أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی یازدهیهم:
ماددهی یازدهیهم: ئهم یاسایه له رۆژی پهسهند كردنی و بڕیار ل سهرانسهری له لایهن ئهنجوومهنی نیشتمانیی كوردستانهوه كاری پێ دهكرێ.
ماددهی دهیهم:
ماددهی دهیهم: ئهم یاسایه ههموو ئهو دهستانهی وهزارهتیان لێ پێك دێ و ههروهها دهزگا و تهشكیل و وهحده بهستراوهكان به وهزارهتهوه ههموو ئهو كهسانهی له چوار چێوهی وهزارهتدا به عهسكهری و دهدهنییهوه ئهركیان پێ سپێردراوه دهگرێتهوه.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: 1-بهخشینی پلهی (رتبه)ی ههمیشهیی و كاتی به پێی یاسا رهچاو كراوهكان دهبێ. 2-وهزیر بۆی ههیه بهپێی پێویستی و حاجهت و لهسهر ئامۆژگاری لێژنهی پهیوهندیدار له وهزارهتدا، ئهو عهسكهریانه بگرێتهوه كه به هۆی كوردایهتییهوه له حزمهت دابراون.
پێنجەم:
پێنجەم: قەدەغەیە دادگاكان گوێ لەو دەعوایانە بگرن كە لە بەكارخستنی حوكمەكانی ئەم بڕیارەوە سەرهەڵدەدەن.
حەوتەم:
حەوتەم: هەر دەقێ پێچەوانەی حوكمەكانی ئەم بڕیارە بێت ناخرێتە بەركار.
هەشتەم:
هەشتەم: پێویستە وەزیرە پێوەندیدارەكان حوكمەكانی ئەم بڕیارە بخەنە بەركار.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه كۆمهلهیهك پێك دێت به ناوی (كۆمهڵهی ههیڤی سووری كوردستانی)یهوه كه بارهگا گشتی یهكهی له ههولێر دهبێ و بۆی ههیه لق و له پارێكگاكانی ههرێمی كوردستانی عێراقدا بكاتهوه كهسایهتی یهكی مهعنهوی سهربهخۆی دهبێ و به تهنیا ئهو لهو ههرێمهدا بوونی دهبێ.
ماددهی بیست و شهش:
ماددهی بیست و شهش: ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت ناخرێته بهركار.
ماددهی شازده:
ماددهی شازده: مهكتهبی تهنفیزی له مانه پێك دێت: 1-سهرۆك: مهرجی ئهوهیه خوێندنهوه و نووسین به باشی بزانێ و تهمهنیشی له (30)سی ساڵ كهمتر نهبێ. 2-شهشه ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگ بهمهرجی خوێندنهوه و نووسین و باش بزانن و له بواری كشتوكاڵ و جوتیاریدا ئهزموون و شارهزاییان ههبێ و تهمهنیان له (25) بیست و پێنج ساڵ كهمتر نهبێ.
ماددهی نۆیهم
ماددهی نۆیهم: سهرۆكی یهكێتی ئهم ئهرك و فرمانانهی خوارهوه دهگێڕێ: أ-لهلایهنه دادگایی و ئیداری و كۆنگرهكاندا دهبێته نوێنهری یهكێتی و، موعامهلهو بهڵگهنامهكانی سهر به یهكێتی تهسدیق دهكاو، بۆیشی ههیه ههندێ لهم ئهرك و فرمانانهی بسپێرێ به یهكێ له ئهندامانی ئهنجومهن كه خۆی بهگهنی بكات. ب- سهرۆكایهتی كۆبوونهوهكانی دهستهی گستی و ئهنجومهنی تهنفیزی دهكات.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: له ماددهی (157)ــهوه تا دهگاته ماددهی (189) له یاسای سزاكانی عێراقی ژماره (111)ی ساڵی (1969)ی ههمواركراو كه تایبهتن به جهریمه گهلی زیانبهخش به ئاسایشی دهرهوهی دهوڵهت له ههرێمی كوردستاندا له كار دهخرێت.
ماددهی حهڤده:
ماددهی حهڤده: 1-مهكتهبی تهنفیزی له نێوان ئهندامهكانی خۆیدا جێگرێ و سهرۆك و سكرتێرێك و لێپرسراوێكی دارایی به دهنگدانی نهێنی ههڵدهبژێرێ. 2-مهكتهبی تهنفیزی ههر مانگه و جارێك كۆبوونهوهی ئاسایی خۆی سازدهدا و بۆیشی ههیه لهسهر داوای سهرۆكهكهی یان لهسهر داوای سێیهكی ئهندامهكانی كۆبوونهوهی نائاسایی ساز بدات.
ماددهی نۆیهم
ماددهی نۆیهم: 1. دهستدانه پیشه تهنها بۆ ئهو كهسانهیه كه ئهندامی سهندیكان وههموو ههلومهرجێكیان به پێی ئهم یاسایه لێ دێته دی. 2. پێویسته فهرمانگه رهسمی ونیمچه رهسمیهكان و دام ودهزگاكانی دیكهی ههرێم وێنهیهك له فهرمانی دامهزراندنی ئیش پێ كردنی ئهو پزیشكهی كه ئهندامه بنێرێ بۆ سهندیكا.
ماددهی دهیهم
ماددهی دهیهم: 1. نابێ پزیشكی مۆڵهتدراو پتر له عیادهیهك له ههرێمدا بكاتهوه. 2. نابێ پزیشك عینوانی پسپۆرییهك لهههر لقێك له لقهكانی پزیشكی ههڵگرێ تهنیا دوای وهرگرتنی ئهو لهقهبه دهبێ بهرێگایهكی ئوسووڵی لهلایهنێكی تایبهتمهند وتۆماركردنی له سهندیكادا. 3. پزیشكی سهر به دهوڵهت وههموو كهرتهكانی دیكه بۆی ههیه دهست بداته پیشهكهی له دهرهوهی كاتی دهوامی رهسمی دا به پێی ئهو ههلومهرجهی كه سهندیكا بۆیانی دیاركردووه. 4. حوكمهكانی رێككهوتننامه وگرێبهندهكان بۆ ئهندامه كوردهكان وبیانییهكان وئهوانهی له پارێزگاكانی دیكهی عێراق دێن پێویسته رهچاو بكرێن، له كاتێكدا گهر رێيان پێ بدرێ دهست بدهنه پیشهكه.
ماددهی چل:
ماددهی چل: حكومهت دهبێ :ـ یهكهم: ئامادهكردن و دهركردنی پهیڕهوێكی یهكگرتوو بۆ دهڕماڵهی فهرمانبهرانی ئهوانی له فهرمانگهكانی ههرێمدا كار دهكهن به ئامانجی بهدیهێنانی مهوزوعییهت و عهدالهت و یهكسانی. دووهم: بهدیهێنانی یهكسانی له نێوان دهرماڵهی فهرمانبهرانی ئهوانهی له ههرێمدا كار دهكهن ڵهگهڵ هاوشێوهكانیان لهوانهی له حكومهتی ئیتیحادیدا كار دهكهن به مهرجێك ئهمه نهبێته مایهی كهمبوونهوهی دهرماڵهكانیان.
ماددهی نۆزدهم:
ماددهی نۆزدهم: یهكهم: وهزیری پهیوهندیدار دهسهڵاتی سهرفكردنی بڕێكی ههیه كه له (350) سێسهد و پهنجا ملیۆن دینار تێپهڕ نهكات بۆ ههر بارێك، و بۆی ههیه دهسهڵات بدات به سهرۆكی فهرمانگهكانی سهر به وهزارهتهكهی به سهرفكردنی بڕێك كه له (250) دووسهد و پهنجا ملیۆن دینا تێپهڕ نهكات. دووهم: سهرۆكی دهستهكانی كه گرێنهدراون به وهزارهتێكهوه دهسهڵاتی سهرفكردنی بڕێكی ههیه كه له (300) سێسهد ملیۆن دینار تێپهڕ نهكات بۆ ههر بارێك. سێیهم: له (یهكهم) و (دووهم) دا دهبێ رهچاوی ئهمهی خوارهوه بكرێ: دهبێ سهرفكردن به گوێرهی ئهو متمانه بێت كه پهسهند كراوه له بودجهی گشتی ساڵانه و بۆئهو مهبهستهش بێ كه دیاریكراوه بۆی. خۆبهستنهوه بهو متمانانهی دیاریكراون له بودجهی گشتی دا، و ڕێگه نادرێ به چوونه ناو ئیلتیزامێكهوه بۆ سهرفكردنی زیاتر لهوهی كه له بودجهدا دیاریكراوه. چوارهم: وهزیری كشتوكاڵ و سهرچاوهكانی ئاو دهسهڵاتی پێدراوه به سهرفكردنی ئهو بڕانهی تهرخانكراون بۆ كۆمهكی كشتوكاڵی بهمهبهستی فریاكهوتنی پێداویستییهكان لهكاتی گونجاوی خۆیدا و به ههماههنگی لهگهڵ وهزیری دارایی و ئابووریدا.
ماددهی بیست و نۆیهم
ماددهی بیست و نۆیهم: لیژنهی بهرزهفتی بۆی ههیه ئهم سزایانهی خوارهوه بدات: 1/ئاگاداركردنهوه: ئهوهش به ئاراستهكردنی نووسراوێك بۆ سهرپێچیكهر دهنێردرێ وئاگادار دهكرێتهوه كه لە ههڵس وكهوتی دڵخۆش نین. 2/ئینزار: ئهوهش به نووسراوێك بۆی دهنێردرێ وتێیدا ناڕهزایی له ههڵس وكهوتی سهرپێچیكهر دهردهبڕێ وداوای لێ دهكرێ ئهو كاره دووباره نهكاتهوه، دهنا به پێچهوانهوه سزای توندتری بهسهردا دهسهپێندرێ. 3/غهرامهیهكی له (250) دینار كهمتر نهبێ وله ههزار دینار رهت نهكات له سهرپێچیهكهر وهردهگیرێ وكه نهیدا دهستدانه كاری تایبهتی پیشهیی لێ قهدهغه دهكرێ بۆ ماوهیهك له شهش مانگ پتر نهبێ وئهگهر له ماوهی یهك ساڵ له مێژووی سهرپێچیكردنی یهكهمی ئهو سهرپێچییهی كردهوه، ئهوا سزاكهی غهرامهیهك دهبێ كه له (500) دینار كهمتر نهبێ وله (2000) دینار پتر نهبێ وکاتێك كه نهیدا ئهوا رێگهی كاركردنه تایبهتییهكهی بۆ ماوهیهك لێ قهدهغه دهكرێت كه ساڵێك پتر نهبێ. 4/ رێگهگرتن له كاركردنی تایبهتی پیشهكهی بۆ ماوهیهك له ساڵێك پتر نهبێ. 5/غهرامهكردن ورێگهگرتن له دهستدانهكار له سنوورهكانی دوو بڕگهكهی (3 و 4)ی ئهم ماددهیهدا دهبن.
ماددهی بیست و دووهم
ماددهی بیست و دووهم: یهكهم: 1/ئهنجوومهنی لق له (5) ئهندام و (2) ئهندامی یهدهگ پێك دێ كه لهوانهی كه له پیشهكهدا ماوهیهك ئیشیان كردبێ له (5)ساڵ كهمتر نهبێ ئهوانه ئهندامانی لق ههڵیاندهبژێرن. 2/مهرجه ئهندامانی ئهنجوومهنی لق له دانیشتوانی ههرێم بێ وله ههرێم نیشتهجێ بێ. 3/ئهنجوومهنی لق له نێو ئهندامهكانیدا سهرۆكی لق وسكرتێرێك وسهرپهرشتكارێكی دارایی ههڵدهبژێرێ. دووهم: ئهنجوومهنی لق ئهم كارانه دهگرێته ئهستۆ: 1/ جێ بهجێ كردنی پلانی بڕیار لهسهر دراوی كار، له كۆبوونهوهی دهستهی گشتی ورێنماییهكانی ئهنجوومهنی سهندیكا. 2/كاركردن له پێناوی بهرزكردنهوهی ئاستی پیشهیی. 3/بهڕێوهبردنی كاروباری دارایی. 4/ئهو كاروبارانهی نهقیب یا ئهنجوومهنی سهندیكا پێی دهسپێرن. 5/دامهزراندنی كارمهندانی لق ودهسنیشان كردنی مووچهیان ئهمهش دوای پهسهند كردنی ئهنجوومهن دهبێ. 6/دهسنیشان كردنی ئهو كهسهی نوێنهرایهتی لق دهكات له لیژنه رهسمیهكاندا بهرهزامهندی ئهنجومهنی سهندیكا.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: یهكێتیی بۆ وهدیهێنانی ئهو ئامانجانه تێدهكۆشێ: 1-بۆ ریشاژۆكردنی فیدراڵیهت تێدهكۆشێ و پاڵپشتی له ئهزموونی دیموكراسی و دهزگاكانی دهكات له كوردستانی عێراقدا. 2-جهماوهری جوتیاران له ههرێمدا رێك دهخاو رێزهكانیان یهك دهخاو بارودۆخی ژین و ژیارییان چاكتر دهكا و سهویهی رۆشنبیری و كۆمهڵایهتی و تهندروستیان باڵاتر دهكا و له پهیوهندی كۆمهڵایهتی و پیشهی نێوانیاندا گیانی هاوكۆمهكی و برایهتی و دیموكراتی فراژوو دهكا و له چارهسهر كردنی كێشهكاندا توندرۆیی دهبیزێ و نایهێلێ. 3-دنه دهدات جوتیاره ئاواره و راگوێزراوهكان بگهرێنرێنهوه دیهات و گوندهكانی خۆیان و ئهو كێشه و پێ لێ درێژكردنانهش كه بههۆی كۆچكردنی ناوخۆ و له ئهنجامی بارودۆخی لاوهكیدا روویان داو دوچاری ههرێم بوو بوون چارهسهریان بكات. 4-رۆڵهكانی جوتیاران هان دهدرێن بچنه قوتابخانه و پهیمانگهو كۆلێجه پیشهییهكانهوه بۆ ئهوهی له ناوچهكانی خۆیاندا سوودیان لێ وهربگیردرێت. 5-جوتیاران رێنمایی دهكات كه بهشێوهیهكی رێك و پێكی ئهوتۆ سوود له سامانی ئاو وهربگرن كه لهگهڵ باری ئابووریی ههرێمدا بلوێ. 6-جوتیار به ئاوهزدێنێ (توعیه) و دنهیان دهدا جهنگهڵ و لهوهرگای خۆرسك بپارێزن و بهرهو چاكتری ببهن تا رووهكی رووپۆشی كوردستان زامن ببێ و، راوكردنیش به جۆرێك پێك بخهن كه پهلهوهر و گیانلهبهرانی دهگمهن پارێزراو بن. 7-بۆ نههێشتنی نهخوێندواری تێ دهكۆشێ و بۆ ئهو ئامانجهش لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكاندا به شێوهیهكی كاریگهر هاوبهشی دهكات. 8-جوتیاران دنه دهدات كه كارگهی بچوك بچوك دابمهزرێنن تا ئهو بهرووبوومهی له فرۆشتن زیادهیه و ماوەتەوە سهنعهتكاریی بكهن، ههروهها دنهی دامهزراندنی پیشهسازی خۆراكیش دهدات. 9-جوتیاران دنه دهدات و حاڵیان دهكات كه زیاد كردنی راددهی رهنێوهاتی مەزراکان زەروورە و پێوستیشە راددەی رەنێوهاتی (الانتاجیه)یهكهی كشتوكاڵی زیاتر بكرێ بۆ ئهوهی بگاته پلهی مامناوهند (المعدل)ی جیهانی. 10- جوتیاران و كهرتی تایبهت (القطاع الخاص) دنهدهدات كه شیركهتی تایبهت بۆ رهنێو هانین (انتاج)و تۆوی چاككرا و مسۆگهر كردنی كۆگای ساردكارو كه بهروبوومی كشتوكاڵی تێدا بپارێزێ، دابمهزرێنن. 11- جوتیاران دنه دهدات كه كشتوكاڵی شوشه بهند رهنێوبهێنن و، له بهراوهكاندا دێبهبەرو بێستان زووتر بكهن و، له دێمهكارهكانیشدا ههر جێگایهك لهبار بێ بۆ رهزی مێو دارمێوی لێ بنێژرێ. 12- جوتیاران دنه دهدات كه مهكینه سازی نوێ له كشتوكاڵدا بهێننه مهیدانی كار و، له ههردوو بهشی رووهكی و ئاژهڵداریدا رێگا و شێوازی بههرهمهندی بهرهو چاكتر كردن بخهنه كار. 13-لهگهڵ لایهنه پێوهندیدارهكاندا به هاودهنگی كۆشش دهكات بۆ فهراههمكردنی ڕێگا و شێوازی ئهوتۆ كه به بازارگهیاندن و فرۆشتنی داهاتی جوتیاران مسۆگهر بكات. 14-شتێكی پێویستیشه كه به هاوكاری و هاودهنگی لهگهڵ لایهنه پێوهندیدارهكاندا پێكهوه كێلگهكانی كشتوكاڵ و لهوهرگا خۆرسكهكان له مین پاك بكاتهوه. 15-بۆ فهراههمكردنی شێواز و ئامرازی نوێ لهناو بردنی دهردو بهڵای كشتوكاڵی له ههردوو بواری روهكی و ئاژهڵیدا كۆشش دهكات. 16-لهگهڵ لایهنه حكومییهكاندا ههوڵ دهدات كه ئهو لێژنانهی له كاتی زهرووردا ساز دهدرێن و یهكسهر پهیوهندی به بهرژهوهندی جوتیارانهوه ههیه، نوێنهری یهكێتیی جوتیارانیشی تێدابن.
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: یهكهم: رێژهی 20% له بودجهی بهكاربردن له ههر سێ سهرۆكایهتییهكه كهم دهكرێتهوه، جگه له قهرهبووی فهرمانبهران: 1ـ سهرۆكایهتی ههرێمی كوردستان. 2ـ پهرلهمانی كوردستان. 3ـ ئهنجومهنی دادوهریی. دووهم: ئهو بڕانهی كه بهگوێرهی بڕگهی (یهكهم)ی ئهم ماددهیه دێنهبڕین بۆ ههر دوو وهزارهتی تهندروستی وشارهوانی وگهشتووگوزار تهرخان دهكرێت بۆ جێبهجێ كردنی پڕۆژهی خزمهتگوزاریی و پاڵپشتكردنی وهرزش بهگوێرهی پسپۆڕیی ههر یهكێكیان و دهبێ رهچاوی رێژهی دانیشتووانی پارێزگاكان بكرێت. سێیهم: كهمكردنهوهی رێژهی (15%) له بودجهی بهكاربردنی ئهنجومهنی وهزیران، جگه له قهرهبووی فهرمانبهران و كۆمهك و سوودهكۆمهڵایهتییهكان، دوای ئهوهی كه ئهو بڕهی لێ جیادهكرێتهوه كه بۆ سندووقی پڕۆژهی پهرهپێدان و گهشهپێدانی توانا مرۆییهكان و شارهوانی عهینكاوه تهرخان كراوه. چوارهم: كهمكردنهوهی رێژهی (15%) له بودجهی بهكاربردنی وهزارهتهكان و ئهو فهرمانگانهی به وهزارهتێكهوه نهبستراونهتهوه، جگه له قهرهبووی فهرمانبهران و كۆمهك و سووده كۆمهڵایهتییهكان.