أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی بیست و چوار
ماددهی بیست و چوار: ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێ، ناخرێته بهركار.
ماددهی ههژده:
ماددهی ههژده: 1-له كۆبوونهوهكانی مهكتهبی تهنفیزیدا (نیصاب) به ئامادهبوونی زۆرینهی ئهندامهكانی دێتهجێ و بڕیارهكانیشی به زۆرینهی دهنگی ئامادهبووان دهردهچێ. ئهگهر دهنگهكانیش هاوتا بوون، ئهوه لهو بارهدا دهنگی سهرۆك بۆ كام لایان بێت، هی ئهوه. 2-ئهگهر به ههر هۆیهك دەبێ ببێ، جێگای سهرۆك چۆڵ بوو، ئهوه لهو بارهدا جێگرهكهی جێگای دهگرێتهو، جا ئهگهر جێگای جێگرهكهش چۆڵ بوو، ئهوه لهم بارهدا سكرتێر جێگای دهگرێتهوه. 3-ئهگهر، بهجارێ، جێگای سهرۆك و جێگرهكهی و سكرتێریش چۆڵ بوون، ئهوه لهو بارهدا یهكێ له ئهندامه ئهسلییهكانی مهكتهبی تهنفیزی به دهنگدانی نهێنی جێگای دهگرێتهوه. 4-ئهگهر جێگای زۆرینهی ئهندامانی مهكتهبی تهنفیزی چۆڵ بوو، ئهوه لهو بارهدا مهكتهبی تهنفیزی دهبێ له ماوهی دوو مانگدا ههوڵ بدات كۆنگرهیهك ببهستێ یان زۆرینهی ئهندامانی كۆنگرهی پێشتر بۆ كۆبوونهوهیهك بانگهێشت بكات بۆ ئهوهی بهپێی رێسای ئهو دهقانهی لهم یاسایهدا هاتووه كهسانێ ههڵبژێرن جێگای ئهوان بۆ باقیمهنی ماوهكه پڕبكهنهوه به مهرجێ باقی مهنی ماوهكه له (6) مانگ كهمتر نهبێ.
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: یهكێتیی به جۆرێ دادهمهزرێ كه ژمارهیهك جوتیار له (15) كهس كهمتر نهبن داواكارییهك پێشكهش به لایهنی پهیوهندیدار بكهن، ئهوانه له جیاتی دهستهی ئامادهكار ئیش و كاری یهكێتییهكه بهڕێوه دهبهن تا ههڵبژاردن ئهنجام دهدرێ.
هەشتەم:
هەشتەم: پێویستە وەزیرە پێوەندیدارەكان حوكمەكانی ئەم بڕیارە بخەنە بەركار.
حەوتەم:
حەوتەم: هەر دەقێ پێچەوانەی حوكمەكانی ئەم بڕیارە بێت ناخرێتە بەركار.
ماددهی حهڤده:
ماددهی حهڤده: 1-مهكتهبی تهنفیزی له نێوان ئهندامهكانی خۆیدا جێگرێ و سهرۆك و سكرتێرێك و لێپرسراوێكی دارایی به دهنگدانی نهێنی ههڵدهبژێرێ. 2-مهكتهبی تهنفیزی ههر مانگه و جارێك كۆبوونهوهی ئاسایی خۆی سازدهدا و بۆیشی ههیه لهسهر داوای سهرۆكهكهی یان لهسهر داوای سێیهكی ئهندامهكانی كۆبوونهوهی نائاسایی ساز بدات.
ماددهی چوارهم
ماددهی چوارهم: یهكهم: بڕگهی (یهكهم)ی ماددهی حهوتهمی یاساكه ههموار دهكرێت و بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه: (یهكهم: خانهوادهی شههیدی سهنگهرو قوربانیانی جینۆساید دهبنه خاوهنی ئهم ماف و ئیمتیازاتانهی خوارهوه: 1- هاوسهری شههیدی سهنگهرو قوربانیانی جینۆساید مینحهیهكی دارایی و پارچه زهوییهك یان یهكهیهكی نیشتهجێبوونیان بهم شێوهیهی خوارهوه پێدهبهخشرێت: أ- شههیدی ڕهبهن، ئهوا یهكهی نیشتهجێبوون یان پارچه زهوییهكه به ناوی باوك و دایكی یان بهناوی یهكێكیان له كاتی مردنی ئهوی تر، تۆمار دهكرێت. ب- شههیدی ڕهبهنی باوك و دایك مردوو، ئهوا یهكهی نیشتهجێبوون یان پارچه زهوییهكه بهناوی براو خوشكهكانی تۆمار دهكرێت. جـ- شههیدی خاوهن هاوسهر ئهگهر منداڵی نهبێت، ئهوا یهكهی نیشتهجێبوون یان پارچه زهوییهكه به ناوی هاوسهرو باوك و دایكی، یان یهكێكیان لهكاتی مردنی ئهوی تر، تۆمار دهكرێت. د- ئهگهر شههید هاوسهرو منداڵی ههبێت، ئهوا یهكهی نیشتهجێبوون یان پارچه زهوییهكه به ناوی هاوسهرو منداڵهكانی تۆمار دهكرێت. 2- ئهگهر شههید زیاتر له یهك ژنی هێنابێت، یان ئافرهتێكی شههید زیاتر له جارێك شووی كردبێت، ئهوا ئهوهی له كاتی شههیدبوونی كهسی شههید پهیوهندی هاوسهرگیریی لهگهڵدا مابێت و بۆ منداڵهكانی لهم شههیده یان بۆ منداڵهكانی شههید لهو هاوسهرهی بهر له شههیدبوونی كۆچی دوایی كردووه یان لێی جیابۆتهوه، ئهوا ههمان ماف و ئیمتیازاتی بڕیاردراو لهم یاسایهیان دهبێت. 3- ئهگهر له یهك خێزانێكدا زیاتر له شههیدێك ههبێت، ئهوا دابهشكردنی ئهو شایستانهی لهم یاسایهدا هاتوون، بهم شێوهیهی خوارهوه دبێت: أ- ژن یان مێرد و منداڵ و باوك و دایك سهرجهم شایستهكان وهردهگرن لهگهڵ ڕهچاوكردنی حوكمهكانی ماددهی پێنجهمی ئهم یاسایه. ب- ههر یهك له براو خوشكی شههیدی سهنگهرو شههیدی هاوڵاتی بهپێی بڕگهی (یهكهم)ی ماددهی شهشهمی ئهم یاسایه، به جیا شایستهكان وهردهگرن. جـ- ئهگهر ههردوو باوك و دایك شههیدی سهنگهر بن یان شههیدی هاوڵاتی، ئهوا منداڵهكانی شههید شایستهكانی یهك شههید وهردهگرن بهدهر له حوكمهكانی ماددهی (پێنجهم)ی ئهم یاسایه. د- سهرباری ئهوهی له بهندی (3)ی سهرهوهدا هاتووه ئهگهر له خێزانهكهدا یهك كهسی شایسته مایهوه، ئهوا شههیدانهیهكی بۆ سهرف دهكرێت. دووهم: ههردوو بهندی (4، 8)ی بڕگهی دووهمی ماددهی حهوتهم لهیاسهكه ههڵدهوهشێندرێتهوه ئهوهی دادێت جێگهیان دهگرێتهوه و، بهندی (3) ههمواردهكرێت، بهم شێوهیهی خوارهوه: (3- پێویسته لهسهر حكومهت روفاتی شههیدو ئهنفالكراو له ناوهوهو دهرهوهی ههرێم بهێنێتهوه بۆ جێگهی نیشتهجێبوونی خێزانهكهی و تێچوونهكانی ئهمهش له ئهستۆ بگرێت). (4- رێژهی 5% پێنج له سهدی دامهزراندن له پۆسته گشتیهكاندا بۆ منداڵی شههیدان بهپێی یاسای ئهنجومهنی راژهی گشتی له ههرێمدا، تهرخان بكرێت). (8- سهرفكردنی دهرماڵهی (هاوسهرێتی و منداڵ) بۆ ژن و مێرد و منداڵی شههید به رێنمایی كه وهزارهت دهریدهكات رێكدهخرێت).
ماددهی بیست:
ماددهی بیست: مهكتهبی تهنفیزی ئهم ئیش و كارانهی خوارهوه دهكات: 1-بۆ وهدیهێنانی ئامانجهكانی یهكێتی كۆشش دهكات. 2-پێشنیازی تایبهت بۆ ههمواركردنی یاسای یهكێتی پێشكهش دهكات. 3-بڕیارهكانی كۆنگره دهخاته بهركار. 4-كارمهندان بۆ كاروباری یهكێتی دادهمهزرێنێ و كرێ و شهرتو شرووتی تهرفیعیان دیار دهكات. 5-نوێنهرانی یهكێتی له لیژنه رهسمیهكاندا ناونیشان دهكات. 6-دهعوا و شكات و سكاڵا ههواڵهی لیژنه تایبهتكارهكان دهكات. 7-لیژنه گهلی لاوهكی پێك دههێنێ و ڕێنمایی بۆ وهدیهانینی ئامانجهكانی یهكێتی دهردهكات. 8-سهیری دهست لهكار ههڵگرتنی سهرۆك یان جێگرهكهی یان ههر ئهندامێكی مهكتهبی تهنفیزی یان لیژنهكان دهكات. 9-بوجهی دارایی تهسدیق دهكا و ژمێریارێكی یاسایی بۆ تهدقیقكردنی حساباتی كۆتایی دادهمهزرێنێ. 10-خولهكانی ههڵبژاردن رێك دهخا و بهپێی دهقهكانی ئهم یاسایهش سهرپهرشتی ههڵبژاردن دهكات. 11-به موڵك كردنی عیقار و دارایی وقبوڵكردنی پیتاك و بهخشش و شهرتوشرووتی قهرزكردن و به قهرزدانی دارایی ئیقرار دهكا، له چوارچێوهی بهرژهوهند و ئامانجهكانی یهكێتییهكهدا. 12-بهپێی یاسای كۆمهڵهكان یانه دادهمهزرێنێ و بهڕێوهیان دهبات. 13-سهیری داواكارییهكانی ئینتیمای یهكێتی دهكات، ئهوانهی مهركهزی قهزاكان. 14-ههندێ له دهسهڵاتهكانی خۆی به سهرۆكی یهكێتی یان به سهرۆكانی لقهكان دهدات. 15-پێرۆی ناوخۆی یهكێتییهكه و پێشنیازیش بۆ ههمواركردنی ئامادهدهكا و دهیخاته پێش چاوی كۆنگره بۆ ئیقرار كردنی.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: زیاده باجێكه لهسهر زیاتر له (15000) پازده ههزار دینار له كۆی داهاتی (عهقارهكان)ی ئهوهی لهسهریهتی (المكلف) وهردهگرێ و دهسهپێندرێ، بهو مافهشهوه كه له عهقاره وهقف كراوهكانیشهوه ههیهتی، دوای لێدهركردنی بڕه باجی بنچینهیی و بێ قهیدی یاسایی (السماح القانونی) به پێی ئهم رێژانهی خوارهوه:- (5%) تاكو دهگاته (5000) پێنج ههزار دینار. (8%) ئهوهی له (5000) پێنج ههزار دینار پتر بێت تاكو دهگاته (7000)حهوت ههزار دینار. (10%) ئهوهی له (7000) حهوت ههزار دینار پتر بێت تاكو دهگاته (10000) ده ههزار دینار. (15%) ئهوهی له (10000) ده ههزار دینار پتر بێت تاكو دهگاته (15000) پازده ههزار دینار. (17%) ئهوهی له (15000) پازده ههزار دینار پتر بێت تاكو دهگاته (20000) بیست ههزار دینار. (20%) ئهوهی له (20000) بیست ههزار دینار پتر بێت.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: یهكهم: بڕگهی (یهكهم)ی ماددهی حهوتهمی یاساكه ههموار دهكرێت و بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه: (یهكهم: خانهوادهی شههیدی سهنگهرو قوربانیانی جینۆساید دهبنه خاوهنی ئهم ماف و ئیمتیازاتانهی خوارهوه: 1- هاوسهری شههیدی سهنگهرو قوربانیانی جینۆساید مینحهیهكی دارایی و پارچه زهوییهك یان یهكهیهكی نیشتهجێبوونیان بهم شێوهیهی خوارهوه پێدهبهخشرێت: أ- شههیدی ڕهبهن، ئهوا یهكهی نیشتهجێبوون یان پارچه زهوییهكه به ناوی باوك و دایكی یان بهناوی یهكێكیان له كاتی مردنی ئهوی تر، تۆمار دهكرێت. ب- شههیدی ڕهبهنی باوك و دایك مردوو، ئهوا یهكهی نیشتهجێبوون یان پارچه زهوییهكه بهناوی براو خوشكهكانی تۆمار دهكرێت. جـ- شههیدی خاوهن هاوسهر ئهگهر منداڵی نهبێت، ئهوا یهكهی نیشتهجێبوون یان پارچه زهوییهكه به ناوی هاوسهرو باوك و دایكی، یان یهكێكیان لهكاتی مردنی ئهوی تر، تۆمار دهكرێت. د- ئهگهر شههید هاوسهرو منداڵی ههبێت، ئهوا یهكهی نیشتهجێبوون یان پارچه زهوییهكه به ناوی هاوسهرو منداڵهكانی تۆمار دهكرێت. 2- ئهگهر شههید زیاتر له یهك ژنی هێنابێت، یان ئافرهتێكی شههید زیاتر له جارێك شووی كردبێت، ئهوا ئهوهی له كاتی شههیدبوونی كهسی شههید پهیوهندی هاوسهرگیریی لهگهڵدا مابێت و بۆ منداڵهكانی لهم شههیده یان بۆ منداڵهكانی شههید لهو هاوسهرهی بهر له شههیدبوونی كۆچی دوایی كردووه یان لێی جیابۆتهوه، ئهوا ههمان ماف و ئیمتیازاتی بڕیاردراو لهم یاسایهیان دهبێت. 3- ئهگهر له یهك خێزانێكدا زیاتر له شههیدێك ههبێت، ئهوا دابهشكردنی ئهو شایستانهی لهم یاسایهدا هاتوون، بهم شێوهیهی خوارهوه دهبێت: أ- ژن یان مێرد و منداڵ و باوك و دایك سهرجهم شایستهكان وهردهگرن لهگهڵ ڕهچاوكردنی حوكمهكانی ماددهی پێنجهمی ئهم یاسایه. ب- ههر یهك له براو خوشكی شههیدی سهنگهرو شههیدی هاوڵاتی بهپێی بڕگهی (یهكهم)ی ماددهی شهشهمی ئهم یاسایه، به جیا شایستهكان وهردهگرن. جـ- ئهگهر ههردوو باوك و دایك شههیدی سهنگهر بن یان شههیدی هاوڵاتی، ئهوا منداڵهكانی شههید شایستهكانی یهك شههید وهردهگرن بهدهر له حوكمهكانی ماددهی (پێنجهم)ی ئهم یاسایه. د- سهرباری ئهوهی له بهندی (3)ی سهرهوهدا هاتووه ئهگهر له خێزانهكهدا یهك كهسی شایسته مایهوه، ئهوا شههیدانهیهكی بۆ سهرف دهكرێت. دووهم: ههردوو بهندی (4، 8)ی بڕگهی دووهمی ماددهی حهوتهم لهیاسهكه ههڵدهوهشێندرێتهوه ئهوهی دادێت جێگهیان دهگرێتهوه و، بهندی (3) ههمواردهكرێت، بهم شێوهیهی خوارهوه: (3- پێویسته لهسهر حكومهت روفاتی شههیدو ئهنفالكراو له ناوهوهو دهرهوهی ههرێم بهێنێتهوه بۆ جێگهی نیشتهجێبوونی خێزانهكهی و تێچوونهكانی ئهمهش له ئهستۆ بگرێت). (4- رێژهی 5% پێنج له سهدی دامهزراندن له پۆسته گشتیهكاندا بۆ منداڵی شههیدان بهپێی یاسای ئهنجومهنی راژهی گشتی له ههرێمدا، تهرخان بكرێت). (8- سهرفكردنی دهرماڵهی (هاوسهرێتی و منداڵ) بۆ ژن و مێرد و منداڵی شههید به رێنمایی كه وهزارهت دهریدهكات رێكدهخرێت).
ماددهی سێیهم
ماددهی سێیهم: ههردوو بڕگهی (دووهم و شهشهم)ی ماددهی پێنجهم لهیاساكه ههموار دهكرێت و بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه: دووهم: ئهوانهی حوكمی بڕگهی (یهكهم)ی ماددهی شهشهم دهیانگرێتهوه بریتین له: 1- ژن و مێرد. 2- كوڕو كچ: ئهگهر هیچ مووچهیهكی حكومی وهرنهگرن. 3- منداڵی پهككهوته: منداڵی پهككهوته لهو مهرجهی له بڕگهی (2)ی سهرهوهدا هاتووه بهدهر دهكرێن. 4- دایك و باوك. 5- براو خوشك: ئهگهر هیچ مووچهیهكی حكومی وهرنهگرن. شهشهم: أ- منداڵ و براو خوشكی قوربانیانی جینۆساید لهو مهرجهی له (2)ی دووهمی سهرهوهدا هاتووه، تاوهكو له لایهن حكومهتی ئیتیحادیهوه قهرهبوو دهكرێنهوه، بهدهر دهكرێن. ب- منداڵی شههیدی سهنگهر لهو مهرجهی له (2)ی دووهمی سهرهوهدا هاتووه، بهدهر دهكرێن.
پێنجەم:
پێنجەم: قەدەغەیە دادگاكان گوێ لەو دەعوایانە بگرن كە لە بەكارخستنی حوكمەكانی ئەم بڕیارەوە سەرهەڵدەدەن.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: 1-بهخشینی پلهی (رتبه)ی ههمیشهیی و كاتی به پێی یاسا رهچاو كراوهكان دهبێ. 2-وهزیر بۆی ههیه بهپێی پێویستی و حاجهت و لهسهر ئامۆژگاری لێژنهی پهیوهندیدار له وهزارهتدا، ئهو عهسكهریانه بگرێتهوه كه به هۆی كوردایهتییهوه له حزمهت دابراون.
ماددهی دهیهم:
ماددهی دهیهم: ئهم یاسایه ههموو ئهو دهستانهی وهزارهتیان لێ پێك دێ و ههروهها دهزگا و تهشكیل و وهحده بهستراوهكان به وهزارهتهوه ههموو ئهو كهسانهی له چوار چێوهی وهزارهتدا به عهسكهری و دهدهنییهوه ئهركیان پێ سپێردراوه دهگرێتهوه.
ماددهی یازدهیهم:
ماددهی یازدهیهم: ئهم یاسایه له رۆژی پهسهند كردنی و بڕیار ل سهرانسهری له لایهن ئهنجوومهنی نیشتمانیی كوردستانهوه كاری پێ دهكرێ.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: 1-وهزیر سهرۆكی باڵای وهزارهتهكه بهرپرسیاره له كاروبارهكانی داو سهرپهرشتی و چاودێردنی چاكییهكانی دهكات، ههر له وێشهوه ئهو بڕیاره و فهرما و رێنماییانه دهردهچن كه پهیوهندیان به ئهركهكانی وهزارهت و دهزگاكانیهوه ههیه، له ههموو بارێكی سهربازی و هونهری و بهڕێوه بردن و دارایی و رێكخستنهوهی، له ناو چوارچێوهی ئهم یاسایه و پهیره و رێنمایی یه رهچاوكراوهكانی دهكا. لهبهر دهمه ئهنجومهنی وهزیرانیش بهرپرس دهبێ بهو ناوهی كه ئهندامێكی هاوبهشیهتی. 2-بریكاری وهزارهت: به پێی ئهو دهستهی پێی دهدرێ، یارمهتی وهزیر لهم كاروبارانهی سهرهوهی دهدات.
ماددهی نۆیهم
ماددهی نۆیهم: 1. دهستدانه پیشه تهنها بۆ ئهو كهسانهیه كه ئهندامی سهندیكان وههموو ههلومهرجێكیان به پێی ئهم یاسایه لێ دێته دی. 2. پێویسته فهرمانگه رهسمی ونیمچه رهسمیهكان و دام ودهزگاكانی دیكهی ههرێم وێنهیهك له فهرمانی دامهزراندنی ئیش پێ كردنی ئهو پزیشكهی كه ئهندامه بنێرێ بۆ سهندیكا.
ماددهی چواردهیهم:
ماددهی چواردهیهم: لیژنهی چاودێری كردن له سهرۆك و دوو ئهندام پێك دێ كاریان لێوردبوونهوهیه له راستی ئهندامێتی (صحه العضویه) و راددهی پیاده كردنی یاسا.
ماددهی دهیهم
ماددهی دهیهم: 1. نابێ پزیشكی مۆڵهتدراو پتر له عیادهیهك له ههرێمدا بكاتهوه. 2. نابێ پزیشك عینوانی پسپۆرییهك لهههر لقێك له لقهكانی پزیشكی ههڵگرێ تهنیا دوای وهرگرتنی ئهو لهقهبه دهبێ بهرێگایهكی ئوسووڵی لهلایهنێكی تایبهتمهند وتۆماركردنی له سهندیكادا. 3. پزیشكی سهر به دهوڵهت وههموو كهرتهكانی دیكه بۆی ههیه دهست بداته پیشهكهی له دهرهوهی كاتی دهوامی رهسمی دا به پێی ئهو ههلومهرجهی كه سهندیكا بۆیانی دیاركردووه. 4. حوكمهكانی رێككهوتننامه وگرێبهندهكان بۆ ئهندامه كوردهكان وبیانییهكان وئهوانهی له پارێزگاكانی دیكهی عێراق دێن پێویسته رهچاو بكرێن، له كاتێكدا گهر رێيان پێ بدرێ دهست بدهنه پیشهكه.
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: یهكهم: پێویسته دهزگا پهیوهندیدارهكان پێویستیهكانی ژیان و هۆیهكانی حهسانهوه به جۆرێك فهراههم بكهن كه لهگهڵ پهككهوتنهكهی پێشمهرگه( زیرهڤانی ههرێم)دا بگونجێ. دووهم: یهكێكی یارمهتیدهر دادهمهزرێ بۆ ئهو پێشمهرگه(زیرهڤانی ههرێم) ـه كه پهككهوتهییهكهی تهواو له (100%)ه و له كاتی تووش بوونی به نهخۆشی ئیفلیجی تهواو یا ههردوو لاقی له سهرووی چۆكهوه یا دهستهكانی یا چاوهكانی له دهستدابێ یاخود بههۆی پێكانهوه تووشی نهخۆشی شیزۆفرینیابووبێ. سێیهم: حكومهتی ههرێم بهرپرسیی چارهسهركردنی كهمئهندام له پێشمهرگه (زێرهڤانی ههرێم) دهگرێته ئهستۆ، لهگهڵ شیاندنی و ههوڵدان بۆ گهڕاندنهوهی به شێوهیهكی سروشتی بۆ ناو كۆمهڵگا. چوارهم: مووچهی پێشمهرگه(زێڕهڤانی ههرێم) ی كهمئهندام به ههمان زیادهی كه بهسهر مووچهی پێشمهرگهی بهردهوام له خزمهتدادێ زێده دهكرێ، له باری ههر گۆڕانكارییهك كه له سیستهمی مووچهكان بهپێی پلهو پایه روودهدات.