایهتی و رێكخراوه مرۆڤایهتی یهكان كه ههمان ئامانجیان ههیه و مافی پیشهیی یان له وهرگرتن به ههماههنگی لهگهڵ لایهنه تایبهتهكان دا پێ بدرێ. 11. پێشنیاز كردنی دامهزراندنی فهرمانبهر بۆ ئهنجومهنی وهزیران و ئهنجومهنیش بۆی ههیه بهرزیان بكاتهوه و بیان گوازێتهوه و واز هێنانیان لێ قبوول بكات و خانهنشینیان بكات و به شێوهیهكی كاتی بیان سپێرێ و سزایان بدات و له كاریان لابدات و بهلێنكاری لهگهڵ پسپۆر و شارهزایان و تهكنیكاران ببهستێ بۆ كاركردن له دهزگاكهدا. 12. دانانی راپۆرتێكی ساڵانه له بارهی كار و ئهركهكانی دهزگا و بهرز كردنهوهی بۆ ئهنجومهنی وهزیران له بارهی پوختهی چالاكییهكانی دهزگا و راپهراندنی كارهكانی و كێشه و راو پێشنیازهكانی. 13. ئهنجومهن بۆی ههیه لقه فرمانگه بۆ دهزگاكه له یهكهكانی بهرێوهبردن دا بكاتهوه و بهش و هۆبه له نوێ دابنێ و لێكیان بدات و ههڵیان وهشێنێتهوه به پێی پێویست لهگهڵ دانانی سنوورێك بۆ كار و ئهركهكانی و پسپۆرییهكانی به پێی رێنماییهكانی خۆی. 14. ئهنجومهن بۆی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی خۆی بدا به سهرۆكی دهزگا و بهرێوهبهره گشتی یهكانی.
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: ئهنجومهنی بهرێوهبردنی دهسهڵاتی باڵا له دهزگادا له مانه پێك دێ. 1. سهرۆكی دهزگا- سهرۆكی ئهنجومهن. 2. بهرێوهبهری گشتی دهزگا- جێگری سهرۆكی ئهنجومهن. 3. سهرۆكی ئهركان له وهزارهتی كاروباری (پێشمهرگه) – نوێنهری وهزارهت. 4. بهرێوهبهری گشتی دارایی- نوێنهری وهزارهتی دارایی. 5. بهرێوهبهری گشتی گهشه پێدان و ئاوهدانكاری- نوێنهری وهزارهتی گهشه پێدان و ئاوهدانكاری. 6. بهرێوهبهری گشتی چاودێری كۆمهڵایهتی- نوێنهری وهزارهتی تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی. 7. ئهنجومهنی وهزیران سێ پسپۆر بۆ ماوهی سێ ساڵ دادهمهزرێنێ و بۆی ههیه تازهش بكرێتهوه بۆ ئهوانهی كه خاوهنی رابردوێكی شهرهف مهندانهی تێكۆشانن و به بهشداری بهرچاویان له جوڵانهوهكهدا ههیه.
ماددهی شازدهم
ماددهی شازدهم: كاركردن به حوكمی بڕگهی (1) له ماددهی سی و ههشتهم له یاساكهدا رادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه. تهڵاق دوو بهشه: 1. گیڕانهوهیی(رهجعی): دهشێ مێرد لهكاتی عیدده سهردانی ژنهكهی بكات بێ گرێبهستكردنهوه به مهرجێك ئارهزووی ههردووكیان لهسهر چاكبوونهوهبێت.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم وشانهی خوارهوه كه لهم یاسایهدا هاتوون ماناكانی تهنیشتیانه: 1. دهزگا : دهزگای گشتی شههید. 2. ئهنجومهن: ئهنجومهنی بهرێوهبردنی دهزگای گشتی شههید. 3. سهرۆكی ئهنجومهن: سهرۆكی ئهنجومهنی بهرێوهبردنی دهزگای گشتی شههید (سهرۆكی دهزگا). 4. بزووتنهوه: بزووتنهوهی رزگاری خوازیی كوردستانی عێراق. 5. شههید: شههیدی بزووتنهوهی رزگاری خوازی كوردستانی عێراق. 6. كهم ئهندام: تووش بوو به كهم ئهندامیی له ئهنجامی بزوتنهوهی رزگاری خوازی كوردستانی عێراق.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: بڕگهی (یهكهم) له مادده چواردهی یاساكه ههموار دهكرێ و وهك ئهمهی خوارهوه دهخوێنرێتهوه: یهكهم: ئهو كهسهی ناوی له لیستهكه دوو خرابێتهوه، ناشێ هیچ جۆره ئیشێكی پارێزهری بكات تا سهر لهنوێ ناوی تۆمار نهكرێتهوه.
ماددهی سێیهم
ماددهی سێیهم: ماددهی پازده له یاساكه پووچهڵ دهكرێتهوه، ئهمهی خوارهوه دێته جێگای: یهكهم: رهسمی تۆماركردنی ناو له لیستهكهدا وهك خوارهوه دهبێ: 1.بۆ ئهو كهسهی تهمهنی له چل ساڵ تێپهڕیبێ و، زیاتر له سێ ساڵیش بهسهر وهرگرتنی بڕوانامهی بهكالۆریۆسی یاسا یان هاوتاكهیدا رابوردبێ (450) چوار سهدو پهنجا دیناره. 2. بۆ ئهو كهسهی پێشتر بۆ ماوهیهك كه له سێ ساڵی سهرومڕ (مستمر) كهمتر نهبێ دادگایی كردبێ یان وانهی یاسایی به دهرس گوتبێتهوه یان وهزیفهی سهرۆكی ئیدهیعا یان موددهعیی گشتی یان راوێژكاری یاسایی له دایهرهكانی ههرێمدا دیتبێ (كردبێ) (250) دوو سهدو پهنجا دیناره، ههروهها بۆ ئهو كهسهش كه بۆ ماوهیهك له پێنج ساڵ كهمتر نهبێ و وهزیفهی جيَطرى موددهعیی گشتیی بهسهر بردبێ. 3. بۆ ئهو كهسهی تهمهنی له چل ساڵ تێنهپهڕیبێ و ماوةى سێ ساڵیش بهسهر وهرگرتنی بڕوانامهی بهكالۆریۆسی یاسا یان هاوتاكهیدا رانهبوردبێ، ههروهها بۆ ئهو كهسهش كه ماوهیهك پارێزهرایهتی كرد بێ له سێ ساڵ زیاتر نهبێ (200) دوو سهد دیناره. 4. بۆ ئهو كهسهی تهمهنی له چل ساڵ تێپهڕیبێ و سێ ساڵ بهسهر وهرگرتنی بڕوانامهی بهكالۆریۆسی یاسا یان هاوتاكهیدا رانهبوردبێ، (400) چوار سهد دیناره. 5. بۆ ئهو كهسهی كه پێشتر، به حوكم، ناوی له لیستهكه دوو خرابێتهوه (500) پێنج سهد دیناره. دووهم: رهسمی فراوانكردنی صهلاحییه (رهسمی پلهبهندی) وهك ئهمهی خوارهوه دهبێت: 1.له مهشقكارهوه تا موماریس (100) سهد دیناره. 2. له موماریسهوه تا راوێژكار (200) دوو سهد دیناره. سێیهم: ئابوونهی بهشداربوونی ساڵانه وهك ئهمهی خوارهوه دهبێت: 1.بۆ پارێزهری مهشقكار (50) پهنجا دیناره. 2. بۆ پارێزهری موماریس (100) سهد دیناره. 3. بۆ پارێزهری راوێژكار (150) سهدو پهنجا دیناره.
ماددهی بیست
ماددهی بیست: ئهم یاسایه له مێژووی بڵاوبونهوهی له رۆژنامهی رهسمیدا جێبهجێ دهكرێت.
ماددهی حهڤدهیهم
ماددهی حهڤدهیهم: دارایی ئهنجومهن پێك هاتووه له: یهكهم: رهسمهكانی چوونه ناو سهندیكا و بهشداری كردنی ساڵانه. دووهم: بهخششهكانی حكومهتی ههرێم. سێیهم: پیتاك و قازانجی ئهو ئاههنگانهی كه سهندیكا دهیانگێرێ، ههروهها قازانجی چاپهمهنییهكان. چوارهم: ئهو بهخششانهی لایهنه رهسمییهكان و نیمچه رهسمییهكانهوه بڕیاری لهسهر دهدهن وه ئهو پیتاك و لهقهبهر كردنانهی كه لایهنهكانی تر پێشكهشیان دهكهن دوای رهزامهندی لایهنه تایبهتمهندهكان.
ماددهی چواردهیهم
ماددهی چواردهیهم: 1/ ئهو ئهندامهی كه له رێگهی بهرزهفت كردنهوه دهست دانه پیشهكهی لێ قهدهغهكراوه ناشێ بهشداریی له كۆبوونهوەكانی دهستهی گشتی دا بكات. 2/بڕیارهكان له كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتی به زۆربهی دهنگهكان دهدرێن وئهگهر وهكو یهك دهرچوون، ئهوا ئهو لایهنه پهسهند دهكرێ كه نهقیب دهنگی لهگهڵ داوه.
ماددهی بیست و یهكهم
ماددهی بیست و یهكهم: 1. كاروباری لقهكانی نهقابه له لایهن لقهكهوه له پارێزگاكان بهرێوه دهچێت. 2. لیژنهی لق پێك دێت له سهرۆك و چوار ئهندام كه ئهندامانی لق ههڵیان دهبژێرن و ههڵبژاردنهكه به دهنگدانی نهێنی دهبێت و ههر سێ ساڵ جاریك و لیژنهكه له نێوان ئهندامانیدا جێگرێك بۆ سهرۆك و سكرتێرێك ههڵدهبژێرێت. 3. له كۆبوونهوه گشتییهكانی ئهندامانی لقدا ههمان پرۆسهی تایبهت به دهستهی گشتی پهیرهوی دهكرێت كه له ماددهی دهیهمی ئهم یاسایهدا ئاشكرا كراوه و دهسهڵاتی ههیه ئیستیقالهی سهرۆكی لیژنهی لق و ئهندامهكانی قبوڵ بكات و ئیقالهیان بكات و جێگرهوهكهیان ههڵبژێرێت بۆ ماوهی خولهكهو ههروهها پركردنهوهی ئهو شوێنانهی كه بهتاڵ دهبن له لیژنهكه.
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: دهبێ ئهنجومهنی وهزیران و لایهنهنانی پهیوهندیدار ههر یهك به پێی پسپۆرایهتی خۆی پهیڕهو و رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربكهن.
ماددهی بیست و شهشهم
ماددهی بیست و شهشهم: كار به هیچ دهقیك ناكرێت كه هاودژ بێت لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا.
ماددهی سێ یهم:
ماددهی سێ یهم: وهزیر سهرۆكهی باڵای وهزارهت و بهرپرسیاره له رێنوێنی كردنی كارهكانیدا و لهوهوه بڕیار و رێنمایی و فهرمانهكانی سهبارهت ئهركهكاكنی وهزارهت و دام و دهزگاكانی و گشت گكارو باره ئیداری و هونهریهكان له چوار چێوهی ئهم یاسایه و یاسا كارپێكراوهكانی تردا له بهرامبهر ئهنجومهنی وهزیرانیشدا بهرپرسیاره بهو مانایانهی كه ئهندامێكی هاوبهشێتی.