یاسای ژماره (11)ی ساڵی2012 یاسای سندوقی كۆمهك بۆ تووشبوانی شێرپهنجه له ههرێمی كوردستان ـ عێراق | 10
البحث عن القانون
- البحث بالكلمة: يبحث عن الكلمة التي أدخلتها في المواد والنص الرئيسي للقانون.
- البحث بالذكاء الاصطناعي: يبحث في المواد ويسرد جميع المواد ذات الصلة.
القوانين
اقسام القوانين
یاسا دەستوری و شیوە دەستوریەكان
یاسا سزایەكان و هاوشیوەكانی
یاسا شارستانیەكان-مدنی-
یاسای سەربازی و هیزەكانی ئاسایشی ناوخۆ
ياساكانى دادو دةسەلاتى دادوەرى وپارێزەران
ياسا دارايی و بازرگانیەكان
یاساكانی وەبەرهینان و گواستنەوە
یاساكانی ژینگە و پیشەسازی
یاساكانی كار و كۆمەلایەتیەكان
یاساكانی كشتوكالی و سامانە سروشتیەكان
ياساكانى گەشتوگوزارو شوينەوار و ڕۆشنبیری
یاسا كارگیریەكان
یاسا پزیشكی و تەندروستیەكان
یاسای پەروەردە و خویندنی بالا
یاسای باری كەسێتی و مادە كەسیێتیەكان
یاسای ریكخراوەكان و سەندیكاكان و كۆمەلێگەی مەدەنی
یاسای شارەوانیەكان
بریارە یاسا
پەیماننامەكانی كە عیراق چۆتە پالیان
یاسا هەمواکراوو جێ بەجێ کردنی یاسا فیدراڵیەکان
یاسای وەزارەتەکان و دامەزراوەکان
بڕیارەكانی مجلسی قیادەی ثورەی هەڵوەشاوە
یاسای ژماره (11)ی ساڵی2012 یاسای سندوقی كۆمهك بۆ تووشبوانی شێرپهنجه له ههرێمی كوردستان ـ عێراق | 10
بهناوی خودای بهخشندهو میهرهبانبهناوی گهلهوهپهرلهمانی كوردستان ـ عێراقپاڵپشت به حوكمهكانی بڕگهی (1) له ماددهی (56)ی یاسای ژماره (1)ی ساڵی 1992ی ههموار كراو و، به گوێرهی ئهوهی ئهنجومهنی وهزیران خستییه روو، پهرلهمانی كوردستان ـ عێراق له دانیشتنی ئاسایی خۆی ژماره (12)دا كه رۆژی 15/10/2012 گرێ درا، بڕیاری دهركردنی ئهم یاسایهی دا: یاسای ژماره (11)ی ساڵی2012 یاسای سندوقی كۆمهك بۆ تووشبوانی شێرپهنجه له ههرێمی كوردستان ـ عێراقماددهی یهكهم:سندوقێك پێك دێت بهناوی (سندوقی كۆمهك بۆ تووشبوانی شێرپهنجه)، خاوهنی كهسایهتی مهعنهوییهو له ڕووی دارایی وكارگێرییهوه سهربهخۆ دهبێت و به وهزارهتی تهندروستیهوه دهبهسترێتهوه.ماددهی دووهم:ئامانجی سندوق بهدیهێنانی ئهمانهی خوارهوهیه:سندوق به ههماههنگی لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكان كار دهكات بۆ دابینكردنی باشترین ڕێگهی چارهسهری و ڕێكارهكانی خۆپاراستنی هاووڵاتیانی كوردستان ئهوانهی تووشی نهخۆشیهكانی شێرپهنجه هاتوون، كه پێویستیان به پشتگیریهكی چڕ ههیه بۆ دابینكردنی پێداویستی چارهسهری و داودهرمان و ئامێری پزیشكی له بنكهی پسپۆڕ بۆ چارهسهركردن له ناوهوهو دهرهوهی ههرێمدا.ماددهی سێیهم: سندوق ئهم ئهركانهی خوارهوه له ئهستۆ دهگرێت:یهكهم: دیاری كردنی نهخشه رێگهی سیاسهتی گشتی كهوا سندوق له سهری دهڕوات و بڕیاردانی ئهو پلانانهی كه بهڕێوهچوونی كاری تێدا كۆنترۆڵ دهكات.دووهم: هاوكاری كردن لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكان له دامهزراندن و پهرهپێدانی بنكهكانی تایبهت به چارهسهركردنی تووشبوانی شێرپهنجه.سێیهم: خاوهندارێتی كردن و پاراستنی سامانی گواستراوه و نهگواستراوه و بهكارهێنانیان بهگوێرهی یاسا كار پێكراوهكان.چوارهم: پاڵپشتی كردنی توێژینهوهو بهدهستهێنانی داتاو ئاماری پێویست له لایهنه پهیوهندیدارهكان به مهبهستی بهدیهێنانی ئامانجهكانی سندوق.پێنجهم: سندوق مافی پهنا بردنه بهر دادگای ههیه لهو مافانهی كه هی خۆیهتی و لهو ئهركانهی كه له سهرێتی.شهشهم: دانانی پێڕهوێكی ناوهخۆ بۆ بهرێوهبردنی كاروباری سندوق.حهوتهم: دانانی پلانی بهردهوام بوون و گهشهپێدانی وهبهرهێنان و سهرچاوهكانی داهاتی سندوق.ماددهی چوارهم: سهرچاوهكانی داهاتی سندوق لهمانهی خوارهوه پێكدێت:یهكهم: ئهو پارهیهی كه حكومهتی ههرێم ساڵانه له بودجهی گشتی ههرێم تهرخانی دهكات.دووهم: بهشی سندوق له تهرخانكراوهكانی وهزارهتی تهندروستی.سێیهم: زێدهكردنی رێژهی (5%) لهو باج و ڕسوماتانهی كه دهخرێنه سهر شتومهك و بهرههمی زیان بهخش به تهندروستی، چ هاورده بن یان دروستكراوی خۆماڵی و، بۆ بهرژهوهندی سندوق وهردهگیرێت.چوارهم: بژاردهی (غرامه) وهرگیراو بهپێی یاسای قهدهغهكردنی جگهره كێشان.پێنجهم: ڕێژهی (50%) لهو بژاردانهی كه له شتومهك و خۆراكی سهرپێچیكار بۆ مهرجه تهندروستیهكان وهردهگیرێن.شهشهم: ڕێژهی (25%) لهو بژاردانهی كه بهپێی یاسای چاودێری تهندروستی وهردهگیرێن.حهوتهم: پیتاك و كۆمهك و بهخشین له دوای رهزامهندی ئهنجوومهنی وهزیران، گهر له دهرهوهی ههرێم بێـت.ههشتهم: داهاتی چالاكیهكانی سندوق.نۆیهم: أ- زێدهكردنی ڕێژهی (5%) بۆ ڕهسمی تۆماركردنی ههموو جۆره ئۆتومبیلێك و گواستنهوهی خاوهندارێتی و نوێ كردنهوهی ساڵانهیی (سنویه) و، بۆ مهبهستی سندوق وهردهگیرێت.ب- ڕێژهی (5%) لهو بژاردانهی له سهرپێچییهكانی هاتووچۆ وهردهگیرێن.ماددهی پێنجهم: یهكهم: ئهنجومهنێكی بهڕێوهبردن بهناوی ( ئهنجوومهنی بهرێوهبردنی سندوق) لهمانهی خوارهوه پێك دێت: 1ـ بهرێوهبهری ههر یهك له سهنتهرهكانی چارهسهری شێرپهنجه له پارێزگاكانی ههرێمدا.2ـ نوێنهری وهزارهتی تهندروستی.3ـ نوێنهری وهزارهتی دارایی. 4ـ شارهزایهك و راوێژكارێك لهوانهی پسپۆرن له ناوهوهو دهرهوهی وهزارهتی تهندروستی.دووهم: سهرۆك له نێوان ئهندامانی ئهنجومهن به ههڵبژاردن دادهنرێت، ماوهكهی چوار ساڵ دهبێت و دهكرێت بۆ یهك جار نوێ بكرێتهوه.ماددهی شهشهم: یهكهم: ئهنجومهن لانی كهم مانگی یهك جار كۆدهبێتهوهو له كاتی پێویست به بانگهێشتی سهرۆكی ئهنجومهن كۆبوونهوه ئهنجام دهدات.دووهم: كۆبوونهوهی ئهنجوومهن به ئامادهبوونی زۆرینهی ئهندامان ئهنجام دهدرێت، بڕیاریش بهدهنگی زۆرینهی ئامادهبووان دهبێت و گفتوگۆو بڕیارهكانی ئهنجومهن له تۆمارێكی تایبهت دهنووسرێتهوه.سێیهم: پێویسته ئهنجوومهنی بهرێوهبردن راپۆرته خوولییهكانی خۆی دهربارهی چالاكییهكانی سندوق بخاته بهردهم وهزیری تهندروستی.چوارهم: ئهنجومهن بۆی ههیه پشت ببهستێت بهوهی به گونجاوی دهزانێت بۆ وهرگرتنی ڕای و مافی ئامادهبوونی ههبێت له كۆبوونهوهكانی ئهنجومهن بهبێ ئهوهی مافی دهنگدانی ههبێت.پێنجهم: وهزیر بهدواداچوونی ئاستی پابهندبوونی سندوق به حوكمهكانی ئهم یاسایه، له ئهستۆ دهگرێت، گهر بۆی دهركهوت هاودژیهك لهكارو بڕیارهكانی سندوق لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا ههیه، یان سندوق ئامانجهكانی بهشێوهیهكی كارامهو كاریگهر جێبهجێ نهكردووه، ئهوا بۆی ههیه لهسهر ئهوه تانه بگرێت، وه له حاڵهتی سووربوونی ئهنجوومهن له سهر ڕای خۆی، ئهوا وهزیر بابهتهكه، له ماوهی (7) ڕۆژ له رێكهوتی تانهكهدا، بۆ ئهنجومهنی وهزیران بهرز دهكاتهوه، و پێویسته ئهنجومهنی وهزیرانیش، له ماوهی (15) رۆژدا، بڕیاری پێویست لهم بارهیهوه وهربگرێت.ماددهی حهوتهم: یهكهم: سندوق بهڕێوهبهرێكی جێبهجێكاری دهبێت كه له لایهن ئهنجوومهنی بهڕێوهبردنهوه دادهمهزرێت، و له لایهن ژمارهیهك فهرمانبهر، كه وهزارهتی تهندروستی تهنسیبیان دهكات، یاریدهدهری دهكرێت وبارهگاكهشی له ههولێر پایتهختی ههرێم دهبێت.دووهم: لادان یان دهركردنی بهڕێوهبهری جێبهجێكار به بڕیاری زۆرینهی ئهندامانی ئهنجوومهنی بهڕێوهبردنی سندوقهوه دهبێت.ماددهی ههشتهم: له سهر وهزیری تهندروستیه رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربكات.ماددهی نۆیهم:له سهر ئهنجوومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندیدارهكانه حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.ماددهی دهیهم:ئهم یاسایه له رێكهوتی بڵاوكردنهوهی له رۆژنامهی فهرمیی (وهقایعی كوردستان)هوه، جێبهجێ دهكرێت. د.ارسلان بایز اسماعیلسەرۆکی پەرلەمانی کوردستان - عێراق هۆیه پێویستكارهكانی دهرچوواندنی ئهم یاسایه لهبهر زۆربوونی ژمارهی تووشبووان به نهخۆشی شێرپهنجه له ههرێمی كوردستاندا، و به لهبهر چاوگرتنی تێچوونه زۆرهكانی چارهسهری ئهم نهخۆشییه، و بێ توانایی له ئهستۆگرتنی ئهم تێچوونانه له لایهن تووشبوانهوه، بۆیه ئهم یاسایه دهرچووێندرا....
یاسای ژماره (16)ی ساڵی 2001 یاسای پزیشكی دادگوزاریی ههرێمی كوردستانی عێراق | 34
یاسای ژماره (16)ی ساڵی 2001 یاسای پزیشكی دادگوزاریی ههرێمی كوردستانی عێراق | 34
به ناوی خوای بهخشنده و میهرهبانبه ناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانی كوردستانی عێراقژماره دهرهێنان: 16 رۆژی دهرهێنان 26/10/2001 پشت به حوكمهكانی بڕگهی (1)ی ماددهی (56) و ماددهی (53) له یاسای ژماره (1)ی ههمواركراوی ساڵی (1992) و، لهسهر داوای وەزیری تەندروستی و کاروباریی کۆمەڵایەتی و رەزامەندی ئهنجومهنی وهزیران، ئهو یاساكارییهش كه ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له دانیشتنی ئاسایی ژماره (11)ی رۆژی (25/10/2001)یدا ئهنجامی داوه و، به پێی ئهو دهسهڵاتهش كه بڕگه (3) یاسای ژماره (10) ی ساڵی 1997 پێمانی داوه، بڕیاری دهرهێنانی ئهم یاسایهی خوارهوهمان دا.یاسای ژماره (16)ی ساڵی 2001 یاسای پزیشكی دادگوزاریی ههرێمی كوردستانی عێراقماددهی یهكهم:مهبهست لهم دهستهواژانهی خوارهوه ماناكانی بهرامبهریانه:1-ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق.2-وهزارهت: وهزارهتی تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی ههرێم.3-وهزیر: وهزیری تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی ههرێم.4-پهیمانگا: پهیمانگای پزیشكی دادگوزاری.دهروازهی یهكهمئامانجهكان و بنچینهكانماددهی دووهم:ائامانجی ئهم یاسایه ئهوهیه كه ئیش و كاری پزیشكی دادگوزاری له ههرێمدا رێك بخات و سهویەی كارامهیی كامهندهكانی بهرز بكاتهوه و كار و پیشهیان بهرهو چاكتر ببات به مهبهستی یاریدەدانی دادگوزاری.ماددهی سێیهم:ئامانجهكانی ئهم یاسایه لهمانهی خوارهوه دێته دی:یهكهم: یهكخستنی شێوازی ئیش و كاری تیمارگهی دادگوزاری له ههرێمداو سهرپهرشتی بهكار خستنی.دووهم: ئامادهكرن و پێشكهش كردنی شارهزایی زانستی و هونهری بۆ دادگاكان و لایهنی لێ پێچانهوهی پێوهندیدار.سێیهم: مهشق پێ كردن و راهێنانی كادیره پزیشكی و تهندروستی و هونهریهكان.چوارهم: ئامادهكردنی ئهو دیراسهتانهی كه پێوهندییان به پزیشكی دادگوزاریهوه ههیه.پێنجهم: بهجێ هێنانی لیكدانهوه و شیكاری ئاماریی زهبرهكانی (وقعات) پزیشكی دادگوزاری.دهروازهی دووهمپێكهاتهكانی پزیشكی دادگوزاریماددهی چوارهم:به پێی ئهم یاسایه (پهیمانگای پزیشكی دادگوزاری) دادهمهزرێ و بارهگاكهی له ههولێر دهبێ و به وهزارهتهوه دهبهسترێ.ماددهی پێنجهم:پێكهاتهكانی پزیشكی دادگوزاری ئهمانهن:یهكهم: پهیمانگای پزیشكی دادگوزاری، لهمانه پێك دێت:أ-ئهنجومهنی پهیمانگا.ب-بهشهكانی پهیمانگاكه.دووهم: تیمارگه دادگوزارییهكانی موڵگهی پارێزگاكان، ئهمانه له رووی ئیدارییهوه به دایهره تهندروستییهكانی پارێزگاكهوه دهبهسترێن، بهڵام له رووی هونهرییهوه به پهیمانگاوه دهبهسترێن.ماددهی شهشهم:لهو پارێزگایانهدا كه زانكۆیان تێدا ههیه، وهزیر بۆی ههیه تیمارگه دادگوزارییهكان له كاتی پێویستیدا بكات به پهیمانگای پزیشكی دادگوزاری به پلهی مودیرییهت.ماددهی حهوتهم:یهكهم: ئهنجومهنی پهیمانگا له مانه پێك دههێنرێ:1-بهڕێوهبهری پهیمانگا- سهرۆكی ئهنجومهنهكهیه.2-نوێنهرێكی وهزارهتی پێشمهرگه، وهزیری پێشمهرگه، له ناو پزیشكه سهربازیهكاندا ههڵی دهبژێرێ- بە ئهندام.3-نوێنهرێكی وهزارهتی ناوخۆ، وهزیری ناوخۆ له ناو ئهفسهرهكانی پۆلیسدا ههڵی دهبژێرێ و روتبهكهی له (مقدم) كهمتر نهبێ و بڕوانامهی بهكاۆریۆسی له یاسادا ههبێ ، یان فرمانبهرێكی حقوقی خاوهن شارهزایی و ئهزموون بێت له وهزارهتی ناوخۆ- به ئهندام.4-نوێنهرێكی ئهنجومهنی فێركردنی باڵا و لێكۆڵینهوهی زانستی لەههرێم، ئهنجومهن له ناو مامۆستایانی ماددهی پزیشكی دادگوزاریی زانكۆكانی ههرێمدا دایدهنێ- به ئهندام5-دادوهرێك كه له پلهی دووهم كهمتر نهبێ، وهزیری داد دایدهنێ- به ئهندام.6-موددهعییهكی گشتی كه له پلهی دووهم كهمتر نهبێ، وهزارهتی داد دیدهنێ- به ئهندام.7-سهرۆكانی بهشهكانی پهیمانگای پزیشكی دادگوزاری- دهبنه ئهندام. 8-سێ پزیشكی دادگوزاری، وهزیر دایانندهنێ- ئه ئهندام.9-پزیشكێكی پسپۆر، بۆ ماوهی دوو ساڵ- کە یارای تازهكردنهوهشە- وهزیر دایدهنێ- به ئهندام.دووهم: ئهنجومهنی پهیمانگاكه، ههر سێ مانگ جارێك كۆدهبێتهوه.سهرۆكی ئهنجومهنیش بۆی ههیه، كهی پێویست بێت بانگێشتی بكات بۆ كۆبوونهوه، نیصابیش به ئامادهبوونی دوو له سێی ئهندامانی ئهنجومهن دێته جێ و بڕیارهكانیش به زۆرینهی دهنگی ئامادهبووان دهردهچێ وئهگهر دهنگهكانیش هاوتابوون ئهوه، لهو بارهدا دهنگی سهرۆك بۆ كام تایان بووبێ، هی ئهوه. سێیهم: ئهنجومهن بۆی ههیه ههر كهسێكی شارهزا و پسپۆر، به باشی بزانێ، بانگی بكات بۆ كۆبوونهوهكه، بهڵام مافی دهنگدانیان نابێت.ماددهی ههشتهم:ئهنجومهنی پەیمانگا ئهو ئیش و كارانه دهگرێته ئهستۆ:یهكهم: ئامادهكردنی پلانی ساڵانهی پهیمانگهی دادگوزارهی ههرێم و بهدواداچوونی بهكارخستنی.دووهم: ئامادهكردنی بوجهی ساڵانه و حیسابكاری كۆتایی پهیمانگاكه و هی تیمارگهكانی.سێیهم: لهناو ئهندامهكانی خۆیدا لیژنهیهك له (3) سێ پزیشكی دادگوزاری پێك دههێنێ له وانهی كه هێشتا لهو وهزیفهدان، بۆ ئهوهی سهیری ئهو نارهزاییانه بكات كه دهربارهی راپۆرتهكانی پزیشكی دادگوزاری پێشكهش دهكرێن.چوارهم: ههر پێشنیارێكی به باشی بزانی بۆ بهرنامهی پزیشكی دادگوزاری و خوێندنی باڵای پسپۆری بۆ پزیشكانی دادگوزاری، پێشكهشی دهكات.پێنجهم: كردنهوهی خولی مهشق ئیقرارا دهكات بۆ خاوهن پیشه پزیشكی و تهندروستی و هونهرییهكان له پزیشكیی دادگوزاریدا.شهشهم: رادهسپێرێ كه ئیجازهی خوێندن بدرێت به كارمهندانی تیمارگهی دادگوزاری یان ئیفاد بكرێ.حهوتهم: رادهسپێرێ كه پاداشت بدرێ به كارمهندانی تیمارگهی دادگوزاری وهك دنهدانێك بۆ كاره نایابهكانیان.ههشتهم: سهیری ههموو شتێك دهكات كه وهزیر یان بهرێوهبهری پهیمانگا بۆی ههواڵه بكات.ماددهی نۆیهم:بهرێوهبهری پهیمانگا به فهرمانی وهزیر دادهمهزرێت، كه یهكێك بێت له وانهی بڕوانامهی پسپۆریان له پزیشكی دادگوزاریدا ههبێ و بۆ ماوەیەکیش لە حەوت ساڵ کەمترنەبێ پیشەکەی بە سەربردبێ یان یەکێک بێت لە پزیشکە دادگوزارییەکان و ماوهیهك ئهم پیشهیهی بهسهر بردبێ له دوازده ساڵ كهمتر نهبێ، باشتریش ئهوهیانه كه بڕوانامهی بهكالۆریۆسی له یاساشدا ههبێ.ماددهی دهیهم:بهرێوهبهری پهیمانگا ئهم ئیشانه دهكات:أ-بهرێوهبردنی ئیش و كاری پهیمانگا و، سهرپهرشتی هونهریی ئیش و كاری تیمارگه دادگوزاریهكان له پارێزگاکاندا.ب-بهكارخستنی بڕیارهكانی ئهنجومهن.ج-ههڵسوراندنی ئهو دهسهڵاتانهی كه وهزیر یان ئهنجومهن داوێتی.دووهم: بهڕێوهبهری پهیمانگا یهكسهر به وهزیرهوه پهیوهسته.ماددهی یازده:پهیمانگا لهم بهشانهی خوارهوه پێك دێت:یهكهم: بهشی فهحس كردنی زیندووهكان، بزیشكێكی دادگوزاری سهرۆكایهتی دهكات.دووهم: بهشی فهحس كردنی مردووهكان، بزیشكێكی دادگوزاری سهرۆكایهتی دهكات. سێیهم: بهشی تاقیگه.چوارهم: بهشی وێنه گرتن و تیشك، پزیشكێكی لێزان سهرۆكایهتیی دهكات.پێنجهم: بهشی ئاماكاری و لێكۆڵینهوهكان.ماددهی دوازده:وهزیر، به رێنماییگهلێ كه دهری دهكا بۆی ههیه:یهكهم: پسپۆری بهشهكان و شهرت و شرووتی كارمهندان و ئهركهكانی سهرشانیانی تێدا دیاری بكات.دووهم: بهشی تازه له پهیمانگا و تیمارگه دادگوزاریهكاندا بكاتهوه.ماددهی سیازده:تیمارگهی دادگوزاری له مهركهزی ههر یهكه له پارێزگاكاندا، پزیشكێكی دادگوزاری سهرۆكایهتی دهكات.دهروازهی سێیهمپزیشكی دادگوزاریماددهی چوارده:ههر پزیشكێ نازناوی پسپۆری له پزیشكی دادگوزاریدا ههبی، یا سهرومڕ به كردار پزیشكێتی دادگوزاری بۆ ماوهیهك بهسه ربردبێ له (3) ساڵ كهمتر نهبێ، یا ههر پزیشكێكی خولی راهێنان و مهشقی به سهركهوتوویی له پهیمانگایهكی پزیشكێتی دادگوزاریی بڕواپێكراودا تهواو كردبێ و ماوهی خولهكهی له یهك ساڵی تهقویمی كهمتر نهبێ، ئهوانه به پزیشكی دادگوزار له قهڵهم دهدرێن.ماددهی پازده:یهكهم: پزیشكێكی دادگوزار ئهم ئیشانهی خوارهوه دهكات:أ-توشبووهكان فهحس دهكا تا جۆری توشبوونهكه و هۆكارهكانی دهسنیشان بكات.ب-جهستهو لاشهو ئێسكهكان توێكاری (تشریح) دهكا تا هۆكاری مردنهكه روون بكاتهوه.ج-له ههڵدانهوهی گۆر و دهرهێنانی لاشهدا ئاماده دهبێ و بۆ ئهوهی وهسفی بكا یان توێكاری بكات تا هۆكاری مردنهكهی روون بكاتهوه یان بۆ ئهوهی ههر فرمانێكی تر ئهنجام بدات كه دادوهری لێكۆڵینهوه داوای دهكات.د- رای هونهری خۆی لهسهر ئهو رووداوه پزیشكیانه دهردهبڕێ كه خراونهته بهردهمی دادوهری.ه-تهمهن دهخهملێنێ.و-پشكنین وموعایەنەی مهوقیعی، كه پێویست بێت ئهنجامی دهدات.ز-ئهو زهبرانه (الوقعات) فهحس دهكات كه پێوهندییان به جورمی ئاكار و ئهخلاق و رهفتاری گشتییهوه ههیه.ح-ماددهی تۆماوو و خوێنین و فهصائیلهكانیان فهحس دهكات.ط-تووك و موو فهحس دهكا و جێگهی دهركهوتن و پهیدابوونیان نیشان دهدات.ی-نموونه گهلی شانهیی (النسجیه) جۆر به جۆر فهحس دهكات بۆ ئهوهی جۆر و سروشتیان ساغ بكاتهوه.ك-نموونه گهلی غهیره شانهیی جۆر به جۆری، به نموونه، وهك سڕكهر و زههر و گوللهو دهردراوهكان (إفرازات)ی لهش و هی یكه و جل و بهرگی جۆراو جۆر شیكاری (تحلیل) دهكات. دووهم: بزیشكی دادگوزاری، لهسهر داوای دادوهری ولایهنانی پێوندیداری لێ پێچانهوه، راپۆرتێكی پزیشكێتیی دادگوزاری لهسهر ههر ئهركێ ئهنجامی بدات، رێك دهخات.سێیهم: راپۆرتی پزیشكی دادگوزار نهێنی دهبێت.ماددهی شازده:پزیشكی دادگوزار بۆ ئهوهی بتوانێ ئهركی خۆی ئهنجام بدات، دهشێ داوای كۆمهك له پسپۆران و لایهنی دیكهی پێوهندیدار بكات و ئهوهش له راپۆرتهكهیدا روون بكاتهوه.ماددهی حهڤده:یهكهم: دادگا، یان ئیددیعای گشتی بۆیان ههیه نارهزایی خۆیان لهسهر راپۆرتی پزیشكی دادگوزاری، لهبهردهم لیژنهی نارزایی كه دهقهكهی له بڕگه (سێیهم)ی ماددهی ههشتهمی ئهم یاسایهدا هاتووه دهرببڕن و ناشێ بهبێ موافهقهتی دادگا پێوهندیدارهكان نارهزایی خۆیانی لهسهر بخهنهڕوو.دووهم: بڕیاری لیژنهی ناڕهزایی لهمهدا، تهنها له رووی پزیشكێتیی دادگوزارییهوه بنبڕ دهبێ.ماددهی ههژده:ئهو راپۆرته بزیشكییانهی كه بهبێ پزیشكانی دادگوزاری لهسهر داوای دادوهری یان لهسهر داوای لایهنی لێ پێچانهوهی پێوهندیدار رێك دهخرێن، دهكهونه بهر نارهزایی دادگا یان نارهزایی ئیددیعای گشتی یان نارهزایی پێوهندیداریان و ئاراستهی ئهو دەزگا تهندروستیه دهكرێت كه پزیشكه راپۆرتنووسهكهی تێدا ئیش دهكات.دهروازهی چوارهمرهوشی كار له پزیشكێتی دادگوزاریدا ماددهی نۆزده:یهكهم: وهسفی یهكه یهكهی ئهو زهبرانه (الوقعات)ی کە له دادگا یان له لایهنی لێ پێچانهوهی پێوهندیدارهوه هەواڵەی تیمارگهی دادگوزای دهكرێن تۆمار دهكرێ، ئهوانه دوای ساغكردنهوهی ناسنامهی شهخسی یان لاشهی مردووهكهو دڵنیایی له سهلامهت و دروستیی مادده نێردراوهكان- كه بهپێی رێنماگهلێ دیار دهكرێن و بۆ ئهم مهبهسته دهردهچن- ئینجا له سجلێكی تایبهتیدا تۆمار دهكرێن.دووهم: بهڕێوهبهری پهیمانگا، یان پزیشكی دادگوزاری له پارێزگاكهدا زهبركه ( (الوقعه) ههواڵهی بهشی تایبهت دهكات، یان ئهگهر پێویست بێت ههواڵهی لیژنهێكی دهكات كه له (3) پزیشك پێك دێت.سێیهم: زهبرهكانی جورمی سهربه ئاكار و ئهخلاق و رهفتاری گشتی و خهمڵاندنی تهمهن دهخرێته بهر دهست لیژنهیهك له (3) پزیشك پێك دێت.ماددهی بیستهم:یهكهم: زهبرهكه له سجلی تایبهتی ئهو بهشهدا كه فهحسهكهی لهسهر كراوه تۆمار دهكرێ.دووهم: پزیشكی دادگوزار، یان بهشه تایبهتهكه، یان لیژنهکە راپۆرتێكی پزیشكی دادگوزاری رێك دهخات و ئهنجامی فهحسهكانی تێدا دیار دهخا، ئینجا بهرێوهبهری پهیمانگا یان پزیشكی دادگوزاری له پارێزگاكهدا تهئیدی راپۆرتهكه دهكات.ماددهی بیست و یهك:یهكهم: لاشهی مردوو توێكار (تشریح) دهكرێ، یان به بڕیارێكی هۆداری دادوهری لێ پێچانهوه، دهدرێته دهست خاوهنی.دووهم: پزیشكی دادگوزاری توێكاریی لاشهی كهسێ ناكات كه خۆی چارهسهریی بۆكردبێ و به مردن كۆتایی هاتبێ.ماددهی بیست و دوو:پزیشكی دادگوزاری، دوای تهواو كردنی توێكاری لاشهكه، وهفاتنامهیهكی پزیشكیی دادگوزاری دهدات به خاوهنی مردووهكه.ماددهی بیست و سێ:لاشهیهك گومانی نهخۆشییەکی پهتا (وباْ )ی لهسهر بێ، لهو نهخۆشییانهی كه لائیمه تهندروستییه نێودهوڵهتییهكان دیار كراوه ناشێ توێكاری بكرێت و، لهم بارهدا دهستوبرد دادوهری لێ پێچانهوه و لایهنه تهندروستییه تایبهكارهكگانی لێ ئاگادار دهكرێتهوه.ماددهی بیست و چوار:یهكهم: پزیشكی دادگوزار لهسهر داوای لایهنی دادوهری، له ههڵدانهوهی گۆردا ئاماده دهبێت.دووهم: پزیشكی دادگوزار بۆی ههیه ههر له گۆرستانهكهدا فهحسی لاشه بكات یان بیباتهوه بۆ بهشی تایبهت.ماددهی بیست و پێنج:ئهگهر كهسێ رازی نهبێ فهحسی پزیشكی دادگوزاری لهسهر بكرێ، دهستبهجێ لایهنی لێپێچانهوهی لێ ئاگادار دهكرێ بۆ ئهوهی چی پێویست بێت بیكات.ماددهی بیست و شهش:تیمارگهی دادگوزاری، له كاتی زهروردا بۆی ههیه داوا له دادوهری لێ پێچانهوه پهیوهندیدارهكە بكات كه فهرمان بدات لاشهكه بهر له تێپهر بوونی دوو مانگ بنێژرێت.ماددهی بیست و حهوت:ههر زهبرێكی پزیشكی دادگوزاری، دهشێ له كاتی زهرووردا به بڕیاری دادوهری لێ پێچانهوهی پهیوهندیدار و رهزامهندی سهرۆكی دادگای جینایات كه ئهو دادوهرهی پێوهنده، له پارێزگایهكهوه ههواڵهی پارێزگایهكی دی بكرێت.ماددهی بیست و ههشت:وهزارهت، ساڵانه له كاتی زهرووردا ئهمانه دادهمهزرێنێ:یهكهم: ژمارهیێ بزیشك كه تهئهیل بكرێن له تیمارگای دادگوزاردا دابمهزرێن.دووهم: ژمارهیێ یاریدهدهری پزیشكی كه تهئهیل بكرێن له تیمارگای دادگوزاریدا دابمهزرێن. ماددهی بیست و نۆ:وهزیر بۆی ههیه، سهرباری ئهو دهرماڵهیهی كه دهقهكانیان له رێنمایی وهزارهتی دارایی ئابووریدا هاتووه دهرماڵهی دیكهش بۆ كارمهندانی پزیشكی دادگوزاری ببرێتهوه، به ههودهنگی لهگهڵ ئهو وهزارهتهدا و بهم شێوهیهی خوارهوه:یهكهم: بۆ پزیشكی دادگوزاری، (4000) چوار ههزار دینار دهرماڵهی مانگانه دهبڕدرێتهوه.دووهم: بۆ كارمهندانی تیمارگهی دادگوزاری ئهوانهی كه بهكالۆریۆس یان بڕوانامهی گهورهتریان ههیهو، پزیشك نین (2000) دوو ههزار دینار دهرماڵهی مانگانهیان بۆ دهبڕدرێتهوه.سێیهم: بۆ كارمهندانی كادیری تهندروستی و هونهری له تیمارگه دادگوزارهكاندا ئیش دهكن (1000) ههزار دینار دهرماڵهی مانگانهیان بۆ دهبڕدرێتهوه.چوارهم: بۆ كادیره خزمهتگوزارهكان كهله تیمارگه دادگوزاریهكاندا خزمهت دهكهن (500) پێنج سهد دینار دهرماڵهی مانگانهیان بۆ دهبڕدرێتهوه. پێنجهم: ئهو دهرماڵانهی له چوار بڕگهی سهرهوهدا هاتووه له حوكمهكانی یاسای ژماره (93)ی ساڵی (1967)ی دهرماڵهی فرمانبهرانی دهوڵهت ههڵاوێر دهكرێن (تستثنی).ماددهی سی:ئهو پزیشك و دهرمانساز و یاریدهدهری پزیشكانهی كه له تیمارگه دادگوزارییهكاندا ئیش دهكهن، له حوكمهكانی یاسای پلهداركردنی خاوهن پیشه پزیشكییهكان و له حوكمهكانی یاسای پلهداركردنی خاوهن پیشه تهندروستییهكان كه له دێهات و گوندهكاندا ئیش دهكهن عهفو دهكرێن.ماددهی سی و یهك:پێویسته ئهنجومهنی وهزیران حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه بهركار.ماددهی سی و دوو:وهزیر بۆی ههیه بۆ ساناكردنی بهكارخستنی حوكمهكانی ئهم یاسایه رێنمایی دهربهێنێ.ماددهی سی و سێ:ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت ناخرێته بهركار.ماددهی سی و چوار: ئهم یاسایه، له رۆژی بڵاوكردنهوهی له (وهقایعی كوردستان)دا، دهخرێته بهركار. د. رۆژ نوری شاویس سهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانی كوردستانی عێراقهۆكاره پێویستەکانبۆ جهخت كردنەوە لهسهرگرنگی و بایهخی بزیشكی دادگوزاری و، به مهبهستی بهرهو چاكتر كردن و، رێكخستنی ئهركهكانی بهجۆرێكی ئهو تۆ بتوانێ بهجۆرێكی زانستیانهو شێوازێكی فراژووكراو ئهركهكانی سهرشانی خۆی بهجێ بگهێنێ و، بە مهبهستی دهستنیشان كردنی ئیش و كاری پزیشكی كارگوزاری وبەرزکردنەوەی کەفائەت و بەهرەمەندیی کارمەندانی تیمارگەی دادگوزاری و ، زهمانهتی بزیشكه دادگوزارییهكان بهپێی پلانێکی ئاودامان كه پێداویستی ههریم پڕبكاتهوه بهجۆرێ كه عهدالهت وهدی بێنێ و، به وردی و، به خێرایش مهسهلهكان بهپێی توانا یهكلایی بكاتهوه، لهبهر ئهوانه ههمووی، ئهم یاسایه یاساكاری كرا....
یاساى ژمارە (1)ى ساڵى 2020 یاسای بەرەنگاربوونەوەی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان لە هەرێمی كوردستان - عێراق | 50
یاساى ژمارە (1)ى ساڵى 2020 یاسای بەرەنگاربوونەوەی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان لە هەرێمی كوردستان - عێراق | 50
بەناوى خوداى بەخشندەو میهرەبانبەناوى گەلەوەسەرۆکایەتی هەرێمی كوردستان - عێراقبەپێی ئەو دەسەڵاتەى پێماندراوە لە بڕگەى (یەکەم)ى ماددەى (دەیەم) لە یاساى سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)ی ساڵی 2005ى هەموارکراو، و پاڵپشت بە یاساکاریی پەرلەمانى کوردستان لە دانیشتنی ئاسایی ژمارە (3)ی ڕۆژی 8/9/2020 کردوویەتی، بڕیارماندا بە دەرکردنی: یاساى ژمارە (1)ى ساڵى 2020 یاسای بەرەنگاربوونەوەی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان لە هەرێمی كوردستان - عێراقبەشی یەكەمپێناسە و ئامانجەكانماددەى (1):بۆ مەبەستەكانی ئەم یاسایە، ماناكانی ئەم دەستەواژە و زاراوانەی خوارەوە، لە بەرامبەریاندا دانراون:یەكەم: هەرێم: هەرێمی كوردستان - عێراق.دووەم: وەزارەت: وەزارەتی تەندروستی هەرێمی كوردستان - عێراق.سێیەم: وەزیر: وەزیری تەندروستی هەرێمی كوردستان - عێراق.چوارەم: سەندیكای دەرمانسازان: سەندیكای دەرمانسازانی هەرێمی كوردستان - عێراق.پێنجەم: سەندیكای پزیشكان: سەندیكای پزیشكانی هەرێمی كوردستان - عێراق.شەشەم: ماددە هۆشبەرەكان: هەر ماددەیەكی سروشتی یان پێكهێنراوە لەو ماددانەی كە لە خشتەكانی (یەكەم و دووەم و سێیەم و چوارەم)ی هاوپێچی ئەم یاسایەدا هاتوون.حەوتەم:كارتێكارە عەقڵییەكان: هەر ماددەیەكی سروشتی یان پێكهێنراوە لەو ماددانەی لە خشتەكانی (پێنجەم و شەشەم و حەوتەم و هەشتەم)ی هاوپێچی ئەم یاسایەدا هاتوون.هەشتەم: پێشینە كیمیاییەكان: ئەو توخم یان پێكهاتە كیمیاییانەیە كە دەچنە ناو دروستكردنی دەرمانی پزیشكیی خاوەن كاریگەریی دەروونی، و وردەكارییەكانی لە هەردوو خشتەی (نۆیەم و دەیەم)ی هاوپێچی ئەم یاسایەدا هاتووە.نۆیەم: بازرگانیپێكردن: بەرهەمهێنان، دروستكردن، دەرهێنان، گرتنەوە، دەستداری، پێشكەشكردن، خستنەڕووە بۆ فرۆشتن، ڕەواجپێدان، دابەشكردن، كڕین و فرۆشتن، ڕادەستكردن بە هەر سیفەتێك، دەڵاڵیكردن، ناردن، پێداڕۆیشتن بە (ترانزێت)، گواستنەوە، هاوردەكردن، هەناردەكردن و نێوەندگیریكردنە لە نێوان دوو لایەندا لە یەكێك لەو كردانەی لەم بڕگەیەدا هاتوون.دەیەم: بازرگانیپێكردنی ناڕەوا: چاندنی ماددە هۆشبەرەكان یان بازرگانیپێكردنیان، یاخود بازرگانیپێكردن بە كاتێكارە عەقڵیی یان پێشینە كیمیاییەكان، بە پێچەوانەی ئەو حوكمانەی لەم یاسایەدا هاتوون.یازدەیەم: هاوردەكردن: هێنانی ماددەی هۆشبەر، كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان بۆ ناو هەرێم.دوازدەیەم: هەناردەكردن: بردنەدەرەوە یان گواستنەوەی ماددە هۆشبەر، كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكانە بۆ دەرەوەی هەرێم، چ لە ناوەوەی عێراق، یان بۆ وڵاتانی دیكە، یاخود بە ڕێگای تێپەڕبوون (ترانزێت). مانای زارەوەی هەناردەكردن، سەرلەنوێ هەناردەكردنیش دەگرێتەوە، تەنها مەگەر بەڵگینەیەك (قرینە) هەبێت لەسەر پێچەوانەكەی.سیازدەیەم: دەستداری (حیازە) و خاوەنداریەتی: دەستداریی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكانە، بە هەر سیفەتێك بێت و بۆ هەر مەبەستێك بێت.چواردەیەم: دروستكردن: گشت پرۆسەكانی بەدەستهێنانی ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكانە، كە پاڵفتەكردن و گۆڕینیان لە شێوەیەك بۆ شێوەیەكی دیكە دەگرێتەوە. پرۆسەی گۆڕینیش واتە گۆڕینی ماددەیەكە لە شێوەی یەكەمیەوە و دروستكردنیەتی لە شێوەی دووەمیدا.پازدەیەم: بەرهەمهێنان: جیاكردنەوەی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یان پێشینە كیمیاییەكانە لە بنەچە ڕووەكییەكانیان.شازدەیەم: گیراوە: هەر تێكەڵەیەكی رەق یان شل یاخود گازییە، كە ماددەی هۆشبەر لەخۆبگرێت، بەپێی ئەوەی لە بڕگەكانی (شەشەم و حەوتەم و هەشتەم)ی ماددەی (1)ی ئەم یاسایەدا هاتووە.حەڤدەیەم: ڕووەكی هۆشبەریی هەمواركراو لە ڕووی بۆهێڵەوە (جینیاً): ئەو ڕووەكە خۆڕسكانەن، كە بەمەبەستی لێدەستكەوتنی ماددە هۆشبەرەكان، لەڕووی بۆهێڵەوە هەمواردەكرێن.هەژدەیەم: پزیشك: پزیشكی مۆڵەتدراوە، بە پێی یاسای بەركاری سەندیكای پزیشكان، كە لانیكەم بڕوانامەی بەكالۆریۆسی لە پزیشكییدا، لە زانكۆیەك لە زانكۆكانی هەرێم، یان هاوتاكەی بەدەستهێنابێت.نۆزدەیەم: دەرمانساز: دەرمانسازی مۆڵەتدراوە، بەپێی یاسای بەركاری سەندیكای دەرمانسازان، كە لانیكەم بڕوانامەی بەكالۆریۆسی لە دەرمانسازییدا، لە زانكۆیەك لە زانكۆكانی هەرێم، یان هاوتاكەی بەدەستهێنابێت.بیستەم: لیژنەی باڵا: لیژنەی باڵای نەهێشتنی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكانی پێكهێنراوە بەپێی حوكمەكانی ئەم یاسایە.بیست و یەكەم:گەڕانەوە: دووبارەكردنەوەی هەمان تاوان یان زیاتر لە تاوانێك، لەوانەی كە لەم یاسایەدا دەقنووسكراوە، دوای دەرچوونی حوكمی كۆتایی لەسەر تاوانی پێشتر.ماددەى (2):ئامانجەكانی ئەم یاسایە ئەمانەی خوارەوەیە:یەكەم: خۆپاراستن لە ئالودەبوون بە هەریەكێك لە ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكان و خراپ بەكارهێنانیان، و چارەسەركردنی كەسانی ئالوودەبوو لە نەخۆشخانەكانی تایبەتكراو بە چارەسەریی.دووەم: پەرەپێدانی دەزگاكانی هەرێم، ئەوانەی پەیوەندیدارن بە نەهێشتنی بازرگانیپێكردنی ناڕەوا بە ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یان پێشینە كیمیاییەكان، یاخود خراپ بەكارهێنانیان.سێیەم: چرٍكردنەوەی ڕێكارەكانی نەهێشتنی بازرگانیپێكردن و ئاڵوگۆركردنی ناڕەوای ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یاخود پێشینە كیمیاییەكان، و سنورداركردنی بڵاوبوونەوەیان.چوارەم: مسۆگەركردنی جێبەجێكردنی كارای پەیماننامە نێودەوڵەتییەكانی پەیوەندیدار بەو ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییانەی، كە كۆماری عێراق پەسەندی كردون، یان تیایاندا ئەندامە، بۆ ئەوەی لە هەرێمیشدا كارپێكراوبن.پێنجەم: فەراهەمكردنی دروستیی مامەڵەكردن بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان، بۆ مەبەستی پزیشكی و زانستی و پیشەسازی.بەشی دووەملیژنەی باڵای نەهێشتنی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكانماددەى (3):یەكەم: لیژنەیەك لە وەزارەت بەناوی (لیژنەی باڵای نەهێشتنی ماددە هۆشبەرە و كارتێكارە عەقڵییەكان) پێكدەهێنرێت.دووەم: لیژنەی باڵا، بە سەرۆكایەتی وەزیر دەبێت و جێگرەكەشی، (جێگری ئاسایشی گشتی هەرێم)دەبێت.سێیەم: ئەندامانی لیژنەی باڵا، لەمانەی خوارەوە پێكدێت:1- بەرێوەبەری گشتی فەرمانگەی كاروباری هونەریی لە وەزارەت.2- بەرێوەبەری چاودێری تەندروستی دەروونی.3- بەرێوەبەری پەیمانگەی پزیشكی دادیی.4- بەرێوەبەری دەستەی گومرگەكان.5- بەرێوەبەری پۆلیسی گومرگ.6- نوێنەرێكی هەریەكە لەم لایەن و وەزارەتانەی خوارەوە، كە پلەی هیچ كامیان لە بەڕێوەبەری گشتیی كەمتر نەبێت:أ- دیوانی ئەنجوومەنی وەزیران.ب- وەزارەتی داد.ج- وەزارەتی دارایی و ئابووری.د- وەزارەتی كار و كاروباری كۆمەڵایەتی.هـ- وەزارەتی كشتوكاڵ و سەرچاوەكانی ئاو.و- وەزارەتی ناوخۆ.ز- دەزگای ئاسایش.7- نوێنەری هەریەكە لە سەندیكاكانی پزیشكان و دەرمانسازان.چوارەم: وەزیر فەرمانبەرێكی وەزارەت كە پلەی وەزیفی لە بەڕێوبەر كەمتر نەبێ، وەك بڕیاردەری لێژنەی باڵا دەستنیشان دەكات.پێنجەم: سەرۆكی لیژنەی باڵا بۆی هەیە بانگهێشتی هەرشارەزایەك لە بواری نەهێشتنی بازگانیپێكردنی ناڕەوا بە ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكان بكات، بە مەبەستی وەرگرتنی بۆچوونی، بێ ئەوەی مافی دەنگدانی هەبێت.ماددەى (4):یەكەم: لیژنەی باڵا لانیكەم مانگی جارێك لەسەر بانگهێشتی سەرۆكەكەی كۆدەبێتەوە، سەرۆك بۆی هەیە لە هەر كاتێكی دیكەی پێویستدا، بانگهێشت بۆ كۆبوونەوە بكات.دووەم: ڕێژەی یاسایی كۆبوونەوەی لیژنەی باڵا بە ئامادەبوونی (2/3) دوو لەسەر سێی ئەندامانی تەواو دەبێت، و لە حاڵەتی ئامادەنەبوونی سەرۆكدا، جێگرەكەی سەرۆكایەتی كۆبوونەوەكە دەكات.سێیەم: بڕیارەكانی لیژنەی باڵا لەڕێگەی دەنگدان و بە زۆرینەی ژمارەی ئامادەبووانی دەنگدەر وەردەگیرێت، ئەگەر دەنگەكان یەكسان بوون، ئەوكات ئەو لایەنەی دەنگی سەرۆكی لەگەڵدایە، پێشدەخرێت.ماددەى (5):لیژنەی باڵا ئەم ئەركانەی خوارەوە لە ئەستۆ دەگرێت:یەكەم: دانانی سیاسەتی گشتی بۆ هاوردەكردنی هەر جۆرێكی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان، هەناردەكردن، گواستنەوە، بەرهەمهێنان، دروستكردن، گرتنەوە، شیكردنەوە، چاندن، بەخاوەنبوون، دەستداری و بەدەستهێنان (إحراز)، بازرگانیپێكردن، كڕین، فرۆشتن، ڕادەستكردن، وەرگرتن، نووسینی بەراچێتەی پزیشكیی، پێدانی لە دەرمانخانەكان و هێنانی بەهەر رێگایەك، یان نێوەندگیریكردن لە هەریەكێك لەم كردانە بۆ مەبەستەكانی پزیشكی یان زانستی یاخود پیشەسازی، بەو مەرجەی بەپێی مۆڵەتی وەزیر بێت، لە چوارچێوەی سیاسەتی گشتیی هەرێمدا.دووەم: هەماهەنگیكردن و هاریكاریی لەگەڵ وەزارەت و لایەنەكانی دیكەی تایبەتمەند لە كاروباری ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان لە هەرێم، بۆ بەدیهێنانی ئامانجەكانی ئەم یاسایە.سێیەم: هەماهەنگیكردن لەگەڵ لایەنە تایبەتمەندەكانی حكومەتی فیدراڵی بۆ هێنانەدیی ئامانجەكانی ئەم یاسایە.چوارەم: دانانی ستراتیژی نیشتمانیی گشتگیر بۆ نەهێشتنی بازرگانیپێكردنی ناڕەوا بە ماددە هۆشبەرەكان و خراپ بەكارهێنانی كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان، سەرەڕای ئامادەكردنی پلان و پرۆگرام بۆ جێبەجێكردنیان.پێنجەم: گرتنەبەری رێوشوێنی پێویست بۆ نەهێشتنی دیاردەی بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكان و خراپ بەكارهێنانی كارتێكارە عەقڵییەكان، بەپێیی میتۆدێكی زانستی، چاكسازیی و چارەسەركاریی كەسانی ئالوودەبوو.شەشەم: دیاریكردنی بڕی ئەو ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵی و پێشینە كیمیاییانەی، كە دەبێت ساڵانە هاوردەبكرێن یان هەناردەبكرێن یان بگوازرێنەوە یان بەرهەمبهێنیرێن، یاخود بۆ مەبەستەكانی زانستیی و پزیشكیی بچێندرێن.حەوتەم: سوودوەرگرتنی ساڵانە لە ڕۆژی جیهانیی نەهێشتنی ماددە هۆشبەرەكان، بۆ مەبەستی بڵاوكردنەوەی هۆشیاریی گشتیی سەبارەت بە مەترسیەكانی بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكان، یان بازرگانیپێكردنی ناڕەوا پێیان، یاخود خراپ بەكارهێنانی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان، و هاندانی رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی، پەیوندیدار بە پرسەكانی نەهێشتنی بازرگانیپێكردنی ناڕەوا بە ماددەی هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، یان خراپ بەكارهێنانیان، و كۆمەككردنیان لەڕووی مەعنەوییەوە.هەشتەم: هاندانی لێكۆڵینەوە و توێژینەوەی زانستی لە بوارە جیاجیاكانی تایبەت بە نەهێشتنی بازرگانیپێكردنی ناڕەوا بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان و خراپ بەكارهێنانیان، ئەنجامدانی پێشبڕكێی ساڵانە، و بەخشینی پاداشتی ماددی و هاندان و بەخشینی خەڵاتی نەختینە بە سەركەوتووان.نۆیەم: پێشنیازكردن بۆ دامەزراندن و پەرەپێدانی دامەزراوەی تەندروستیی تایبەت بە چارەسەركردنی كەسانی ئالودەبوو بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، و دەستەبەركردنی پێداویستیە بنەڕەتیەكانی، لە فەرمانبەرانی لێهاتوو بۆ ئەم چارەسەرییە، لەگەڵ ئامێر و كەرەستەی پێویست.دەیەم: گرێبەستكردن لەگەڵ شارەزایانی خاوەن لێهاتوویی زانستی و پراكتیكی، بۆ سوود وەرگرتن لێیان لەهەر بوارێك لەو بوارانەی هاوكاربێت لە هێنانەدی ئامانجەكانی ئەم یاسایە.یازدەیەم: پێكهێنانی لیژنەی تایبەتمەند لەهەر كاروبارێك لە كاروبارەكانی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان.دوازدەیەم: هاندانی كادیرە پزیشكیی و كۆمەڵایەتییەكان بۆ كاركردن لەو دامەزراوانەی پەیوەندیدارن بە نەهێشتنی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان و چارەسەركردنی ئالوودەبووان بە ماددە هۆشبەرەكان.سیانزدەیەم: نوێكردنەوەی ئەو خشتانەی كە هاوپێچی ئەم یاسایەن لە (1 تا 11)، بەجۆرێك كە بگونجێت لەگەڵ ئەو ڕێكەوتننامە نێودەوڵەتییانەی لەلایەن كۆماری عێراقی فیدراڵەوە واژۆكراون و پەیڕەودەكرێن و هەروەها بە سوود وەرگرتن لە ڕێكخراوی تەندورستی جیهانی.ماددەى (6):بەرێوەبەرایەتی گشتیی نەهێشتنی ماددە هۆشبەرەكان لە دەزگای ئاسایش، ئەم ئەركانەی لە ئەستۆ دەبێت:یەكەم: بەرەنگاربوونەوەی ئەو تاوانانەی ئەم یاسایە سزای لەسەر داناون، و دەستگیركردنی ئەنجامدەرانی.دووەم: گرتنی (ضبط) ئەو ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییانەی بە پێچەوانەی حوكمەكانی ئەم یاسایە، بازرگانیان پێوەدەكرێت.سێیەم: هاوكاریكردن لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەكان لە هەرێم و كۆماری عێراق، ئەوانەی تایبەتمەندن لە كاروباری ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، بەهەماهەنگی لەگەڵ لیژنەی باڵا.چوارەم: دۆكیومێنتكردنی داتای تایبەت بەو كەسە عێراقی و بیانیانەی لەسەر تاوانی بازرگانپێكردنی ناڕەوا بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان حوكمدراون، و بەدواداچوونی چاڵاكییەكانی ئێستایان، بۆ خۆپاراستن لە دووبارە گەڕانەوەیان بۆ ئەنجامدانی تاوانی نوێ، و گرتنەبەری ڕێوشوێنی یاسایی پێویست بۆ ئەم خۆپاراستنە.پێنجەم: چاودێریكردنی ئەو كەسانەی بەپێی ئەم یاسایە مۆڵەتدراون بە هاوردەكردن یان هەناردەكردن یان گواستنەوە یان دروستكردن، یاخود دەستداریی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی، بۆ دڵنیابوون لە پابەندبوونیان بە سنوورەكانی رێوشوێنە دیاریكراوەكانی ئەو مۆڵەتانە، و گرتنەبەری رێوشوێنی یاسایی بەرامبەر بە سەرپێچیكاران. ئەنجامدانی ئەو پرۆسەی چاودێریكردنەش كەلەم بڕگەیەدا دەقنووسكراوە، بە هەماهەنگی نێوان وەزارەت و سەندیكای دەرمانسازان دەبێت.شەشەم: چاودێریكردنی نێوەندەكانی گواستنەوە، بۆ زامنكردنی بەكارنەهێنانی ئامرازەكانی گواستنەوە لە ئەنجامدانی تاوانێك كە بەپێی ئەم یاسایە سزای بۆ دانراوە، و ئەمەش بەهەماهەنگی لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەكاندا دەبێت.حەوتەم: ئاڵوگۆڕكردنی زانیاری لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەكان، لە عێراق و وڵاتانی دراوسێ و لایەنی نێودەوڵەتی پەیوەندیدار بە كاروباری ماددە هۆشبەرەكان، بۆ بەدەست هێنانی زانیاری سەبارەت بە تۆڕەكانی بازرگانی كردن بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیەكان، بەپێی چوارچێوە و رێكارە یاساییەكان و لە ڕێگەی دەسەڵاتە كارگێڕی و دیبلۆماسیەكانی تایبەتمەند لە هەرێم.هەشتەم: جێبەجێكردنی حوكمە دادوەرییەكان، لەگەڵ فەرمانەكانی دەستگیركردن، كە لە لایەنە عێراقییە رێپێدراوەكان لەڕووی یاساییەوە دەرچوون، و تایبەتن بەو تۆمەتبار و حوكمدراوانەی لە هەرێمن.نۆیەم: جێبەجێكردنی رێككەوتننامەكانی هاوكاریی یاسایی و دادوەریی و ئەمنی، سەبارەت بە تۆمەتباران و حوكمدراوانی بیانی، كە لە هەرێمدا لەسەر پرسەكانی بازرگانیكردن بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، یان خراپ بەكارهێنانیان دەستگیر كراون، و ڕادەستكردنی تاوانباران لە نێوان عێراق و وڵاتانی دیكەدا، بەپێی ئەورێسایانەی لەم بارەیەوە پەیڕەودەكرێن، بە هەماهەنگیی لەگەڵ لایەنە فیدراڵییە پەیوەندارەكان، لە ڕێگەی لایەنە باڵاكانی تایبەتمەند لە هەرێم.دەیەم: هاوكاریكردن لەگەڵ وەزارەت، لە چوارچێوەی پرۆگرامەكانی ستراتیژییەتی نیشتمانیی بەرەنگاربوونەوەی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، بۆ رێكخستنی خولی راهێنان بۆ كارمەندەكانی بواری ئاسایشی ئەم بەرێوەبەرایەتیە گشتییە، لە بواری نەهێشتنی بازرگانیپێكردنی ناڕەوا، یان خراپ بەكارهێنانی كارتێكارە عەقڵییەكان، لە پێناوی پەرەپێدانی لێوەشاوەیی و گەشەپێدانی ئەزمونیان.ماددەى (7):یەكەم: وەزارەتی كارو كاروباری كۆمەڵایەتی بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەت، سەنتەرێكی شیاندنەوەی كەسانی ئالوودەبوو بە بەكارهێنانی ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكان دادەمەزرێنێت، و بەپێی پێویست سەنتەری دیكە لە پارێزگاكان دەكاتەوە.دووەم: ئەو سەنتەرەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیەدا دەقنووسكراوە، تایبەت دەبێت بەوانەی بە بڕیاری دادوەریی ئازاد (افراج) دەكرێن، یاخود لە فەرمانگەی چاكسازیی یان فەرمانگەی چاكسازیی نەوجەوانان بە كۆتاییهاتنی حوكمەكانیان ئازاد دەبن، یان لە نەخۆشخانە دەهێنرێنە دەرەوە یان هامشۆكردنیان بۆ نۆرینگەی دەروونی - كۆمەڵایەتی ڕادەگیرێت، و لیژنەكانی پەیوەندیدار بە بارەكانیان بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەت، بڕیار لەسەر بارودۆخیان و پابەندكردنیان بە پرۆگرامەكانی شیاندنەوە دەدەن.سێیەم: سەنتەرەكە، پرۆگرامێكی گونجاو بۆ شیاندنی ئارەزوومەندان بۆ فێربوونی پیشەیەكی گونجاو لەگەڵ لێوەشاوەییان و خستنەسەركاریان ، بەجۆرێ كە داهاتێكی گونجاویان بۆ مسۆگەر بكات، دادەنێت، سەرەڕای بەدواداچوونی جێبەجێكردنی بەرنامەكانی دیكەی چاودێریكردنی بڕیارلێدراو بۆیان.چوارەم: سەنتەرەكە بۆی هەیە بۆ جێبەجێكردنی پرۆگرامەكەی، پشت بە پسپۆری دەروونی و كۆمەڵایەتی و ڕێنوێنیكاری ئاینیی لێهاتوو ببەستێت.پێنجەم: سەنتەرەكە لە ئاستی بەرێوەبەرایەتیدا دەبێت، و فەرمانبەرێكی خاوەن شارەزایی و پسپۆریی، كە ساڵانی خزمەتی لە (10) دە ساڵ كەمتر نەبێت سەرۆكایەتی دەكات.بەشی سێیەممۆڵەتی هاوردەكردن و هەناردەكردن و گواستنەوە و مەرجەكانیماددەى (8):یەكەم: هاوردەكردنی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان، هەناردەكردنیان و گواستنەوەیان، بە مۆڵەت یان بەڕەزامەندی وەزیر دەبێت، دوای ئەوەی ڕەزامەندی لایەنە تایبەتمەندەكانی ئاسایشی بۆ وەردەگیرێت.دووەم: مۆڵەت بۆ ماوەی یەك ساڵە و دەكرێت نوێبكرێتەوە.سێیەم: لە پێدانی مۆڵەتدا، بڕی دیاریكراوی ئەو ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یان پێشینە كیمیاییە ڕەچاودەكرێت، كە لیژنەی باڵا ڕەزامەندی لەسەر هاوردەكردنی یان هەناردەكردنی یاخود گواستنەوەی داوە، لە هەمان ئەو ساڵەدا كە مۆڵەتەكەی تێدا دەدرێت.ماددەى (9):نابێت ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی یان پێشینەی كیمیایی، هاوردە یان هەناردە یان بگوازرێتەوە، یاخود بچێندرێت یان بەرهەمبهێنرێت یان دروستبكرێت، یاخود خاوەندارێتی بكرێت یان بەكاربهێندرێت، یاخود دەستداربكرێت یان بەدەستبهێنیرێت یان كڕین و فرۆشتنی پێوە بكرێت، یاخود ڕادەستبكرێت یان بازرگانی پێوە بكرێت یان لە ڕووی پزیشكییەوە سەرفبكرێت یان بە نووسینی راچێتەی پزیشكی بدرێت، یاخود سەودای پێوە بكرێت یان بەهەر سیفەتێك بێت دەستی لێهەڵبگیرێت یان نێوەندگیری لە یەكێك لەو كردانەی سەرەوەدا بكرێت، بێجگە لە مەبەستەكانی پزیشكی یان زانستی، و تەنها بەپێی ئەو حاڵەت و مەرجانەشی، كە لەم یاسایەدا دەقنووسكراون.ماددەى (10):یەكەم: ئەو مۆڵەتەی كە لە ماددەی (8)ی ئەم یاسایەدا دەقنوسكراوە، تەنها بەم لایەنانەی خوارەوە دەدرێت:1- فەرمانگەكانی هەرێم و پەیمانگە زانستییەكان و ناوەندەكانی توێژینەوەی زانستی دانپێدانراو، كە پسپۆرییەكانیان پێویستی بە بەكارهێنانی ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكانە.2- خاوەنی كارگەكانی شیكردنەوەی كیمیایی یان پیشەسازیی یان خۆراكی یان هەر شتێكی دیكە، كە كارەكانیان پێویستی بە بەكارهێنانی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵییە.3- خاوەنی ئەو كارگە و شوێنانەی مۆڵەتدراون بە دروستكردنی ئەو دەرمانانەی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی دەخرێتە ناو پێكهاتەكانیانەوە.4- نووسینگەكانی ڕاگەیاندنی تایبەت بە دەرمانی مۆڵەتپێدراو.دووەم: وەزیر بەبڕیارێكی هۆدار، بۆی هەیە پێدانی مۆڵەت ڕەتبكاتەوە ئەگەر ئەو مەرجانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون، دەستەبەر نەبووبن.سێیەم: بڕیاری وەزیر بە ڕەتكردنەوە، شیاوی تانەلێدانە بەپێی حوكمەكانی یاسای بەركاری ئەنجومەنی شورای هەرێمی كوردستان - عێراق، یان هەر یاسایەكی دیكە كە جێگای دەگرێتەوە.ماددەى (11):یەكەم: پێویستە ئەو كەسەی مۆڵەتی هاوردەكردن یان هەناردەكردن یان گواستنەوەی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی یان پێشینەی كیمیایی پێدراوە، داواكارییەك پێشكەشی وەزارەت بكات، و تێیدا ناوی خۆی و ناونیشانی كارەكەی و ناوی ئەو ماددە هۆشبەرە یان كارتێكارە عەقڵیە بخاتەڕوو كە بەنیازە هاوردەی بكات یان بیگوازێتەوە، لەگەڵ سروشت و پێكهاتە و بڕەكەی، هەروەها ئەو مۆڵەتی هاوردەكردن یان هەناردەكردن یاخود گواستنەوەیەیەی كە لەلایەن حكومەتی ئەو وڵاتەوە پێیدراوە كە ماددەكەی لێهاوردەكراوە، سەرەڕای ئەو هۆكارانەی كە بوونەتە پاساو بۆ ئەو كارەی،و رێكەوتەكەی بە نزیكەیی، لەگەڵ تەواوی ئەو زانیارییانەی كە وەزارەت لێی داوادەكات.دووەم: وەزیر بۆی هەیە داواكارییەكە قبوڵ بكات یان ڕەتبكاتەوە یاخود ئەو بڕەی تێیدا دیاریكراوە كەمبكاتەوە، بەڕەچاوكردنی ئەو مەبەست و حاڵەت و مەرجانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون.ماددەى (12):یەكەم: ئەو ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یاخود پێشینە كیمیاییانەی دەگەنە فەرمانگەیەكی گومرگی، نابێت ڕادەستبكرێن، تەنها بەو موڵەتی ڕاكێشانە (اجازە السحب) نەبێت كە وەزیر یان ئەوەی وەزیر ڕایدەسپێرێت دەریدەكات، و دەبێت تەواوی زانیارییە پێویستەكانیشی لەسەر نووسرابێت.دووەم: پێویستە فەرمانگەكانی گومرگ، لە دەروازە سنورییەكان و فڕۆكەخانەكان، لە حاڵەتەكانی هاوردەكردن یان هەناردەكردن یاخود گواستنەوە بە تێپەڕبوون (ترانزێت)، مۆڵەتی هاوردەكردن یان هەناردەكردن یاخود گواستنەوە لە كەسانی پەیوەندیدار وەربگرن، و ڕەوانەی وەزارەتی بكەنەوە، وێنەیەكیش لەم مۆڵەتە لەلای فەرمانگەكانی گومرگ یان فرۆكەخانە و كەسی پەیوەندیدار بپارێزرێت، بەو مەرجەی هێنانە ناوەوەی بۆ لایەنی هاوردەكار، بە پاسەوانیی گومرگی بێت.سێیەم: ئەگەر لە ماوەی (90) نەوەد ڕۆژ لە ڕێكەوتی دەرچوونیەوە كاری پێنەكرێت، مۆڵەتەكە بە هەڵوەشاوە دادەنرێت، لەكاتی پێویستیشدا وەزیر بۆ هەیە ئەم ماوەیە بۆ ماوەیەكی هاوتا درێژبكاتەوە.ماددەى (13):یەكەم: ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی یاخود پێشینەی كیمیایی، تەنها لەو بارەدا هاوردە دەكرێت، كە لە ڕێكەوتی دەرچوونی مۆڵەتی هاوردەكردنەكەدا، لە تۆمارنامەكانی وەزارەتدا تۆماربێت، شیابوونی بۆ بەكارهێنان سەلمێنرابێت، و وەكیەك بێت لەگەڵ ئەو خەسڵەت و زانیارییانەی لە مۆڵەتی هاوردەكردنەكەدا هاتوون، بەپێی ڕاپۆرتی تاقیگەكانی چاودێریكردنی دەرمان.دووەم: وەزارەت ڕێكارەكانی دڵنیابوون لە شیاوبوون و وەكیەكی، بە ڕێنماییەك رێكدەخات، كە وەزیر دەریدەكات.ماددەى (14):نابێت ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی یاخود پێشینەی كیمیایی، لەناو پاكێجێكدا كە ماددەی دیكەی تێدابێت، هاوردە یان هەناردە بكرێت یاخود بگوازرێتەوە، بەڵكو دەبێت ناردنی (تەنانەت ئەگەر وەك نموونەش بێت)، لەناو پاكێجی دڵنیایی لەسەركراودا بێت، و تێیدا ناوی تەواوەتی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یان پێشینە كیمیاییەكەی لەسەر نووسراوبێت، و سروشت و پێكهاتە، بڕ و ڕێژە، ڕێكەوتی بەرهەمهێنان و بەسەرچوونیشی لەسەر بێت.ماددەى (15):یەكەم: ئەو مۆڵەتەی لە ماددەی (8)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراوە، بەمانەی خوارەوە، نادرێت:1- ئەوەی لەسەر تاوانێك یان كەتنێكی ئابڕووبەر حوكمدراوە.2- ئەوەی بە یەكێك لەو تاوانانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون، حوكمدراوە.دووەم: ئەو مۆڵەتەی لە ماددەی (8)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراوە، بە هەڵوەشاوە دادەنرێت، ئەگەر خاوەنەكەی حوكمێكی بنبڕی، بە یەكێك لەو تاوانانە یان سزایانەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیەدا هاتوون، لەسەر دەربچێت.سێیەم: مۆڵەتی بازرگانیكردن بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان، تەنها دەدرێتە كەسێكی دەرمانسازی مۆڵەتدراو، یان كارگەیەكی دەرمان، یاخود ئەو لایەنانەی لە ماددەی (10)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراون.چوارەم: خاوەنی ئەو شوێنانەی مۆڵەتدراون بە بازرگانیكردن بە ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یاخود پێشینە كیمیاییەكان، بۆیان نیە شوێنەكانیان یان ئەو ماددانەی تیایاندایە، بفرۆشن یان ڕادەستی بكەن یاخود دەستیلێهەڵبگرن، تەنها بۆ ئەو لایەنانە نەبێت كە لە بڕگەی (یەكەم)ی ماددەی (10)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراون، یان بۆ ئەو كەسانەی بەپێی یاسای پەیڕەوكردنی پیشەی دەرمانسازیی بەركار ژمارە (40)ی ساڵی 1970 یان هەر یاسایەك كە جێگەی دەگرێتەوە، مۆڵەتپێدراون بازرگانی بكەن بەو ماددانەوە، بەو مەرجەی لایەنی پەیوەندیدار لە وەزارەت ئاگاداربكرێتەوە، و ئەولایەنانەشی كە لەم مامەڵانەدا بەشدارن، بخرێنە ڕوو.پێنجەم: وەزیر بەڕێنمایی مەرجی پێویستی ئەو شوێنە دیاریدەكات، كە بۆ بازرگانیكردن بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان، مۆڵەتی پێدەدرێت.بەشی چوارەمڕەچێتەی پزیشكان و سەرفكردنی ماددەی هۆشبەر یانكارتێكاری عەقڵیی لەلایەن دەرمانسازانەوەماددەى (16):یەكەم: جگە لە مەبەستی چارەسەركردنی پزیشكی، و تەنها بەپێی ئەو ڕێنمایی و رێوشوێنانەی وەزارەت لەم بارەیەوە دەریاندەكات، پزیشك بۆی نیە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی بۆ هیچ نەخۆشێك بنووسێت.دووەم: پزیشك نابێت هیچ بڕێك لە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی بۆ مەبەستی بەكارهێنانی تایبەت، بۆ خۆی بنووسێت. ماددەى (17):یەكەم: دەرمانساز بۆی نیە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكارى عەقڵیی سەرف بكات، تەنها بەپێی ڕەچێتەیەكی ئوسوڵیی نووسراو لەلایەن پزیشكێكەوە یان بەپێی پسوولەی مۆڵەتی بەخشراو لەلایەن وەزارەتەوە نەبێت، كە تێیدا ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان و بڕەكانیان دیاریدەكات، و پێویستە وەزارەت و لایەنە پەیوەندیدارەكان پسووڵە و ڕەچێتەكان بە یەك شێوە رێكبخەن لە نەخۆشخانە و نۆرینگەكانی حكومی و ئەهلی.دووەم: وەزیر بەیانێك دەردەكات، بەو مەرج و زانیاریانەی پێویستن بۆ بەدەستهێنانی پسوولەی مۆڵەتی دەقنووسكراو لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیەدا، لەگەڵ ئەو لایەنە كارگێڕییەی تایبەتمەند دەبێت بە پێدانی پسوولەی مۆڵەتەكە، و ئەو بڕە دیاریكراوەی ماددەكە كە نابێت لەوە زیاتر بۆ خاوەنی پسوولەكە سەرفبكرێت.سێیەم: پسوولەی مۆڵەت تەنها بەم كەسانەی خوارەوە دەدرێت:1- پزیشك.2- ئەو پزیشكانەی، نەخۆشخانە و سەنتەرە تەندروستییەكان بەهۆی نەبوونی دەرمانساز تێیاندا، دەستنیشانیان دەكەن.ماددەى (18):وەزیر رێنمایی دەردەكات، تێیدا دەستنیشانی ئەو زانیاریی و مەرجانە دەكات، كە دەبێت لە رەچێتە پزیشكیەكان و پسولەكانی مۆڵەتدا دەستەبەربن، بەپێی ئەو رەچێتە و پسولانەش وەسفی ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكان لە دەرمانخانەكاندا بۆ سەرفكردن دەكرێت، و دەستنیشانی ماددەكە و ئەو بڕەش دەكرێت كە نابێت مانگانە لەوە زیاتر بۆ نەخۆش سەرف بكرێت.ماددەى (19):بە بەیانێك كە وەزیر دەریدەكات، چۆنیەتی ئاڵوگۆرپێكردنی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، لە نەخۆشخانە و بنكە تەندروستییەكان و ئەو یەكانەی سەربەوانن، لە كەرتی گشتی و تێكەڵاو و تایبەت، یان سەر بە ڕێكخراوێكی نا حكومین و خزمەتگوزاریی و چاودێریی تەندروستی پێشكەشی نەخۆش دەكەن، دیاریدەكرێت.بەشی پێنجەمدروستكردنی ئەو گیراوە پزیشكییانەی ماددەی هۆشبەر وكارتێكاری عەقڵیی یان پێشینەی كیمیایی لەخۆدەگرنماددەى (20):یەكەم: كارگەكانی دەرمان تەنها دوای وەرگرتنی مۆڵەتێك بە هەمان ڕێكاری دەقنووسكراو لە ماددەی (8)ی ئەم یاسایە ، دەتوانن ئەو گیراوە پزیشكیانە دروستبكەن كە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵی یاخود پێشینەی كیمیایی، دەچێتە نێو پێكهاتەكانیانەوە.دووەم: كارگەكانی دەرمان بۆیان نیە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵی یاخود پێشینەی كیمیایی بەدەستهاتوو بەكاربهێنن، تەنها لە دروستكردنی گیراوەی پزیشكیدا نەبێت، بەپێی ڕێنمایی وەزارەت. بەشی شەشەمئەو ڕووەكانەی چاندنییان قەدەغەیەماددەى (21):جگە لە مەبەستەكانی پزیشكی یان زانستی، و تەنها لەو حاڵەتانەی كە بەپێی ئەم یاسایە ڕێگا پێدراون، چاندن یان هاوردەكردن یان هەناردەكردن، یاخود خاوەندارێیتیكردن یان بەدەستهێنان یان دەستداری یاخود كڕین یان فرۆشتن یان گواستنەوە یان ڕادەستكردن یان ئاڵوگۆڕیپێكردن، یاخود دەستلێهەڵگرتن یان نێوەندگیریی لە هەر كردەیەك لەوانەی سەرەوە، بۆ ئەو ڕووەكانە قەدەغەیە، كە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی هاتوو لە خشتەی (یەكەم)ی هاوپێچی ئەم یاسایەیان لێبەرهەمدێت، لەتەواوی قۆناغەكانی گەشەكردنیان و تۆوەكانیشیان، لەو ڕووەكانەش (خەشخاش)، (ئەفیۆن) ، ڕووەكی گوش (قنب)، دەوەنە كۆكا (جبنة الكوكا)، (قات) و ئەو ڕووەكانەشی كە ئەمانە لەخۆدەگرن و لەڕووی بۆهێڵەوە هەمواركراون و كاریگەری هەمان ماددەی هۆشبەریان هەیە.بەشی حەوتەمتۆماركردنی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی وپێشینە كیمیاییەكان، چاودێریكردن و پشكنینیانماددەى (22):یەكەم: پێویستە لەسەر بەرپرسانی دەرمانخانەكان و ئەو شوێنانەی مۆڵەتدراون بە هاوردەكردنی ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یاخود پێشینە كیمیاییەكان یان بەكارهێنانیان، دەرخستەیەكی واژۆكراو بە وردەكارییەوە، بنێرن بۆ ئەو لایەنە كارگێرییەی وەزارەت دیاریدەكات، سەبارەت بەو ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییانەی وەریانگرتووە و سەرفیان كردوون وئەوەشی كە ماوەتەوە، لەماوەی (7) حەوت رۆژ لە رێكەوتی بەسەرچوونی وادەی ئەو (90) نەوەد رۆژەی لە بڕگەی (سێیەم)ی ماددەی (12)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراوە، و بەپێی ئەو كلێشانەی كە وەزارەت بۆ ئەم مەبەستە ئامادەیان دەكات، ئەمەش بەسەر تەواوی دامەزراوە تەندروستییە حكومی و ناحكومی و نۆرینگەكانی پزیشكانیشدا پیادە دەكرێت.دووەم: لە وەزارەت داتا بەیسێك سەبارەت بە ڕەسید و بڕ و جۆری ماددە هۆشبەرەكان و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمییایەكان، بۆ رێكخستنی بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە، دادەنرێت.ماددەى (23):یەكەم: لە وەزارەت بانكێكی زانیاریی دروستدەكرێت، تایبەت دەبێت بەو كەس و لایەنانەی مۆڵەتدراون بە هاوردەكردن، هەناردەكردن و گواستنەوە، دروستكردنی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان.دووەم: ئەو زانیارییانەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیەدا دەقنووسكراون، هەریەكەیان بۆ ماوەی (20) بیست ساڵ لە ڕێكەوتی دوایین تۆمارەوە، دەپارێزرێن.سێیەم: ئەو رەچێتە پزیشكیانەی لە ماددەی (17)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراون، بۆ ماوەی (5) پێنج ساڵ لەو ڕێكەوتەی لەسەری جێگیركراوە، دەپارێزرێن.ماددەى (24):یەكەم: وەزارەت پابەند دەبێت بە ئاگاداركردنەوەی لایەنی پەیوەندیدار لە دەروازە سنوورییەكان و دەسەڵاتی گومرگی لە هەرێم، سەبارەت بە سروشت و جۆر و بڕی ئەو ماددە هۆشبەرانەی خواست لەسەر هاوردەكردنیان هەیە، لەگەڵ ڕاسپاردنی دەرمانسازێك لە هەر دەروازەیەكی سنورییدا بۆ پشكنینی ئەو ماددانە و بەراوردكردنیان لەگەڵ مۆڵەتی هاوردەكردنەكە، و ئامادەكردنی كۆنووسێك لەو بارەیەوە، كە وێنەیەكی ڕادەستی هەریەك لەلایەنی پەیوەندیدار لە دەروازەكان و دەسەڵاتی گومرگی لە هەرێم و وەزارەتیش، دەكرێت.دووەم: ئەو ماددە هۆشبەرانەی بەپێی ئەو ڕێكارانەی بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە وەرگیراون، ڕەوانەی كۆگاكانی دەرمانی وەزارەت دەكرێن، و دواتریش ڕادەستی لایەنە هاوردەكارەكان دەكرێن.بەشی هەشتەمسزاكانماددەى (25):هەر كەسێك یەكێك لەم كردارانەی خوارەوە ئەنجام بدات، بە لەسێدارەدان یان زیندانیكردنی هەتاهەتایی سزا دەدرێت:یەكەم: ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی یان پێشینەی كیمیایی، هاتوو لە خشتەی ژمارە (یەكەم)ی هاوپێچی ئەم یاسایە، یان ڕووەكێك لەو ڕووەكانەی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی لێبەرهەمدێت، بە مەبەستی بازرگانیپێكردنی، بەدەر لەو حاڵەتانەی یاسا مۆڵەتیپێداون، هەناردە یان هاوەردە كردبێت.دووەم: ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی، بە مەبەستی بازرگانیپێكردن، بەرهەمهێنابێت یان دروستیكردبێت، بەدەر لەو حاڵەتانەی یاسا مۆڵەتیپێداون.سێیەم: بە مەبەستی بازرگانیپێكردن ڕووەكێكی چاندبێت، كە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی لێبەرهەمدێت، یان ڕوەكێكیی لەو ڕووەكانە لە هەر قۆناغێك لە قۆناغەكانی گەشەكردنی، هێنابێت یان هاوردە یان هەناردە كردبێت، یان بازرگانی بە تۆوەكەی كردبێت، بەدەر لەو حاڵەتانەی یاسا مۆڵەتیپێداون.ماددەى (26):یەكەم: هەر كەسێك یەكێك لەم كردارانەی خوارەوە ئەنجام بدات، ئەوا بەزیندانیكردنی هەتاهەتایی یان كاتی و پێبژاردنێك كە كەمتر نەبێت لە (30.000.000) سی ملیۆن دینار و زیاتر نەبێت لە (90.000.000) نەوەد ملیۆن دینار سزا دەدرێت:1- ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی یان پێشینەی كیمیایی، هاتوو لە خشتەی ژمارە (یەكەم)ی هاوپێچی ئەم یاسایەی، بەدەستهێنابێت یان دەستداری كردبێت یاخود كڕیبێتی یان فرۆشتبێتی یان ڕادەستی كردبێت یان وەریگرتبێت یان گواستبێتیەوە یان دەستی لێهەڵگرتبێت یان ئاڵوگۆریپێكردبێت یان سەرفیكردبێت بە هەر سیفەتێك، یاخود نێوەندگیریی لە یەكێك لەو كردانە كردبێت ، بە مەبەستی بازرگانیپێكردنی بەهەر شێوەیەك بێت، بەدەر لەو حاڵەتانەی یاسا مۆڵەتیپێداون.2- ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی، بۆ بەكارهێنان پێشكەشی كەسی دیكە كردبێت، یان بەشدار بووبێت یان هاندەربووبێت لەسەر بەكارهێنانی، بەدەر لەو حاڵەتانەی یاسا مۆڵەتیپێداون.3- مۆڵەتدرابێت بە دەستداریی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی یان پێشینەی كیمیایی، هاتوو لە خشتەكانی ژمارە (یەكەم، دووەم، سێیەم)ی هاوپێچ لەگەڵ ئەم یاسایە، بۆ بەكارهێنانی لە مەبەستێكی دیاریكراودا، بەڵام بە پێچەوانەی ئەم مەبەستە ڕەفتاری پێكردبێت.4- شوێنێكی بۆ بەكارهێنانی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی، بەڕێوەبردبێت یان ئامادەكردبێت یان ڕەخساندبێت.دووەم: هەر كەسێك بە مەبەستی بازرگانیپێكردن بە هەر شێوەیەك بێت، بەدەر لەو حاڵەتانەی یاسا مۆڵەتیپێداون، ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی هاتوو لە خشتەكانی (دووەم، سێیەم، چوارەم، پێنجەم، شەشەم، حەوتەم، هەشتەم، نۆیەم، دەیەم)ی هاوپێچ لەگەڵ ئەم یاسایە، یان ڕووەكێك لەو ڕووەكانەی كە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی ڵێبەرهەمدێت، بەخاوەنی بووبێت، یان بەدەستیهێنابێت، یان دەستداری كردبێت یان كڕیبێتی یان فرۆشتبێتی یاخود ڕادەستیكردبێت یان وەریگرتبێت یان گواستبێتیەوە، یاخود دەستیلێهەڵگرتبێت یان ئاڵوگۆریپێكردبێت یان سەرفی كردبێت بەهەر سیفەتێك بێت، یان نێوەندگیری لەهەر كردەیەك لەوانەی سەرەوە كردبێت، بە بەندكردنی توند و بەپێبژاردنێك كەمتر نەبێت لە (15.000.000) پازدە ملیۆن دینار و زیاتر نەبێت لە (30.000.000) سی ملیۆن دینار سزا دەدرێ.ماددەى (27):ئەمانەی خوارەوە بە باری تووندكردن بۆ ئەو سزایانەی لە هەردوو ماددەی (25 و 26)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراون، دادەنرێت:یەكەم: گەڕانەوە بۆ تاوان، بۆ سەلماندنی گەڕانەوە بۆ تاوان، گشت ئەو حوكمە دادوەرییە نیشتمانی و بیانیانە ڕەچاودەكرێن كە بەتاوانباركردن بەو تاوانانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون، دەرچوون.دووەم: ئەگەر بكەر فەرمانبەر یان كەسێكی ڕاسپێردراو بە ڕاژەی گشتی یان پۆلیس یان ئاسایش بێت، لەوانەی بەرەنگاربوونەوەی بازرگانیپێكردن یان بەكارهێنانی ناڕەوا بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینەیە كیمیاییەكان، یان چاودێریكردنی ئاڵوگۆر یان دەستداریی ئەو ماددانەیان پێسپێردراوە.سێیەم: ئەگەر بكەر بەشداربووبێت لە باندێكی نێودەوڵەتیی، یان كردارەكەی هاوكات بێت لەگەڵ تاوانێكی پێشێلكار (مخل) بە ئاسایشی هەرێم.چوارەم: ئەگەر بكەر توندوتیژی یان چەك لە ئەنجامدانی تاوانەكەیدا بەكاربهێنێت.پێنجەم: ئەگەر تاوانەكە لەشوێنی خواپەرستی، دامەزراوەیەكی سەربازی یان مەدەنی، لە زیندان یان گرتووخانە یان شوێنی ڕاگرتن، چاكسازیەكی نەوجەوانان یان پەناگەیەكی لەخۆگرتنی كەسانی بێلانە و بێسەرپەرشت، یان شوێنی چاودێریكردنی بێ باوك و دایكان یان بەساڵاچوان یان ماڵەكانی توندوتیژی خێزانی یان قوتابخانە یان فەرمانگە و دامودەزگاكانی حكومەت، یان یانەیەكی وەرزشی یان دامەزراوەیەكی كۆمەڵگەی مەدەنی، ئەنجامداربێت.ماددەى (28):یەكەم: هەر كەسێك دەستدرێژی بكاتە سەر فەرمانبەرێك یان ڕاسپێردراوێك بە ڕاژەی گشتی، لەوانەی ئەم یاسایە جێبەجێدەكەن، یان بەهێز یان توندوتیژیی یان بە چەك، لەكاتی بەجێگەیاندنی وەزیفە یان بەهۆیەوە بەرەنگاریان ببێتەوە، ئەوا بە زیندانیكردنی كاتی سزا دەدرێت.دووەم: سزاكە دەبێتە زیندانیكردنی هەتاهەتایی لەم حاڵەتانەی خوارەوەدا:1- ئەگەر ئەو دەستدرێژییەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراوە، پەككەوتەیی هەمیشەیی لێكەوتەوە.2- ئەگەر بكەر لەو فەرمانبەرانە بێت كە نەهێشتنی تاوان یان پاراستنی ئاسایشی گشتیان پێسپێردرابێت.سێیەم: ئەگەر ئەو دەستدرێژییەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیەدا دەقنووسكراوە، بووە هۆی مردنی تاوانلێكراو، ئەوا سزاكە دەبێتە لەسێدارەدان.ماددەى (29):هەر پزیشكێك، ڕەچێتە بۆ سەرفكردنی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی، جگە لە مەبەستی چارەسەری پزیشكی، بنووسێت، ئەوا بە بەندكردن بۆ ماوەیەك لە (6) شەش مانگ كەمتر نەبێت و پێبژاردنێك لە (10.000.000) دە ملیۆن دینار كەمتر نەبێت و لە (20.000.000) بیست ملیۆن دینار زیاتر نەبێت، یان بە یەكێك لەم دووانە سزادەدرێت، هاوكات پیادەكردنی پیشەكەی بۆ ماوەی (1) یەك ساڵ لێ قەدەغەدەكرێت، هەر دەرمانسازێكیش ئەم ماددانە بەبێ ڕەچێتەیەكی پزیشكی هاورێك لەگەڵ حوكمەكانی ئەم یاسایە، سەرف بكات ئەوا هەمان سزا دەدرێت.ماددەى (30):هەركەسێك بە مەبەستی وەرگرتن و بەكارهێنانی كەسیی، ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی یان پێشینەی كیمیایی، هاوردە بكات یان بەرهەم بهێنێت یان دروستبكات، یاخود دەستداری بكات یان بەدەستبهێنێت یان بەخاوەنیببێت یان بیكڕێت، یاخود ڕووەكێك لەو ڕووەكانەی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی لێبەرهەمدێت، بچێنێت یان بیكڕێت، ئەوا بە بەندكردن بۆ ماوەیەك لە (1) یەك ساڵ كەمتر نەبێت و لە (3) سێ ساڵ زیاتر نەبێت و بە پێبژاردنێك لە (5.000.000) پێنج ملیۆن دینار كەمتر نەبێت و لە (10.000.000) دە ملیۆن دینار زیاتر نەبێت، سزا دەدرێت.ماددەى (31):یەكەم: بە بەندكردن بۆ ماوەیەك لە (6) شەش مانگ كەمتر نەبێت و لە (2) دوو ساڵ زیاتر نەبێت، و بە پێبژاردنێك لە (3.000.000) سێ ملیۆن دینار كەمتر نەبێت و لە (5.000.000) پێنج ملیۆن دینار زیاتر نەبێت سزا دەدرێت:1- هەر كەسێك لە شوێنێكی خۆی، ڕێگە بە كەسی دیكە بدات ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی بەكاربهێنێت، تەنانەت ئەگەر بەبێ بەرامبەریش بێت.2- هەركەسێك لە شوێنێكی ئامادەكراو یان رەخسێندراو بۆ بەكارهێنانی ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكان بگیرێت، و بە ئاگاداریی ئەو ماددەكە بەكاربهێنرێت.دووەم: حوكمی بڕگەی (یەكەم) بەسەر هاوسەر، بنەچە و لقەكانی ئەو كەسەی ئەم شوێنەی ئامادەكردووە یان رەخساندووە، یان ئەوەی لەگەڵیدا نیشتەجێیە، جێبەجێ ناكرێت، بەمەرجی ڕەچاوكردنی حوكمەكانی یاسای سزادان دەربارەی بەشداریكردن و هەواڵ نەدان لەسەر تاوانەكان.سێیەم:1- بە پێبژاردنێك لە (2.000.000) دوو ملیۆن دینار كەمتر نەبێت و لە (5.000.000) پێنج ملیۆن دینار زیاتر نەبێت سزادەدرێت، هەر كەسێك ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی دەستداربێت یان بەدەستبهێنێت بە بڕی زیاتر لەو بڕانەی كە بەرئەنجامی فرەیی پرۆسەكانی كێشانەن، یان كەمتربێت لەوە بەو مەرجەی جیاوازییەكان لەمانەی خوارەوە زیاتر نەبن:أ- (10%) دە لەسەد لەو بڕانەی لە (1) یەك گرام زیاتر نین.ب - (5%) پێنج لەسەد لەو بڕانەی لە (1) یەك گرام زیاترن هەتا (25) بیست و پێنج گرام، بەو مەرجەی بڕی رێگە پێدراو لە (25) بیست و پێنج گرام زیاتر نەبێت.ج - (2%) دوو لەسەد لەو بڕانەی لە (25) بیست و پێنج گرام زیاترن.د - (5%) پێنج لەسەد لە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی شل جا بڕەكەی هەرچەند بێت.2- لە حاڵەتی گەڕانەوە بۆ تاوان، سزاكە دەبێتە بەندكردن و پێبژاردنێك لە (5.000.000) پێنج ملیۆن دینار كەمتر نەبێت و لە (10.000.000) دە ملیۆن دینار زیاتر نەبێت یان بە یەكێك لەم دوو سزایە.چوارەم: هەركەسێك بزانێت ئەو ڕووەكە هۆشبەرانەی لەم یاسایەدا هاتوون، بە ناڕەوایی لە شوێنێكدا چێندراون، ودەستپێشخەری نەكات بۆ هەواڵدان بە دامەزراوە پەیوەندیدارەكان، ئەوا ئەو سزایەی بەسەردا جێبەجێدەكرێت كە لە خاڵی (1)ی بڕگەی (سێیەم)ی ئەم ماددەیدا دەقنووسكراوە.ماددەى (32):یەكەم: پێویستە دادگای تایبەتمەند، بەپێی یاسا، بڕیاری گلدانەوەی مایەی (الأموال) گوێزراوە و نەگوێزراوەی هەركەسێك بدات، ئەگەر یەكێك لەو تاوانانەی ئەنجامدابێت، كە لە هەردوو ماددەی (25 و 26)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراون.دووەم:1- پێویستە لەسەر دادگا، لەسەرچاوەی ڕاستەقینەی ئەو مایانەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراون، بكۆڵێتەوە، لێكۆڵینەوەكەش مایە گوێزراوە و نەگوێزراوەكانی هاوسەر و منداڵ و كەسانی دیكەی جگە لەوان، لەناوەوە یان دەرەوەی هەرێم دەگرێتەوە.2- دادگا بڕیاری دەستبەسەرداگرتنی مایەكانی تۆمەتبار و هاوسەر و منداڵەكانی یان كەسانی دیكەی جگە لەوان دەدات، ئەگەر بۆی سەڵمێنرا ئەو مایانە بەرهەمی ئەنجامدانی یەكێك لەو تاوانانەیە كە لە هەردوو ماددەی (25 و 26)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراون.سێیەم: بانكە عێراقی و بیانییەكان، ئەوانەی لە هەرێم كاردەكەن، پابەند دەبن بە پێدانی گشت داتاكان بە دادگای تایبەتمەند، بۆ زانینی بڕی ڕەسید و پاشەكەوت و سپاردە و پشك و قەواڵە و هەر مایەیەكی دیكە، كە خاوەنداریەتی دەگەڕێتەوە بۆ ئەو كەسانەی لەسەر ئەو تاوانانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون، لێكۆڵینەوەیان لەگەڵدا دەكرێت، و جێبەجێكردنی بڕیارەكانی دادگا بە گلدانەوە یان دەستبەسەرداگرتنیان.ماددەى (33):یەكەم: لە هەموو بارێكدا، حوكم بە دەستبەسەرداگرتنی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان، ئەو ڕووەكانەی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی لێبەرهەمدێت، و ئەو كەرەستە و ئامێر و كەلوپەل و ئامرازی گواستنەوانەی، كە لە ئەنجامدانی تاوانەكەدا بەكارهاتوون و دەدرێت، بەبێ پێشێلكردنی مافی كەسانی دیكەی نیازپاك.دووەم: گشت ئەو ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییانەی گیراون، راستەوخۆ بۆ ئەو لایەنانەی تایبەتمەندن بە پاراستنیان، دەنێردرێت و لەناودەبرێت.سێیەم: حوكم بەداخستنی هەر شوێنێكی مۆڵەتدراو، پاڵپشت بە حوكمەكانی ماددەی (8)ی ئەم یاسایە، بە هاوردەكردن یان هەناردەكردن یان گواستنەوە یان دەستداریی ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یان پێشینە كیمیاییەكان، دەدرێت، بۆ ماوەیەك لە (1) یەك مانگ كەمترنەبێت و لە (1) یەك ساڵ زیاتر نەبێت. داخستنەكەش قەدەغەكردنی خودی كارەكە یان بازرگانییەكە یان خودی دروستكردنەكە لەهەمان شوێن، بەدوای خۆیدا دەهێنێت، چ لە رێگەی خودی حوكمدراو یان یەكێك لە تاكەكانی خێزانەكەی یان هەر كەسێكی دیكە كە حوكمدراو لەدوای ڕودانی تاوانەكە، شوێنەكەی بەكرێ پێدابێت یان دەستی لێهەڵگرتبێت بۆی، و قەدەغەكردنەكەش خاوەن شوێنەكە یان هەر كەسێك مافی عەینی بەسەردا هەبێت، ناگرێتەوە، ئەگەر پەیوەندی بە تاوانەكەوە نەبێت.چوارەم: پێویستە لەسەر دادگا، سەرباری ئەو سزایانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون، حوكم بدات بە بیێبەشكردنی كەسی حوكمدراو لە پیادەكردنی كارەكەی، بۆ ماوەیەك لە (1) یەك ساڵ زیاتر نەبێت، ئەگەر گەڕایەوە بۆ هەمان تاوان لە ماوەی ئەو (5) پێنج ساڵەی دەكەوێتە دوای دەرچوونی حوكمی كۆتایی قەدەغەكردنەكەی، ئەوا دادگا بۆی هەیە فەرمان بكات بە قەدەغەكردنی بۆ ماوەیەك لە (3) سێ ساڵ زیاتر نەبێت، و قەدەغەكردنەكەش لە رێكەوتی كۆتایی هێنانی جێبەجێكردنی سزاكەی یان كۆتایی هاتنی بە هەر هۆیەك بێت، دەستپێدەكات.پێنجەم:1- بۆ سزای دەستكردن (الشروع) بە ئەنجامدانی هەر تاوانێك لەو تاوانانەی لەم یاسایەدا سزایان بۆ دانراوە، سزای تاوانی تەواو جێبەجێدەكرێت.2- بەشداریكردن (المساهمە) لەو تاوانانەی لەم یاسایەدا سزایان بۆ دانراوە، چ بە هاندان بێت یان رێكەوتن یان یارمەتیدان یان هەر شێوەیەكی دیكەی بەشداریكردن، سزای بكەری تاوانەكەی بەسەردا جێبەجێدەكرێت.ماددەى (34):یەكەم: نابێت ئەوانەی تۆمەتبارن بەو تاوانانە لە ماددەكان (25 و 26 و 29)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراون، بە دەستەبەریی ئازاد بكرێن، تاوەكو داواكە یەكلایی دەكرێتەوە.دووەم: ئەو تاوانانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون، لەو تاوانانە دادەنرێن كە پابەندبوون بە ڕادەستكردنەوەی تاوانباران بە پێی یاسا، دەیانگرێتەوە.سێیەم: ئەو تاوانانەی لە هەردوو ماددەی (25 و 26)ی ئەم یاسایە دەقنووسكراون، بە تاوانی ئابڕوووبەر دادەنرێن.ماددەى (35):یەكەم: هەر كەسێك لە نێو تاوانبارەكان، دەستپێشخەربێت لە هەواڵدان بە دەسەڵاتە گشتییەكان لەسەر تاوانەكە، بەر لە ئەنجامدانی و پێش ئەوەی دەسەڵاتەكان دەست بە گەڕان و بەدواداگەڕانی ئەنجامدەرانی و زانینی بكەرەكانی دیكە بكەن، لەو سزایانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون دەبوردرێت، بەڵام ئەگەر هەواڵدانەكە لە دوای دەستپێكردنی دەسەڵاتەكان بێت بەو ڕێوشوێنانە، ئەوا تەنها ئەوكاتە لە سزاكە دەبوردرێت كە هەواڵدانەكە دەستگیركردنی ئەو تاوانبارانەی ئاسان كردبێت.دووەم: هەر هەواڵدانێك بە دەسەڵاتە گشتییەكان سەبارەت بە تاوانەكە، لە كاتی لێكۆڵینەوە یان دادگاییكردن، كە ببێتە مایەی گرتنی تاوانباران یان ئاشكراكردنی كەسانێك بەشدارییان كردبێت لە تاوانەكە و پەیوەندییان هەبێت بە باندیی تاوانكاریی نێوخۆیی یان نێودەوڵەتییەوە، بە پاساوێكی سووككار دادەنرێت بۆ ئەو هەواڵدەرانەی حوكمەكانی ئەم یاسایە دەیانگرێتەوە.ماددەى (36):حوكمەكانی یاسای سزاكانی بەركار ژمارە (111)ی ساڵی 1969 یان هەر یاسایەكی دیكە جێگەی بگرێتەوە، بەسەر هەر تاوانێك یان سەرپێچییەك كە لەم یاسایەدا نەهاتووە، جێبەجێ دەكرێت.بەشی نۆیەمرێوشوێنەكانی چارەسەركردنی كەسانی ئاڵوودەبووماددەى (37):یەكەم: دادگا لەجیاتی سەپاندنی ئەو سزایەی لە ماددەی (30)ی ئەم یاسایە دەقنووسكراوە، بۆی هەیە بڕیار بدات بەوەی بە گونجاوی دەزانێت، لەمانەی خوارەوە:1- دانانی ئەو كەسەی كە دەسەلمێنرێت ئالوودەی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵییە، لە یەكێك لەو دامەزراوە تەندروستیانەی بۆ ئەم مەبەستە دروست دەكرێن، بۆ ئەوەی تیایدا چارەسەر بكرێت، تاوەكو لیژنەی تایبەتمەند بە لێكۆینەوە لە بارودۆخی كەسەكە، ڕاپۆرتێك دەربارەی حاڵەتەكەی بۆ دادگا بەرز دەكاتەوە، بۆ ئەوەی بڕیاری ئازادكردنی یان درێژەدان بە مانەوەی بۆ ماوەیەكی دیكە بدات.2- پابەندكردنی ئەو كەسەی دەسەلمێندرێت ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵی بەكاردەهێنێت، بە سەردانیكردنی نۆرینگەیەكی (دەروونی - كۆمەڵایەتی) كە بۆ ئەم مەبەستە دروست دەكرێت، هەفتانە یەكجار یان دووجار، بۆیارمەتیدانی لەسەر دەربازبوون لە بەكارهێنان، تاوەكو پزیشكی ڕاسپێردراو بە یارمەتیدانی ڕاپۆرتێك دەربارەی حاڵەتەكەی بۆ دادگا بەرزدەكاتەوە، بۆ ئەوەی بڕیار لە ڕاگرتنی سەردانیكردنی یان درێژەپێدانی بۆ ماوەیەكی دیكە بدات، و نابێت بەرزكردنەوەی ئەم ڕاپۆرتە لە (90) نەوەد رۆژ زیاتر لە رێكەوتی دەستكردنی نەخۆش بە سەردانیكردنی ئەم نۆرینگەیە دوابكەوێت.3- پابەندكردنی ئەو كەسەی بڕیاری ئازادكردنی دەردەچێت لە دامەزراوەی تەندورستی، كە سەردانی نۆرینگەیەكی (دەروونی - كۆمەڵایەتی) بكات.دووەم: لە وەزارەت لیژنەی پزیشكی پسپۆر بۆجێبەجێكردنی ئەو ڕێكارانەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراوە، پێكدەهێنرێت، و ئەركی ئەو لیژنانە بەڕێنمایی دیاریدەكرێت كە وەزیر دەریدەكات.سێیەم: ئەگەر كەسی حوكمدراو ئەو چارەسەریەی لەم ماددەیەدا بۆی بڕیاردراوە ڕەتبكاتەوە، ئەوا دادگا بۆی هەیە لە شوێنی بەندكردن دایبنێت بۆ ئەو ماوەیەی لە ماددەی (30)ی ئەم یاسایە دەقنووسكراوە.ماددەى (38):یەكەم: ئەو كەسەی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی بەكاردەهێنێت، و لە خۆیەوە دەێتەپێش بۆ چارەسەركردن لە نەخۆشخانەی تایبەتمەند بە چارەسەركردنی كەسانی ئالودەبوو، سكاڵای سزایی لەسەری ناجوڵێندرێت.دووەم:1- ئەو نەخۆشەی حوكمی بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەیگرێتەوە، لەژێر چاودێری دامەزراوەی تەندروستی دادەنرێت بۆ ماوەیەك لە (30) سی رۆژ زیاتر نەبێت.2- ئەگەر بۆ دامەزراوەی تەندروستی سەلمێنرا كە نەخۆشەكە ئالوودەیە و پێویستی بە چارەسەر هەیە، بۆی هەیە بۆ ماوەیەك كە لە (90) نەوەد رۆژ زیاتر نەبێت، بیهێڵێتەوە.3- دامەزراوەی تەندروستی ماوەی مانەوەی نەخۆش تیایدا بۆ ماوەی (180) سەد و هەشتا رۆژ درێژدەكاتەوە، ئەگەر بۆی دەركەوت چارەسەركردنی پێویستی بەو ماوەیە هەیە.سێیەم: لیژنەی پزیشكی تایبەتمەند بۆی هەیە ئەو كەسەی بڕیاری دەرچوواندنی لە دامەزراوەی تەندروستی دەدرێت، پابەند بكات بە سەردانیكردنی نۆرینگەی (دەروونی - كۆمەڵایەتی)، بەو مەرجەی پزیشكی چارەسەركار، ڕاپۆتەكەی بۆ لیژنە بەرز بكاتەوە، بۆ ئەوەی بریار لەڕاگرتنی سەردانیكردنی نۆرینگەی باسكراو یان بەردەوامبوونی، بدات.چوارەم: لەكاتی پابەندنەبوونی نەخۆش بە پرۆگرامی چارەسەریی بڕیارلێدراو لەلایەن دامەزراوەی تەندروستی، دامەزراوەی تەندورستی یان نۆرینگە، بەگوێرەی حاڵەتەكە، دادگای تایبەتمەند لەم بارەیەوە ئاگادار دەكاتەوە، بۆ گرتنەبەری ڕێكاری یاسایی بەپێی ماددەی (30)ی ئەم یاسایە.ماددەى (39):پێویستە ئەو كەسانەی لە ئالودەبوون بە ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكان چارەسەر دەكرێن نهێنیان پارێزراو بێت، بەپێچەوانەوە، هەر فەرمانبەر و كارمەند و ڕاسپێردراوێك بە چارەسەریی نهێنیان ئاشكرا بكات، بەپێی یاسا بەركارەكان سزا دەدرێت.بەشی دەیەمحوكمە گشتیی و كۆتاییەكانماددەى (40):یەكەم: لیژنەیەك بەسەرۆكایەتی دادوەرێكی پۆلێنكراوی یەك، پێكدەهێنرێت، كە ئەنجوومەنی دادوەریی، لە هەرێم دەنیشانی دەكات، نوێنەری ئەم لایەنانەی خوارەوەش ئەندامی لیژنەكە دەبن:1- دیوانی ئەنجوومەنی وەزیران.2- بەڕێوەبەرایەتی گشتی نەهێشتنی ماددەی هۆشەبەر.3- بەرێوەبەرایەتی گشتی گومرگەكان.4- پەیمانگەی پزیشكی دادی لە هەرێم.5- لیژنەی باڵا.6- ئاژانسی پاراستن و زانیاری.دووەم: ئەو لیژنەیەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراوە، ئەركی بەدواداچوون، سەرپەرشتی گرتن و پشكنین و پاراستن و عەمباركردن و لەناوبردنی ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یان پێشینە كیمیاییەكان، ئەوانەی حوكمی دەستبەرسەرداگرتنیان دراوە، لە ئەستۆ دەگرێت.سێیەم: كاری ئەو لیژنەیەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراوە، بە پەیڕەوێكی ناوخۆیی رێكدەخرێت.ماددەى (41):یەكەم: بۆ پیادەكردنی دەسەڵاتەكانی بەدواداگەڕان لەو تاوانانەی لەم یاسایەدا سزایان بۆ دانراوە، و كۆكردنەوەی ئەو بەڵگانەی پەیوەندیدارن پێیانەوە، هەریەكێك لەمانەی خوارەوە بە ئەندامی بەرزەفتی دادوەریی دادەنرێت:1- ئەفسەران و كارمەندانی هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ.2- ئەفسەران و كارمەندانی پاسەوانی سنوورەكان.3- فەرمانبەرانی وەزارەتی كشتوكاڵ، ئەوانەی ڕێپێدراون.4- فەرمانبەرانی وەزارەت، ئەوانەی خاوەن پیشەی تەندروستین، و ئەوانەی دیكە كە وەزیر بۆ چاودێریكردنی جێبەجێكردنی ئەم یاسایە دایاندەنێت.دووەم: هەریەك لەوانەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراون، پابەند دەبن بە پیادەكردنی حوكمەكانی یاسای بنەمای دادگاییە سزاییەكان ژمارە (23)ی ساڵی 1971.سێیەم: فەرمانبەرانی وەزارەتی كشتوكاڵ، ئەوانەی راسپێردراون بە جێبەجێكردنی ئەوەی تایبەتە بە وەزارەتەكەیان لەم یاسایەدا، ڕێپێدراون بە هەڵكەندنی ئەو چێندراوانەی بەپێی حوكمەكانی یاساكە قەدەغەن، و كۆكردنەوەیان لەگەڵ پەلك گەڵا و ڕەگەكانیان لەسەر تێچووی خاوەنەكانیان، و لە كۆگاكانی وەزارەتی كشتوكاڵیشدا دەپارێزرێن تا ئەو كاتەی داواكە بەشێوەی كۆتایی لەلایەن دادگای تایبەتمەندەوە یەكلاییدەكرێتەوە، لەگەڵ لەبەرچاوگرتنی ئەمانەی خوارەوە:1- ئەو رێكارانەی فەرمانبەرانی وەزارەتی كشتوكاڵ وەك دەزگاكانی بەرزەفتی دادوەریی جێبەجێیدەكەن، بە ئاگاداریی لایەنە داددوەرییە تایبەتمەندەكان دەبێت.2- هەڵكەندنی چێندراوە قەدەغەكراوەكان، بە هەماهەنگی دەبێت لەگەڵ بەرێوەبەرایەتی گشتی نەهێشتنی ماددەی هۆشبەر، و كۆنووسەكانی پشكنین و لێكۆڵینەوە ئاراستەی لیژنەی پێكهێنراو بە پێی ماددەی (40)ی ئەم یاسایە دەكرێت، و عەمباركردنیشیان لە ژووری توندوتۆڵ دەبێت كە بۆ ئەم مەبەستە ئامادەكراوە، یان بەپێی ڕێنماییەك كە وەزیری كشتوكاڵ و سەرچاوەكانی ئاو دەریدەكات، لەناودەبرێن.ماددەى (42):یەكەم: ئەو لایەنەی ماددە هۆشبەرەكەی گرتووە، لە هەر جۆرێكی بێت، بڕی (1.000.000) یەك ملیۆن دیناری بەرامبەر بە هەر یەك كیلۆگرامێكی دەستبەسەرداگیراو، پێدەبەخشرێت.دووەم: ئەو بڕە پارەیەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراوە، دەكرێتە دووهێندە لە حاڵەتی دەستگیركردنی تۆمەتبار لەگەڵ ماددە هۆشبەرەكاندا.سێیەم: ئەو پاداشتەی لە هەردوو بڕگەی (یەكەم و دووەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراوە، لەڕێگەی (وەزارەتی كار و كاروباری كۆمەڵایەتی یان وەزارەتێكی تایبەتمەند یان لیژنەیەكی تایبەت) ڕادەستی ئەو كەسانە دەكرێت كە دەیانگرێتەوە، و میكانیزمی خەرجكردنیشی بەرێنمایی دەیاریدەكرێت كە وەزیری دارایی و ئابووری دەریدەكات.ماددەى (43):ڕسوماتی ئەو مۆڵەتانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون، بەپێی خشتەكانی ڕسوماتی ژمارە (یازدەیەم) دەبێت، كە هاوپێچی ئەم یاسایەیە.ماددەى (44):یەكەم: لەماوەی دوو ساڵ لە ڕێكەوتی بەركاربوونی ئەم یاسایە، وەزارەت ئەمانەی خوارەوە جێبەجێدەكات:1- دامەزراندن و پەرەپێدانی یەكەی چارەسەریی تایبەت بە چارەسەركردنی كەسانی ئالودەبوو بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، لە چوارچێوەی دامەزراوە تەندروستییەكاندا.2- دابینكردنی نۆڕینگەی (دەروونی - كۆمەڵایەتی) بۆ چارەسەركردنی بەكارهێنەرانی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقلییەكان و ئەوانەی ئالوودەیانن.3- شیاندن و ڕاهێنانی فەرمانبەران و كارمەندان، لە پزیشك و دەرمانساز و پەرستار و فەرمانبەران، و هاندانیان لە ڕووی ماددی و مەعنەوییەوە، بۆ چارەسەركردنی كەسانی ئاڵوودەبوو و بەكارهێنەری ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، بۆ ئەوەی تەواوی شیاوی تەندروستی خۆیان لە ڕووی جەستەیی و عەقڵیی و كۆمەڵایەتییەوە بەدەستبهێننەوە.دووەم: وەزارەت بەهاوكاری لەگەڵ وەزارەتە پەیوەندیدارەكان و رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی و دەزگاكانی ڕاگەیاندن، پلان و پرۆگرامی پێویست بۆ هۆشیاركردنەوەی خەڵك دادەنێت و جێبەجێیان دەكات، دەربارەی مەترسییەكانی بازرگانییكردن یان خراپ بەكارهێنانی ماددەی هۆشبەر و كارتێكارە عەقلییەكان، بە پێچەوانەی حوكمەكانی ئەم یاسایە، و كاریگەریی لەسەر تەندروستی تاكە كەس و ئاسایشی كۆمەڵگە و مافەكانی مرۆڤ و ئازادییە بنەڕەتییەكانی.ماددەى (45):یەكەم: سندوقێك دادەمەزرێت، بۆ ئەوەی ئەو بڕە پارانەی لەو پێبژاردنانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون، و ئەوەی لە فرۆشتنی ئەو مایانەی بەپێی ئەم یاسایە دەستیان بەسەردادەگێرێت، تیایدا سپاردە بكرێت.دووەم: ئەو سندوقەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراوە، بۆ پارەداركردنی ئەو دامەزراوە تەندروستییانەی لە ماددەی (38)ی ئەم یاسایەدا هاتوون، تەرخاندەكرێت.سێیەم: لیژنەی باڵا بەڕێوەبردنی سندوق لە ئەستۆ دەگرێت.چوارەم: وەزیر بەهاوبەشی لەگەڵ وەزیری دارایی، رێنمایی تایبەت بە بەڕێوەبردنی ئەم سندوقە، دەردەكات.ماددەى (46):وەزیر بۆی هەیە ئەمانەی خوارەوە دەربكات:یەكەم: ڕێنمایی بۆ ئاسان جێبەجێكردنی حوكمەكانی ئەم یاسایە.دووەم: بەیانێك كە هەمواركردنی خشتەكانی هاوپێچ بەم یاسایە لەخۆبگرێت، جگە لە خشتەی یازدەیەمی تایبەت بە ڕسومات، ئەویش بە سڕینەوە یان زیادكردن، یان گۆرینی ڕێژەكانی هاتوو تیایاندا، بەو شێوەیەی بگونجێت لەگەڵ هەمواركردنی خشتەكانی هاوپێچ بە تاكە رێككەوتننامەی ساڵی 1961 و هەموارەكانی، و رێككەوتننامەی كارتێكارە عەقڵییەكانی ساڵی 1971 و هەموارەكانی، و رێكەوتننامەی نەتەوەیەكگرتووەكان بۆ بەرەنگاربوونەوەی بازرگانییكردنی ناڕەوا بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقلییەكانی ساڵی 1988 و هەموارەكانی، بە سوودوەرگرتن لە ڕێكخراوی تەندروستی جیهانی، یان بەو شێوەیەی لەگەڵ دەرئەنجامی ئەو لێكۆڵینەوانەی وەزارەت ئەنجامیان دەدات، یان بەسەر ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكان پەیڕەویان دەكات بگونجێت، بەو مەرجەی بەیانەكە لە رۆژنامەی فەرمی (وەقایعی كوردستان) بڵاوبكرێتەوە.ماددەى (47):یەكەم: یاسای ماددە هۆشبەرەكانی ژمارە (68)ی ساڵی 1965كاری پێناكرێت، و ئەو پێڕەو و رێنمایی و بەیانانەی بەپێی ئەو یاسایە دەرچوون، بە بەركاری دەمێننەوە، بەمەرجێك ناكۆك نەبن لەگەڵ حوكمەكانی ئەم یاسایە، تاوەكو هەڵدەوەشێندرێنەوە یان ئەوەی جێگەیان دەگرێتەوە، دەردەچوێنرێت.دووەم: كار بە هیچ دەقێكی یاسایی یان بڕیارێك ناكرێت كە ناكۆك بێت لەگەڵ حوكمەكانی ئەم یاسایە.ماددەى (48):پێویستە ئەنجومەنی وەزیران و ئەنجومەنی دادوەریی و لایەنە پەیوەندیدارەكان، حوكمەكانی ئەم یاسایە جێبەجێ بكەن.ماددەى (49):ئەم یاسایە لە دوای تێپەڕبوونی ماوەی (90) نەوەد ڕۆژ لە ڕێكەوتی بڵاوكردنەوی لە ڕۆژنامەی فەرمی (وەقایعی كوردستان)دا جێبەجێ دەكرێت.ماددەى (50):حوكمەكانی ئەم یاسایە، لەسەر ئەوانەی پێش ئەوەی ئەم یاسایە بچێتە بواری جێبەجێكردن حوكمدراون جێبەجێ دەبێت، ئەگەر باشتربوو بۆیان. د. رێواز فایق حسێن سهرۆكی پهرلهمانی كوردستان- عێراقهۆیەكانی دەرچوواندنبەلەبەرچاوگرتنی پەسەندكردن و ئەندامبوونی كۆماری عێراق لە چەندین پەیماننامەی نێودەوڵەتی پەیوەندیدار بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، بە مەبەستی ڕووبەڕووبوونەوەی بڵاوبوونەوەی بازرگانییكردنی ناڕەوا بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان لە هەرێمی كوردستان، لە پێناو لەناوبردنی باندەكانی تاوانكاریی، ئەوانەی هانی هاووڵاتیان دەدەن بۆ بەكارهێنانی ئەم ماددانە، كە هەڕەشەیەكی ترسناكە لەسەر تەندوستی مرۆڤ و خۆشگوزەرانیان، و زیان دەگەیەنێت بە بنەماكانی ئابووریی و كۆمەڵایەتی و ڕۆشنبیری و ڕەوشت لەناو كۆمەڵگەدا، و بە مەبەستی پەیڕەوەكردنی ڕێسای زانستییانە لە چارەسەركردنی ئەو كەسانەی ئالودەی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیەكانن، و بۆ پتەوكردنی هاوكاری نێودەوڵەتیی لەم بوارە، و بە مەبەستی ڕێگەنەدان بە چاندنی ماددە هۆشبەرەكان یان ئەو ڕووەكانەی كارتێكاری عەقڵییان لێ دەردەهێنرێت یان سنورداركردنیان وەك ئافاتێكی مەترسیدار كە هەڕەشە لە قەوارەی كۆمەڵگە دەكات، ودانانی سزای پێشگر بۆ ئەو كەسانەی دەیانچێنن یان بازرگانیان پێوە دەكەن، ئەم یاسایە دەرچوێندرا.خشتەكانی ماددە هۆشبەرەكانبە پێی تاكە پەیماننامەی نێو دوەڵەتی ماددە هۆشبەرەكان لە ساڵی ١٩٦١خشتەكانی ماددە هۆشبەرەكانبە پێی تاكە پەیماننامەی نێو دوەڵەتی ماددە هۆشبەرەكان لە ساڵی ١٩٦١خشتەی یەكەمڕیزبەندناوی ماددەی هۆشبەرناوی كیمیایی/ ئاكار1ئەسیتۆرفینACETORPHINE3-O-acetyltetrahydro-7α-(1-hydroxy-1-methylbutyl)-6,14-endo-ethenooripavine (derivative of thebaine)2ئەسیتیل- ئەلفا- میتیل فنتانیلACETYL-ALPHA-METHYLFENTANYLN-[1-(α-methylphenethyl )-4-piperidyl] acetanilide3ئەسیتیل فنتانیلACETYLFENTANILN-phenyl-N-[1-(2-phenylethyl)-4-piperidinyl]acetamide4ئەسیتیل میتادۆلACETYLMETHADOL3-acetoxy-6-dimethylamino-4,4-diphenylheptane5ئەكریل فنتانیلACRYLFENTANYL N-phenyl-N-[1-(2-phenylethyl)-piperidin-4-yl]prop-2-enamide6فنتانیلALFENTANILN-[1-[2-(4-ethyl-4,5-dihydro-5-oxo-1H-tetrazol-1-yl)ethyl]-4-(methoxymethyl)-4-piperidinyl]-N-phenylpropanamide7ئەی ئێچ-٧٩٢١AH-79213,4-dichloro-N-{[1-(dimethylamino)cyclohexyl]methyl}benzamide8ئەلیلپرۆدینALLYLPRODINE3-allyl-1-methyl-4-phenyl-4-propionoxypiperidine9ئەلفاسیتیل میتادۆلALPHACETYLMETHADOLα-3-acetoxy-6-dimethylamino-4,4-diphenylheptane10ئەلفامیبرۆدینALPHAMEPRODINEα-3-ethyl-1-methyl-4-phenyl-4-propionoxypiperidine11ئەلفامیتادۆلALPHAMETHADOLα-6-dimethylamino-4,4-diphenyl-3-heptanol12ئەلفا – میتیل فنتانیلALPHA-METHYLFENTANYLN-[1-(α-methylphenethyl)-4-piperidyl] propionanilide13ئەلفا - میتیل تیۆفنتانیلALPHA-METHYLTHIOFENTANYLN-[1-[1-methyl-2-(2-thienyl)ethyl]-4-piperidyl]propionanilide14ئەلفابرۆدینALPHAPRODINEα-1,3- dimethyl-4-phenyl-4-propionoxypiperidine15 ئەنیلیریدینANILERIDINE1-p-aminophenethyl-4-phenylpiperidine-4-carboxylic acid ethyl ester16بەنزیتیدینBENZETHIDINE1-(2-benzyloxyethyl)-4-phenylpiperidine-4-carboxylic acid ethylester17بەنزیل مۆرفینBENZYLMORPHINE3-benzylmorphine18بێتاسیتیل میتادۆلBETACETYLMETHADOLβ-3- acetoxy-6-dimethylamino-4,4-diphenylheptane19بێتا – هایدرۆكسی فنتانیلBETA-HYDROXYFENTANYLN-[1-(β-hydroxyphenethyl)-4-piperidyl] propionanilide20بێتا – هایدرۆكسی -٣- میتیل فنتانیلBETA-HYDROXY-3- METHYLFENTANYLN-[1-(β- hydroxyphenethyl)-3-methyl-4- piperidyl] propionanilide21بێتامیبرۆدینBETAMEPRODINEβ-3-ethyl-1-methyl-4-phenyl-4-propionoxypiperidine22بێتامیتادۆلBETAMETHADOLβ-6- dimethylamino-4,4-diphenyl-3-heptanol23بێتابرۆدینBETAPRODINEβ-1,3- dimethyl-4-phenyl-4-propionoxypiperidine24بێزیترامیدBEZITRAMIDE1-(3-cyano-3,3-diphenylpropyl)-4-(2-oxo-3-propionyl-1-benzimidazolinyl) piperidine25بیوتیرفنتانیلBUTYRFENTANYLN-phenyl-N-[1-(2-phenylethyl)-4-piperidinyl]butanamide26رووەكی قەنب و راتینگی قەنب و هەڵێنجاو و بۆیەكانی قەنب لقی ڕووەكی قەنب كە گوڵ یا بەری گرتووە (رایتینگی لێ دەرنەهاتووە) رایتینگی جیاكراوە, خاوەكەی یان پاككراوەكەی, كە لە ڕووەكی قەنب دەرهێنراوەCANNABIS and CANNABIS RESIN and EXTRACTS and TINCTURES OF CANNABISThe flowering or fruiting tops of the cannabis plant (resin not extracted ) the separated resin , crude or purified, obtained from the cannabis plant 27كارفنتانیلCARFENTANYLMethyl 1-(2-phenylethyl)-4-[phenyl(propanoyl)amino]piperidine-4-carboxylate28كلۆنیتازینCLONITAZENE2-(p-chlorobenzyl)-1-diethylaminoethyl-5-nitrobenzimidazole29گەڵای كۆكاگەڵای ڕووەكی كۆكا (ماددە رووەكیەكە),جگە لەو گەڵایەی كە ئیكگۆنین و كۆكایین و هاوشێوە تفتەكانی دیكەی ئیكگۆنینی لێ دەرهێنراوەCOCA LEAFThe leaf of the coca bush (plant material) except a leaf from which all ecgonine, cocaine and any other ecgonine alkaloids have been removed30كۆكایینماددەیەكی نزیك تفتە كە لە گەڵای كۆكا هەیە یان بە شێوەی دەستكرد لە ئیكگۆنین ئامادە دەكرێCOCAINEMethyl ester of benzoylecgonine (an alkaloid found in coca leaves or prepared by synthesis from ecgonine)31كۆدۆكسیمCODOXIMEDihydrocodeinone-6-carboxymethyloxime (derivate of morphine)32چڕكراوی پووشی خشخاش ئەو ماددەی كە لە كاتی پرۆسەی چڕكردنەوەی پووشی خەشخاش بە دەست دێت بۆ دەست كەوتنی تفتی پووشەكە كە بۆ مەبەستی بازرگانی بەردەست دەكرێت (پووشی خەشخاش: هەموو بەشەكانی (جگە لە تۆوەكەی) ئەفیون، پاش بڕین)CONCENTRATE OF POPPY STRAWThe material arising when poppy straw has entered into a process for the concentration of its alkaloids when such material is made available in trade,(poppy straw : all parts (except the seeds) of the opium , after mowing)33سایكلۆپرۆپیل فنتانیلCYCLOPROPYLFENTANYLN-phenyl-N-[1-(2-phenylethyl)piperidine-4-yl] cyclopropanecarboxamide 34دیسۆمۆرفینDESOMORPHINEDihydrodesoxymorphine (derivative of morphine)35دێكسترۆمۆرامیدDEXTROMORAMIDE(+)-4-[2-methyl-4-oxo-3,3-diphenyl-4-(1-pyrrolidinyl) butyl] morpholine(dextro-rotatory isomer of moramide)36دووەمی ئەمبرۆمیدDIAMPROMIDEN-[2-(methylphenethylamino)-propyl] propionanilide37دووەمی ئیتیل تیامبۆتینDIETHYLTHIAMBUTENE3- diethylamino -1,1-di-(2‘- thienyl)-1- butene38دووەمی فینۆكسینDIFENOXIN1-(3-cyano-3,3-diphenylpropyl)-4- phenylisonipecotic acid39دووەمی هایدرۆئیترۆفینDIHYDROETORPHINE7,8-dihydro-7α-[1-(R)-hydroxy-1-methyl butyl]-6,14-endo-Ethanotetrahydrooripavine (derivative of etorphine )40دووەمی هایدرۆمۆرفینDIHYDROMORPHINE(derivative of morphine)41دووەمی مینۆكسادۆلDIMENOXADOL2-dimethylaminoethyl-1- ethoxy-1,1-diphenylacetate42دووەمی میفبتانۆلDIMEPHEPTANOL6-dimethylamino-4,4-diphenyl-3- heptanol43دووەمی میتیل تیامبۆتینDIMETHYLTHIAMBUTENE3-dimethyl amino-1,1-di-(2‘-thienyl)-1-butene44دوووەمی بۆتیراتی ئۆكسافتیلDIOXAPHETYL BUTYRATEEthyl-4-morpholino-2,2-diphenylbutyrate45دووەمی فینۆكسیلاتDIPHENOXYLATE1-(3-cyano -3,3-diphenylpropyl)-4-phenylpiperidine-4-carboxylicacid ethyl ester46دووەمی پیپانۆنDIPIPANONE4,4-diphenyl-6-piperidine-3-heptanone47درۆتیپانۆلDROTEBANOL3,4-dimethoxy-17-methylmorphinan-6β,14-diol48ئێكگۆنینئێستەرو جیاكراوەكانی كە دەتوانرێت بگۆردرێت بۆ ئێكگۆنین و كۆكایینECGONINEIts esters and derivatives which are convertible to ecgonine and Cocaine49ئیتیل میتیل تیامبۆتینETHYL METHYL THIAMBUTENE3-ethylmethylamino-1,1-di-(2‘-thienyl)-1-butene50ئیتۆنیتازینETONITAZENE1-diethylaminoethyl-2-p-ethoxybenzyl-5-nitrobenzimidazole51ئیتۆرفینETORPHINETetrahydro-7α-(1-hydroxy-1-methylbutyl)-6,14-endo-ethenooripavine (derivative of thebaine )52ئیتۆكسیریدینETOXERIDINE1-[2-(2-hydroxyethoxy)-ethyl]-4-phenylpiperidine-4-carboxylic acidethyl ester53فنتانیلFENTANYL1-phenethyl -4-N-propionylanilinopiperidine54٤-فلۆرۆ ئایزۆبیۆتیر فنتانیل4-FLUOROISOBUTYRFENTANYL (4-FIBF,pFIBF )N-(4-fluorophenyl)-N-(1-phenetylpiperidin-4-yl)isobutyramide55فیورانیل فنتانیلFURANYLFENTANYLN-phenyl-N-[1-(2-phenylethyl)piperidin-4-yl]furan-2-carboxamide56فۆریتیدینFURETHIDINE1-(2-tetrahydrofurfuryloxyethyl)-4-phenylpiperidine-4-carboxylic Acid ethyl ester57هێرۆینHEROINDiacetylmorohine (derivative of morphine )58هایدرۆكۆدۆنHYDROCODONEdihydrocodeinone (derivative of morphine )59هادیرۆمۆرفینۆلHYDROMORPHINOL14-hydroxydihydromorphine (derivative of morphine )60هایدرۆمۆرفۆنHYDROMORPHONEDihydromorphinone(derivative of morphine )61هایدرۆكسی بیتیدینHYDROXYPETHIDINE4-m-hydroxyphenyl-1-methylpiperidine -4-carboxylic acid ethyl ester62ئایسۆمیتادۆنISOMETHADONE6-dimethylamino-5- methyl-4,4-diphenyl-3-hexanone63كیتۆبیمیدۆنKETOBEMIDONE4-m-hydroxyphenyl-1-methyl-4-propionylpiperidine64لیڤۆمیتۆرفانLEVOMETHORPHAN(-)-3-methoxy-N-methylmorphinan65لیفۆمۆرامیدLEVOMORAMIDE(-)-4-[2-methyl-4-oxo-3,3-diphenyl-4-(1-pyrrolidinyl)butyl] Morpholine66لیڤۆ فیناسیل مۆرفانLEVOPHENACYLMORPHAN(-)-3-hydroxy-N-phenacylmorphinan67لیڤۆرفانۆلLEVORPHANOL(-)-3-hydroxy-N-methylmorphinan68میتازۆسینMETAZOCINE2‘-hydroxy-2,5,9-trimethyl-6,7-benzomorphan69میتادۆنMETHADONE6-dimethylamino-4,4-diphenyl-3-heptanone70نێوەندی میتادۆنMETHADONE INTERMEDIATE4-cyano-2-dimethylamino-4,4-diphenylbutane71میتۆكسی ئەسیتیل فنتانیلMETHOXYACETYLFENTANYL2-Methoxy-N-phenyl-N-[1-(2-phenylethyl)piperidin-4-yl]acetamide72میتیل دیسۆرفینMETHYL DESORPHENE6-methyl-∆6-deoxymorphine (derivative of morphine )73میتیل دووەمی هایدرۆمۆرفینMETHYLDIHYDROMORPHINE6-methyldihydromorphine(derivative of morphine)74٣- میتیل فنتانیل3-METHYLFENTANYLN-(3-methyl-1-phenethyl-4-piperidyl) propionanilide75٣- میتیل تیۆفنتانیل3-METHYL THIOFENTANYLN-[3-methyl -1-[2-(2-thienyl)ethyl]-4-piperidyl] propionanilide76میتۆپۆنMETOPON5-methyldihydromorphinone (derivative of morphine)77نێوەندی مۆرامیدMORAMIDE INTERMEDIATE2-methyl-3-morpholino-1,1-diphenylpropane carboxylic acid78مۆرفیریدینMORPHERIDINE1-(2-morpholinoethyl)-4- phenyl piperidine -4-carboxylic acid ethyl ester79مۆرفینماددەی نزیك تفتی سەرەكی ئەفیون و خشخاشی ئەفیونMORPHINEThe principal alkaloid of opium and of opium poppy80میتۆبرۆمیدی مۆرفین و جیاكراوەكانی تری مۆرفین كە نایترۆجینی پێنجی هەیە, بە تایبەتی جیاكراوەكانی ئۆكسیدی نایترۆجینی مۆرفین, لەویش ئۆكسیدی نایترۆجینی كۆدایینMORPHINE METHOBROMIDE and other PENTAVALENT NITROGEN MORPHINE derivatives including in particular the morphine -N-oxide derivatives , one of which is codeine -N-oxide81ئەكسیدی نێترۆجینی مۆرفینMORPHINE -N-OXIDE (derivative of morphine )82ئێم پی پی پیMPPP1-methyl-4- phenyl-4- piperidinol propionate (ester)83ئێم تی-٤٥MT-451-cyclohexyl-4-(1,2-diphenylethyl)piperazine84میرۆفینMYROPHINEMyristylbenzylmorphine (derivative of morphine)85نیكۆمۆرفینNICOMORPHINE3,6-dinicotinylmorphine (derivative of morphine)86نۆراسیمیتادۆلNORACYMETHADOL(±)-α-3-acetoxy-6-methylamino-4,4-diphenylheptane87نۆرلیڤۆرفانۆلNORLEVORPHANOL(-)-3-hydroxymorphinan88نۆرمیتادۆنNORMETHADONE6-dimethylamino-4,4-diphenyl-3-hexanone89نۆرمۆرفینNORMORPHINEdemethylmorphine(derivate of morphine)90نۆرپیپانۆنNORPIPANONE4,4-diphenyl-6-piperidino-3-hexanone91ئۆكفنتانیلOCFENTANYLN-(2-fluorophenyl)-2-methoxy-N-[1-(2-phenylethyl)piperidin-4-yl] acetamide92ئەفیۆن گیراوەی چڕكراوی خەشخاشی ئەفیون(رووەكی جۆری خەشخاشی خەوهێن Papaver somniferum L.)OPIUMThe coagulated juice of the opium poppy (plant species papaver somniferum L.)93ئۆریبافینORIPAVINE3-O-demethylthebaine94ئۆرتۆفلۆرۆفنتانیلORTHOFLUOROFENTANYLN-(2-fluorophenyl)-N-[1-(2-phenylethyl)piperidin-4-yl]propanamide95ئۆكسیكۆدۆنOXYCODONE14-hydroxydihydrocodeinone (derivate of morphine)96ئۆكسیمۆرفۆنOXYMORPHONE14-hydroxydihydromorphinone (derivate of morphine)97پارا – فلۆرۆفنتانیلPARA-FLUOROFENTANYL4-fluoro-N-(1-phenethyl-4-piperidyl) propionanilide98پیپاپPEPAP1-phenethyl-4-phenyl-4-piperidinol actate (ester)99پێتیدینPETHIDINE1-mythel-4-phenylpiperidine-4- carboxylic acid ethyl ester100نێوەندی بیتیدین أPETHIDINE INTERMEDIATE A4-cyano-1-methyl-4-phenylpiperidine101نێوەندی بیتیدین بPETHIDINE INTERMEDIATE B4-phenylpiperidine -4- carboxylic acid ethyl ester102نێوەندی بیتیدین جPETHIDINE INTERMEDIATE C1-methyl-4-phenylpiperidine-4-carboxylic acid103فینادۆكسۆنPHENADOXONE6-morpholino-4,4-diphenyl-3-heptanone104فینامبرۆمیدPHENAMPROMIDEN-(1-methyl-2-piperidinoethyl) propionanilide105فینازۆسینPHENAZOCINE2‘-hydroxy-5,9-dimethyl-2-phenethyl-6,7-benzomorphan106فینۆمۆرفانPHENOMORPHAN3-hydroxy-N-phenethylmorphinan107فینۆپیریدینPHENOPERIDINE1-(3-hydroxy-3-phenylpropyl)-4-phenylpiperidine -4-carboxylic acid ethyl ester108پیمینۆدینPIMINODINE4-phenyl-1-(3-phenylaminopropyl) piperidine -4-carboxylic acid ethyl ester109پیریترامیدPIRITRAMIDE1-(3-cyano-3,3-diphenylpropyl)-4-(1-piperidino) piperidine-4- carboxylic acid amide110پرۆهبتازینPROHEPTAZINE1,3-dimethyl-4-phenyl-4- propionoxyazacycloheptane111پرۆپیریدینPROPERIDINE1-methyl-4-phenylpiperidine-4- carboxylic acid isopropyl ester112راسیمیتۆرفانRACEMETHORPHAN(±)-3-methoxy-N-methylmorphinan113راسیمۆرامیدRACEMORAMIDE(±)-4-[2-methyl-4-oxo-3,3-diphenyl-4-(1-pyrrolidinyl) butyl] Morpholine114راسیمۆرفانRACEMORPHAN(±)-3-hydroxy-N-methylmorphinan115ریمیفنتانیلREMIFENTANIL1-(2-methoxycarbonylethyl)-4-(phenylpropionylamino)-piperidine-4- carboxylic acid methyl ester116سۆفنتانیلSUFENTANILN-[4-(methoxymethyl)-1-[2-(2-thienyl)ethyl]-4-piperidyl] Propionanilide117تێتراهایدرۆفیورانیل فنتانیل تی ئێچ ئێف-ئێفTETRAHYDROFURANYL FENTANYL THF-FN-phenyl-N-[1-(2-phenylethyl)piperidin-4-yl]tetrahydrofuran-2-carboxamide118تیباكۆنTHEBACONAcetyldihydrocodeinone (acetylated enol form of hydrocodone)119تیبابین یەكێكە لە لێكچووی تفتی ئەفیون, و لە خەشخاشی قەنبیش هەیەTHEBAINE(an alkaloid of opium ;also found in papaver bracteatum)120تیۆفنتانیلTHIOFENTANYLN-[1-[2-(2-theinyl) ethyl]-4-piperidyl] propionanilide121تیلیدینTILIDINE(±)-ethyl-trans-2-(dimethylamino)-1-phenyl-3-cyclohexene-1- Carboxylate122سێیەمی میپیریدینTRIMEPERIDINE1,2,5-trimethyl-4-phenyl-4-propionoxypiperidine123یو-٤٧٧٠٠U-477003,4-dichloro-N-(2-dimethylamino-cyclohexyl)-N-methyl-benzamide خشتەی دووەم ڕیزبەندناویماددەی هۆشبەرناوی كیمیایی/ ئاكار1ئەسیتیلی دووەم هایدرۆكۆدایینACETYLDIHYDROCODEINE(derivative of codein)2كۆدایینCODEINE3-methylmorphine(derivate of morphine ,alkaloid contained in opium& poppy straw)3دێكسترۆپرۆپۆكسیفینDEXTROPROPOXYPHENE α-(+)-4-dimethylamino-1,2-diphenyl-3-methyl-2-butanol propionate4دووەمی هایدرۆكۆدایینDIHYDROCODEINE (derivative of morphine)5ئیتیل مۆرفینETHYLMORPHINE3-ethylmorphine (derivative of morphine)6نیكۆكۆدایینNICOCODINE6-nicotinylcodeine(derivative of morphine)7نیكۆ دیكۆدایینNICODICODINE6-nicotinyldihydrocodeine (derivative of morphine)8نۆركۆدایینNORCODEINEN-demethylcodeine (derivative of morphine) NORCODEINEN-demethylcodeine (derivative of morphine)9فۆلكۆدایینPHOLCODINEmorpholinylethylmorphine(derivative of morphine)10پرۆپیرامPROPIRAMN-(1-methyl-2-piperidinoethyl)-N-2-pyridylpropionamide خشتەی سێیەم ڕیزبەندناویماددەی هۆشبەرناوی كیمیایی/ ئاكار1ئەسیتۆرفینACETORPHINE3-O- acetyltetrahydro-7α- (1-hydroxy-1-methylbutyl)-6,14-endo-ethenooripavine (derivative of thebaine)2ئەسیتیل - ئەلفا- میتیل فنتانیلACETYL-ALPHA-METHYLFENTANYLN-[1-(α-methylphenethyl-4-piperidyl] acetanilide3ئەسیتیل فنتانیلACETYLFENTANILN-phenyl-N-[1-(2-phenylethyl)-4-piperidinyl]acetamide4ئەلفا-میتیل فنتانیلALPHA-METHYLFENTANYLN-[1-(α- methylphenethyl)-4-piperidyl] propionanilide5ئەلفا-میتیل تیوفنتانیلALPHA-METHYLTHIOFENTANYLN-[1-[1-methyl-2-(2-thienyl) ethyl]-4-piperidyl] propionanilide6بێتا-هایدرۆكسی فنتانیلBETA-HYDROXYFENTANYLN-[1-(β-hydroxyphenethyl)-4-piperidyl] propionanilide7بێتا-هایدرۆكسی -٣- میتیل فنتانیلBETA-HYDROXY-3-METHYLFENTANYLN-[1-(β-hydroxyphenethyl)-3-methyl-4-piperidyl] propionanilide8قەنب و راتینگی قەنبلقی ڕووەكی قەنب كە گوڵ یا بەری گرتووە(ئەوەی رایتینگی لێ دەرنەهاتووە) رایتینگی جیاكراوە, خاوەكەی یان پاككراوەكەی, كە لە ڕووەكی قەنب دەرهێنراوەCANNABIS AND CANNABIS RESINThe flowering or fruiting tops of the cannabis plant (resin not extracted) the separated resin ,crude or purified ,obtained from the cannabis plant9كارفنتانیلCARFENTANYLMethyl 1-(2-phenylethyl)-4-[phenyl(propanoyl)amino]piperidine-4-carboxylate10دیسۆمۆرفینDESOMORPHINEDihydrodesoxymorphine (derivative of morphine)11ئیتۆرفینETORPHINEtetrahydro-7α-(1-hydroxy-1-methylbutyl)-6,14-endo-ethenooripavine12هیرۆینHEROINDiacetylmorphine (derivative of morphine)13كیتۆبیمیدۆنKETOBEMIDONE4-m-hydroxyphenyl-1-methly-4-propionylpiperidine14٣- میتیل فنتانیل3-METHYLFENTANYLN-(3-methyl-1-phenethyl-4-piperidyl) propionanilide15٣- میتیل تیوفنتانیل3-METHYL THIOFENTANYLN-[3-methyl-1-[2-(2-thienyl)ethyl]-4-piperidyl] propionanilide16ئێم پی پی پیMPPP1-methyl-4-phenyl-4- piperidinol propionate (ester)17پارا-فلۆروفنتانیلPARA-FLUOROFENTANYL4-fluoro-N-(1-phenethyl-4-piperidyl) propionanilide18پیپاپPEPAP1-phenethyl-4-phenyl-4-piperidinol acetate (ester)19تیۆفنتانیلTHIOFENTANYLN-[1-[2-(thienyl) ethyl]-4-piperidyl] propionanilide خشتەی چوارەمگیراوەكانی ئەو ماددە هۆشبەرانەی بەدەرن لە حوكمەكانگیراوەكان:١- ئاسیتیلی دووەم هایدرۆكۆدیینكۆدییندووەمی هایدرۆكۆدایینئایتیلی مۆرفیننیكۆكۆداییننیكۆدیكۆداییننۆركۆدایینفۆلكۆدایینكاتێك دەبێتە پێكهاتە لەگەڵ پێكهاتەیەكی دیكە یان زیاتر و بڕی ماددە هۆشبەرەكە لە یەكەی بڕی وەرگیراو (الجرعة) زیاتر نەبێت لە ١٠٠ ملیگرام و چڕییەكەی زیاتر نەبێت لە 5,2 لە سەد لەو گیراوانەی پارچە نەكراون.٢- پرۆپیرام: ئەو پرۆپیرامەی زیاتر لە ١٠٠ ملیگرام لە پرۆپیرام لە یەكەكەی وەرگیراو (الجرعة) لەخۆ ناگرێت، كە بەلای كەم لەگەڵ بڕێكی هاوشێوەی میتیلسلیۆلۆز بۆتە پێكهاتە.٣- دكسترۆپرۆپۆكسیفین: ئەو دكسترۆپرۆپۆكسیفینەی لە رێگەی دەم بەكاردێت كە زیاتر لە ١٣٥ ملیگرام لە قاعیدەی دكسترۆپرۆپۆكسیفین لە یەك بڕی وەرگیراو (الجرعة) لەخۆ ناگرێت و چڕییەكەی زیاتر نییە لە 5,2لە سەد لە گیراوە پارچەكراوەكان، بەو مەرجەی ئەم گیراوانە ئەو ماددەیەی ملكەچە بۆ چاودێریكردن بەپێی رێككەوتننامەی كارتێكارە عەقلییەكان ی ساڵی ١٩٧١ لەخۆ نەگرن.٤- كۆكایین: ئەو كۆكایینەی رێژەی كۆكایین تیایدا زیاتر نەبێت لە 1,0لە سەد كە وەك قاعیدەی كۆكایین هەژمار كرابێت، لەگەڵ ئەو ئەفیۆن یان مۆرفینەی رێژەی مۆرفین تیایدا زیاتر نەبێت لە 2,0لە سەد كە وەك قاعیدەی مۆرفین نائاویی هەژمار كرابێت، كە پێكهاتەیە لەگەڵ یەك پێكهاتەی دیكە یان زیاتر بەشێوەیەك رێگەنادات ماددە هۆشبەرەكەی لێ وەرگیرێتەوە بە ئامرازی بەردەست بە ئاسانی یان بەرێژەیەك تەندروستی گشتی بخاتە مەترسی.٥- دووەمی فینۆكسین: ئەو دووەمی فینۆكسینەی لە یەكەی وەرگیراو (الجرعة) زیاتر لە 5,0 ملگرام لە دووەمی فینۆكسین لەخۆ ناگرێت و بڕێك لە سۆلفاتی ئەترۆبینی تێدایە كە هاوتایە لەگەڵ بڕێك كەمتر نەبێت لە ٥ لەسەد لە وەرگیراو (جرعة) دووەمی فینۆكسین.٦- دووەمی فینۆكسیلات: ئەو دووەمی فینۆكسیلاتەی لە یەكەی وەرگیراو (الجرعە) زیاتر لە 5,2 ملیگرام لە دووەمی فینۆكسیلات لەخۆ نەگرێت، كە وەك قاعیدە هەژمار كرابێت، و بڕێك لە سۆلفاتی ئەترۆبین لەخۆ دەگرێت كە هاوتایە لەگەڵ ئەو بڕەی كەمتر نەبێت لە ١ لەسەد لە وەرگیراو (جرعة)ی دووەمی فینۆكسیلات.٧- تۆزی پێكهاتەی ئەبیكاك و ئەفیۆن: ١٠لە سەد ئەفیۆن وەك تۆز، و ١٠ لەسەد رەگی ئەبیكاك كە كراوەتە تۆز و بەباشی تێكەڵ كراوە لەگەڵ ٨٠ لەسەد لە پێكهاتەی هەر تۆزێكی دیكە كە ماددەی هۆشبەر لەخۆ نەگرێت.٨- ئەو گیراوانەی وەكیەكن لەگەڵ هەر شێوازێك لەو شێوازانەی لەم خشتەیەدا هاتوون و تێكەڵكردنی ئەم گیراوانە لەگەڵ هەر ماددەیەكی دیكە كە ماددەی هۆشبەر لەخۆ نەگرێت.خشتەی پێنجەمخشتەكانی كارتێكارە عەقلییەكانبە پێی پەیماننامەی نێو دەوڵەتی كارتێكارە عەقڵیەكان لە ساڵی ١٩٧١ ڕیزبەندناوی كارتێكاری عەقڵیناوی كیمیایی/ ئاكار1برۆلامفیتامینBROLAMFETAMINE DOB(±)-4-bromo-2,5-dimethoxy-α-methylphenethelamine2كاتینۆنCATHINONE(-)-(S)- 2-aminopropiophenone3دی ئی تیDET3-[2-(diethylamino)ethyl]indole4دی ئێم ئەیDMA(±)-2,5-dimethoxy-α-methylphenethylamine5دی ئێم ئێچ پیDMHP3-(1,2-dimethylheptyl)-7,8,9,10- tetrahydro-6,6,9-trimethyl-6H-dibenzo[b,d]pyran-1-ol6دی ئێم تیDMT3-[2-(dimethylamino) ethyl]indole7دی ئۆ ئی تیDOET(±)-4-ethyl-2,5-dimethoxy-α-methylphenethylamine8ئیتیسیكلیدینETICYCLIDINE PCEN-ethyl-1-phenylcyclohexylamine9ئیتریپتامینETRYPTAMINE3-(2-aminobutyl) indole10ئێن-هایدرۆكسی ئێم دی ئەیN-HYDROXY MDA(±)-N[α-methyl-3,4-(methylenedioxy)phenethyl]Hydroxylamine11(+)- لیسرجید ئێڵ ئێس دی, ئێڵ ئێس دی-٢٥(+)-LYSERGIDE LSD, LSD-259,10-didehydroN,N-diethyl-6-methylergoline-8β-carboxamide12ئێم دی ئی, ئێن-ئیتیل, ئێم دی ئەیMDE,N-ETHYL MDA(±)N-ethyl-α-methyl-3,4-(methylenedioxy) phenethylamine13ئێم دی ئێم ئەیMDMA(±)-N,α-dimethyl-3,4-(methylenedioxy) phenethylamine14میسكالینMescaline3,4,5-trimethoxyphenethylamine15میتكاتینۆنMethcathinone2-(methylamino)-1-phenylpropan-1-one16٤- میتیل ئەمینۆریكس4-methylaminorex(±)-cis-2-amino-4-methyl-5-phenyl -2-oxazoline17ئێم ئێم دی ئەیMMDA5-methoxy-α-methyl-3,4-(methylenedioxy) phenethylamine18٤-ئێم تی ئەی4-MTAα-methyl-4-methylthiophenethylamine19٢سی-بی-ئێن بی ئۆ ئێم ئی2C-B-NBOMe2-(4-bromo-2,5-dimethoxyphenyl)-N-(2-methoxybenzyl) ethanamine20٢سی-سی-ئێن بی ئۆ ئێم ئی2C-C-NBOMe2-(4-chloro-2,5-dimethoxyphenyl)-N-(2-methoxybenzyl) ethanamine21٢سی-ئای-ئێن بی ئۆ ئێم ئی2C-I-NBOMe2-(4-iodo-2,5-dimethoxyphenyl)-N-(2-methoxybenzyl) ethanamine22پاراهێكسیلParahexyl3-hexyl-7,8,9,10-tetrahydro-6,6,9-trimethyl-6H-dibenzo [b,d]pyran-1-ol23پی ئێم ئەیPMAp-methoxy-α-methylphenethylamine24پارامێتۆكسی میتیل ئەمفیتامینPMMApara-methoxymethylamphetamine25بسیلۆسین، بسیلۆتسینPsilotsin, Psilocine3-[2-(dimethylamino)ethyl]indol-4-ol26بسیلۆسیبینPSILOCYBINE3-[2-(dimethylamino)ethyl]indol-4-yl dihydrogen phosphate27رۆلیسیكلیدینROLICYCLIDINE PHP,PCPY1-(1-phenylcyclohexyl) pyrrolidine28ئێس تی پی, دی ئۆ ئێمSTP,DOM2,5 dimethoxy-α-,4-dimethylphenethylamine29تینامفیتامینTENAMFETAMINE MDAα-methyl-3,4-methylenedioxy)phenethylamine30تینۆسیكلیدین تی سی پیTENOCYCLIDINE1-[1-(2-thienyl) cyclohexyl] piperidine31تێتراهایدرۆكاننابینۆل، و ئەو ئایسۆمیراتانەی خوارەوە لەگەڵ جێگرەوە كیمیاییە بەتاڵەكانیشیان:Tetrahydrocannabinol, the following isomersand their stereochemical variants 7,8,9,10-tetrahydro-6,6,9-trimethyl-3-pentyl-6H dibenzo [b,d]pyran-1-ol(9R,10aR)-8,9,10,10a-tetrahydro-6,6,9-trimethyl-3-pentyl-6H-dibenzo[b,d]pyran-1-ol(6aR,9R,10aR)-6a,9,10,10a-tetrahydro-6,6,9-trimethyl-3-Pentyl-6H-dibenzo[b,d]pyran-1-ol(6aR ,10aR )-6a,7,10,10a-tetrahydro-6,6,9-trimethyl-3-pentyl-6H-dibenzo[b,d]pyran-1-o16a,7,8,9-tetrahydro-6,6,9-trimethyl-3-pentyl-6H-dibenzo[b,d]pyran-1-ol(6aR,10aR)-6a,7,8,9,10,10a-hexahydro-6,6-dimethyl-9-methylene3-pentyl-6H-dibenzo[b,d]pyran-1-ol32تی ئێم ئەیTMA(±)-3,4,5-trimethoxy-α-methylphenethylamine خشتەی شەشەمڕیزبەندناوی كارتێكاری عەقڵیناوی كیمیایی/ ئاكار1ئەی بی- سی ئێچ ئێم ئای ئێن ئەی سی ئەیAB-CHMINACAN-[(2S)-1-amino-3-methyl-oxobutan-2-yl]-1-(cyclohexylmethyl)-1H-indazole-3-carboxamide2ئەی دی بی- سی ئێچ ئێم ئای ئێن ئەی سی ئەیAB-CHMINACA (MAB-CHMINACA)N-[(2S)-1-amino-3,3-dimethyl-1-oxobutan-2-yl]-1-(cyclohexylmethyl)-1H-indazole-3-carboxamide3٥ئێف-ئەی دی بی/٥ئێف-ئێم دی ئێم بی- پی ئای ئێن ئەی سی ئەی5F-ADB/5F-MDMB-PINACAMethyl(2S)-2-{[1-(fluoropentyl)-1H-indazole-3-carbonyl]amino}-3,3-dimethylbutanoate4ئەی بی-پی ئای ئێن ئەی سی ئەیAB-PINACAN-[(2S)-1-amino-3-methyl-1-oxobutan-2-yl]-1-pentyl-1H-indazole-3-carboxamide5ئەی ئێم-٢٢٠١ (جەی دەبلیو ئێچ-٢٢٠١)AM-2201 (JWH-2201)[1-(5-fluoropentyl)-1H-indol-3-yl](naphthalene-1-yl)methanone6ئەمفیتامینAMFETAMINE, amphetamine(±) -α-methylphenethylamine7ئەمینیبتینAMINEPTINE 7-[(10,11-dihydro- 5H-dibenzo [α,d]cyclohepten-5-yl)amino] heptanoic acid8٥ئێف-ئەی پی ئای ئێن ئەی سی ئەی(٥ئێف-ئەی كەی بی-٤٨)5F-APINACA (5F-AKB-48)9ئێن-بێنزایڵ پێپرازینBENZYLPIPERAZINE (BZP)1-benzylpiperazine10ئێن-ئیتیل نۆرپێنتینۆلN-ETHYLNORPENTYLONE1-(2H-1,3-benzodioxol-5-yl)-2-(ethylamino)pentan-1-one11٢سی-بی2C-B4-bromo-2,5-dimethoxyphenethylamine12سی یو ئێم وای ئێڵ-٤ سی ئێن-بی ئای ئێن ئەی سی ئەیCUMYL-4CN-BINACA1-(4-cyanobutyl)-N-(2-phenylpropan-2-yl)-1H-indazole-3-carboxamide13دێكسامفیتامینDEXAMFETAMINE, dexamphetamine (+)-α-methylphenethylamine14درۆنابینۆل دەلتا -٩-تێتراهایدرۆكانابینۆلو جێگرەوە كیماییە بەتاڵەكانیDRONABINOLdelta-9-tetrahydrocannabinol and its stereochemical variants(6αR,10αR)-6α,7,8,10α-tetrahydro-6,6,9-trimethyl -3-pentyl-6H-dibenzo [b,d]pyran-1-ol15ئیتیلۆنETHYLON16فێنێداتی ئیتیلETHYLPHENIDATE17فینیتیلینFENETYLLINE7-[2-[(α-methylphenethyl)amino]ethyl] theophylline18ئێف یو بی-ئەی ئێم بی(ئێم ئێم بی-ئێف یو بی ئای ئێن ئەی سی ئەی. ئەی ئێم بی- ئێف یو ئێم ئای ئێن ئەی سی ئەی)FUB-AMB (MMB-FUBINACA.AMB-FUMINACA)Methyl(2S)-2-({1-[4-fluorophenyl]methyl-1H-indazole-3-carbonyl}amino)-3-methylbutanoate19ئەی دی بی-ئێف یو بی ئای ئێن ئەی سی ئەیADB-FUBINACAN-[(2S)-1-amino-3,3-dimethyl-1-oxobutan-2-yl]-1-[(4-fluorophenyl)methyl]-1H-indazole-3-carboxamide20٤-ترشی هایدرۆكسی بیوتار4-HYDROXYBUTIRIC ACID (GHB)γ-hydroxybutyricacid21٤-فلۆرۆ ئەمفیتامین4-FA1-(4-fluorophenyl)propan-2-amine22جەی دەبلیو ئێچ-٠١٨JWH-018 (AM-678)Naphthalene-1-yl(1-pentyl-1H-indol-3-yl)methanone23قاتKHATCatha edulis24لیڤامفیتامینLEVAMFETAMINE , levamphetamine (-)-(R)-α-methylphenethylamine (amphetamine)(-)isomer25٤،٣-میتیلین دایۆكسی پایرۆفالیرۆنMDPV(R/S)-1-(Benzo[d][1,3]dioxol-5-yl)-2-(pyrrolidin-1-yl)pentan-1-one26لیڤۆمیتامفیتامینLevomethamphetamine(-)-N,α-dimethylphenethylamine27میكلۆكوالۆنMECLOQUALONE3-(o- chlorophenyl)-2-methyl-4(3H)-Quinazolinone28میفیدرۆن(٤-میتیل میتكاتینۆن)MEPHEDRONE(RS)-2-methylamino-1-(4-methylphenyl)propan-1-one29میتامفیتامینMETAMFETAMINE , Methamphetamine (+)-(S)-N, α-dimethylphenethylamine30میتیل ئەمفیتامینMETHYLAMPHETAMINE (ئةوةى لة حةبةكانى ئةلكابتاكؤن داية، zero –one، و بلورةكانى ئةو ماددةية لةنيَوخؤ بة شيشة ناسراوة)31راسیمات میتامفیتامینMETAMFETAMINE RACEMATEmethamphetamine ,racemate (±)-N,α- dimethylphenethylamine32میتاكۆالۆنMETHAQUALONE2-methyl-3-o-tolyl-4(3H)-quinazolinone33میتۆپرۆپامینMPA34میتۆكسیتامینMXE2-(3-methoxyphenyl)-2-(ethylamino)-cyclohexanone35٤-میتیل ئیتكاتینۆن4-MEC36میتیلۆنMETHYLONE(RS)-2-methylamino-1-(3,4-methylenedioxyphenyl)propan-1-one37فینیداتی میتیلMETHYLPHENIDATEmethyl α-phenyl-2-piperidine acetate38٥ئێف-پی بی-٢٢5F-PB-22Quinolin-8-yl 1-(5-fluoropentyl)-1H-indole-3-carboxylate39پێنتێدرۆنPENTEDRONE40فینسیكلیدینPHENCYCLIDINE ,PCP1-(1-phenylcyclohexyl)piperidine41فینمیترازینPHENMETRAZINE3-methyl-2-phenylmorpholine42ئەلفا-پایرۆلیدینۆڤالیرۆفینۆنα-PYRROLIDINOVALEROPHENONE (α-PVP)43(٤،٤‘-دی ئێم ئەی ئار) ٤،٤ ‘پارا-میتیل-٤-میتیل ئەمینۆرێكس, ٤،٤ ‘دوانی-میتیل-ئەمینۆرێكسpara-methyl-4-methylaminorex44سیكۆباربیتالSECOBARBITAL5-allyl-5-(1-methylbutyl)barbituric acid45یو ئار-١٤٤UR-144(1-pentyl-1H-indol-3-yl)(2,2,3,3-tetramethylcyclopropoyl) methanone46ئێكس ئێڵ ئاڕ-١١XLR-1147زیبیبرۆلZIPEPROLα-(α-methoxybenzyl)-4-(β-methoxyphenethyl) -1-piperazineethanol خشتەی حەوتەم ڕیزبەندناوی كارتێكاری عەقڵیناوی كیمیایی/ ئاكار1ئامۆباربیتالAMOBARBITAL5-ethyl-5-isopentylbarbituric acid2بۆبرینۆرفینBUPRENORPHINE21-cyclopropyl-7-α-[(S)-1-hydroxy-1,2,2-trimethylpropyl]-6,14-endo-ethano-6,7,8,14-tetrahydrooripavine3بۆتالبیتالBUTALBITAL5-allyl-5-isobutylbarbituric acid4كاتین(+) –نۆربسۆدۆایفیدرینCATHINE (+)-Norpseudoephedrine (+)-(S)-α-[(S)-1-aminoethyl]benzyl alcohol5سیكلۆباربیتالCYCLOBARBITAL5-(1-cyclohexen-1-yl)-5-ethylbarbituricacid6فلۆنیترازیبامFLUNITRAZEPAM5-(o-fluorophenyl)-1,3-dihydro-1-methyl-7-nitro-2H-1,4-benzodiazepin-2-one7گلۆتیتیمیدGLUTETHIMIDE2-ethyl-2-phenylglutarimide8پێنتازۆسینPENTAZOCINE (2R*,6R*,11R*)-1,2,3,4,5,6-hexahydro-6,11-dimethyl-3-(3-methyl-2-butenyl)-2,6-methano-3-benzazocin-8-ol9بنتۆباربیتالPENTOBARBITAL5-ethyl-5-(1-methylbutyl ) barbituric acid خشتەی هەشتەم ڕیزبەندناوی كارتێكاری عەقڵیناوی كیمیایی/ ئاكار1ئەلۆباربیتالALLOBARBITAL5,5-diallylbarbituric acid2ئەلبرازۆلامALPRAZOLAM8-chloro-1-methyl-6-phenyl-4H-s-triazolo[4,3-α][1,4]benzodiazepine3ئەمفیپرامۆن دووەمی برۆبین ئەیتیلAMFEPRAMONE ,Diethylpropion2-(diethylamino)propiophenone4ئەمینۆركسAMINOREX2-amino-5-phenyl-2-oxazoline5باربیتالBARBITAL5,5-diethylbarbituric acid6بێنزفیتامینBENZFETAMINE ,benzphetamine N-benzyl-N,α-dimethylphenethylamine7بێنز هیكسۆل BENZHEXOL کە لە ناوخۆدا ناسراوە بە ئەرتین یان بارکیزۆڵ8برۆمازیبامBROMAZEPAM7-bromo-1,3-dihydro-5-(2-pyridyl)-2H-1,4-benzodiazepin-2-one9برۆتیزۆلامBROTIZOLAM 2-bromo-4-(o-chlorophenyl)-9-methyl-6H-thieno[3,2-f]-s-triazolo [4,3-α][1,4]Diazepine10بۆتۆباربیتالBUTOBARBITAL ,butobarbital5-butyl-5-ethylbarbituricacid11كامازیبامCAMAZEPAM7-chloro-1,3-dihydro-3-hydroxy-1-methyl-5-phenyl-2H-1,4-benzodiazepin-2-one dimethylcarbamate (ester)12كلۆردایازیپۆكسایدCHLORDIAZEPOXIDE7-chloro-2-(methylamino)-5-phenyl-3H-1,4-benzodiazepine-4-oxide13كلۆبازامCLOBAZAM7-chloro-1-methyl-5-phenyl-1H- 1,5-benzodiazepine-2,4(3H,5H)-dione14كلۆنازیبامCLONAZEPAM5-(o-chlorophenyl)-1,3-dihydro-7-nitro-2H-1,4-benzodiazepin-2-one15كلۆرازیپاتCLORAZEPATE7-chloro-2,3-dihydro-2-oxo-5-phenyl-1H-1,4-benzodiazepine-3- carboxylic acid16كلۆتیازیبامCLOTIAZEPAM5-(o-chlorophenyl)-7-ethyl-1,3-dihydro-1-methyl-2H-thieno[2,3-e]-1,4-diazepin-2-one17كلۆكسازۆلامCLOXAZOLAM10-chloro-11b-(o-chlorophenyl)-2,3,7,11b-tetrahydro-oxazolo-[3,2-d][1,4]benzodiazepine-6(5H)-one18دیلۆرازیبامDELORAZEPAM7-chloro-5-(o-chlorophenyl)-1,3-dihydro-2H-1,4-benzodiazepin-2-one19دایازیپامDIAZEPAM7-chloro-1,3-dihydro-1-methyl-5-phenyl-2H-1,4-benzodiazepin-2-one20ئیستازۆلامESTAZOLAM8-chloro-6-phenyl-4H-s-triazolo[ 4,3-α][1,4]benzodiazepine21ئیتكلۆرفینۆلETHCHLORVYNOL1-chloro-3-ethyl-1-penten-4-yn-3-ol22ئیتیناماتETHINAMATE1-ethynylcyclohexanolcarbamate23لوفلازیباتی ئیتیلETHYL LOFLAZEPATEethyl 7-chloro-5-(o-fluorophenyl)-2,3-dihydro-2-oxo-1H-1,4-benzodiazepine-3-Carboxylate24ئیتیل ئەمفتیامین-ئیتیل ئەمفیتامین NETILAMFETAMINE ,N ethylamphetamine N-ethyl-α-methylphenethylamine25فینكامفامینFENCAMFAMIN N-ethyl-3-phenyl-2-norbornanamine26فینپرۆپۆرێكسFENPROPOREX (±)-3-[(α-methylphenylethyl)amino] Propionitrile27فلۆدایازیپامFLUDIAZEPAM 7-chloro-5-(o-fluorophenyl)-1,3-dihydro-methyl-2H-1,4-benzodiazepin-2-one28فلۆرازیپامFLURAZEPAM 7-chloro-1-[2-(diethylamino)ethyl]-5-(o-fluorophenyl)-1,3-dihydro-2H-1,4-benzodiazepin-2-one29جی ئیج بی-hydroxybutyric acid30هالازیبامHALAZEPAM 7-chloro-1,3-dihydro-5-phenyl-1-( 2,2,2-trifluoroethyl)-2H-1,4 -benzodiazepin-2-one31هالۆكسازۆلامHALOXAZOLAM 10-bromo-11b-(o- fluorophenyl)-2,3,7,11b-tetrahydrooxazolo[3,2-d][1,4] benzodiazepin-6(5H)-one32كیتازۆلامKETAZOLAM 11-chloro-8,12b-dihydro-2,8-dimethyl-12b-phenyl-4H-[1,3]oxazino [3,2-d][1,4]benzodiazepin-4,7(6H)-dione33لیفیتامینLEFETAMINE ,SPA (-)-N,N-dimethyl-1,2-diphenylethylamine34لۆپرازۆلامLOPRAZOLAM 6-(o-chlorophenyl)-2,4-dihydro-2-[(4-methyl-1-piperazinyl) methylene]-8-nitro-1H -imidazo [1,2-α][1,4] benzodiazepin-1-one35لۆرازیپامLORAZEPAM 7-chloro-5-(o-chlorophenyl)-1,3-dihydro-3-hydroxy-2H-1,4- benzodiazepin-2-one36لۆرمیتازیپامLORMETAZEPAM 7-chloro-5-(o-chlorophenyl)-1,3-dihydro-3-hydroxy-1-methyl-2H-1,4-benzodiazepin-2-One37مازیندۆلMAZINDOL 5-(p-chlorophenyl)-2,5-dihydro-3H-imidazo[2,1-α]isoindol-5-ol38میدازیپامMEDAZEPAM 7-chloro-2,3-dihydro-1-methyl-5-phenyl-1H-1,4- benzodiazepine39میفینۆرێكسMEFENOREX N-(3-chloropropyl)-α-methylphenethylamine40میپرۆباماتMEPROBAMATE 2-methyl-2-propyl-1,3-Propanedioldicarbamate41میسۆكاربMESOCARB 3-(α-methylphenethyl)-N-(phenylcarbamoyl)sydnone imine42میتیل فینۆباربیتالMETHYLPHENOBARBITAL 5-ethyl-1-methyl-5-phenylbarbituric acid43میتیل بریلۆنMETHYPRYLON 3,3-diethyl-5-methyl-2,4-piperidine-dione44میدازۆلامMIDAZOLAM 8-chloro-6-(o-fluorophenyl)-1-methyl-4H-imidazo[1,5-α][1,4] benzodiazepine45نیمیتازیپامNIMETAZEPAM 1,3-dihydro-1-methyl-7-nitro-5-phenyl-2H-1,4- benzodiazepin-2-one46نیترازیپامNITRAZEPAM 1,3-dihydro-7-nitro-5-phenyl-2H-1,4-benzodiazepin-2-one47نۆردازیپامNORDAZEPAM 7-chloro-1,3-dihydro-5-phenyl-2H-1,4-benzodiazepin-2-one48ئۆكسازیپامOXAZEPAM 7-chloro-1,3-dihydro-3-hydroxy-5-phenyl-2H-1,4- benzodiazepine-2-one49ئۆكسازۆلامOXAZOLAM 10-chloro-2,3,7,11b-tetrahydro-2-methyl-11b- phenyloxazolo[3,2-d][1,4]benzodiazepin-6(5H)-one50پیمۆلینPEMOLINE 2-amino-5-phenyl-2-oxazolin-4-one51فینازیپامPHENAZEPAM7-bromo-5-(2-chlorophenyl)-1,3-dihydro-2H-1,4-benzodiazepin-2-one52فیندیمیترازینPHENDIMETRAZINE (+)-(2S,3S)-3,4-dimethyl-2-Phenylmorpholine53فینۆباربیتالPHENOBARBITAL 5-ethyl-5-phenylbarbituric acid54فینترمینPHENTERMINE α,α-dimethylphenethylamine55پینازیبامPINAZEPAM 7-chloro-1,3-dihydro-5-phenyl-1-(2-propynyl)-2H-1,4-benzodiazepin-2-one56پیپرادۆلPIPRADROL 1,1-diphenyl-1-(2-piperidyl)methanol57پرازیپامPRAZEPAM 7-chloro-1-(cyclopropylmethyl)-1,3-dihydro-5-phenyl-2H-1,4- benzodiazepin-2-One58پایرۆڤالیرۆنPYROVALERONE 4‘-methyl-2-(1-pyrrolidinyl)valerophenone59سیكبۆتاباربیتالSECBUTABARBITAL 5-sec-butyl-5-ethylbarbituric acid60تیمازیپامTEMAZEPAM 7-chloro-1,3-dihydro-3-hydroxy-1-methyl-5-phenyl-2H-1,4- benzodiazepine-2-one61تێترازیپامTETRAZEPAM 7-chloro-5-(1-cyclohexen-1-yl)-1,3-dihydro-1-methyl-2H-1,4- benzodiazepin-2-one62تریازۆلامTRIAZOLAM 8-chloro-6-(o-chlorophenyl)-1-methyl-4H-s-triazolo[4,3-α] [1,4]Benzodiazepine63ڤینیلبیتالVINYLBITAL 5-(1-methylbutyl)-5-vinylbarbituric acid64زۆلپیدیمZOLPIDEM N,N,6-trimethyl-2-p-tolylimidazo[1,2-α]pyridine-3-acetamide خشتەی نۆیەمخشتەی پێشینە كیمیاییەكانبە پێی پەیماننامەی نێو دەوڵەتی پێشینە كیمیاییەكان لە ساڵی ١٩٨٨ ڕیزبەندناوی پێشینەی كیمیایی ناوی كیمیایی/ ئاكار1ئەنهریدی خەلAcetic anhydride (acetic oxide)2ڕووەكی داتورە(سێوی ئەهریمەن)Thorn apple Belladonna (Datura stramonium)3ترشەلۆكی ئەسیتیل ئەنترانیلیكN-acetylanthranilic acid(Benzoic acid, 2-(acetylamino)-)4٤-ئەنیلینۆ-ئێن-فینیتیل پایپێریدین4-anilino-N-phenethylpiperidine(ANPP)(N-phenyl-1-(2-phenylethyl)piperidin-4-amine)5ئایفیدرینEphedrine ([R-(R*,S*)]-α-[1-(methylamino)ethyl] -benzenemethanol)6ئێرگۆمترینErgometrine(ergoline-8-carboxamide,9,10-didehydro-N-(2-hydroxy-1-methylethyl)-6-methyl-,[8β (S)])7ئێرگۆتامینErgotamine (ergotaman-3‘,6‘,18‘-trione,12‘-hydroxy-2‘-methyl-5‘-(phenylmethyl)-,(5α))8ئایسۆسافرۆلIsosafrole (1,3-benzodioxole,5-(1-propenyl)-)9ترشەلۆكی لیسرجیكLysergic acid ((8β)-9,10-didehydro-6-methylergoline-8-carboxylic acid)10٣،٤ – میتیلین دیۆكسی فینیل -٢- برۆبانۆن3,4-Methylenedioxyphenyl-2-propanone (2-propanone,1-[3,4(methylenedioxy)phenyl]-)11نۆریفیدرینNorephedrine (R*,S*)-α-(1-aminoethyl)benzenemethanol12ئێن-فینیتیل-٤-پایپێریدۆن 13ترشەلۆكی فینیلی خەلPhenylacetic acid (benzeneacetic acid)14١- فینیل -٢- برۆبانۆن1-Phenyl-2-propanone (1-phenyl-2-propanone)15ئەلفا- فینیل ئەسیتۆئەسیتۆنایترایلα-phenylacetoacetonitrile(APAAN)(3-oxo-2-phenylbutanenitrile)16پیپێرۆنالPiperonal (1,3-benzodioxole-5-carboxaldehyde)17پێرمەنگەناتی پۆتاسیۆمPotassium permanganate(permanganic acid (HMnO4),potassium salt)18سۆدۆئیفیدرینPseudoephedrine ([S-(R*,R*)]-α-[1-methylamino)ethyl]-benzenemethanol)19سافرۆلSafrole (1,3- benzodioxole,5-(2-propenyl)-) خشتەی دەیەم ڕیزبەندناوی پێشینەی كیمیاییناوی كیمیایی/ ئاكار1ئەسیتۆنAcetone(2-propanone)2ترشەلۆكی ئەنترانیلیكAnthranilic acid(2-aminobenzoic acid)3ئیتیل ئیتیرEthyl ether(1,1‘-oxybis[ethanel])4ترشەلۆكی هایدرۆكلۆریكHydrochloric acid(hydrochloric acid)5میتیل ئیتیل كیتۆنMethyl ethyl Ketone(2-butanone)6پیپێریدینPiperidine(piperidine)7ترشەلۆكی كبریتیكSulphuric acid(sulfuric acid)8تۆلۆینToluene(benzene, methyl-) خشتەی یازدەمتایبەت بە رسوماتی وەرگیراو بەرامبەر بەو مۆڵەتانەی بەپێی حوكمەكانی یاسای ماددە هۆشبەرەكان و كارتێكارە عەقلییەكان دەبەخشرێنڕێزبەندڕەسم1رەسمی وەرگیراو بەرامبەر بە مۆڵەتەكانی هاوردەكردن و هەناردەكردن و گواستنەوە: 1% لە بەهای ماددە هاوردەكراوەكان.2رەسمی وەرگیراو بەرامبەر بە مۆڵەتی راكێشانی ماددەكانی لە فەرمانگە گومرگییەكان: 1% لە بەهای ماددە هاوردەكراوەكان3رەسمی وەرگیراو بەرامبەر بە پسوولەی مۆڵەتی نووسینی راچێتە و سەرفكردنی ماددە هۆشبەرەكان و كارتێكارە عەقلییەكان لە لایەن پزیشكان و دەرمانسازان: 250.000 (دوو سەد و پەنجا هەزار دینار)4رەسمی وەرگیراو بەرامبەر بە مۆڵەتی چاندنی ئەو رووەكانەی ماددەی هۆشبەر و كارتێكاری عەقلییان تێدایە: 500.000 (پێنج سەد هەزار دینار)5رەسمی وەرگیراو بەرامبەر بە مۆڵەتی هاوردەكردن، هەناردەكرن، بەخاوەنبوون، بەردەستبوون، بازرگانیپێكردن، كڕین، فرۆشتن، گواستنەوە و رادەستكردنی ئەو رووەكانەی ماددەی هۆشبەر و كارتێكاری عەقلییان تێدایە: 1% لە بەهای ماددەكان6ڕەسمی وەرگیراو بەرامبەر پێدانی مۆڵەت بە دروستكردنی ئەو گیراوانەی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكانیان تێدایە (500.000) پێنج سەد هەزار دینارە....
یاسای ژماره (1)ی ساڵی 2018 یاسای بهخشین و چاندنی ئهندامهكانی لهشی مرۆڤــ له كوردستان ـ عێراق | 31
یاسای ژماره (1)ی ساڵی 2018 یاسای بهخشین و چاندنی ئهندامهكانی لهشی مرۆڤــ له كوردستان ـ عێراق | 31
بهناوی خودای بهخشندهو میهرهبانبهناوی گهلهوهپهرلهمانی كوردستان- عێراقژمارهی دهرچوون: 2مێژووی دهرچوون: 30/1/2018پشت به حوكمی بڕگهی (1) له ماددهی (56)ی یاسای ژماره (1)ی ساڵی 1992ی ههمواركراو و، لهسهر داوای ژمارهی یاسایی ئهندامانی پهرلهمان، و لهسهر ئهو یاساكارییهش كه پهرلهمان له دانیشتی ئاسایی ژماره (5)ی رۆژی 30/1/2018 ئهنجامیداوه و، بهپێی ئهو دهسهڵاتهش كه له بڕگهی (سێیهم)ی (ماددهی یهكهم) له یاسای ژماره (2)ی ساڵی 2017 بهدهسهڵاتی سهرۆكایهتی پهرلهمان دراوه، بڕیاری دهركردنی ئهم یاسایهی دا:یاسای ژماره (1)ی ساڵی 2018 یاسای بهخشین و چاندنی ئهندامهكانی لهشی مرۆڤــ له كوردستان ـ عێراقبهشی یهكهمپێناسهكانماددهی (1):له پیاده كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه مهبهسهت لهو ووشه و دهستهواژانهی خوارهوه ماناكانیان بهرامبهریانه:یهكهم: وهزارهت: وهزارهتی تهندروستی حكومهتی ههرێمی كوردستان ـ عێراق.دووهم: وهزیر: وهزیری تهندروستی حكومهتی ههرێمی كوردستان ـ عێراق.سێیهم: ئهندام: ههر ئهندامێك له ئهندامهكانی جهستهی مرۆڤ یان بهشێكی كه ژینهوهر و گرنگ بێت بۆ رزگار كردنی نهخۆش له مردن و نهخۆشی قورس.چوارهم: گواستنهوهی ئهندام: ئهنجامدانی نهشتهرگهری كه له رێگهیهوه كهسی وهرگر یهكێك له ئهندامهكان یان شانهكان له كهسی بهخشهرهوه چ زیندوو بێت، یان مردوو وهردهگرێت.پێنجهم: شانهی مرۆیی: بهشێك له ههر ئهندامێكی مرۆیی كهوا له مرۆڤێكی زیندوو یان مردوو وهردهگیرێت بێجگهله خوێن.شهشهم: وهرگر: ئهو كهسهی كه پێویستیهكی زۆری به چاندنی ئهندامێكی مرۆیی یان شانهیهك له جهستهیدا دهبێت.حهوتهم: بهخشهر: كهسی شیاو له رووی یاساییهوه (كامل الاهلیه) كه دهستبهرداری ئهندامێك له ئهندامهكانی لهشی دهبێت بۆ كهسێكی تر بهبێ بهرامبهر چ زیندوو بێت، یان له دوای مردنی جگهله چاندنی موخی ئێسك.ههشتهم: وهسیهت نامه: رفتاركردن به ئهندامێك یان زیاتری ئهندامهكانی جهسته له رێگای بهخشین له دوای مردن و، ئامانج لێی بریتییه له بهخاوهن كردن بهبێ بهرامبهر.نۆیهم: وهسیهت كار: ئهو كهسهی كه له كاتی ژیانیدا به پێی یاسا وهسیهتی كردووه به بهخشینی ئهندامێك یان زیاتری ئهندامهكانی له دوای مردنی.دهیهم: مردن: راوهستانی ههمیشهیی دڵ و ههناسهدان یان له كار كهوتنی وهزیفهكانی مێشك به له كار كهوتنێكی تهواوی نهگهڕاوه مردنی مێشك.یازدهم: دامهزراوه: ههر دهمهزراوهیهكی تهندروستی رێگا پێدارو (المرخص بها) بۆ ئهنجامدانی نهشتهرگهریهكانی چاندنی ئهندامه مرۆییهكان چ ئههلی بێت و چ حكومی بێت.دوازدهم: لیژنه: لیژنهی باڵای گواستنهوه و چاندنی ئهندامه مرۆییهكان له كوردستان ـ عێراق.بهشی دووهمحوكمی گشتییماددهی (2):نابێ نهشتهرگهری چاندنی ئهندامهكانیان، یان بهشهكانی، یان شانهكان به گواستنهوهی ههر ئهندامێك یان بهشێكی ئهندام، یان شانهیهك له جهستهی مرۆڤێكی زیندوو یان له لاشهی مرۆڤێكی مردوو به مهبهستی چاندنی له جهستهی مرۆڤێكی تر ئهنجام بدرێت، تهنها به گوێرهی حوكمهكانی ئهم یاسایه و پهیڕهو و رێنماییهكانیهوه نهبێت.ماددهی (3):یهكهم: ناكرێت ههر ئهندامێكی، یان بهشێك له ئهندامێك، یان شانهیهك له جهستهی مرۆڤێكی زیندوو بگوازرێتهوه به مهبهستی چاندنی له جهستهی مرۆڤێكی دیكه، تهنها له حاڵهتی زهرورهت نهبێت، كه پێویست بكات بۆ پارێزگاری كردن له ژیانی كهسی وهرگر، یان چارهسهركردنی له نهخۆشیهكی كوشنده، بهو مهرجهی گواستنهوهكه تاكه ئاماراز بێت بۆ بهرهنگاربوونهوهی ئهم زهرورهته و، گواستنهوهش نهبێته هۆی ئهوهی كهسی بهخشهر تووشی مهترسیهكی گهوره بێت لهسهر ژیانی، یان لهسهر تهندروستی.دووهم: چاندنی رژێنهكانی زاوزێی و بهشهكانی و شانهكانی و خانهكانی قهدهغه دهكرێت.ماددهی (4):نابێت گواستنهوهی ههر ئهندامێك یان بهشێك له ئهندام یان شانهیهك له جهستهی مرۆڤێكی زیندوو بۆ چاندنی له جهستهی مرۆڤێكی دیكه ئهنجام بدرێ تهنها به بهخشین نهبێت.ماددهی (5):یهكهم: پێویسته بهخشینهكه له ویستێكی ئازاد و جێگیركراو به نووسراوێكی فهرمی سهرچاوهی گرتبێت ئهویش بهشێوهیهك كه پهیڕهو و ڕێنماییهكانی ئهم یاسایه دیاری دهكهن.دووهم: جگه له نهشتهرگهری چاندنی مۆخی ئێسك بهخشین له كهسانی نالێهاتهو كهم لێهاته )عدیم الاهلیه وناقصها) قبول ناكرێت ههتا ئهگهر دایك و باوكیشی، یان ئهوهی له ڕووی یاساییهوه نوێنهرایهتی دهكات ڕهزامهندی لهسهر بدهن.سێیهم: دهكرێت گواستنهوه و چاندنی خانهی دایك (خانهی ڕهگیی) له منداڵ و له كهسانی نالێهاته و كهم لێهاته )عدیم الاهلیه و ناقصها) بۆ دایك و باوك یان منداڵهكان یان له نێوان خوشك و برایهكان ئهنجام بدرێ به مهرجێك ڕهزامهندی نووسراوی له ههردوو دایك و باوكی منداڵهكه بدرێت ئهگهر ههردووكیان له ژیاندا مابن، یان یهكێكیان له حالهتی مردنی ئهوی دیكه، یان لهو كهسهی باوانه، یان ویسایهتی لهسهری ههیه له جێگرهوه یان نوێنهری یاسایی كهسی نالێهاته یان كهم لێهاته.ماددهی (6):بهخشهر، یان ئهو كهسهی یاسا پێویستی به ڕهزامهندیدانی كردووه لهسهر بهخشین، بۆی ههیه ههتا پێش دهستكردن به ئهنجامدانی نهشتهرگهری گواستنهوهكه له بهخشینهكه پاشگهزبێتهوه.ماددهی (7):یهكهم: مامهڵهكردن به ههر ئهندامێك له ئهندامهكانی جهستهی مرۆڤـ، یان بهشێكی، یان یهكێك له شانهكانی لهشی لهسهر شێوهی فرۆشتن، یان كڕین، یان به بهرامبهر كه سرووشتهكهی ههر شتێك بێت، قهدهغه دهكرێت.دووهم: نابێت چاندنی ئهندام یان بهشێكی یان یهكێك لهشانهكانی ببێته هۆی ئهوهی كهسی بهخشهر، یان ههر یهكێك لهمیراتگرهكانی هیچ سوودێكی ماددی یان عهیینی لهكهسی وهرگر، یان كهسوكاری بههۆی گواستنهوه بێت، یان بهبۆنهی بهدهست بهێنێت.سێیهم: نابێت پزیشكی تایبهتمهند دهست بكات به ئهنجامدانی نهشتهرگهری گواستنهوه و چاندن بهر له تهواوكردنی ڕێكاره یاسایی و كارگێڕییهكان.ماددهی (8):نابێت دهست بكرێت به نهشتهگهری گواستنهوه به مهبهستی چاندن تهنها پاش پێزانینی ههردوو كهسی بهخشهرو وهرگر نهبێت، ئهگهر بهئاگابێت (مدركاً) له رێگهی لیژنهی سێیانهی دهقكراو له مادده (14)ی ئهم یاسایهدا، به سروشتی ههردوو نهشتهرگهری گواستنهوه و چاندن و مهترسییه ئهگهرهكانی ههردووكیان له مهودای نزیك، یان دوور و وهرگرتنی رهزامهندی كهسی بهخشهر و وهرگر، یان رهزامهندی جێگرهوه یان نوێنهری یاسایی، ئهگهر له كهسانی نالێهاته، یان كهملێهاته، یان وهسیهتكراو بێت، ئهگهر مردوو بێت بهنیسبهت خانهكانی دایك ـ بهپێی ئهوهی بڕگهی (سێیهم)ی ماددهی (5) دهقی لهسهر كردووه و، لیژنهكه كۆنووسێك بهمه ئاماده دهكات و بهخشهر و وهرگر واژووی دهكهن، ئهگهر بێ ئاگا نهبێت یان له لایهن جێگرهوهی، یان نوێنهره یاساییهكهی.ماددهی (9):یهكهم: دهكرێت بۆ زهرورهتێكی پێویست بۆ پارێزگاری كردن له ژیانی مرۆڤێكی زیندوو یان چارهسهركردنی له نهخۆشیهكی كوشنده، یان تهواوكردنی كهم بوونێكی ژینهوهری له جهستهیدا ئهندامێك یان بهشێك له ئهندام، یان شانهیهكی جهستهی مرۆڤێكی مردووی تێدا بچێندرێت، ئهگهر مردووهكه بهر له مردنی وهسیهتی ئهم كارهی كردبێ، به وهسیهتنامهیهكی بهڵگهدار یان جێگیركراو لهسهر ههر پهڕێكی فهرمی یان دانی پێدا نابێ بهپێی ئهو ڕێكارانهی كه پهیڕهو و ڕێنماییه دهركراوهكان به گوێرهی ئهم یاسایه دیاری دهكات.دووهم: دهكرێ گواستنهوه بكرێت له ئهندامانی جهستهی تازه مردوو (المتوفی حدیپاً) به مهبهستی چارهسهركردن یان به مهبهستی زانستی به مهرجی بهدهستهێنانی ڕهزامهندی نزیكترین كهسهكانی تا پله چوار، له ههموو حاڵهتهكان دهبێ ڕهزامهندیهكه به نووسراو بێ و به پێی ئهو مهرجانهی خوارهوه:أـ نابێ كهسی مردوو له ژیانی خۆی وهسیهتی كردبێ كه له دوای مردنی هیچ ئهندامێكی جهستهی خۆی ببهخشێ ئهمهش دهبێ به پێی نووسراوێك كه دوو كهسی شیاو لهڕووی یاساییهوه شاهیدیان لهسهر دابێ.ب ـ لێكۆڵینهوه بكرێ بۆ مردنهكهی، بهشێوهیهكی یهكلایی كهرهوه به پێی لیژنهیهكی پێكهاتوو بۆ ئهو مهبهسته.سێیهم: نابێ ڕیشهكێش كردن لهجهستهی مردوو ئهنجام بدرێ مهگهر به مۆڵهتی دادوهری لێكۆڵینهوهی تایبهتمهندهوه بێ ئهگهر مردنهكه بابهت بێ بۆ لێكۆڵینهوهی تاوانكاری.چوارهم: وهسیهتكار به یهكێك له ئهندامهكانی، بۆی ههیه له وهسیهت نامهكهی پاشگهز بێتهوه.بهشی سێیهمپرۆگرامی بهخشینی ئهندامه مرۆییهكان و چاندنیانماددهی (10):یهكهم: لیژنهیهكی باڵا بهسهرۆكایهتی وهزیر بهناوی لیژنهی باڵای بهخشین و چاندنی ئهندامه مرۆییهكان پێك دههێندرێ سهر بهوهزارهتی تهندروستی دهبێ.دووهم: لیژنهكه بهڕێوهبردن و ڕێكخستنی نهشتهرگهریهكانی چاندنی ئهندامهكان و بهشهكانی و شانهكان و دیاری كردنی ئهو دامهزراوانهی مۆڵهت دهدرێن به چاندن و ههروهها سهرپهرشتی و چاودێری كردن لهسهریان به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه و پهیڕهو ڕێنماییهكان له ئهستۆ دهگرێت.ماددهی (11):لیژنه لیستێك به ناوی بهخشهرهكان، و چهند لیستێك به ناوی ئهو نهخۆشانهی پێویستیان به چاندن ههیه له جهستهی مرۆڤێكی مردوو به گوێرهی پێشهنگی تۆماركردن لهو تۆمارهی بۆ ئهو مهبهسته ئامادهیان دهكات و ناكرێ ئهم پێشهنگییه ههموار بكرێت، مهگهر نهخۆشهكه پێداویستییهكی زهروور و به پهلهی ههبێت بۆ نهشتهرگهری چاندن به پێی ڕێسا پزیشكییهكان و ئهو ڕێكارانهی لیژنهی باڵا دیاریان دهكات و ئهم لیستانه لهسهر چاندن له نێوان زیندووهكان دا پیاده ناكرێت و، له هیچ حاڵهتێك له حاڵهتهكان دا نابێ لهو ڕێزبهندییه لابدرێت كه له لیسته ئاماژه پێكراوهكان دا هاتووه به هۆی نهبوونی توانای نهخۆش لهسهر پێدانی تێچوونهكانی نهشتهرگهری چاندن.ماددهی (12):دهكرێت حكومهتی ههرێمی كوردستان تێچووی نهشتهرگهرییهكانی چاندنی ئهندامهكان بهبێ بهرامبهر له دامهزراوه پزیشكییه حكومهییهكان له ئهستۆ بگرێت، به پێی ئهو ڕێكارسازیانهی لهلایهن وهزیری تهندروستییهوه بڕیاریان پێ دهردهچێت.ماددهی (13):به بڕیاری وهزیری تهندروستی و پاڵپشت به ڕهزامهندی لیژنه مۆڵهت دهدرێت به دامهزراوه، بۆ ئهنجامدانی نهشتهرگهرییهكانی چاندنی ئهندامهكان و بهشهكانی و شانهكان، مۆڵهتهكهش بۆ ماوهی (1) یهك ساڵ دهبێت، تیایدا دامهزراوهكه دهكهوێته بهر چاودێری و سهرپهرشتی بهردهوام له بارهی ئهو نهشتهرگهرییانهی چاندنی ئهندامهكان و بهشهكانیان و شانهكان ئهنجام دهدرێن و، ئاستی پابهندبوون به ستاندهرهكانی باشیی كه لهم بوارهدا بڕیار دراون، لهگهڵ ئهو شهفافیهتهی پێویسته ڕێكخستنی نهشتهرگهرییهكانی بهخشین و چاندن ههیانبێت و، ئهگهر سهلمێندرا كهوا پابهندی ههیه به مهرج و ستاندهره ئاماژه پێكراوهكان ئهوه نوێ كردنهوهی مۆڵهتهكه ههر (3) سێ ساڵ جارێك دهبێت.بهشی چوارهمرێكارهكانی چاندنی ئهندامه مرۆییهكانماددهی (14):یهكهم: به بڕیاری لێژنهی باڵای چاندنی ئهندامه مرۆییهكان لێژنهیهكی پزیشكی له ههر دامهزراوێكی پزیشكی مۆڵهتدراو به چاندن پێكدههێندرێت، ئهویش له پزیشكه پسپۆڕهكان، تهنها ئهم لێژنهیه تایبهتمهند دهبێت به رهزامهندیدان لهسهر ئهنجامدانی نهشتهرگهرییهكانی چاندنی ئهندامه مرۆییهكان بهپێی ئهو حوكمانهی لهم یاسا و ئهو پێڕهوو رێنماییانهی ئهم یاسایه جێبهجێ دهكهن، دهقیان لهسهر كراوه.دووهم: لیژنهیهكی لاوهكی له ههریهك له بهرێوهبهرایهتییه گشتیهكانی تهندروستی له پارێزگاكانی ههرێم به مهبهستی جێبهجێ كردنی ڕێكاره زانستی و یاساییهكانی بهخشین و چاندنی ئهندامهكانی جهستهی مرۆڤــ.ماددهی (15):نابێت هیچ ئهندامێك یان بهشێكی ئهندام یان شانهیهك له جهستهی مردووێك بگوازرێتهوه تهنها پاش سهلماندنی مردنهكه به سهلماندێكی دڵنیاییدهر نهبێت، كه له دواییدا ئهستهم بێت بگهرێتهوه بۆ ژیان، و سهلماندنی ئهمهش بهپێی بڕیارێك دهبێت به كۆدهنگی بیروبۆچوونی لێژنهیهكی سێیانی له پزیشكانی پسپۆڕ له نهخۆشییهكانی یان نهشتهرگهریی مۆخ و دهمارهكان، نهخۆشییهكانی یان نهشتهرگهریی دڵ و دهماره خوێناوییهكان، و سڕكردن یان چاودێری چڕ دهربچێت، ئهویش پاش ئهوهی لیژنهكه ههڵدهستێت بهئهنجامدانی پشكنینی ئیكلینیكی و جهختكردنهوهی پێویست بۆ دڵنیابوون له سهلماندنی مردنهكه، بهپێی ئهو ستاندهره پزیشكییانهی لێژنهی باڵا دیاریان دهكات و بڕیارێكی له لایهن وهزیری تهندروستییهوه پێ دهردهچێت، لیژنهكهش له پێناو بهجێگهیاندنی ئهركهكانی بۆی ههیه پشت ببهستێت بهوهی بهباشی بزانێت له پزیشكانی پسپۆڕ و، نابێت ئهندامانی ئهم لیژنه پشكنینه پهیوهندی راستهوخۆیان ههبێت به نهشتهرگهری چاندنی ئهندامهكان یان شانهكانماددهی (16):یهكهم: له ههر دامهزراوهیهك له دامهزراوهكانی مۆڵهتدراو به چاندنی ئهندامه مرۆییهكان تیمی پزیشكی بهرپرس له چاندن پێك دههێنرێت وپێڕهوی جێبهجێ كردنی یاسا و رێساكانی ئهو تیمه و مهرجهكانی پێویست له ئهندام و دهسهڵاتهكانی دیاری دهكات و سهرۆكی ئهم لیژنهیهش بهرپرس دهبێت له بهڕێوهبردنی پرۆگرامی چاندن له دامهزراوهكه و ههڵسهنگاندنی كاری تیمهكه به باش گهیاندنی خزمهتگوزاری پزیشكی و كۆمهڵایهتی بۆ نهخۆش و بهخشهرهكان و نوێنهرایهتی كردنی پرۆگرامهكه لهبهردهم لیژنهی باڵا و لیژنهی پارێزگاكان و سهرجهم لایهنه پزیشكی و كارگێڕییه پهیوهندیدارهكان.دووهم: به بڕیاری لیژنهی باڵای بهخشین و چاندنی ئهندامه مرۆییهكان، تیمی لێهاتووی پزیشكی له پارێزگاكانی كوردستان كه نهشتهرگهریهكانی چاندنی ئهندامهكانی تێدا ئهنجام دهدرێت پێك دههێنرێت به ئامانجی وهرگرتنی ئهندامهكان لهوانهی كۆچی دواییان كردووه به مهبهستی چاندن.بهشی پێنجهمسزاكانماددهی (17):یهكهم: ههر كهسێك ئهندامێكی مرۆیی یان بهشێكی بهمهبهستی چاندن به پێچهوانهی حوكمێك له حوكمهكانی ماددهكانی (3، 4، 5 و 9)ی ئهم یاسایه بگوازێتهوه ئهوا سزا دهدرێت به زیندانیهك له (7) ساڵ زیاتر نهبێت و پێبژاردنێك كه له (10) ده ملیۆن دینار كهمتر نهبێت و له (20) بیست ملیۆن دینار زیاتر نهبێت.دووهم: ئهگهر ئهم كارهی له بڕگهی پێشوو ئاماژهی پێكراوه ببێته هۆی مردنی كهسی بهخشهر ئهوا سزایهكه دهبێته زیندانیكردنێك بۆ ماوهیهك زیاتر نهبێت له (10) ده ساڵ و پێبژاردهیهك له (30) سی ملیۆن دینار كهمتر نهبێت و له (50) پهنجا ملیۆن دینار زیاتر نهبێت.ماددهی (18):یهكهم: لهگهڵ پێشێل نهكردنی ئهو سزایانهی له مادده (18)ی ئهم یاسایهدا دهقنوسكراون، ههر كهسێك نهشتهرگهریێك له نهشتهرگهرییهكانی گواستنهوه یان چاندن له دامهزراوهیهك جگه لهو دامهزراوه پزیشكییانهی مۆڵهتدراون ئهنجام بدات لهگهل پێزانینی بهم كاره، ئهوا سزا دهدرێت به زیندانیكردن بۆ ماوهیهك له (10) ده ساڵ زیاتر نهبێت و پێبژاردهیهك له (50) پهنجا ملیۆن دینار كهمتر نهبێت و له (100) سهد ملیۆن دینار زیاتر نهبێت، و ئهگهر كارهكهی بووه هۆی مردنی كهسی بهخشهر یان وهرگر ئهوا به زیندانیكردن به ماوهیهك كه له (15) پازده ساڵ كهمتر نهبێت و پێبژاردنێك كه له (50) پهنجا ملیۆن دینار كهمتر نهبێت و له (100) سهد ملیۆن دینار زیاتر نهبێت، سزا دهدرێت.دووهم: بهڕێوهبهری دامهزراوه پزیشكییهكه لهو جێگانهی مۆڵهتیان نهدراوهو تیایدا ههر نهشتهرگهریێك له نهشتهرگهرییهكانی گواستنهوهی ئهندامه مرۆییهكان یان بهشێكی یان شانهیهكی مرۆیی ئهنجام بدرێت، ئهوا به ههمان سزای دهقكراو له بڕگهی پێشوودا سزا دهدرێت.ماددهی (19):یهكهم: ههر كهسێك به مهبهستی چاندن له رێگهی فێڵ لێكردن یان زۆرهكی ههڵسا به لێ كردنهوهی (استئصال) و گواستنهوهی ههر ئهندامێك یان بهشێك له ئهندامی مرۆڤێكی زیندوو، ئهوا سزا دهدرێت به زیندانیی كاتی بۆ ماوهیهك له (10) ده ساڵ كهمتر نهبێت و به پێبژاردنێك له (30) سی ملیۆن دینار كهمتر نهبێت و له (50) پهنجا ملیۆن دینار زیاتر نهبێت.دووهم: ئهگهر ئهم كارهی له بڕگهی پێشوو ئاماژهیان پێكراوه ببێته هۆی مردنی ئهو كهسهی لێی دهگوازرێتهوه ئهوا سزایهكه دهبێته زیندانی كردن بۆ ماوهیهك كه له (15) پازده ساڵ كهمتر نهبێت و پێبژاردنێك له (50) پهنجا ملیۆن دینار كهمتر نهبێت و له (100) سهد ملیۆن دینار زیاتر نهبێت.ماددهی (20):ههر كهسێك سهرپێچی ههر حوكمێك له حوكمهكانی ماددهی (7)ی ئهم یاسایه بكات، ئهوا سزا دهدرێت به زیندانیكردن بۆ ماوهیهك له (5) پێنج ساڵ كهمتر نهبێت و به پێبژاردنێك له (50) پهنجا ملیۆن دینار كهمتر نهبێت و له (100) سهد ملیۆن دینار زیاتر نهبێت، ئهمه سهرباری دهسبهسهرداگرتنی مایه یان سوودی ماددی یان عهیینی وهرگیراو له تاوانهكه، یان حوكم دان به بههاكهی لهكاتی دهست بهسهر دانهگرتنی و، ههر كهسێك ههڵسا به گواستنهوه یان چاندنی شانهیهك به پێچهوانهی حوكمی ماددهی (7)ی ئهم یاسایه ئهوا سزای زیندانیكردنهكه له (5) پێنج ساڵ زیاتر نابێت.ماددهی (21):ههر كهسێك ههڵبستێت به گواستنهوهی ههر ئهندامێك یان بهشێكی ئهندام یان شانهیهك له جهستهی مرۆڤێك بهبێ ئهوهی مردنی به سهلماندنێكی دڵنیاییدهر سهلمێندرابێت وهك ئهوهی له مادده (15)ی ئهم یاسایهدا دهقی لهسهر كراوهو، ببێته هۆی مردنی كهسهكه لهگهڵ پێزانینی بهم كاره، ئهوا سزای كوشتنی ئهنقهست و لهگهل سوربونی پێشوهخته بهسهردا جێبهجێ دهكرێت و، لهگهل پێبژاردنێك كه له (30) سی ملیۆن دینار كهمتر نهبێت و له (50) پهنجا ملیۆن دینار زیاتر نهبێت و، سزاكهی دهبێته زیندانیكردنی كاتی بۆ ماوهیهك كه له (7) حهوت ساڵ زیاتر نهبێت و پێبژاردنێك كه له (10) ده ملیۆن دینار كهمتر نهبێت و له (20) بیست ملیۆن دینار زیاتر نهبێت بۆ ههر كهسێك بهشداری كردبێت له دهركردنی بڕیاری دڵنیایی بوون له مردن بهبێ ئهنجامدانی ئهو پشكنینانهی له مادده (15)ی ئهم یاسایهدا دهقیان لهسهر كراوه.ماددهی (22):نێوانگیریی لهو تاوانانهی لهم یاسایهدا دهقیان لهسهركراوه بهههمان سزای بڕیاردراو بۆ تاوانهكه سزا دهدرێت، لهگهڵ ئهمهشدا نێوانگییر له سزاكه دهبوردرێت ئهگهر ههواڵی تاوانهكهی دایه دهسهڵاتهكان بهر له هاتنه دی بنهماكانی تاوانهكه و ئهمهش بووه هۆی بهشداری كردن له گرتنی تاوانباراندا.ماددهی (23):دادگا بۆی ههیه سهرباری ئهو سزایانهی بۆ ئهو تاوانانهی لهم یاسایهدا دهقیان لهسهر كراوه بڕیار دراون، حوكم بكات به سهرجهم یان ههندێك لهم رێوشوێنانهی خوارهوه بهگوێرهی حاڵهتهكان:یهكهم: بێبهشكردن له پیادهكردنی پیشه بۆ ماوهیهك له (5) پێنج ساڵ زیاتر نهبێت.دووهم: داخستنی دامهزراوهی پزیشكی مۆڵهت نهدراو به ئهنجامدانی نهشتهرگهرییهكانی چاندنی ئهندامهكان كه تیایدا تاوانهكه ئهنجام دراوه، بۆ ماوهیهك له (2) دوو مانگ كهمتر نهبێت و له (1) یهك ساڵ زیاتر نهبێت، و ئهگهر شوێنهكه له دامهزراوه پزیشكییهكان نهبێت ئهوا حوكم دهدرێت به داخستنی ههتاههتایی.بهشی شهشهمحوكمه كۆتاییهكانماددهی (24):قهدهغهیه به شێوهیهكی بنبڕ كه بانگهشه كردن بۆ كهسی بهخشهر و كهسی پێبهخشراو ووهرگر بهسیفهتی كهسێتی لهسهرجهم دهزگاكانی راگهیاندندا.ماددهی (25):وهزیری تهندروستی پێڕهوی تایبهت به رێكخستنی نهشتهرگهریهكانی گواستنهوهی ئهندامهكان له كهسانی بهخشهری بیانی دهردهكات.ماددهی (26):یهكهم: وهزیر بۆی ههیه رهزامهندی بدات لهسهر دامهزراندنی بانكی ئهندام و شانه مرۆییهكان له ههر نهخۆشخانهیهك یان بنكهیهكی پزیشكی بۆ كۆكردنهوه و پاراستن و دابین كردنی شانهكانی چاندنی گلێنه و شانهكانی دیكه بۆ مهبهستهكانی چاندن، بهو مهرجهی لهو دامهزراوه گشت توانا هونهرییه پێویستیهكان ههبێت.دووهم: وهزیر بۆی ههیه رێنمایی بۆ دیاریكردنی رێگاكانی كۆكردنهوه و پاراستنی ئهندامهكانیان یان شانهكان لهو دامهزراوانهی له (بهندی یهكهم)ی ئهو ماددهیه دهقیان لهسهر كراوه دهربكات.ماددهی (27):دامهزراوهی تهندروستی پابهند دهبێت به ئهنجامدانی پشكنینه كلینكی و تاقیگهییهكانی پێویست لهسهر كهسی بهخشهر، یان وهسیتهكار بهر له مردنی لهسهر ئهو ئهندام یان شانانهی دهویسترێت ببهخشرێت یان وهسیهتیان پێ بكرێ لهدوای ریشهكێش كردنیان له جهستهكهی بۆ مسۆگهر كردنی سهلامهتیان و خالی بونیان له نهخۆشییه گوێزراوهكان.ماددهی (28):ئهگهر ئاڵوگۆر لهگهڵ بانكه جیهانییه تایبهتمهندهكان له ئهندامه مرۆییهكاندا ئهنجام درا ئهوا پێویسته گشت رێكاره یاساییه وتهندروستییه پهیڕهوكراوهكان لهو جۆره حاڵهتانه بگرترێته بهر بۆ سهلماندنی سهلامهتی ئهندامه مرۆییهكه له نهخۆشییه گوێزراوهكان.ماددهی (29):كار به هیچ دهقێكی یاسایی یان بڕیارێكی ناكۆك لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا ناكرێت.ماددهی (30):یهكهم: پێویسته لهسهر وهزیر رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبهجێكردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربكات.دووهم: پێویسته لهسهر وهزیر له رێگای لیژنه رێنمایی تایبهت به كارو بهرپرسیاریهتی و هیكهلیهتی پرۆگرامی بهخشین و چاندنی ئهندامهكان دهربكات.ماددهی (31):ئهم یاسایه له رێكهوتی بڵاوبونهوهی له رۆژنامهی فهرمی (وهقایعی كوردستان)دا جێبهجێ دهكرێت.بێگەرد دڵشاد شکرللە جعفر ابراهیم ئیمینکی یوسف محمد صادقسکرتێری پەرلەمانی جێگری سەرۆکی پەرلەمانی سەرۆکی پەرلەمانیکوردستان-عێراق کوردستان-عێراق کوردستان-عێراقهۆیهكانی دهرچواندنلهپێناو رێكخستنی بهخشین له كۆمهڵگهدا و بهرجهسته كردنی بههاكانی مرۆڤایهتی و قوربانیدان و بهخشندهیی و میهرهبانی و پێشكهش كردنی خزمهتگوزاری و یارمهتیدانی كهسانی دیكه و دهربازكردنی ژیانیان، ئهو یاسایه دهرچوێندرا....
یاسای ژماره (٢)ی ساڵی (٢٠٠٠) ههمواركردنی یاسای ژماره (٩)ی ساڵی (١٩٩٩)ی سهندیكای خاوهن پیشه تهندروستیهكان | 3
یاسای ژماره (٢)ی ساڵی (٢٠٠٠) ههمواركردنی یاسای ژماره (٩)ی ساڵی (١٩٩٩)ی سهندیكای خاوهن پیشه تهندروستیهكان | 3
یهكهم ههمواركردنی یاسای ژماره (٩)ی ساڵی (١٩٩٩)ی سهندیكای خاوهن پیشه تهندروستیهكانبهناوی خوای بهخشنده و میهرهبانبهناوی گهلهوهئهنجوومهنی نیشتمانیی كوردستانی عێراقژمارهی دەرهێنان: ١٠ڕۆژی دەرهێنان : ١٩/٤/٢٠٠٠"بـڕیــار"پشت بهو دهسهڵاتهی كه بهپێی بڕگه (٣)ی مادده (٢) له یاسای ژماره (١٠)ی ساڵی ١٩٩٧ پێمان دراوه و لهسهر ئهو بنهمایهی كه ئهنجوومهنی نیشتيمانیی كوردستانی عێراق له دانیشتنی رۆژی ١٩/٤/٢٠٠٠ یدا یاساكاری كردووه، بڕیاری دهرهێنانی ئهم یاسایهمان دا.یاسای ژماره (٢)ی ساڵی (٢٠٠٠) ههمواركردنی یاسای ژماره (٩)ی ساڵی (١٩٩٩)ی سهندیكای خاوهن پیشه تهندروستیهكانماددهی یهكهم:ماددهی ههشتهمی یاساكه ههموار بكرێ، بهم شێوهیه بخوێندرێتهوه:١) دهستهی گشتی له ههموو ئهندامانی سهندیكا، یا بریكارهكان، كه به پێی ئەم یاسایه ئیلتزاماتی خۆیان بهجێ هێناوه پێكدێت، ئهم دهسته گشتیهش به باڵاترین دهسهڵاتی سهندیكاكه دادهنرێ, وههر (٣) سێ ساڵیش جارێ له مانگی كانوونی دووهمدا، كۆبوونهوهی گشتی ئاسایی خۆی له بارهگای سهندیكاكه، به بڕیارێكی ئهنجوومهن ولهسهر داواكردنی سهرۆكی سهندیكا (نقیب) دهگێڕێ، ولهو كۆبونهوهیهدا سهرۆكی سهندیكا وههشت ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگیش بۆ ئهندامێتی ئهنجوومهن وئهندامی لیژنهی (ئينزيبات) ههڵدهبژێرێ, (نصاب)یش به ئامادهبوونی دوو لهسێی ئهندامانی دهستهی گشتی دێته جێ و ئهگهرنهشهاتبا جێ ئهوا لهو بارهدا دوای تێپهڕبوونی پازده رۆژ بهسهر كۆبوونهوهی یهكهمدا ههڵبژاردن له ههمان كات و جێگهدا ئهنجام دهدرێ و(نصاب)یش به ئامادهبوونی سێیهكی ئهنجامدانی دهستهی گشتی دێته جێ و ئهگهر نهشهاتبا جێ، ئهوا ئهنجوومهنی پێشتر بۆ خولێكی دیكهش بهردهوام دهبێت.2) ئهگهر هات و ژمارهی ئهندامانی سهندیكا له (500) ئهندام زیاتر بوو، ئهوا ههڵبژاردنهكه لهرێگهی بریكارهوه ئهنجام دهدرێ، و رێژهی نواندنیش لهلایهن ئهنجوومهن یا ئهوهی كه فرمانی ههڵدهسوڕێنێ به ئهندامانی ئهنجوومهنی سهندیكاكهشهوه دیاری دهكرێ.ماددهی دووهم:وهزارهته پهیوهندارهكان پێویسته حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنهگەڕ.ماددهی سێیهم:ئهم یاسایه لهرۆژی بڕیار لهسهردانییهوه دهخرێته كارو له رۆژنامهی رهسمیدا بڵاودهكرێتهوه. د.رۆژ نوری شاوهیس سهرۆكی ئهنجوومهنی نیشتمانیی كوردستانی عێراق...
یاسای ژماره (4)ی ساڵی 2020یاسای ماف و ئهركهكانی نهخۆش له ههرێمی كوردستان - عێراق | 14
یاسای ژماره (4)ی ساڵی 2020یاسای ماف و ئهركهكانی نهخۆش له ههرێمی كوردستان - عێراق | 14
بهناوی خودای بهخشندهو میهرهبانبهناوی گهلهوهسەرۆکایەتی هەرێمی كوردستان - عێراقبەپێی ئەو دەسەڵاتەى پێماندراوە لە بڕگەى (یەکەم)ى ماددەى (دەیەم) لە یاساى سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)ی ساڵی 2005ى هەموارکراو، و پاڵپشت بە یاساکاریی پەرلەمانى کوردستان لە دانیشتنی ژمارە (5)ی ئاسایی ڕۆژی 15/9/2020 کراوە، بڕیارماندا بە دەرکردنی:یاسای ژماره (4)ی ساڵی 2020یاسای ماف و ئهركهكانی نهخۆش له ههرێمی كوردستان - عێراقبهشی یهكهمپێناسه و ئامانجهكانماددهی (1)بۆ مهبهستی حوكمهكانی ئهم یاسایه، ئهم ووشه و دهستهواژانهی خوارهوه ماناكانی بهرامبهریان دهگهیهنن:یهكهم: ههرێم: ههرێمی كوردستان - عێراق.دووهم: ئهنجومهنی وهزیران: ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان - عێراق.سێیهم: وهزارهت: وهزارهتی تهندروستیی ههرێمی كوردستان - عێراق.چوارهم: وهزیر: وهزیری تهندروستیی ههرێمی كوردستان - عێراق.پێنجهم: دامهزراوهی تهندروستیی: ههموو ئهو شوێنانهی خزمهتگوزاریی تهندروستیی پێشكهش به نهخۆش دهكهن، چ لهكهرتی گشتی بن یان تایبهت.شهشهم: خزمهتگوزاریی تهندروستیی: ههر ڕێكارێكی خۆپارێزی و چارهسهری تهندروستیی یان پزیشكی، پشكنینی تاقیگهیی یان تیشكی یان كلینیكی، نهشتهرگهریی، لهدایكبوون، كوتان، دهرمان، مانهوه له نهخۆشخانه، و پێداویستیهكانی چارهسهری دیكه بۆ نهخۆش و هاووڵاتیان لهخۆ دهگرێت.حهوتهم: نهخۆش: ههر مرۆڤێك پێویستی به خزمهتگوزاریی تهندروستیی ههبێت.ههشتهم: نهخۆشی: ههر تێكچوونێكی جهستهیی یان عهقڵی یان دهروونی كه نیشانهی ههبێت و تهندروستیی مرۆڤ تێكبدات.نۆیهم: هاوهڵی نهخۆش: ههر كهسێك به حوكمی یاسا یان پلهی خزمایهتی ڕێگهپێدراو بێت به واژۆكردن لهجیاتی نهخۆش لهكاتێكدا نهخۆشهكه به هۆكاری سهختی نهخۆشییهكهی یان كهمی تهمهنی نهتوانێت واژۆ بكات.دهیهم: ئاڵۆزكانه ئاساییهكان (ماك): ئهو ئاڵۆزكانهن كه لهوانهیه لهكاتی چارهسهر یان دوای چارهسهر ڕووبدهن و له تۆماره پزیشكییهكان باسیان لێوه كراوه، و ناچنه ناو بازنهی ههڵهی پزیشكییهوه.یازدهیهم: ههڵهی پزیشكی: ئهو ئاڵۆزكانه نهخوازراوانهیه كه له ئهنجامی ههر كهمتهرخهمیهكی پیشهیی یان تهكنیكی یان ناشارهزایی یان پشتگوێخستن ڕوودهدات، و لهگهڵ ڕێساكانی دهستدانه پیشهی پزیشكی و چارهسهریی ناگونجێت و دهبێته هۆكارێك بۆ زیان گهیاندن یان دروستبوونی پهككهوتهیی یان مردنی نهخۆش.دوازدهیهم: ڕێساكانی پیشه: ئهو ڕێسایانهن كه بۆ دهستدانه كاری چارهسهری پزیشكی و تهندروستیی له ههرێمدا بهركارن.سێزدهیهم: هێزكاری تهندروستیی: ههموو ئهو كهسانهن كه پیشهی پزیشكی و تهندروستیی بهگوێرهی یاسا بهركارهكان پیاده دهكهن.چواردهیهم: لیژنهی لێكۆڵینهوه: لیژنهیهكی پیشهییه له وهزارهت، كه لێكۆڵینهوه لهو كێشه و پرسانهی له ئهنجامی ههڵهی پزیشكی و تهندروستیی دروست دهبن، ئهنجام دهدات.ماددهی (2)ئامانج لهم یاسایه ئهمانهی خوارهوهیه:یهكهم: پاراستنی تهندروستیی گشتی له ڕێگهی پاراستنی مافهكانی نهخۆش و دیاریكردنی ئهركهكانی.دووهم: پاراستنی مافه بنهڕهتییهكانی هاووڵاتیانی ههرێم له سوود وهرگرتنیان له باشترین خزمهتگوزارییه تهندروستییهكان.سێیهم: پاراستنی شكۆمهندی و سهلامهتی و نهێنیهكانی نهخۆش و بهرزكردنهوهی ئاستی سوودمهندی خزمهتگوزاریه تهندروستییهكان له دامهزراوه تهندروستییهكان.چوارهم: بهرزكردنهوهی ئاستی وشیاریی نهخۆش دهربارهی ماف و ئهركهكانی له دامهزراوه تهندروستییهكان .پێنجهم: كهمكردنهوهی ڕێژهی مردن و پهككهوتهیی و زیانه تهندروستییهكان.شهشهم: پتهوكردنی متمانهی نێوان نهخۆش و هێزكاری تهندروستیی له دامهزراوه تهندروستییهكان.بهشی دووهممافهكانی نهخۆشماددهی (3)نهخۆش لهههر دامهزراوهیهكی تهندروستیی، وێڕای سهرجهم ئهو مافانهی كه له یاسا بهركارهكانی ههرێمدا هاتوون، ئهم مافانهی خوارهوهی دهبێت:یهكهم: مامهڵهكردن به یهك پێوهر و بهبێ جیاكاریی لهگهڵ سهرجهم نهخۆشهكاندا، بهشێوهیهكی یهكسان و دادپهروهرانه، بێ ڕهچاوكردنی ههر جیاكارییهكی كۆمهڵایهتی، ڕهگهزیی، نهتهوهیی، سیاسی، ئایینی، ڕهگهزنامهی نهخۆش یان ههر هۆكارێكی تر، لهگهڵ بهههند وهرگرتنی دۆخی بهپهله و دۆخی خاوهن پێداویستی تایبهت.دووهم: دابینكردنی ئامێر و تاقیگهی پشكنین و چارهسهره بهردهستهكان، بهشێوهیهك كه گونجاو بێت لهگهڵ پێوهره زانستییه پزیشكییهكان.سێیهم: دابینكردنی پێشوازیی و پشكنین و شوێنی مانهوه، بهشێوهیهك كه شكۆ و كهسێتی پارێزراو بێت.چوارهم: پارێزگاریكردن له تایبهتمهندییهكانی باری تهندروستیی یان كهسیی، تهنها لهو حاڵهتانهدا نهبێت كه به یاسا دیاریكراوه، یان لهلای دادگاوه داوا دهكرێت، یان دهبێته هۆی مهترسی بۆ تهندروستیی گشتی.پێنجهم:1- دهسكهوتنی زانیاریی تهواو له پزیشكی چارهسهركار و دامهزراوهی تهندروستیی، لهبارهی تهواوی تێچووی دارایی پشكنین و چارهسهریی، زانینی پلانی چارهسهریی و جێگرهوهكان و ئهگهرهكانی ئاڵۆزكان بهزمانێكی ڕوون و ئاشكرا، لهگهڵ ڕهچاوكردنی دۆخی نهخۆشی مهترسیدار و باری لهناكاو و بهپهله.2- بینینی دۆسییه پزیشكییهكهی و دهستكهوتنی وێنهیهك له دۆسییهكهی لهسهر داوای خۆی، و وهرگرتنی ڕاپۆرتی پزیشكی سهبارهت به دۆخی تهندروستیی نهخۆش لهكاتی پێویستدا و بێ هیچ بهرامبهرێك.شهشهم: ڕهتكردنهوهی ههر خزمهتگوزارییهكی پزیشكی یان چارهسهرێكی دیاریكراو، لهسهر بهرپرسیارێتی كهسیی خۆی، دوای ئهوهی ئاكامهكانی به نهخۆش ڕادهگهیێندرێت، به مهرجێك ڕهتكردنهوهی چارهسهریی یان ڕاگرتنی نهبێته هۆی مردنی نهخۆش یان زیانگهیاندن به تهندروستیی گشتی، و نهخۆش تهمهنی (18) ههژده ساڵی تهواو كردبێت و توانای ههبێت گوزارشت له ویستی خۆی بكات.حهوتهم: وهرگرتنی بڕیار و ڕهزامهندی نووسراوی پێشوهخته یان ڕهزامهندی هاوهڵی نهخۆش بۆ ئهنجامدانی ههر نهشتهرگهرییهك یان سڕكردنێك (بهنج) جگه له باری لهناكاو و ڕووداوهكان.ههشتهم: لهباری لهناكاو یان لهپێناو ڕزگاركردنی ژیاندا، پزیشك دهبێت بڕیاری جۆری چارهسهریی ئهم نهخۆشانهی خوارهوه بهبێ گهڕانهوه بۆ هاوهڵهكهی، بدات:1- بێهۆش.2- بیركۆڵ.3- بێكهس.4- كاتێك نهخۆش ههوڵی زیانگهیاندن به ژیانی خۆی یان كهسێكی تر بدات.5- نهخۆشی دهروونی، ئهوانهی كه توانای بڕیاردانیان لهو كاتهدا نییه.نۆیهم: نهخۆش له میدیا و تۆڕه كۆمهڵایهتییهكان نیشان نادرێت تهنها به ڕهزامهندی خۆی یان هاوهڵهكهی نهبێت.دهیهم: بهشداربوون یان نهبوون له ههر جۆره لێكۆڵینهوهیهكی پزیشكی و توێژینهوهیهكی زانستی، و نهخۆش لهههر كاتێكدا بیهوێت دهتوانێت بكشێتهوه.یازدهیهم: ڕاوێژكردن به پزیشك یان دامهزراوهیهكی تهندروستیی دیكه سهبارهت به نهخۆشییهكهی، و لهم بارهدا پێویسته پزیشك یان دامهزراوهی تهندروستیی یهكهم، به بێ بهرامبهر ڕاپۆرتی پزیشكی تهواو سهبارهت به نهخۆشی و بهدواداچوونهكانی وهك بهرچاوڕوونیهك بۆ پزیشكی دووهم، بداته نهخۆش.دوازدهیهم: بهتهنهایی پشكنین و چارهسهریی بۆ بكرێت و كاتی پێویستی بۆ تهرخان بكرێت، ئهمهش ڕێگرنییه لهوهی نهخۆش كهسێكی تری بهڕهزامهندی خۆی لهگهڵدابێت.سێزدهیهم: دهستهبهركردنی خزمهتگوزارییه تهندروستییهكان له دامهزراوه تهندروستییهكانی كهرتی گشتی بهبێ بهرامبهر.چواردهیهم: ڕهچاوكردنی باری دهروونی نهخۆش.پازدهیهم: نابێت ڕوودانی كێشه یان بهریهككهوتن لهنێوان نهخۆش یان هاوهڵهكهی لهلایهك، و هێزكاری تهندروستیی یان بهڕێوهبهرایهتی دامهزراوهی تهندروستیی لهلایهكی تر، هیچ كاریگهرییهك لهسهر پڕۆسهی چارهسهركردنی نهخۆشهكه دابنێت.شازدهیهم: دابینكردنی خواردنی پێویست و گونجاو لهگهڵ دۆخی تهندروستیی نهخۆش.ماددهی (4)یهكهم: نهخۆش یان شوێنگرهوه یاساییهكهی لهكاتی پهككهوتهیی، و میراتگر لهكاتی مردنیدا، دهتوانێت:1- داوای زانینی هۆكاری پهككهوتهیی یان مردنهكه بكات، و دامهزراوهی تهندروستیی پابهند دهبێت به خستنهڕووی ڕاستییهكان و پێدانی بهڵگهنامه تهندروستیی و پزیشكییهكان.2- لهكاتی بوونی گوماندا سكاڵایهك بۆ وهزارهتی تهندروستیی بهرز بكاتهوه و پێویسته لهماوهی (7) حهوت ڕۆژدا ئاڕاستهی لیژنهی لێكۆڵینهوه بكرێت.دووهم:1- لیژنهی لێكۆڵینهوه له ماوهیهك كه له (7) حهوت ڕۆژ تێپهڕ نهكات دهست به لێكۆڵینهوه دهكات، و له ماوهیهك كه له (30) سی ڕۆژ تێپهڕ نهكات، لێكۆڵینهوهی زانستی و پیشهیی سهبارهت به سكاڵاكه تهواودهكات.2- لیژنه لێكۆڵینهوه و ڕاسپاردهكانی دهخاته بهردهم وهزیر بۆ وهرگرتنی ڕێوشوێنی یاسایی و كارگێڕی بهرامبهر دامهزراوهی تهندروستیی یان هێزكاری تهندروستیی له ماوهیهك كه له (7) حهوت ڕۆژ تێپهڕنهكات.3- زیانلێكهوتوو دهتوانێت داوای وهرگرتنی وێنهیهكی ڕاپۆرتی كۆتایی لیژنهی لێكۆڵینهوه بكات.سێیهم: بهمهبهستی وهرگرتنی قهرهبوو، زیانلێكهوتوو دهتوانێت لهبهردهم دادگای تایبهتمهند داوای یاسایی پێشكهش بكات، دادگا دهتوانێت پشت به ڕاپۆرتی پهسهندكراوی لیژنهی لێكۆڵینهوه ببهستێت بۆ یهكلاكردنهوهی داواكه.ماددهی (5)وێڕای ئهو مافانهی كهلهم یاسایه و یاسا بهركارهكاندا هاتوون، ههر منداڵێكی نهخۆش مافی ههیه:یهكهم: ئامێر و كهرهسته و پێداویستی پزیشكی بهردهست و تایبهتی، لهناو دامهزراوهی تهندروستیی، بۆ دابینبكرێت.دووهم: پارێزگاری لێبكرێت لهسهرجهم جۆرهكانی ئازاردان لهكاتی پشكنین یان چارهسهریی لهناو دامهزراوهی تهندروستییدا.سێیهم: هاوهڵێكی ههبێت لهكاتی مانهوهی له دامهزراوهی تهندروستیی جگه له ههردوو بهشی چاودێری چر و بهشی منداڵه ناكامهكان.چوارهم: سهرجهم پێكوته پێویستهكانی له قۆناغه جیاوازهكانی تهمهن، له كهرتی گشتی بهبێ بهرامبهر، بۆ دابینبكرێت.ماددهی (6)وێڕای ئهو مافانهی كهلهم یاسایه و یاسا بهركارهكاندا هاتوون، ئافرهتی دووگیان مافی ههیه:یهكهم: دابینكردنی ناوهندی تایبهتمهند به چاودێری و ڕێنوێنی و ڕاوێژ و چارهسهریی بۆ خۆی و بۆ كۆرپهكهی، لهسهرجهم قۆناغهكانی دووگیانی و لهكاتی لهدایكبوون و دوای لهدایكبوون له كهرتی گشتی.دووهم: دابینكردنی گشت پێكوته پێویستهكان له قۆناغهكانی دووگیانی یان لهدوای لهدایكبوون، بهبێ بهرامبهر.ماددهی (7)یهكهم: ئافرهتی دووگیانی تووشبوو به نهخۆشیهكی ترسناك، كه نهخۆشییهكه مهترسی ڕاستهقینه و مسۆگهربێت لهسهر ژیانی، دوای وهرگرتنی ڕهزامهندی نهخۆش و هاوسهرهكهی و بریاری لیژنهیهكی پسپۆڕی تایبهتمهند كه له (5) پێنج پزیشك كهمتر نهبێت، پشتبهست به ئهنجامی پشكنینهكانی یهكێك له دامهزراوه تهندروستییهكانی كهرتی گشتی، كه بیسهلمێنێت بهردهوامی دووگیانییهكهی یان لهدایكبوون دهبێته هۆی مهترسی لهسهر گیانی خودی ئافرهته دووگیانهكه، دهكرێت كۆرپهكهی لهبار ببرێت.دووهم: جگه له حاڵهتهكانی (لهباربردنی پزیشكی) كه له بڕگهی (یهكهم)ی ئهم ماددهیه دهقنووسكراوه، لهباربردن به ههموو شێوهیهك قهدهغهیه و بهپێی یاسای سزاكانی عێراقی ژماره (111)ی ساڵی 1969ی ههمواركراو مامهڵهی لهگهڵ دهكرێت.بهشی سێیهمئهركهكانی نهخۆشماددهی (8)یهكهم: نهخۆش وێڕای ئهو ئهركانهی له یاسا بهركارهكانی ههرێمدا هاتوون، بهم ئهركانهی خوارهوه پابهند دهبێت:1- پابهندبوون به یاسا و ڕێنمایی و ڕێكاره ناوخۆییهكانی دامهزراوه تهندروستییهكان.2- ڕێزگرتن له هێزكاری تهندروستیی و دامهزراوه تهندروستییهكان، پاراستنی ئارامی و دووركهوتنهوه له ههڵسوكهوتی نهشیاوی ئهوتۆ كه كاریگهری ههبێت لهسهر ڕهوشی نهخۆشهكانی تر و دامهزراوهكه و هێزكاری تهندروستیی.3- بهدهر له حاڵهتی له ناكاو و مهترسیدار، جێبهجێكردنی پابهندییه داراییه ڕهزامهندی لهسهر دراوهكان، له چوارچێوهی ڕێنماییهكان، پێش وهرگرتنی خزمهتگوزاریی تهندروستیی دهبێت، بهڵام له حاڵهتی پاشگهزبوونهوهی نهخۆش له وهرگرتنی خزمهتگوزارییه تهندروستییهكان تهواوی پارهكهی بۆ دهگهرێندرێتهوه.4- بهپێی توانا و زانیاریی بهردهست، نهخۆش پابهندی پێدانی زانیاریی دهبێت به پزیشكی چارهسهركار و دامهزراوهی تهندروستیی، بهپێی فۆڕمێكی زانیاری تایبهت كه بۆ ئهم مهبهسته دروست دهكرێت، سهبارهت به نهخۆشیهكه، كێشه تهندروستییهكانی، ههنگاوهكانی پێشتری چارهسهریی و وهرگرتنی دهرمان، ههستیاریی بهرامبهر وهرگرتنی جۆرێكی دیاریكراوی دهرمان و ههر زانیاریهكی تری پێویست كه له فۆڕمی زانیاریدا هاتبێت.5- ئهنجامنهدانی ههر كارێك كه ببێته مایهی ههڕهشه بۆ تهندروستیی گشتی.6- پاراستنی كهلوپهل و ئامێرهكانی دامهزراوه تهندروستییهكان.7- پابهندبوون به بڕیاری دامهزراوهی تهندروستیی له گواستنهوهی نهخۆشهكه بۆ دامهزراوهیهكی دیكه، بهگوێرهی ئهو پێویستییهی كه پزیشكی چارهسهركار بڕیاری لهبارهوه دهدات.8- ڕێزگرتن له لیستی نۆرهی نهخۆش و پابهندبوون به شێوازی چاوهڕوانكردن بۆ ئهنجامدانی ههر خزمهتگوزاریهك له دامهزراوه تهندروستییهكان جگه له باری لهناكاو.9- ههڵنهگرتنی چهك و ههر ئامرازێكی برینداركهر و مهترسیدار لهناو دامهزراوه تهندروستییهكان و كلینیكی پزیشكاندا.10- دووركهوتنهوه له تۆماركردنی ڤیدیو و فۆتۆ لهناو دامهزراوه تهندروستییهكان.دووهم: سهرجهم ئهو ئهركانهی كه له بڕگهی (یهكهم)ی ئهم ماددهیهدا دهقنووسكراوه، هاوهڵی نهخۆش پابهند دهكات.بهشی چوارهمحوكمه گشتییهكانماددهی (9)یهكهم: پێكهاته و ئهركهكانی لیژنهی لێكۆڵینهوه به پهیڕهوێك رێكدهخرێت كه لهلایهن ئهنجومهنی وهزیرانهوه دهردهچێت.دووهم: لێكۆڵینهوهكانی لیژنه به ئامادهبوونی نوێنهری داواكاری گشتی و سهندیكا، كۆمهڵه پهیوهندارهكان لهكاتی پێویستدا، ئهنجام دهدرێت.سێیهم: لیژنه دهتوانێت بۆ خێرا یهكلاكردنهوهی دهرئهنجامی لێكۆڵینهوه، لیژنهی لاوهكی دروست بكات لهژێر چاودێری خۆیدا، به مهرجێك ماوهی لێكۆڵینهوه له (30) سی ڕۆژ تێپهڕنهكات.ماددهی (10)لهكاتی پێشێلكردنی ئهو مافانهی لهم یاسایهدا هاتوون، نهخۆش یان شوێنگره یاساییهكهی مافی داواكردنی جێبهجێكردنی حوكمی ماددهی (4)ی ئهم یاسایهی ههیه.بهشی پێنجهمحوكمه كۆتاییهكانماددهی (11)پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران و وهزارهت و لایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.ماددهی (12)وهزیر بۆی ههیه ڕێنمایی بۆ ئاسان جێبهجێكردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربكات.ماددهی (13)كار بههیچ دهقێكی یاسایی یان بڕیارێكی ناكۆك لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكرێت.ماددهی (14)ئهم یاسایه له ڕێكهوتی بڵاوكردنهوهی له ڕۆژنامهی فهرمی (وهقایعی كوردستان)دا جێبهجێ دهكرێت. د. رێواز فایق حسێن سهرۆكی پهرلهمانی كوردستان- عێراقهۆیهكانی دهرچواندنله سۆنگهی ڕێزگرتن له بنهماكانی مافی مرۆڤ، بۆ پاراستنی مافی نهخۆش و دیاریكردنی ئهركهكانی، لهپێناو فهراههمكردنی پێویستییه تهندروستییهكانی جهسته و عهقل و دهروونی تاك و كۆی دانیشتوانی ههرێمی كوردستان، كاراكردنی ڕۆڵی حكومهت و دامهزراوه تهندروستییهكان له چاودێریكردن و گهشه پێدانی گیانی بهرپرسیارێتی، به شێوهیهك لهگهڵ ڕهوتی سهردهم و پێشكهوتنی زانستی پزیشكی هاوچهرخدا بگونجێت، ئهم یاسایه دهرچوێندرا....
یاسای ژماره (5)ی ساڵی 2008 یاسای ههمواركردنی یهكهمی یاسای بهرهنگاربوونهوهی جگهرهكێشان له ههرێمی كوردستان ـ عێراق ژماره (31)ی ساڵی 2007 | 3
یاسای ژماره (5)ی ساڵی 2008 یاسای ههمواركردنی یهكهمی یاسای بهرهنگاربوونهوهی جگهرهكێشان له ههرێمی كوردستان ـ عێراق ژماره (31)ی ساڵی 2007 | 3
بهناوی خودای بهخشندهو میهرهبان بهناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان ـ عێراق پشت بهستن به حوكمی بڕگه (1) له ماددهی (56) له یاسای ژماره (1)ی ساڵی 1992ی ههمواركراوو لهسهر داوای ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان ـ عیراق، ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردســـــتان – عێراق له دانیشــتنی ئاســــایی ژمـــاره (17)ی ڕۆژی 13/5/2008 یـــــدا ئهم یاسایهی دهرچواند:-یاسای ژماره (5)ی ساڵی 2008 یاسای ههمواركردنی یهكهمی یاسای بهرهنگاربوونهوهی جگهرهكێشان له ههرێمی كوردستان ـ عێراق ژماره (31)ی ساڵی 2007ماددهی یهكهم:جێبهجێ كردنی بڕگهی/2/یهكهم له ماددهی (پێنجهم)ی یاسای ژماره(31)ی ســــاڵی/2007 تاكو 31/12/2008 دوادهخرێ.ماددهی دووهم :دهبێ ئهنجومهنی وهزیرانء لایهنهكانی تایبهتمهند حوكمهكانی ئهم یاســـایه جێبهجێ بكهن.ماددهی سێیهم: ئهم یاسایه له ڕۆژی دهرچوواندنییهوه جێبهجێ دهكرێ ولهڕۆژنامهی فهڕمی (وهقائعی كوردستان) دا بڵاودهكرێتهوه. عدنان موفتی سهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان ـ عێراقهۆكاره پێویستیهكانی دهرچواندنی ئهم یاسایهبۆ ئهوهی ماوهیان پێبدهین له بهرامبهر هاوردهی جگهرهو جۆرهكانی بۆ جێبهجێ كردنی (بڕگهی یهكهم)له مادهی پێنجهم له یاسای ژماره(31)ی ساڵی 2007 بۆ تایبهتمهندی پێكهوهنووسان و جێگیركردنی زانیاری داواكراو بۆ هاوردهكانیان، بۆیه ئهم یاسایه دانرا....
یاسای ژماره (6)ی ساڵی (2000) یاسای سهندیكای پزیشكانی ههرێمی كوردستانی عێراق | 42
یاسای ژماره (6)ی ساڵی (2000) یاسای سهندیكای پزیشكانی ههرێمی كوردستانی عێراق | 42
یاسای سهندیكای پزیشكانی ههرێمی كوردستانی عێراقبهناوی خوای کەوەرە ومیهرهبانبهناوی گهلهوهئهنجوومهنی نیشتمانیی كوردستانی عێراقژمارهی بڕیار: 21مێژووی بڕیار: 2٦/10/2000 "بـڕیار"پشت بهو یاساكارییهی كه ئهنجوومهنی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له دانیشتنی ژماره (11)ی رۆژی (18/10/2000) یدا ئهنجامی داوهو، بەپێی حوكمی بڕگه (1)ی ماددهی (56) له یاسای ژماره (1)ی ههمواركراوی ساڵی 1992 و، بهپێی ئهو دهسهڵاتهی كه بڕگه (3)ی مادده دووهمی یاسای ژماره (10)ی ساڵی 1997 پێمانی داوه، بڕیاری دهرهێنانی ئهم یاسایهی خوارهوهمان دا:یاسای ژماره (6)ی ساڵی (2000) یاسای سهندیكای پزیشكانی ههرێمی كوردستانی عێراقماددهی یهكهم:مهبهست لهم ووشانهی خوارهوه ماناكانی تهنیشتیانه:ههرێم: مهبهست ههرێمی كوردستانی عێراقه.سهندیكا: سهندیكای پزیشكانی ههرێمی كوردستانی عێراقئهنجومهن: ئهنجومهنی سهندیكانهقیب: نهقیبی پزیشكانی كوردستانپزیشك: ههر ئهندامێك له سهندیكادا بڕوانامهیهكی له پزیشكی یان هاوتاكهی ههبێت له بهكالیۆریۆس كهمتر نهبێت وله زانكۆیهك یان پهیمانگایهك وهرگرتبێ كه لهلایهن ئهنجوومهنی فێركردنی باڵا له ههرێمی كوردستان دانی پێداهێنرا بێ وپیشهكهی خۆی دهست دابێتێ له یهكێك لهو پسپۆرییه پزیشكییانهی كه لهم یاسایهدا بڕیاری لهسهر دراوه.كاركردن له پیشهكهدا: بریتییه له كاركردن له بواری پسپۆرییه پزیشكییهكان له یهكێك له بوارهكانی لێكۆڵینهوه وئهو نهخشهسازییهی كه مهبهستی پزیشكییان ههیه وپێشكهش كردنی پرس ورا له بارهیانهوه و سهرپهرشتی كردنی وكاركردن له كارو فرمانی پزیشكی دا كه ئهنجوومهنی سهندیكا دهسنیشانی دهكات.وەزير : وەزيری تەندروستی وكاروباری كۆمەڵايەتیيەبهشی یهكهمدامهزراندن و ئامانجهكانماددهی دووهم:بهپێی ئهم یاسایه سهندیكایهك دادهمهزرێ بهناوی سهندیكای پزیشكانی ههرێمی كوردستانی عێراق وخاوهنی كهسایهتییهكی مهعنهوییه وبارهگاكهی له ههولێری پایهتهختی ههرێم دهبێ وبۆی ههیه لق له پارێزگاكانی ههرێم بكاتهوه.ماددهی سێیهم:سهندیكا به مهبهستی جێ بهجێ كردنی ئهم ئامانجانه كار دهكات:1. وهستانی پزیشكان لهگهڵ گهلی كوردستان وپشتگیری كردنی حكومهتی ههرێم وپێڕۆی دیموكراتی وپتهوكردن وبهرهو چاكتربردنی فیدرالییهت.2. بهرگری كردن له مافی پیشهیيی ڕهوای پزیشكان له ههرێمدا.3. رێكخستنی بهشداربوونی پزیشكان له ژیانی كۆمهڵایهتیدا.4. سهرپهرشتی كردنی پیشهیی لهبارهی پزیشكان و دهست دانه پیشهیان له عییادهی تایبهتی ونهخۆشخانه ئههلیهكان، تاكو كاری چهوتی وا نهكرێ كه لهگهڵ پیرۆزیی پیشهكه نهگونجێ.5. چهسپاندنی مهرجهكانی كردنهوهی عییادهی تایبهتی و نههێشتنی ئهو بارانهی كه مهرجهكانیان لێ نایهته دی.٦. وهدهست هێنانی دهرفهتی كاركردن بۆ پزیشكانی دانیشتووی ههرێم.7. رێكخستنی پهیوهندییهكانی پزیشكان لهگهڵ دهزگاكانی دهوڵهت ودهزگا حكومهتی وناحكومهتییهكان.8. هاریكاری كردن لهگهڵ سهندیكا وكۆمهڵهی پیشهیی دیكه له ههرێم دا وله دهرهوهیدا، لهوانهی ئامانجهكانیان لهگهڵ ئامانجی سهندیكادا دهگونجێن.9. بههێزكردنی پهیوهندی لهگهڵ پزیشكه كوردهكان و دۆستانی گهلی كورد له دهرهوەی ههرێم دا.10. بهرزكردنهوهی ئاستی پیشهیی و زانستی و رۆشنبیريی ئهندامانی بۆ پێشخستنی پیشهكه و پاراستنی.11. رای خۆی لهسهر ئهو پرۆژهی یاسا و پێرهوانهوه دهرببرێ كه پهیوهندی به پیشهی پزیشكی و رێككهوتننامه تهندروستییهكانهوه ههیه.12. ههوڵ بدا كه ئاسوودهیی ژیانی ئهندامهكانی له كاتی نهخۆشی وپیری و وزهبونیدا دهسهبهر بكا.13. ڕێساكانی دهستدانه پیشهكه رێك بخات و موراقهبهی جێ بهجێ كردنیان بكات.بهشی دووهمچوونه ناو سهندیكا و ئهندامێتیماددهی چوارهم:دهبێ ئهندام ئهم مهرجانهی لێ بێته دی:1. له هاووڵاتییانی كوردستانی عێراق بێ یاخود لێی دابنیشێ.2. به تاوانێكی ناسیاسی یا كهتنێكی ئابڕووبهر سزا نهدرابێ.3. بڕوانامهیهكی ههبێ كه له بهكالۆریۆس یا هاوتای له پزیشكی دا كهمتر نهبێ.ماددهی پێنجهم:1. چوونه ناو سهندیكا به داواكارییهكی نووسراو دهبێ وپێشكهش به نهقیب یا سهرۆكی لق له پارێزگا دهكرێ وبهڵگهنامه پێویستهكانی پێوه دهلكێنرێ.٢. داواكاریی چوونه ناو سهندیكا، لهماوه (30) رۆژ له مێژووی تۆمار كردنی له سهندیكا، دهخرێته بهردهم ئهنجومهن، وئهنجومهنیش پێویسته لهو ماوهیهدا بیبرێتهوه وئهگهر ئهو ماوهیه رهت بوو ویهكلانهكرایهوه ئهو داوا كاره بهوهرگیراو له سهندیكا دادهنرێ.3. ئهنجوومهن بۆی ههیه به بڕیارێكی هۆدەرخەر داواكاریی چونه ناو سهندیكا رهت بكاتهوه وخاوهن داواكهش بۆی ههیه لهلای دادگای تهمییزی ههرێمی كوردستانی عێراق له ماوهی (30) رۆژ له مێژووی پێراگهیاندنیهوه تانووت لهو بڕیاره بدات و بڕیاری دادگاش بنبڕه.ماددهی شهشهم:1. پزیشك له ههرێمی كوردستاندا تا نهچێته ناو سهندیكا وبڕوانامهی تۆماركردن ومۆڵهتی دهستدانه پیشهی وهرنهگرێ بۆی نییه دهست بداته پیشهكهی.2. ئهو پزیشكه كوردانهی له دهرهوهی ههرێمن بۆیان ههیه بێنه ناو سهندیكا بهو مهرجهی ههموو مهرجێكی یاساییان لێ بێته دی وئهنجوومهنی سهندیكا بۆی ههیه داواكهیان قهبووڵ بكات یا ڕەوتی بكاتهوه.ماددهی حهوتهم:1. نوێ كردنهوهی مۆڵهتی دهستدانه پیشه له ماوهی مانگی كانوونی دووهمی ههموو ساڵێكدا ئهنجام دهدرێ وئهگهر ههر ئهندامێك لهو ماوهیەدا دواكهوت بهبێ عوزری ڕهوای وا كه ئهنجوومهن قهناعهتی پێ بێ، له دهست دانه پیشهكهی قهدهغه دهكرێ ومۆڵهتی كاركردنی پێ نادرێـتهوه تاكو دوو قات ئابۆنهی نوێ كردنهوهی نهدات.2. ئهگهر ئهندام له نوێ كردنهوهی مۆڵهتهكهی بۆ دوو ساڵی یهك له دوا یهك دواكهوت وهیچ عوزرێكی ڕهوای نهبوو، ئهوا ناوی له تۆماری سهندیكا دهگوژێندرێتهوه وماوه نادرێ دهست بداته پیشهكهی و، ئهگهر ویستی دووباره ناوی تۆمار بكرێتهوه دهبێ ئابوونهی چوونه ناو سهندیكا وئابوونهی نوێ كردنهوهی مۆڵهتی دهست دانه پیشهكهی دووقات بدات.3. ئهگهر ئهندامێ، مهرجێ لهمهرجهكانی چوونه ناو سهندیكای لهدهست دا ئهوه مافی ئهندامییهكهی له دهست دهدا وبه بڕیارێكی ئهنجوومهن پیشهكهی لێ قهدهغه دهكرێ، بهڵام بۆی ههیه لهبهردهم دادگای پێداچوونهوهی ههرێمدا له ماوهی (30) رۆژدا كه له رۆژی ئاگاداركردنییهوه دهست پێ دهكا تانه له بڕیارهكه بدات، بڕیاری دادگاش چی بێ ههر ئهوهیه و دهبڕدرێتهوه.ماددهی ههشتهم:نابێ ئهندام پایهی نهقیبی وئهم پایانهی خوارهوه پێكهوه كۆبكاتهوه:1. سهرۆكایهتی پهرلهمان.2. وهزیر یان بریكاری وهزیر له وهزارهتهكانی ههرێمدا.3. بهڕێوبهری گشتی له وهزارهتی تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتیدا.4. بهڕێوبهری كۆمپانیایهكی بازرگانی.ماددهی نۆیهم:1. دهستدانه پیشه تهنها بۆ ئهو كهسانهیه كه ئهندامی سهندیكان وههموو ههلومهرجێكیان به پێی ئهم یاسایه لێ دێته دی.2. پێویسته فهرمانگه رهسمی ونیمچه رهسمیهكان و دام ودهزگاكانی دیكهی ههرێم وێنهیهك له فهرمانی دامهزراندنی ئیش پێ كردنی ئهو پزیشكهی كه ئهندامه بنێرێ بۆ سهندیكا.ماددهی دهیهم:1. نابێ پزیشكی مۆڵهتدراو پتر له عیادهیهك له ههرێمدا بكاتهوه.2. نابێ پزیشك عینوانی پسپۆرییهك لهههر لقێك له لقهكانی پزیشكی ههڵگرێ تهنیا دوای وهرگرتنی ئهو لهقهبه دهبێ بهرێگایهكی ئوسووڵی لهلایهنێكی تایبهتمهند وتۆماركردنی له سهندیكادا.3. پزیشكی سهر به دهوڵهت وههموو كهرتهكانی دیكه بۆی ههیه دهست بداته پیشهكهی له دهرهوهی كاتی دهوامی رهسمی دا به پێی ئهو ههلومهرجهی كه سهندیكا بۆیانی دیاركردووه.4. حوكمهكانی رێككهوتننامه وگرێبهندهكان بۆ ئهندامه كوردهكان وبیانییهكان وئهوانهی له پارێزگاكانی دیكهی عێراق دێن پێویسته رهچاو بكرێن، له كاتێكدا گهر رێيان پێ بدرێ دهست بدهنه پیشهكه.بهشی سێیهمپێكهاتهكانماددهی یازدهم:یهكهم: سهندیكا لهمانهی خوارهوه پێك دێ:1/ دهستهی گشتی2/ئهنجوومهنی سهندیكا3/لیژنهی بهرزهفتی4/دهستهی لقهكانی پارێزگاكاندووهم:1/ دهستهی گشتی له ههموو ئهندامان یان ئهو نوێنهرانهی كه ئهركی سهرشانی خۆیان به پێی ئهم یاسایه جێ بهجێ كردووه پێك دێ و بهرزترین دهسهڵاته له سهندیكا و ههر سێ ساڵ جارێك كه له مێژووی ههڵبژاردنەکەوه دهست پێ دهكا له ههفتهی یهكهمی مانگی ئادار كۆبوونهوهیهكی ئاسایی له بارهگای خۆی دهبهستێ و ئهمهش به بڕیاری ئهنجوومهنی سهندیكا و بانگهێشتی نهقیب دهبێ بۆ ههڵبژاردنی نهقیب و ههشت ئهندامی ئهصلی و دوو ئهندامی یهدهگ بۆ پڕكردنهوهی ئهندامیهتی ئهنجوومهن ولیژنهی بهرزهفت كردن ونیسابیش به ئامادهبوونی دووسێیهكی ئهندامانی دهستهی گشتی یا نوێنهرانی تهواو دهبێت وكاتێك كه نیساب تهواو نهبوو، ئهوا ههڵبژاردن دوای پازده ڕۆژ له كۆبوونهوهی یهكهم دهكرێ له كات وشوێنی دیاری كراودا لهو كاتهدا به ئامادهبوونی سێیهكی ئهندامان یا نوێنهران نیساب تهواو دهبێ وبه پێچهوانهش ئهنجوومهنهكه به بهردهوام بوو دادهنرێ له كارهكهی وبۆ دهورهیهكی دیكه.2/له بارێكدا كه ئهندامانی دهستهی گشتی له (500) ئهندام پتر بوون، ئهوا ههڵبژاردنهكه له رێگهی نوێنهرانهوه دهبێ ورێژهی نواندنیان لهلایهن ئهنجوومهنی سهندیكا یان ئهوهی جێی دهگرێتهوه به ئهندامانی ئهنجوومهنی سهندیكاوه دهسنیشان دهكرێ.ماددهی دوازدهم:1/ دهستهی گشتی كۆبوونهوهیهكی ئاسایی بۆ ئهم مهبهستانه ساز دهكات:أ/ههڵبژاردنی نهقیب وئهنجوومهنی سهندیكا لهژێر چاودێری دادگادا.ب/پەسەندكردنی بودجهی سهندیكا.ج/ئیقراركردن وههمواركردنی پێڕۆی ناوخۆ وسهیركردنی ئهو پێشنیازانهی كه بۆ ههمواركردنی یاسای سهندیكا پێشكهش كراوه.2/ئهنجومهنی سهندیكا، ساڵانه، بههاوبهشی لهگهڵ ئهنجوومهنهكانی لقهكاندا كۆبوونهوهیهك بۆ ئهم مهبهستانهی خوارهوه سازدهدا:أ/ ئیقراركردنی بودجهی ساڵانه وحسابكاریی كۆتایی.ب/ وتووێژكردن و ئیقراركردنی راپۆرتی ساڵانه و كاروباری سهندیكا.ج/سهیركردنی ئهو پێشنیازانهی كه بۆ ههمواركردنی یاسای سهندیكا و پێرۆی ناوخۆ پێشكهش كراون.ماددهی سیازدهم:1/دهشێ بانگهێشتی دهستهی گشتی بۆ كۆوبونهوهیهكی نا ئاسایی بكرێ لهم دووبارهدا:أ/بهبڕیارێكی هۆداری زۆربهی ئهندامانی ئهنجومهن.ب/بهداواكارییهكی نووسراوی هۆدار، لهلایهن سێیهكی ئهندامانی دهستهی گشتی یهوه پێشكهش به ئهنجوومهن بكرێ وئهنجوومهنیش دهبێ بانگهێشت دهربكا و وادهی كۆبوونهوه له ماوهی (15) رۆژ له مێژووی گهیشتنی داواكاری یهكه دا دهسنیشان بكات.2/نابێ له كۆبوونهوه نا ئاساییهكانی دهستهی گشتی، جگه لهو كاروبارهی له خشتهی كاردا هاتووه و كۆبوونهوهی بۆ كراوه باسی شتی تر بكرێت.ماددهی چواردهیهم:1/ ئهو ئهندامهی كه له رێگهی بهرزهفت كردنهوه دهست دانه پیشهكهی لێ قهدهغهكراوه ناشێ بهشداریی له كۆبوونهوەكانی دهستهی گشتی دا بكات.2/بڕیارهكان له كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتی به زۆربهی دهنگهكان دهدرێن وئهگهر وهكو یهك دهرچوون، ئهوا ئهو لایهنه پهسهند دهكرێ كه نهقیب دهنگی لهگهڵ داوه.ماددهی پازدهم:بهڕێوهبردنی كاروباری سهندیكا، ئهنجومهنێك دهیگرێته ئهستۆ كه پێك دێ له:یهكهم: نهقیب ومهرجه ماوهیهك دهستی دابێته كارهكهی كه له (12) ساڵ كهمتر نهبێ.دووهم: ههشت ئهندام ودوو ئهندامی یهدهگ لهوانهی ماوهی دهستدانه پیشهكهیان له (8) ساڵ كهمتر نهبێ.ماددهی شازدهم:یهكهم: ئهنجوومهن به دهنگدانی نهێنی لهناو ئهندامهكانی دا جێگری نهقیب وسكرتێرێك وخهزنهدارێك له یهكهمین كۆبوونهوهی دوای ههڵبژاردنهكه ههڵدهبژێرێ ودهستهڵاتی ههر یهكێك لهوانه له پێڕهوی ناخۆی سهندیكا دهسنیشان دهكرێ.دووهم: ئهنجوومهن دانیشتنه ئاساییهكانی ههر مانگه جارێك بهلانی كهمهوه دهبهستێ ودهشبێ دانیشتنی نا ئاسایی لهسهر بانگهێشتی نهقیب یاخود لهسهر داوای سێیهكی ئهندامانی سازبكات.سێيەم : نەقيب بۆی نيە پتر لە دوو دەورەی هەڵبژاردنی يەك لە دووای يەك لە پايەكەی خۆی بمێنێتەوە، بەڵام بۆی هەيە دووای تێپەڕبوونی دەورەيەكی هەڵبژاردن خۆی بۆ پايەی نەقيب بپاڵێوێ.ماددهی حهڤدهم:یهكهم: نیسابی كۆبوونهوهكانی ئهنجوومهن به ئامادهبوونی زۆربهی ئهندامانی تهواو دهبێت وبڕیارهكانی به زۆرینهی دهنگی ئهمادهبووان دهردهچن وكاتێك كه دهنگهكان بهرامبهر بوون ئهو لایهنه پهسهند دهكرێ كه نهقیب دهنگی لهگهڵ داوه.دووهم: ئهگهر شوێنی نهقیب بهههر هۆیهكهوه بێ چۆڵ بوو، ئهوا جێگرهكهی جێی دهگرێتهوه، ئهگهر هاتوو شوێنی جێگر چۆڵ بوو، ئهوا سكرتێر جێی دهگرێتهوهو، ئهمهش بۆ ئهو ماوهیه دهبێ كه له دهورهكه دهمێنێ.سێیهم:ئهگهر یهكێك له پایهكانی ئهنجوومهن بهههر هۆیهك بێ چۆڵ بوو، ئهوا ئهندامێك له نێو ئهندامهكانی تر بهڕێگهی دهنگدانی نهێنی ئهو شوێنه پڕ دهكاتهوه و شوێنی ئهوهی دواییش یهكێك له ئهندامه یهدهگهكان پڕی دهكاتهوه كه دهنگی زۆرتره.چوارهم: ئهگهر پایهی زۆربهی ئهندامانی ئهنجوومهن (جگه لە سهرۆكهكانی هۆبهكان) چۆڵ بوو، ئهوا دهبێ ئهنجوومهن دهستهی گشتی بانگ بكات بۆ كۆبوونهوه وههڵبژاردنی ئهو كهسانهی پڕیان دهكهنهوه له ماوهی دوو مانگ و، بهههمان ئهو رێگایهی كه لهم یاسایهدا روون كراوهتهوه، ئهمهش بۆ ئهو ماوهیه دهبێ كه له دهورهكه ماوه.ماددهی ههژدهم:ئهو ئهندامهی ئهنجومهن یان یهكێك له لیژنهكانی ئهگهر له سێ دانیشتنی یهك له دوای یهكدا ئامادهنهبوو یاخود له پێنج دانیشتنی جیاجیا له ماوهی ساڵێكدا بهبێ عوزرێكی رهوا به وازهێنهر له كارهكهی دادهنرێ.ماددهی نۆزدهم:ئهنجوومهنی سهندیكا ئهم كارانهی خوارهوه دهگرێتەوە ئهستۆ:یهكهم/1/ كاركردن له پێناوی هێنانهدی ئامانجهكانی سهندیكا.2/چوونه ناو سهندیكا و قهدهغهكردنیان له دهستدانه پیشه.3/بهڕێوهبردنی كاروباری سهندیكا و جێ بهجێ كردنی نهخشه وبهرنامهكانی.4/بانگهێشت كردنی دهستهی گشتی بۆ كۆبوونهوه و جێ بهجێ كردنی بڕیارهكانی5/سهرپهرشتی كردنی لقەكان ودابينكردنی ڕێكوپێكی چالاكييەكانی.6/ئامادهكردنی بودجهی ساڵانه وبهڕێوهبردنی دارایی سهندیكا.7/كردنهوهی لقی نوێی سهندیكا.8/سهرپهرشتی رێكخستنی دهست دانه پیشهی پزیشكی له عیاده تایبهتییهكاندا.9/پێشكهش كردنی پێشنیار له بارهی ههمواركردنی یاسای سهندیكا.10/دهستنیشان كردنی ئەو كەسەی نوێنەرايەتی سەنديكا دەكات لە ليژنە ڕەسمی وناڕەسمييەكاندا، ئەگەر هاتوو نەقيب نوێنەرايەتی نەكرد.11/ناردنی ئهو كێشه وشكایهتانهی كه دێن، بۆ بهردهم لیژنه تایبهتمهندهكان.12/بهشداری كردن له پێشكهش كردنی پێشنیار لهبارهی یاساكاری وپلان وبهرنامهی تهندروستی له ههرێمدا.13/پێكهوهنانی لیژنهی لاوهكی بۆ بهدیهێنانی ئامانجهكانی ئهم یاسایه.14/بڕیاردان لهسهر به موڵك كردنی ماڵ و خانووبهره و وهرگرتنی بهخشش و مینحه و ههل و مهرجی قهرز پێدان و قهبووڵ كردنی یارمهتی دارایی له چوارچێوهی مهبهستهكانی سهندیكادا.15/خۆ ئامادهكردن بۆ ههڵبژاردنهكان.16/پێدانی مۆڵهتی دهستدانه پیشه.17/بڕیاردانێكی بنبڕ له بارهی وازهێنانی نهقیب یان ههر یهكێك له ئهندامانی ئهنجوومهن یان لیژنهكانی سهندیكا یان هاوشێوهكانیان بهمهرجێك له یهكهم كۆبوونهوهدا بخرێنه بهردهم دهستهی گشتی.18/دامهزراندن و بهڕێوهبردنی یانهكانی سهندیكا به پێی یاسای كۆمهڵهكان.19/قبوڵ كردنی بهخشش به رهزامهندیی لایهنه رهسمیهكان.دووهم: پێدانی ههندێك له دهستهڵاتهكانی به نهقیب یان سهرۆكهكانی لقهكانی سهندیكا.ماددهی بیست:جگه لهوهی كه ئهنجوومهنی سهندیكا دهستهڵاتی كاری تایبهتی به نهقیب دهدات، نهقیب ئهم كارانهی خوارهوهش دهكات:1/نوێنهرایهتی سهندیكا لهبهردهم ههموو لایهنێكدا دهكات.2/جێ بهجێ كردنی بڕیارهكانی ئهنجوومهنی سهندیكا.3/بانگهێشت كردنی دهستهی گشتی بۆ كۆبوونهوه، ئهمهش لهسهر بڕیاری ئهنجوومهنی سهندیكا دهبێت.4/سهرۆكایهتی كردنی كۆبوونهوهی دهستهی گشتی وئهنجوومهنی سهندیكا.5/ئیمزاكردنی بهڵگهنامهی له بانك دانان وخهرج كردنی پارهی سهندیكا.6/ئامادهكردنی بودجهی ساڵانه وراپۆرتی كۆتایی بۆ ژمێركاری دوایی و راپۆرتی ساڵانه لهبارهی چالاكی سهندیكا وپێشكهش كردنی به ئهنجوومهنی سهندیكا له وادهی دیاری كراوی دا.7/دامهزراندنی كارمهندان له سهندیكا به پێی میلاكی پهسهندكراو لهلایهن ئهنجوومهنی سهندیكا وپیادهكردنی ئهوهی پهیوهندی ههیه به كاروباری خزمهت و بهرزهفت كردنیان.دووهم:نهقیب بۆی ههیه ههندێك له دهستهلاتهكانی خۆی بدات به جێگرهكهی یان یهكێك له ئهندامانی ئهنجوومهنی سهندیكا.ماددهی بیست و یهكهم:1/ لهههرپارێزگایهك لقێكی سهندیكا دهكرێتهوه به پێی پێرۆی ناوخۆ.2/سهرۆكی لق سهرۆكایهتی كۆبوونهوهی لیژنهی لق دهكات وله كاتی ئامادهنهبوونی یهكێك له ئهندامانی لیژنهی لق كه به تهمهن له ههموویان گهورهتر بێت سهرۆكایهتیدهكات.3/ماوهی دهورهی ئهنجوومهنی لق سێ ساڵه و لهرۆژی ههڵبژاردنهكهوه دهست پێ دهكات.ماددهی بیست و دووهم:یهكهم:1/ئهنجوومهنی لق له (5) ئهندام و (2) ئهندامی یهدهگ پێك دێ كه لهوانهی كه له پیشهكهدا ماوهیهك ئیشیان كردبێ له (5)ساڵ كهمتر نهبێ ئهوانه ئهندامانی لق ههڵیاندهبژێرن.2/مهرجه ئهندامانی ئهنجوومهنی لق له دانیشتوانی ههرێم بێ وله ههرێم نیشتهجێ بێ.3/ئهنجوومهنی لق له نێو ئهندامهكانیدا سهرۆكی لق وسكرتێرێك وسهرپهرشتكارێكی دارایی ههڵدهبژێرێ.دووهم:ئهنجوومهنی لق ئهم كارانه دهگرێته ئهستۆ:1/ جێ بهجێ كردنی پلانی بڕیار لهسهر دراوی كار، له كۆبوونهوهی دهستهی گشتی ورێنماییهكانی ئهنجوومهنی سهندیكا.2/كاركردن له پێناوی بهرزكردنهوهی ئاستی پیشهیی.3/بهڕێوهبردنی كاروباری دارایی.4/ئهو كاروبارانهی نهقیب یا ئهنجوومهنی سهندیكا پێی دهسپێرن.5/دامهزراندنی كارمهندانی لق ودهسنیشان كردنی مووچهیان ئهمهش دوای پهسهند كردنی ئهنجوومهن دهبێ.6/دهسنیشان كردنی ئهو كهسهی نوێنهرایهتی لق دهكات له لیژنه رهسمیهكاندا بهرهزامهندی ئهنجومهنی سهندیكا.ماددهی بیست و سێیهم:سهندیكا بۆی ههیه مهڵبهندی رۆشنبیری و كۆمهڵایهتی دابمهزرێنێ.دارایی سهندیكا ماددهی بیست و چوارهم:1/دارایی سهندیكا لهمانه پێك دێ.أ ـ ئابوونهی چوونه ناو سهندیكا وئابوونهی ساڵانهب - ئابوونهی تۆماركردنج ـ ئابوونهی تۆماركردنی نازناوی پسپۆرید ـ ئابوونهی كردنهوه و نوێ كردنهوهی مۆڵهتی كاركردنی تایبهتی له دهزگا تهندروستیهكاندا.هـ ـ ئابوونهی راستاندنی راپۆرتی پزیشكیو ـ قازانجی چاپهمهنی سهندیكاز ـ ئهو غهرامانهی كه ئهندامان لهلایهن لیژنهی بهرزهفتكردن له پارێزگاكان حوكمییانی پێ دهدرێ و لێیان وهردهگیرێ.ح ـ مینحه وبهخشش و ههر داهاتێكی تر.ط ـ دهسهكهوتهكانی یانه ومهڵبهندی رۆشنبیری و كۆمهڵایهتی سهندیكا2/ئهگهر باری نا ئاسایی ماوهی نهدا بودجه له وادهی خۆی دا پهسهند بكرێ، ئهو كاته لهسهر بنچینهی دهروازه وبهشهكانی پێشوو دهكرێ تاكو بودجهی نوێ پهسهند دهكرێ.ماددهی بیست و پێنجهم:یهكهم: ئهو ئابوونانهی كه سهندیكا وهری دهگرێ بهم جۆرهی خوارهوه دهبن:1/ (150) دینار رهسمی چوونه ناو سهندیكا بۆ پریشكانی ههرێم.2/(100) دینار ئابوونهی مۆڵهتی ساڵانه یان نوێكردنهوهی بۆ پزیشكانی ههرێم.3/(100) دینار ئابوونهی بهشداربوونی ساڵانه بۆ ئهندامان، دهبێ ساڵانه له كاتێكدا بدرێ كه له مانگی كانونی دووهم نهترازێ، ئهگهریش ئهندامێ لهو كاته دیاركراوهدا نهیدا ودواكهت، ئهوه دووقات دهبێ بدات.4/(150) دینار ئابوونهی مۆڵهتی ساڵانه بۆ كردنهوهی عیادهی تایبهت بۆ پزیشكه پسپۆرهكان و (150) دینار بۆ نوێكردنهوهی و(1000) دینار ئابوونهی مۆڵهتدانی ئهو پزیشكانهی كه له رێكخراوی نا كوردستانی كار دهكهن.5/(100) دۆلار رهسمی چوونه ناو سهندیكا بۆ پزیشكه كوردهكانی دهرهوهی عێراق.6/(50) دۆلار رهسمی نوێكردنەوەی چوونه ناو سهندیكا بۆ پزیشكی كورد لە دهرهوهی عێراق.7/(5000) دینار ئابوونهی كردنهوهی نهخۆشخانهی ئههلی و(1500) دیناریش پارهی نوێكردنهوهی ساڵانهی.8/(3000) دینار ئابوونهی مۆڵەتی كردنهوهی عیادهی نهشتهرگهری و (1000) دینار پارهی نوێكردنهوهی ساڵانهی.9/(100) دینار ئابوونهی مۆڵهتی ساڵانهی عیادهی تایبهتی موماریسهكان و (50) دینار بۆ نوێكردنهوهی ساڵانەی.10/(300) دینار ئابوونهی تۆماركردنی نازناوی پسپۆری.11/(25) دینار ئابوونهی مۆڵهتی ساڵانهی عیادهی میللی و (25) دینار بۆ نوێكردنهوهی.12/(10) دینار ئابوونهی تەسدیقكردنی ئهو راپۆرته پزیشكیانهی له عیاده تایبهتمهندهكانهوه دهردهچن و(10) دیناریش هی ئهوانهی كه له نهخۆشخانهی ئههلییهكانهوه دهردهچن.دووهم/ پاره وبهڵگهنامهی دارایی له یهكێك له بانكه حكومهتیهكان بهناوی سهندیكا دادهنرێ.بهشی چوارهمسزا و حوكمه بهرزهفتیهكانماددهی بیست و شهشهم:ئهو كارانهی خوارهوه بهئیشی قهدهغهكراو دادهنرێن:1/سهرپێچی كردنی یاسا وپهیڕهو ورێنماییهكان و فهرمان وبنچینهكانی رهوشتی پیشهیی به تاییهتی راكێشانی نهخۆش بههۆی پروپاگهنده كردن (تهرغیب) وبهكارهێنانی میانگیر.2/زیان گهیاندن به شۆرهتی پیشهیی وئهوانهی ئهو پیشهیه دهكهن وكهم كردنهوه له پایهی زانستی و ئهدهبییان.3/كارێكی وا بكرێ كه پزیشكهكه به پێچهوانهی راستيی خاوهن پسپۆرییه.4/بهكارهێنانی خاوهن پیشه تهندروستییه مۆڵهتنهدراوهكان.ماددهی بیست وحهوتهم:ههر پزیشكێك زیان به ئهركی پیشهیی بگهیهنێ یان كارێكی قهدهغه كراو بكات یاخود كارێكی وا بكات له پایهی پیشهكهی كهم بكاتهوه یان بڕیارهكانی سهندیكا به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه جێ بهجێ نهكات، خۆی تووشی ئهو سزایه دهكات كه له یاساكهدا هاتووه بهبێ ئهوهی ئهم كاره پهیوهندیی ههبێ بهو كارانهی كه به پێی یاسای دیكه له دژی دا دهكرێ.ماددهی بیست و ههشتهم:لیژنهی بهرزهفتی له بارهگای سهندیكا، له (3) سێ ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگ به پێی بڕیاری ئهنجوومهن پێك دێت وئهندامێك له ئهندامهكانی ئهنجوومهنی سهندیكا سهرۆكایهتی دهكا.ماددهی بیست و نۆیهم:لیژنهی بهرزهفتی بۆی ههیه ئهم سزایانهی خوارهوه بدات:1/ئاگاداركردنهوه: ئهوهش به ئاراستهكردنی نووسراوێك بۆ سهرپێچیكهر دهنێردرێ وئاگادار دهكرێتهوه كه لە ههڵس وكهوتی دڵخۆش نین.2/ئینزار: ئهوهش به نووسراوێك بۆی دهنێردرێ وتێیدا ناڕهزایی له ههڵس وكهوتی سهرپێچیكهر دهردهبڕێ وداوای لێ دهكرێ ئهو كاره دووباره نهكاتهوه، دهنا به پێچهوانهوه سزای توندتری بهسهردا دهسهپێندرێ.3/غهرامهیهكی له (250) دینار كهمتر نهبێ وله ههزار دینار رهت نهكات له سهرپێچیهكهر وهردهگیرێ وكه نهیدا دهستدانه كاری تایبهتی پیشهیی لێ قهدهغه دهكرێ بۆ ماوهیهك له شهش مانگ پتر نهبێ وئهگهر له ماوهی یهك ساڵ له مێژووی سهرپێچیكردنی یهكهمی ئهو سهرپێچییهی كردهوه، ئهوا سزاكهی غهرامهیهك دهبێ كه له (500) دینار كهمتر نهبێ وله (2000) دینار پتر نهبێ وكاتێك كه نهیدا ئهوا رێگهی كاركردنه تایبهتییهكهی بۆ ماوهیهك لێ قهدهغه دهكرێت كه ساڵێك پتر نهبێ.4/ رێگهگرتن له كاركردنی تایبهتی پیشهكهی بۆ ماوهیهك له ساڵێك پتر نهبێ.5/غهرامهكردن ورێگهگرتن له دهستدانهكار له سنوورهكانی دوو بڕگهكهی (3 و 4)ی ئهم ماددهیهدا دهبن.ماددهی سییهم:ئهگهر لیژنهی بهرزهفتكردن بینی ئهو كارهی دراوهته پاڵ پزیشك تاوانێك پێكهوه دهنێ، پێویسته مهسهلهكه بنێرێ بۆ دادگای تایبهت لهگهڵ ئهوراقی مهسهلهكه وئهگهر پاك وبێ تاوان دهرچوو، ئهمه رێگه له وهرگرتنی كاری بهرزهفتی دهرحهقی ناگرێ به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه.ماددهی سی ویهكهم:1/پزیشك له ماوهی گرتن وبهندكردن وحیجزكردنی دهستدانه پیشهكهی لێ قهدهغه دهكرێ.2/پزیشك ئهگهر حوكم بدرێ له سهر تاوانێكی ئابڕووبهری پهیوهندار به پیشهكهی، دهستدانه پیشهكهی لێ قهدهغه دهكرێت.3/ئهگهر دووباره حوكمی پزیشك درا له ئهنجامی تاوانبار كردنی لهسهر كرداری وا كه پهیوهندی به پیشهوه ههبێ نابێ دووباره ناوی له سهندیكا تۆمار بكرێتهوه مهگهر دوای رهزامهندییهكی نوێ نهبێ له ئهنجوومهنی سهندیكا، به پێی پهیڕهو و ئهو رێنماییانهی لێیهوه دهرچوون.ماددهی سی و دووهم:1/بڕیاری قهدهغهكردنی دهستدانه پیشه بهخاوهن پهیوهندییهكان رادهگهیهنرێ كه لیژنهی بهرزهفتكاری دیاری دهكات وبهههموو لقهكانی سهندیكای رادهگهیهنێ.2/ناشێ پزيشكێكی تر لە عيادەی پزيشكێكی قەدەغەكراو لە دەستدانە پيشە كار بكات٣/ ئەو غهرامانهی كه لهلایهن لیژنهی بهرزهفتیهوه حوكمی پێ دهردهچێ دهبێته داهاتێ بۆ سهندیكا.ماددهی سی و سێیهم:1/ئهگهر شكاتێك پێشكهش به ئهنجوومهنی سهندیكا كرا، ئهوا دهینێرێ بۆ لقی پهیوهندیدار بۆ ئهوهی رای خۆی ورێنمایی خۆی دهرببڕێ، بهڵام ئهگهر لهلایهن ههر كامێكیانهوه ئیسپات نهبوو، ئهو كاته دهنێردرێ بۆ لیژنهی بهرزهفتكردن.2/سهرۆكی لیژنه، مێژووی دانیشتن دیاری دهكات وبه پزیشكهكهی رادهگهیهنێ.3/دانیشتنهكانی لیژنەی بهرزهفت كردن نهێنی دهبێت.ماددهی سی و چوارهم:نهقیب ولایهنهكانی كێشهكه بۆیان ههیه لهبهردهم دادگای پێداچوونەوەی ههرێمدا تانووت له بڕیارهكانی لیژنهی بهرزهفت كردن له ماوهی (30) رۆژدا كه له رۆژی تهبلیغهوه دهست پێ دهكا، بدهن.ماددهی سی پێنجهم:نهقیب وجێگری نهقیب ئهگهر له شوێنی نەقيب كاری بینی له سهرپێچی كردنی ههر بهرزهفتیهك كه له حوكمهكانی ئهم یاسایهوه پهیدا بووبێ، ئیجرائاتی یاساییان دهرههق دهكرێ لهبهردهم لیژنهی بهرزهفتیدا، ههواڵه كردنیشیان بۆ لیژنهی بهرزهفتی لهلایهن دهستهی گشتییهوه دهكرێ.حوكمه گشتییهكانماددهی سی و شهشهم:1/نابێ موڵك وماڵی سهندیكا دهستی بهسهردا بگیرێت یا بفرۆشرێ، تهنیا مهگهر قهرزهكه له جیاتی نرخی موڵك وماڵهكه بێت.2/به ئامادهبوونی نهقیب یا جێگرهكهی یاخود سهرۆكی لق یان ئهوهی نوێنهرایهتیان دهكا نهبێ، نابێ بارهگای سهندیكا یاخود بارهگای لقهكانی بپشكندرێن.3/ههر دهست درێژییهك بكرێته سهر ئهندام له كاتی ئهنجامدانی ئهركهكهی یاخود بههۆی دهستدانه پیشهكهی دهست درێژیكهر لهسهر ئهو كارهی سزای ئهو كهسهی بهسهردا دهسهپێنرێ كه دهستدرێژی كردبێته سهر فرمانبهرێ له كاتی فرمانهكهیدا.4/پێویسته دهستهڵاتی لێكۆڵینهوه بهر له ههر لێكۆڵینهوهیهكی لهگهڵ ئهندام دا لهسهر تاوانی نهبینراو، ئاگاداری سهندیكا بكاتهوه، پێویسته سهندیكاش لهكاتی لێكۆڵینهوهدا نوێنهری خۆی بنێرێ.5/ئهندام له ژووری بهكرێی پله یهكی دهزگا تهندروستییهكان وحكومهتییهكان وپهیمانگا هونهرییهكان چارهسهر دهكرێ وله كرێدان دهبووردرێ، بهڵام حهقی ماندووبوونی پزیشك ونهشتهرگهرهكان له لیستی حیساب له كاتی نووستنی ئهندام له نهخۆشخانهی ئههلی وچوونه عیادهی تایبهتی دا دهشكێنرێ.ماددهی سی و حهوتهم:1/ههر كهسێكی دهستی دایه پیشهی پزیشكی بهبێ ئهوهی پێشتر خۆی ناونووس كردبێ یان مۆڵهتی بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه وهرگرتبێ، بهغهرامهیهك سزا دهدرێ له (2000) دینار كهمتر نهبێ و له (3000) دینار پتر نهبێ.2/ههر كهسێ سیفهتێ یا نازناوێ یان نیشانهیهكی ساختهی لهخۆ نابێ كه گوایا مۆڵهت دراوه وپیشهی پزیشكی بكات، ئهوه بهپێی یاسا كارپێكراوهكان سزادهدرێ.ماددهی سی و ههشتهم:دهشێ پزیشكێكی مۆڵهتدراو پزیشكێكی دیكه دابنێت له عیادهكهی كاربكات بهمهرجێك ئهوهی جێی دهگرێتهوه ههمان پلهی زانستی و پسپۆری ههبێ وئهو ماوهیهش له سێ مانگ پتر نهبێت.ماددهی سی و نۆیهم:ئهنجوومهنی رهفتهنی (كاتی)ی سهندیكای پزیشكانی ههرێمی كوردستانی عێراق كه به پێی بڕیاری ژماره (30)ی رۆژی 21/10/1997 دامهزراوه، له بهڕێوهبەرايەتی كاروباری سهندیكادا بهردهوام دهبێ بهمهرجێ ههڵبژاردن له ماوهیهكدا له شهش مانگ پتر نهبێ كه له رۆژی دهرچوونی ئهم یاسایهوه دهست پێ دهكا، ئهنجام بدرێ.ماددهی چلهم:ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت، كاری پێ ناكرێ.ماددهی چل ویهكهم:پێویسته وهزیره پێوهندارەكان حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه كار.ماددهی چل و دووهم:ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له وهقایعی كوردستانيدا، دهخرێته كار. د.رۆژ نوری شاوهیس سهرۆكی ئهنجوومهنی نیشمانیی كوردستانی عێراق...
یاسای ژماره (8)ی ساڵی 1999 یاسای سهندیكای دهرمانسازهكانی ههرێمی كوردستانی عێراق | 32
یاسای ژماره (8)ی ساڵی 1999 یاسای سهندیكای دهرمانسازهكانی ههرێمی كوردستانی عێراق | 32
یاسای سهندیكای دهرمانسازهكانی ههرێمی كوردستانی عێراقبه ناوی خوای بهخشندهو میهرهبان به ناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانی كوردستانی عێراقژماره بڕیار: 20مێژووی بڕیار: 4/11/1999بڕیارپشت بهو دهسهڵاتهی كه به پێی بڕگه (3)ی مادده (2) له یاسای ژماره (10)ی ساڵی 1997 پێمان دراوه لهسهر ئهو بنهمایهی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له دانیشتنی رۆژی 2/1/1999 دا یاسا كاری كردووه، ئهم بریارهمان دهرهێنا. یاسای ژماره (8)ی ساڵی 1999 یاسای سهندیكای دهرمانسازهكانی ههرێمی كوردستانی عێراقماددهی یهكهم:مهبهست لهم گوزارشتانهی خوارهوه ماناكانی تهنیشتیانن بۆ مهبهستی ئهم یاسایه:ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق.وهزیر: وهزیری تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی.سهندیكا: سهندیكای دهرمانسازان.ئهنجومهن: ئهنجومهنی سهندیكا.نهقیب: نهقیبی دهرمانسازان.دهرمانساز: ههر ئهندامێك له سهندیكادا كه بروانامهی له كۆلێژی دهرمانسازی به دهست هێنابێ و له بهكالۆیۆس كهمترنهبێ، یان له زانكۆیهك كه له لایهن ئهنجومهنی فێركردنی باڵاوه له كوردستانی عێراق دانی پیانرابێ.دهست دانه پیشه: دهستدانی پیشهی دهرمانسازی به پێی حوكمهكانی یاسای دهستدانه پیشه.بهشی یهكهم(دامهزراندن و ئامانجهكان)(دامهزراندن)ماددهی دووهم:به پێی ئهم یاسایه سهندیكایهك دادهمهزرێندرێ به ناوی سهندیكای دهرمانسازی له ههرێمدا و كهسایهتیهكی مهعنهوی و سهربهخۆی دارایی و بهرێوهبردنی دهبێ، بارهگاكهشی له پایتهختی ههرێم دهبێ و بۆی ههیه لق له ناوهندی پارێزگاكانی ههرێمدا بكاتهوه.سهندیكا لهسهر داواكاریهك پێك دههیێنرێ، كه ئهوانهی پێشكهشی دهكهن به لایهنی پسپۆر، له (15) كهس كهمتر نهبن و، له حهوت ساڵیش كهمتر نهبێ دهستیان دانبێته ئهو پیشهیه و، به دهستهی ئامادهكار دادهنرێن بۆ بهرێوهبردنی كارهكانی سهندیكا تاكو ههڵبژاردن ئهنجام دهدرێ.ماددهی سێیهم:ئامانجی سهندیكا هێنانهدی ئهمانهی خوارهوه:بهشداری كردن له پشتگیری كردنی حكومهتی ههرێم و سیستهمی دیموكراسی و پشتگیری كردنی فیدرالیزم و چهسپاندن و پهرهپێدانی.ههوڵدان بۆ بهرز كردنهوهی رادهی زانستی و پیشهیی و كۆمهڵایهتی تهندروستی ئهندامان.رێكخستنی پهیوهندییهكانی ئهندامان لهگهڵ یهكتریدا و لهگهڵ لایهنه حكومهتی و ئههلیهكان له ههرێمدا و داكۆكی كردنی له مافهكانیان.هاریكاری كردن لهگهڵ دهسته و دامهزراوه و كۆمهڵهو سهندیكاكانی تر لهناو ههرێمدا كه ئامانجهكانیان لهگهل ئامانجهكانی سهندیكا یهك دهگرنهوه.زامن كردنی دوا رۆژی ئهندامان له كاتی نهخۆشی و پیری و پهك كهوتهیی دا.رێكخستنی بنهمای دهست دانه پیشه و چاودێری پیادهكردنی.چوونه ناو سهندیكا و ئهندامێتیماددهی چوارهم:ئهندام دهبێ ئهم مهرجانهی لێ بێنه دی:یهكهم: هاوڵاتی ههرێم بێ و تیایدا نیشته جێ بێ.دووهم: به تاوانێكی ناسیاسی یا كهتنێكی ئابرۆبهر سزا نهدرابێت.سێیهم: بڕوانامهی له دهرمانسازی یا هاوتای دهرمانسازی به دهست هێنا بێ كه له بهكالۆریۆس كهمتر نهبێ.ماددهی پێنجهم:یهكهم: چوونه ناو سهندیكا به داواكارییهكی نووسراو دهبێ كه پێشكهش به نهقیب دهكرێ و بهڵگهنامه پێویستهكانی پێوه دهلكێنرێت.دووهم: داواكاری چوونه ناو سهندیكا دهخرێته بهر دهمی ئهنجومهن له ماوهی (15) رۆژ له مێژووی تۆماركردنهوه له سهندیكادا و ئهنجومهن لهسهرییهتی لهو ماوهیهدا بیبڕێنێتهوه ئهگهر ئهو ماوهیهش تێپهری و نهبڕاندرایهوه به قبوڵ كراو حسێب دهكرێ.سێیهم: ئهنجومهن بۆی ههیه داواكاری چووونه ناو سهندیكا به بڕیارێكی هۆدار رهفز بكات، وه خاون داواكاریش بۆی ههیه له لای دادگای پێداچوونهوهی ههرێمدا له ماوهی (30) رۆژ له مێژووی ئاگاداربوونیهوه تانهی لێ بدا، بڕیاری دادگاش بنبره.ماددهی شهشهم:یهكهم: رهسمی چوونه ناو سهندیكا (200) دوو سهد دیناره و رهسمی بهشداربوونی ساڵانه (100) سهد دیناره.دووهم: رهسمی مۆڵهتدانی دهرمانخانه (بهرپرسیاریهتی + ئیمتیاز) (250) دوو سهد و پهنجا دیناره نیوهی دهوام ساڵانه.سێیهم: رهسمی مۆڵهتهدانی كردنهوهی دهرمانخانه (بهرپرسیاریهتی + ئیمتیاز) بۆ خانهنشیان (500) پێنج سهد دینار دهوامی تهواو ساڵانه.چوارهم: رهسمی مۆڵهتدانی كۆگای دهرمانی ئههلی (بهرپرسیاریهتی + ئیمتیاز) (1000) ههزار دینار. ماددهی حهوتهم:یهكهم: غهیری ئهندامانی سهندیكا ئهوانهی ههموو پابهندییهكی خۆیان به گوێرهی ئهم یاسایه جێبهجێ كردووه نابێ دهست دهنه پیشهی دهرمانسازی.دووهم: لهسهر فهرمانگه رهسمیهكان و نیمچه رهسمییهكان پێویسته وێنهیهك له فهرمانی دامهزراندنی دهرمانساز بۆ سهندیكا بنێرن.ماددهی ههشتهم:نابێ دهرمانساز له ههرێمدا له یهك مۆڵهتی دهرمانخانهی زیاتر ههبێت.پێویسته ههر دهرمانخانهیهك بهرێوهبهرێكی ههبیت.خاوهن مۆڵهت بهرێوهبهری دهرمانخانهكهی دهبێ و نابێ دهرمانخانهیهكی تر بهرێوه ببات.نابێ دهرمانسازی مۆڵهت پێدراو مۆڵهتی دهرمانخانهیهكی تری ههبێت.دهرمانسازی دامهزراو لهسهر میلاكی زانكۆ دوای تێپهر بوونی سێ ساڵ بهسهرخزمهتكردنی له زانكۆدا دهكرێ دهرمانخانه بكاتهوه، وه مافی ههیه لهو ماوهیهدا كار له عیاده میللیهكان یان له قهزاو ناحییهكان بكا.ماددهی نۆیهم:ئهندامانی سهندیكا بۆیان ههیه دهرمانخانهی ئههلی یان كۆگای دهرمان دوای دهوامی رهسمی بكهنهوه ئهگهر پله به پلهی (تدرج)ی پزیشكییان تهواو كردبێت، وه پشتگیری كرابێت له لایهن وهزارهتی تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی یان ئهو فهرمانگه تهندرستییهی كه دهرمانساز له پارێزگا و قهزا و ناحیهكاندا كاری تیادا دهكات.ماددهی دهیهم:دهرمانساز بۆی نییه پیشهكهی خۆی لهگهڵ پیشهی نۆژداری و نۆژداری ددان و نۆژداری ئاژهڵی بهیهكهوه كۆبكاتهوه، ئهوهی دهرمانساز پێی ههڵدهستێت له فریاكهوتنی سهرهتایی له كاتی رووداوی له ناكاو و به پهله، به كارێكی ناشهرعی پیشهی نۆژداری ناژمێردرێت.ماددهی یازدهیهم:مهرجهكانی كردنهوهی دهرمانخانه:مۆڵهتدانی كردنهوهی دهرمانخانه دهدرێته ئهوانهی ئهم مهرجانهی خوارهوهیان تێدایه:ناونیشانی دهرمانخانه.ناوی بازرگانی پشتگیری كراو له ژووری بازرگانیهوه.بهشی سێیهم(پێكهاتهكان)ماددهی دوانزدهم:سهندیكا پێك دێ له:یهكهم: دهستهی گشتی.دووهم: ئهنجومهنی سهندیكا.سێیهم: لیژنهی بهرزهفتی (الانضباط).چوارهم: لقهكانی سهندیكا له پارێزگاكان.ماددهی سێزدهیهم:دهستهی گشتی له تێكرای ئهندامانی سهندیكا پێك دێ، ئهوانهی ههموو پابهندییهكی خۆیان به گوێرهی ئهم یاسایه جێبهجێ كردوه به باڵا ترین دهسهڵاتی سهندیكا دهژمێردرێ، ههر به سێ ساڵ جارێك به بڕیاری ئهنجومهن و بانگهێشتی نهقیب له ناوهندی سهندیكا كۆ دبێتهوه، بۆ ههڵبژاردنی نهقیب و شهش ئهندام و دووو ئهندامی یهدهگ و ئهندامانی لیژنهی بهرزهفتی ئهوانهی زۆرترین دهنگیان به دهست هێناوه، وه نیساب به ئامادهبوونی دوو لهسهر سێی ئهندامانی دهستهی گشتی تهواو دهبێ وه له كاتی تهواو نهبوونی نیساب دوای پانزه رۆژ له كۆبوونهوهی یهكهم له ههمان كات و شوێندا ههڵبژاردن دهكرێ، وه به ئامادهبوونی سێیهكی ئهندامان نیساب به تهواو دادهنرێ. وه به پێچهوانهوهش ئهنجومهنی پێشوو بۆ خولێكی تریش بهبهردهوام له كارهكانی خۆی دادهنرێ.ماددهی چواردهیهم:ههر سێ ساڵ جارێك دهستهی گشتی كۆبوونهوهیهك دهكا بۆ ئهم مهبهستانهی خوارهوه:یهكهم: گفتوگۆ و راستاندنی بوودجه و حیسابكاری دوماهی.دووهم: چاوپیاخشاندن بهو پێشنیارانهی كه له بارهی ههمواركردنی یاسای سهندیكاوه پێشكهش كراون.سێیهم: ئیقرار كردنی پێرهوی ناوخۆ و ههموار كردنی.مادهی پانزدهیهم:یهكهم: دهكرێ دهستهی گشتی بانگ بكرێ بۆ كۆبوونهوه نائاساییهكان لهم بوارانهی خوارهوهدا: به بڕیارێكی هۆدار له زۆربهی ئهندامانی ئهنجومهنهوه.به داواكاریهكی نووسراوی هۆدار سێیهكی ئهندامانی دهستهی گشتی پێشكهش به ئهنجومهنی دهكهن، دهبێ ئهویش بانگێشت دهربهێنێ و كاتی كۆبوونهوه له ماوهی (15) رۆژ له مێژووی گهیشتنی داواكاریهكهوه دیاری بكا.دووهم: نابێ له كۆبونهوه نائاساییهكاندا باسی هیچ شتێك بكرێ تهنیا ئهو كارانه نهبن كه له بهرنامهی كاردا دانراون.ماددهی شانزدهیهم:یهكهم: ئهندام نابێ بهشداری كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتی بكا ئهگهر له رووی بهرزهفتییهوه دهستدانه پیشهی لێ قهدهغه كرابێ.دووهم: بڕیارهكان له كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتی به زۆرینهی دهنگ دهردهچن و له كاتی یهكسانیشدا بهو لایهدا دهلهنگێ كه نهقیبی تێدایه.ماددهی حهڤدهیهم:ئهنجومهنی سهندیكا پێك دێ له:یهكهم: نهقیب، دهبێ مومارهسهی له پیشهكهیدا ههبێت كه له ده ساڵ كهمتر نهبێت.دووهم: شهش ئهندام به بریكاری نهقیبهوهش ئهوانهی كه له مومارهسهكردنی پیشهكهدا له حهوت ساڵ كهمتریان بهسهر نهبردووه.سێیهم: ئهنجومهن له نێوان ئهندامهكانیدا به نهێنی بریكاری نهقیب و سكرتێر و خهزنهدارێك له یهكهم كۆبونهوهیدا ههڵدهبژیرێ.چوارهم: ئهنجومهن بهلایهنی كهمهوه ههر مانگێ جارێك كۆبوونهوه ئاساییهكانی خۆی دهبهستێ، بۆیشی ههیه دانیشتنی نائاسایی به بانگهێشتی نهقیب یان به داواكاری سێیهكی ئهندامانی ببهستێت.ماددهی ههژدهیهم:یهكهم: نیساب به ئامادهبوونی زۆرینهی ئهندامان پێك دێت، بڕیارهكان به زۆرینهی دهنگی ئامادهبوان دهردهچێ، له كاتی یهكسان بوونیدا بهو لایهنهدا دهلهنگێ كه نهقیبی تێدایه.دووهم: ئهگهر به ههر هۆیهكهوه بێت شوێنی نهقیب چۆڵ بوو بریكارهكهی شوێنی دهگرێتهوه، له كاتی چۆڵ بوونی پلهی بریكار سكرتێر شوێنی دهگرێتهوه. سێیهم: به دهنگدانی نهێنی یهكێك له ئهندامه ئهسلییهكان شوێنی نهقیب دهگرێتهوه له كاتی چۆڵ بوونی پله و پایهكانی نهقیب و بریكارهكهی و سكرتێردا.چوارهم: بهمهبهستی ههڵبژاردنی نهقیب ئهنجومهن دهبێ بۆ كۆبوونهوهی نائاسایی بانگهێشتی دهستهی گشتی بكا له ماوهیهك كه له دوو مانگ تێپهر نهكا، بهمهرجێك ئهو ماوهیهی كه ماوه له شهش مانگ كهمتر نهبێت.ماددهی نۆزدهیهم:ئهندامی ئهنجومهن به دهست له كاركێشراوه دهژمێردرێ ئهگهر له ماوهی (ساڵێكدا) بهبێ عوزری رهوا له سێ دانیشتنی یهك له دوای یهك یاخود له پێنج دانیشتنی پهراگهندهدا ئاماده نهبوو.ماددهی بیست:ئهنجومهن مومارهسهی ئهو تایبهتمهندیانه دهكا:كاركردن له پێناو هێنانهدی ئامانجهكانی سهندیكا.پێشكهش كردنی پێشنیار له بارهی ههمواركردنی یاسای ههموار كردنی سهندیكا.جێبهجێ كردنی بڕیارهكانی دهستهی گشتی.دامهزراندنی كارمهندان له سهندیكا و دیاریكردنی كرێیهكانیان و بهرز كردنهوهیان (ترقیتهم).چاو پیاخشاندن به داواكاریهكانی چوونه ناو سهندیكا.دهستنیشان كردنی نوێنهری سهندیكا له لیژنه رهسمیهكان و نا رهسمیهكاندا له كاتێكدا كه نهقیب نوێنهرایهتی ناكا.ههواڵه كردنی ئهو كێشه و شكاتانهی كه بۆی دێن، بۆ لێژنهی بهرزهقتی.پێكهێنانی لیژنهی لاوهكی بۆ هێنانهدی ئامانجهكانی ئهم یاسایه.ئامادهكردنی بودجه و دامهزراندنی ژمێریارێكی یاسایی بۆ وردكاری و حیسابكاری دووماهی.بڕیاردانی خۆ به خودان كردنی ماڵ و عهقار و قبوڵ كردنی له قهبهر كردن و پێبهخشین و مهرجهكانی قهرز كردن و پێشكهش كردنی دهست گرۆیی دارایی له نێوان ئامانجهكانی سهندیكادا.خۆ ئاماده كردن بۆ ههڵبژاردن.تهمهشا كردنی دهست له كار كێشانهوهی نهقیب یا بریكارهكهی یا ههر ئهندامێكی ئهنجومهن یان لیژنهكانی سهندیكا بهمهرجێك له یهكهم كۆبوونهوهدا بخرێته بهر دهم دهستهی گشتییهوه.مۆڵهت بهخشین به دهستدانه پیشه.دامهزراندن و بهرێوهبردنی یانهی سهندیكا به گوێرهی یاسای كۆمهڵهكان.ئهنجومهن بۆی ههیه ههندێ له دههسهڵاتهكانی بدا به نهقیب یان سهرۆكی لقهكان.ماددهی بیست و یهكهم:نهقیب ئهم دهسهڵاتانهی خوارهوه ئهنجام دهدا:یهكهم: سهرۆكایهتی كردنی كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتی ئهنجومهن.دووهم: نوێنهرایهتی كردنی سهندیكا له لای دهزگاكانی دادوهری و كارگێری و دهسته رهسمی و نیمچه رهسمی و ئههلیهكان و كۆنگرهكان، وه راستاندنی معامهلهو ئهو بهڵگهنامانهی كه تایبهتن به سهندیكاوه، بۆی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی بدا به ههر یهكێ له ئهندامانی ئهنجومهن كه بیهوێ.ماددهی بیست و دووهم:یهكهم: لیژنهی بهرزهفتی له سهرۆك و دوو ئهندام و ئهندامێكی یهدهگ پێك دێ.دووهم: لیژنه تایبهتمهنده به تهماشاكردنی ههموو ئهو سهرپێچیانهی كه لهم یاسایهدا دهقی گرتووه، وه توێژینهوه لهو كێشه و شكاتانهی دهكا كه ئهنجومهن بۆی ههواڵه دهكا، وه دهسهڵاتی ئاراستهكردنی ئهم سزایانهی خوارهوهی ههیه:وریاكردنهوه (الفات نظر).ئینزار.داخستنی دهرمانخانه یان كۆگای دهرمان بۆ ماوهیهك كه له سێ رۆژ كهمتر نهبێ و له ههفتهیهكيش زیاتر نهبێ، له كاتی دووباره بونهوهشدا دهرمانخانه یان كۆگا بۆ ماوهی (15) رۆژ دادهخرێ وه پشكه دهرمانهكهشی بۆ ماوهی مانگێك پێ نادرێت.لیژنهی بهرزهفتی ئهو بنهمایانه پێرهو دهكا كه له یاسای بهرزهفتی كارمهندانی دهوڵهتدا هاتووه.ماددهی بیست و سێیهم:بریارهكانی لیژنهی بهرزهفتی له لای دادگای تهمیزی ههرێمدا له نێوان ماوهی پانزده رۆژ له مێژووی ئاگادار كردنهوه به بڕیارهكه تانه ههڵدهگرن، بڕیارهكهشی بن بڕه.ماددهی بیست و چوارهم:دهبێ ئهندام لهم كارانهی خوارهوه دوور بكرێتهوه:یهكهم: پشت گوێ خستن و كۆسپ هێنانه بهر پیادهكردنی ئهو یاسا و پێرهوانهی پهیوهندیدارن به سهندیكاو، وه ئهو رێنماییانهی كه دهریان دههێنێ.دووهم: دهست دانه پیشه بهبێ نوێ كردنهوهی بهشداری ساڵانه و مۆڵهت.سێیهم: چاودێری نهكردنی رهوشتی پیشهیی و ناوبانگ زراندنی پیشهكهو كهرامهتی ئهو پیشهیه به گوێرهی ئهو بنهمایانهی كه له پێرهوی ناوخۆدا دهقیان گرتووه.چوارهم: ههڵگرتنی سیفهتی بهدرۆی لهقهبی پیشهیی یان سیفهتی پیشهیی یان ناراست، بهپێی یاساو پێرهوه بهرقهرارهكان.پێنجهم: سنووردابهزارندنی دهست دانه پیشه به گوێرهی ئهوهی له پێرهوی ناوخۆ و رێنماییهكان دهقی گرتووه كه سهندیكا دهریان دهچوێنێ.ماددهی بیست و پێنجهم:كارهكانی لق له لایهن لیژنهیهكهوه بهرێوه دهچێ كه پێك هاتووه له سێ ئهندام و ئهندامێكی یهدهگ، بۆ ماوهیهك مومارهسهی پیشهكهیان كردبێت له سێ ساڵ كهمتر نهبێ وه به دهنگدانی نهێنیش له لایهن ئهندامانی لقهوه ههڵدهبژێردرێن.لیژنه له نێوان ئهندامهكانی دا سهرۆكێك بۆ لق ههڵدهبژێرێ.بهشی چوارهمدارایی سهندیكاماددهی بیست و شهشهم:دارایی سهندیكا له مانه پێك دێت:یهكهم- رهسمی چوونه ناو سهندیكا و بهشداری ساڵانه.دووهم- رهسمهكانی مۆڵهت پێدانی كردنهوهی دهرمانخانهكانهو كۆگاكانی دهرمانی ئههلی.سێیهم - ئهو پێبهخشینانهی كه له لایهن رهسمی و نیمچه رهسمیهكان پێشكهش دهكرێن لهگهڵ و ئهو تهبهروع و پێدانانهی كه به رهزامهندی لایهنه رهسمیییهكان له لایهنهكانی ترهوه پێشكهش دهكرێن.چوارهم- قازانجی ئاههنگهكان و یانهكان.ماددهی بیست و حهوتهم:میراتگرانی دهرمانساز خاوهنی مۆڵهتی دهرمانهكه بۆیان ههیه له مێژووی مردنی دهرمانسازهوه بۆ ماوهی پێنج ساڵ سوود له مۆڵهتهكه وهربگرن دوای دامهزراندنی بهرێوهبهرێك بۆ دهرمانخانهكه.ماددهی بیست و ههشتهم:دهرمانساز بۆی ههیه دوای وهرگرتنی مۆڵهت له سهندیكا، شیكردنهوهی دهرمانسازی و كیمیاوی و (نهخۆشی- كیمیاوی) له باتی دهرمانسازی بكا، دوای تهواوكردنی خولێكی تاقیگهیی كه له لایهن وهزارهتی تهندروستییهوه مۆلهتی پێ درا بێت.ماددهی بیست و نۆیهم: دهرمانسازی مهشق كردوو بۆی ههیه له دوای دهوامی رهسمی له دهرمانخانه ئههلییهكان ئیش بكا، وه بهرپرسێتی وهربگرێ تهنها پێش ئهوهی به (تدرج) بوونی پزیشكی بگا دوای وهرگرتنی رهزامهندی سهندیكا و ئهو فهرمانگهیهی كه لهوێدا كار دهكا. ماددهی سی:كار به هیچ دهقێك ناكرێ لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا هاودژ بێ.ماددهی سی و یهك: دهبێ وهزارهته تایبهتمهندهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.ماددهی سی و دوو:ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له رۆژنامهی رهسمیدا جێبهجێ دهكرێ. جوهر نامق سالم سهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانی كوردستانی عێراقهۆیه پێویستهكانله ئامانجهكانی بزاڤی رزگاری خوازی كوردی كه رابهری نهمر (مستهفا بارزانی) سهركردایهتی كرد، گهیشتنی گهلی كورد بوو به ههموو مافهكانی به تێكرای توێژهكانیهوه، لهبهر گرینگی رۆڵی سهندیكاكان و به تایبهتی سهندیكای دهرمانسازان و رۆڵیان له پێشكهش كردنی باشترین خزمهتگوزاری بزیشكی بۆ هاوڵاتیان و پێویستی گهیاندنیان به ئاستی پیشهیی له ههرێمدا وه گهیشتنیان به پێشكهوتنی شارستانی له چوارچێوهی سیستهمی فیدراڵیدا كه ئهنجومهنی نیشتمانی كوردستانی عێراق بڕیاری لهسهر داوه له سایهی حكومهتی ههرێمی كوردستان و سیستهمی دیموكراسی و ههمهلایهنهكهمان له پێناو چهسپاندن و پهرهپێدانی كیانی كوردستانیمان لهسهر ئهو بناغهی كه ناومان بردن، پێویستی كرد كه ئهم یاسایه دهربهێنرێ....
یاسای ژماره (8)ی ساڵی2013 یاسای تهندروستیی دهروونی له ههرێمی كوردستان – عێراق | 45
یاسای ژماره (8)ی ساڵی2013 یاسای تهندروستیی دهروونی له ههرێمی كوردستان – عێراق | 45
بهناوی خودای بهخشندهو میهرهبانبهناوی گهلهوهپهرلهمانی كوردستان ـ عێراقپاڵپشت به حوكمهكانی بڕگهی (1)ی ماددهی (56)ی یاسای ژماره (1)ی ساڵی 1992ی ههمواركراو، و پشت بهوهی ئهنجومهنی وهزیران خستوویهتیه ڕوو، پهرلهمانی كوردستان – عێراق له دانیشتنی ئاسایی ژماره (20)ی گرێدراو له رێكهوتی 20/5/2013، بڕیاری دهرچوواندنی ئهم یاسایهی دا:یاسای ژماره (8)ی ساڵی2013 یاسای تهندروستیی دهروونی له ههرێمی كوردستان – عێراقدهروازهی یهكهمپێناسهو چوارچێوهی پیادهكردنی یاسابهشی یهكهمپێناسهكانماددهی یهكهم:مهبهستی ئهم یاسایه لهم دهستهواژهو زاراوانهی خوارهوه ماناكانی بهرامبهریانه:یهكهم: وهزارهت: وهزارهتی تهندروستی.دووهم: ئهنجومهن: ئهنجومهنی تهندروستیی دهروونی له ههرێم.سێیهم: تهندروستیی دهروونی: مهبهستی سهقامگیریی دهروونی و هاوسهنگی كۆمهڵایهتی و بیركردنهوهی دروست و توانای مامهڵهكردنی ئهرێنی لهگهڵ فشارو ڕووبهڕووبوونهوهی ئهو گۆڕانكارییانهی كهوا ژیان دهیانهێنێته كایهوهو وهبهرهێنانی توانا ژیرییهكان بهو شێوهیهی سوود به تاك كۆمهڵگه دهگهینێت.چوارهم: نهخۆشی دهروونی: ئهو نهخۆشهیه كه تووشی یهكێك یان زیاتر له شلهژانهكانی بیریی یان دهماریی یان شلهژانهكانی تر بووه كه پزیشكی پسپۆڕ دهسنیشانیان دهكات.1- شلهژانی بیریی: شلهژانه له هێزی ژیریی بنهڕهتی كه له ئهنجامی تێكچوونێكی سهختی سهرچاوهی ئهندامیی یان ئهركییهوه دهبێت، كار له ویست و بهرچاوڕۆنی و پێزانین و بیركردنهوهو ڕهفتارو ههست و توانای نهخۆش دهكات له خۆگونجاندنی كۆمهڵایهتی بهگوێرهی سهختیی و قۆناغی شلهژانهكه.2- شلهژانی دهماریی یان شلهژانهكانی دڵهڕاوكێ: مهبهستی حاڵهتێكه له خهمناكیی كهسێتیی و دڵهڕاوكێی دهروونی و ههڵسوكهوتێكه خۆگونجاندنی كۆمهڵایهتی و لاوازی توانا له ڕووبهڕووبوونهوهی فشارهكانی پێویسته بهبێ ئهوهی كار بكاته سهر توانا ژیرییه بنهڕهتیهكان.پێنجهم: پزیشكی دهروونی: ئهو پزیشكهیه كه پلهیهكی پسپۆڕی له پزیشكی دهروونی بهدهستهێناوهو له سهندیكای پزیشكان له خشتهی پسپۆڕ یان راوێژكار یان پزیشكی شارهزا له تهندروستیی دهروونی تۆماركراوه. بهشی دووهمچوارچێوهی پیادهكردنی یاسا ماددهی دووهم: ئهم یاسایه پیاده دهكرێت بهسهر:یهكهم: نهخۆشی دهروونی پێناسهكراو بهپێی ئهم یاسایه.دووهم: نهخۆشخانهو دامهزراوی پسپۆڕ له پزیشكی دهروونی چ گشتی بێت یان تایبهت.سێیهم: بهشهكانی پزیشكی دهروونی له دامهزراوه گشتی و تایبهتیهكاندا.چوارهم: ئهو بنكه تهندروستیه خۆماڵی و بیانیانهی كهوا مۆڵهتیان پێدراوه له بواری تهندروستیی دهروونی كاربكهن.پێنجهم: نورینگهی تایبهت یان دهرهكی نهلكاو بهو دامهزراوه تهندروستیانهی ئاماژهیان بۆكراوه، وه تهرخان نهكراوه بۆ دهسبهسهركردنی نهخۆشی دهروونی.ماددهی سێیهم: یهكهم: بهرێوهبردنی ئهو دامهزراوانهی تهندروستیی دهروونی كه حوكمهكانی ئهم یاسایه بهسهریان پیاده دهكرێت بهپێی مۆڵهتێك دهبێت كه له وهزارهتی تهندروستیهوه دهردهكرێت به مهرجێك له تۆمارهكانی ئهنجومهنی تهندروستیی دهروونی تۆمار بكرێت بهپێی ئهو مهرج و رێكارانهی ئهنجومهن دیاریان دهكات.دووهم: مهرج و رێكارهكانی بهخشین و نوێكردنهوهو ههڵوهشاندنهوهی مۆڵهت به رێنماریی دیاری دهكرێن كه وهزارهت دهری دهكات.دهروازهی دووهمئهنجومهنی تهندروستیی دهروونیبهشی یهكهمدامهزراندنی ئهنجومهنی تهندروستیی دهروونیماددهی چوارهم:یهكهم: ئهنجومهنێك بهناوی (ئهنجومهنی تهندروستیی دهروونی) به سهرۆكایهتی وهزیرو ئهندامێتی ئهوانهی له خوارهوه باسكراون پێكدههێنرێت، به مهرجێك پلهی نوێنهرانی وهزارهتهكان له پلهی بهڕێوهبهری گشتی كهمتر نهبێت:1- وهزارهتی ناوهخۆ.2- وهزارهتی داد.3- وهزارهتی كارو كاروباری كۆمهڵایهتی.4- وهزارهتی خوێندنی باڵاو توێژینهوهی زانستی.5- وهزارهتی پهروهرده.6- وهزارهتی كاروباری شههیدان و ئهنفالكراوان.7- نوێنهری ئهنجومهنی باڵای كاروباری خانمان.8- سهرۆكی لێژنهكانی تهندروستیی دهروونی له پارێزگاكاندا.دووهم: كاری ئهنجومهن و كۆبوونهوهكان و چۆنیهتی وهرگرتنی بڕیارهكان به پێڕهوێك رێكدهخرێت كه ئهنجومهنی وهزیران دهری دهكات.بهشی دووهمئهركهكانی ئهنجومهنماددهی پێنجهم: یهكهم: دانانی سیاسهتی گشتیی تهندروستیی دهروونی.دووهم: ئامادهكردنی پلان بۆ مسۆگهركردنی ماف و سهلامهتی نهخۆشه دهروونیهكان.سێیهم: ههماههنگیكردن لهگهڵ لایهنه پهیوهندارهكان بۆ دابینكردنی پێداویستیه مادی و مهعنهویهكانی چاودێریكردنی نهخۆش و خانهكانی حهواندنهوه.چوارهم: دهركردنی رێنمایی بۆ نهخۆشخانهو دامهزراو نۆرینگهكانی پسپۆڕ له پزیشكی دهروونی له سهرجهم ئهو شتانهی پهیوهستن به چاودێریكردنی نهخۆش.پێنجهم: ههماههنگیكردن لهگهڵ لایهنه پهیوهندارهكان بۆ دابینكردن و ئامادهكردنی بهرنامهی رۆشنبیریی و كۆمهڵایهتی و حهوانهوه.شهشهم: دانانی ستاندهر بۆ بهخشینی مۆڵهتی دهركراو له وهزارهتی تهندروستی تایبهت به بهرێوهبهردنی دامهزراوهكانی تهندروستیی دهروونی كه حوكمهكانی ئهم یاسایهیان بهسهردا پیاده دهكرێت.حهوتهم: هاریكاریكردن لهگهڵ لایهنه زانستیهكان بۆ ئامادهكردنی لێكۆڵینهوهو توێژینهوه له بواری تهندروستیی دهروونی.دهروازهی سێیهمچوونهژوورهوهی نهخۆشی دهروونی بۆ نێو دامهزراوهكانی تهندروستیی دهروونیبهشی یهكهمچوونهژوورهوهی ئارهزومهندانهماددهی شهشهم:مافی ههموو نهخۆشێكی دهروونیه كه تهمهنی ههژده ساڵی تهواوكردبێت به ویستی خۆی داوای چوونهژوورهوهی یهكێك له دامهزراوهكانی تهندروستیی دهروونی بكات، ههروهها مافی ههیه له ههر كاتێك بێت داوای لێ هاتنهدهرهوهی بكات، وه پزیشكی بهرپرس بۆی ههیه ڕهزامهندی لهسهر بدات، تهنها ئهگهر مهرجهكانی چوونهژوورهوهی زۆرهكی بهسهردا بسهپێت ئهوا ئهو رێكارانهی لهم بوارهدا بڕیاردراوه دهگرترێنهبهر، وه له ههموو حاڵهتێكیشدا كهسوكاری نهخۆش ئهگهر ڕهزامهندی لهسهردا ئاگادار دهكرێنهوه.ماددهی حهوتهم:پزیشكی دهروونی بهرپرس بۆی ههیه پاڵپشت به ههڵسهنگاندنێكی دهروونی هۆدار رێگه له نهخۆشی چوونهژوورهوهی ئارهزومهندانه بگرێت له بهجێهێشتنی دامهزراوهكه بۆ ماوهیهك كه له (72) كاتژمێر تێپهڕ نهكات له یهكێك لهم دوو حاڵهتهی خوارهوه:یهكهم: ئهگهر بینی كهوا چوونهدهرهوهی ئهگهرێكی ڕاستهقینه بۆ ڕوودانی ئازارێكی كتوپڕ یان نزیك لهسهر سهلامهتی یان تهندروستی یان ژیانی نهخۆش یان سهلامهتی یان تهندروستی یان ژیانی كهسانی تر، دێنێته ئاراوه.دووهم: ئهگهر بینی توانای چاودێریكردنی خۆی نیه به هۆی جۆر یان سهختی نهخۆشییه دهروونیهكهیهوه.وه له ههردوو حاڵهتی باسكراودا پزیشك بۆی نییه بهبێ ڕهزامهندی لهم ماوهیهدا هیچ چارهسهریێك بداته نهخۆشهكه جگه له چارهسهریی فریاكهوتن نهبێت.وه پێویسته بۆ ملكهچكردنی بۆ سیستهمی چوونهژوورهوهی نائارهزوومهندانه بهپێی حوكمهكانی مادده (14)ی ئهم یاسایه، لێژنهی تهندروستیی دهروونی له پارێزگاكهدا ئاگادار بكرێتهوهو ههڵسهنگاندنێكی پزیشكی سهربهخۆی بۆ ئهنجام بدرێت و دهكرێت ماوهی ئاماژه پێكراو درێژبكرێتهوه به مهرجێك له (7) رۆژ تێپهڕ نهكات ئهگهر ئهو پاساوانهی لهم ماددهیهدا دهقیان لهسهر كراوه بهردهوام بن و له توانادا نهبێت له ماوهی سێ رۆژی یهكهمی رێگهگرتن له چوونهدهرهوه له دامهزراوهكهدا ههڵسهنگاندنێكی پزیشكی سهربهخۆی بۆ ئهنجام بدرێت، به مهرجێك لێژنهی تهندروستیی دهروونی له پارێزگاكه ئاگادار بكرێتهوه لهو هۆیانهی كهوا بوونهته هۆی درێژكردنهوهی دهسبهسهرداگرتنهكه.ماددهی ههشتهم:ههر یهك له دایك و باوك یان پێسپێردراو یان ڕاستكار بۆیان ههیه داواكاری پشكنینی نهخۆشی دهروونی كهملێهاته پێشكهش بكهن بۆ ئهوهی له یهكێك له دامهزراوهكانی تهندروستیی دهروونی چارهسهری بۆ بكرێت، به مهرجێك راوێژ بكرێت به پسپۆڕی كۆمهڵایهتی یان ئهوهی نوێنهرایهتی دهكات لهم دامهزراوه لهبارهی ئهم داواكارییهو له ماوهی دوو رۆژی كاركردن له رێكهوتی چوونهژوورهوه لێژنهی تهندروستیی دهروونی له پارێزگاكه ئاگادار بكرێتهوه، ههروهها ههر یهك له دایك و باوك یان پێسپێردراو یان ڕاستكار بۆیان ههیه له ههر كاتێكدا داواكاری چوونهدهرهوه پێشكهش بكهن تهنها ئهگهر مهرجهكانی دهسبهسهری زۆرهكی بهسهر نهخۆشهكهدا بسهپێت ئهوا لهم حاڵهتهدا ئهو رێكارانهی لهم بوارهدا بڕیاردراون دهگرترێنهبهر.بهشی دووهمچوونهژوورهوهی نائارهزوومهندانهماددهی نۆیهم: یهكهم: نابێت هیچ كهسێك به زۆرهكی بۆ چارهسهری بخرێته یهكێك له دامهزراوهكانی تهندروستیی دهروونی تهنها به ڕهزامهندی پزیشكی پسپۆڕ له پزیشكی دهروونییهوه نهبێت، ئهمهش له كاتی بوونی نیشانهی ڕوون كه بهڵگه بدات لهسهر بوونی نهخۆشیێكی دهروونی سهخت كهوا چارهسهركردنی پێویست به چوونهژوورهوهی یهكێك له دامهزراوهكانی تهندروستیی دهروونی دهكات ئهویش لهم دوو حاڵهتهی خوارهوه:1- ئهگهری تێكچوونێكی سهخت و نزیك بۆ حاڵهتی دهروونیی.2- ئهگهر ئاكارهكانی نهخۆشیه دهروونیهكه ببنه مایهی ههڕهشهیهكی ڕاستهقینهو نزیك بۆ سهلامهتی یان تهندروستی یان ژیانی نهخۆش یان سهلامهتی یان تهندروستی یان ژیانی كهسانی تر.لهم دوو حاڵهتهشدا پێویسته نهخۆش چوونهژوورهوهی دامهزراو بۆ وهرگرتنی چارهسهریی پێویست ڕهتبكاتهوه بهمهرجێك كهسوكارو بهرێوهبهری دامهزراوو لێژنهی تهندروستیی دهروونی له پارێزگا له بڕیاری چوونهژوورهوهی بهزۆرهكی نهخۆش له ماوهی بیست و چوار كاتژمێر له چوونهژوورهوهی ئاگادار بكرێنهوه هاوپێچ لهگهڵ راپۆڕتێك كه ههڵسهنگاندنی باره تهندروستییهكهی لهخۆ بگرێت.دووهم: پزیشكی پسپۆڕ له پزیشكی دهروونی له نهخۆشخانهكانی دامهزراوه تهندروستیهكان، بۆی ههیه ئهگهر بینی حاڵهتی نهخۆشه دهروونیهكه دهبێته مایهی مهترسی بۆ سهر خۆی یان كهسانی تر، بڕیار بدات له یهكهیهكی چارهسهری داخراودا دابنرێت بۆ ماوهیهك له (7) رۆژ تێپهڕ نهكات به مهرجێك لهم ماوهیهدا نهخۆشهكه بخرێته بهردهم لێژنهیهكی پزیشكی پسپۆڕ بۆ مهزهندهكردنی باری نهخۆشییهكهی.سێیهم: ئهو یهكه چارهسهرییه داخراوهی ئامرازهكانی چارهسهری خۆپارێزی و سڵهمێنهوهی تێدایه گرتنهبهری رێكاری گونجاو بۆ جێبهجێكردنی ئهوهی له بهندی (دووهم)ی ئهم ماددهیهدا هاتووه له ئهستۆ دهگرێت و بۆی ههیه پشت به پۆلیس ببهستێت ئهوانیش لهسهریانه رێكاری پێویست بگرنهبهر.ماددهی دهیهم: ئهگهر لێژنهی پزیشكی پسپۆڕ بینی كهوا نهخۆش مایهی مهترسیه بۆ سهر خۆی یان كهسانی تر ئهوا بۆی ههیه راسپارده بكات بهوهی بخرێته یهكهیهكی پزیشكی چارهسهركاریی داخراو بۆ ماوهیهك زۆرهكهی (30) سی رۆژ دهبێت به مهرجێك راسپاردهكه بخرێته بهردهم دادوهری لێكۆڵینهوهی تایبهتمهند له ماوهی (72) حهفتاو دوو كاتژمێر له دهركردنی بڕیاری ڕهزامهندی لهسهر دانانی بۆ چارهسهركردن.ماددهی یازدهم: پزیشكی ناپسپۆڕ له پزیشكیی دهروونی بۆی ههیه نهخۆشی دهروونی بهبێ ویستی خۆی ڕهوانهی یهكێك له دامهزراوهكانی تهندروستیی دهروونی بكات له كاتی بوونی نیشانهی ڕوون كهوا بهڵگه بدات لهسهر بوونی شلهژانێكی دهروونیی سهخت، بۆ ماوهیهك له (48) كاتژمێر تێپهڕ نهكات تاوهكو ههڵسهنگاندنی بارهكهی بۆ بكرێت و ئهویش لهسهر داواكاریێكی نووسراو دهبێت كه پێشكهشی لایهنهی چارهسهركار دهكرێت و لهم میانهدا دهخرێته بهردهم پزیشكی پسپۆڕ.ماددهی دوازدهم: پزیشكی دهروونیی بهرپرس بۆی ههیه ماوهی چوونهژوورهوهی زۆرهكیی دهقكراو له ههردوو ماددهی (نۆیهم، و دهیهم)ی ئهم یاسایهدا، درێژبكاتهوه بۆ ماوهیهك زۆرهكهی حهوت رۆژه ئهویش ئهگهر ئهو پاساوانهی له ماددهی (نۆیهم)ی ئهم یاسایهدا دهقیان لهسهر كراوه بهردهوامبوون و له تواناشدا نهبوو ههڵسهنگاندنی پزیشكی له ماوهی سێ رۆژی یهكهمی چوونهژوورهوه زۆرهكیهكه دهسبكهوێت لهگهڵ ئاگاداركردنهوهی ئهو لایهنانهی له ماددهی (نۆیهم)ی ئهم یاسایهدا ئاماژهیان بۆ كراوه.ماددهی سێزدهم: نابێت نهخۆشی دهروونی به شێوهیهكی زۆرهكیانه له یهكێك له دامهزراوهكانی تهندروستیی دهروونی بۆ ماوهی زیاتر له یهك ههفته بهێڵدرێتهوه تهنها پاش ئهنجامدانی ههڵسهنگاندنی دهروونی نهخۆشهكه نهبێت له رێگهی لێژنهی پزیشكی پسپۆڕ، به مهرجێك ههڵسهنگاندنهكه له ماوهی حهوت رۆژ له هێشتنهوهی بهزۆرهكی نهخۆشهكه بۆ لێژنهی تهندروستیی دهروونی له پارێزگاكهدا بنێردرێت، وه لهگهڵیانیشدا نموونهی بهكارهێنراو بۆ ئهم مهبهسته هاوپێچ بكرێت. وه له ههموو حاڵهتێكیشدا حاڵهتی چوونهژوورهوهی زۆرهكی نهخۆش كۆتایی پێدێت ئهگهر لێژنهی تهندروستیی دهروونی له پارێزگاكهدا ئهنجامهكانی ههڵسهنگاندنه دهروونیهكهی پێشكهشیان كراوه پهسهند نهكات.ماددهی چواردهم: لهو حاڵهتانهی ناتوانرێت تیایدا نهخۆشهكه بهێنرێت لهبهر خۆگرتنی، ئهوا پێویسته لهسهر یهكێك له خزمه پله یهك یان دوو یان ههر لایهنێكی فهرمی تایبهتمهند بابهتهكه بخاته بهردهم دادوهری لێكۆڵینهوه بۆ دهركردنی بڕیار بۆ ئینتیداب كردنی یهكێك له پزیشكه دهروونیهكان به مهبهستی پشكنینی باری نهخۆشهكهو بڕیاردان لهسهر ئهوهی ئاخۆ بارهكهی پێویستی به چوونهژوورهوهی زۆرهكی بۆ دامهزراوهكانی تهندروستیی دهروونی ههیه یان نا و دادوهری ناوبراو بۆی ههیه فهرمان بدات به گواستنهوهی بۆ یهكێك له دامهزراوهكانی تهندروستیی دهروونی گشتی بۆ چارهسهریی ئهگهر پزیشكه دهروونیهكه بڕیاری دا كهوا نهخۆشهكه پێویستی بۆ ههیه.ماددهی پازدهم: ئهگهر باری نهخۆشه دهروونیهكه پێویستی به چارهسهری ههبێت بۆ ماوهیهك له (30) سی رۆژ زیاتر بێت له ماوهی چوونهژوورهوهی نائارهزوومهندانه ئهوا لێژنهی تهندروستیی دهروونی له پارێزگا بۆی ههیه پاڵپشت به راپۆڕتی پزیشكی دهروونی بهرپرس راسپارده بكات به چارهسهركردنی بۆ ماوهیهكی دیاریكراوو راسپاردهی لێژنهكه له ماوهی سێ رۆژ له دهركردنی بڕیاری ڕهزامهندی لهسهر دانانی نهخۆش بۆ چارهسهركردن دهخرێته بهردهم دادوهری لێكۆڵینهوهوه.ماددهی شازدهم: ههر كهسێكی خاوهن بهرژهوهندی بۆی ههیه له ماوهی دانانهكه تانه بدات له بڕیاری چوونهژوورهوهی زۆرهكهی یان بهردهوامبوونی یان ههڵوهشاندنهوهی.ماددهی حهڤدهم: یهكهم: دهكرێت نهخۆشی دهروونی ملكهچكراو بۆ چوونهژوورهوه یان چارهسهریی زۆرهكی لهو دامهزراوه تهندروستییه دهروونییهی لێیهتی بهمهبهستی چارهسهری بۆ نهخۆشخانهیهكی گشتی بگوازرێتهوه ئهگهر تووشی نهخۆشیێكی جهستهیی هات و لهو دامهزراوهی كه تیایدایه چارهسهری پێویست نهبوو.دووهم: بهرێوهبهری دامهزراوی تهندروستیی دهروونی بۆی ههیه باری چوونهژوورهوه یان چارهسهریی زۆرهكی كۆتایی پێبهێنێت لهسهر داواكاری یهكێك له خزمه پله یهك یان دووهكانی نهخۆش یان ئهوهی شوێنی دهگرێتهوه ئهگهر نهخۆشهكه تووشی نهخۆشیێكی جهستهیی هات ئهگهری مردنی ههبێت پاش ئهوهی داواكارییهكه بخرێته بهردهم لێژنهی پزیشكی پسپۆڕهوهو پێویسته لهسهر دادگای تایبهتمهند، به ڕهزامهندی دهربڕین لهسهر ئهوهی باری چوونهژوورهوه یان چارهسهریی زۆرهكیه، ئاگاداری لێژنهی تهندروستیی دهروونی له پارێزگاكه بكاتهوه له ماوهیهك له سێ رۆژ تێپهڕ نهكات.ماددهی ههژدهم: ئهگهر ئهو نهخۆشهی حوكمهكانی ههردوو بڕگهی (یهكهم) و(دووهم)ی ماددهی نۆیهمی ئهم یاسایه دهیانگرێتهوه له نهخۆشخانه ڕابكات ئهوا بهڕێوهبهرایهتیهكهی بۆیان ههیه پشت به پۆلیس ببهستن بۆ گرتنهبهری رێكاری پێویست بۆ گهڕاندنهوهی.ماددهی نۆزدهم: بهڕێوهبهری نهخۆشخانه بۆی ههیه ناوه به ناوه مۆڵهت بدات به ههر یهكێك لهو نهخۆشانهی له ڕووی دهروونیهوه سهقامگیرن بۆ بهسهربردنی ماوهیهك له دهرهوهی نهخۆشخانه له (48) چل و ههشت كاتژمێر تێپهڕنهكات له ژێر چاودێریێكی تهواوو به بهڵێننامهی كهسوكاری كهوا دهیگهڕێننهوه ئهگهر ئهم رێكاره ببێته بهشێك له چارهسهركردنی پاڵپشت به راسپاردهی پزیشكی پسپۆڕی چارهسهركار.دهروازهی چوارهمچارهسهریی نهخۆشی دهروونیماددهی بیستهم: له حاڵهتی بوونی توانای ژیریی نهخۆش بۆ تێگهیشتن و پێزانینی ئهو رێكارو زانیاریانهی پێشكهشی كراون و گرتنهبهری بڕیارێكی پشتبهستراو بهم پێزانین و گوزارشت لێكردنی به گوزارشتێكی دروست ئهوا پزیشكی دهروونی بهرپرس پابهند دهبێت به پێنهدانی هیچ چارهسهریێك بۆ نهخۆشی چوونهژوورهوهی ئارهزومهندانه بهبێ وهرگرتنی ڕهزامهندی پێشوهختهی بیناكراو لهسهر ویستێكی ئازاد، ههروهها پابهند دهبێت به تۆماركردنی پلانی چارهسهریی پێشنیاركراو، و جێگیركردنی ڕهزامهندی یان ناڕهزامهندی نهخۆش له دۆسیهی پزیشكی تایبهت بهخۆی. وه بهرپرسیارێتی بڕیاردانی توانای ژیریی نهخۆش لهسهر پێدانی یان پێنهدانی ڕهزامهندی راشكاوانه دهكهوێته سهر پزیشكی دهروونی بهرپرس. وه له ههموو حاڵهتێكیشدا ئهندامانی تیمی چارهسهریی پابهند دهبن به تۆماركردنی ههر دهستێوهردانێكی چارهسهریی كهوا ههر كامیان ئهنجامی دهدهن له دۆسیهی نهخۆشهكه.ماددهی بیست و یهكهم: نابێت هیچ چارهسهریێكی باری نهخۆشییهكه بدرێته نهخۆشی دهروونی، ئهم چارهسهرییه چ دهرمانیی بێت یان دهروونی یان ڕهفتاریی یان كارهبایی یان ههر چارهسهریێكی تر كه له پزیشكی دهروونیدا بهكار دێت، بهبێ ئهوهی نهخۆشهكه بهتێروتهسهل لێی ئاگادار بكرێتهوه، وه لێ ئاگاداربوونی بهتێروتهسهل پێویست دهكات نهخۆش سروشتی ئهم چارهسهرییهو مهبهستی و ئهو ئاسهوارانهی لهوانهیه لێی بكهونهوهو چارهسهرییهكانی جێگرهوهی تر بۆی بزانێت، وه ئهگهر نهخۆشی چوونهژوورهوهی زۆرهكی خۆی گرت له وهرگرتنی چارهسهریی بڕیارداو بۆی ئهوا پزیشكی دهروونی بهرپرس مافی ههیه پابهندی بكات به چارهسهرییهكه بهمهرجێك پزیشكهكه رێكارهكانی چارهسهریی زۆرهكی بگرێتهبهر پێش دهستكردن بهم كاره، وه پێویسته لهسهری بهلای كهم دوو ههفته جارێك بهدواداچوون بكات بۆ رێكارهكانی چارهسهریی زۆرهكی، ههروهها پێویسته دووباره چاو بهم رێكارانهی بخشێندرێنهوه له كاتی ههڵسانی پزیشكی چارهسهركار به ئهنجامدانی ههر گۆڕانكاریێكی بنهڕهتی له پلانی چارهسهریی مۆڵهتدراو، وه ئهگهر چارهسهریی زۆرهكی بۆ ماوهی زیاتر له سێ مانگ بهردهوام بێت ئهوا پێویسته ههڵسهنگاندنێكی پزیشكی تر ئهنجام بدرێت.ماددهی بیست و دووهم: دهكرێت له حاڵهتی زهڕوڕهتدا چارهسهری بدرێته نهخۆشی دهروونی بهبێ وهرگرتنی ڕهزامهندی ئهو كاتهی ئهمه پێویست بێت بۆ رێگهگرتن له ڕوودانی تێكچوونێكی نزیك بۆ باری دهروونی یان جهستهیی نهخۆش كه دهبێته مایهی تووشبوونی ژیانی یان تهندروستی نهخۆش یان ژیان یان تهندروستی كهسانی تر بۆ مهترسیێكی زلی نزیك بهمهرجێك ماوهی چارهسهرییهكه له (72) حهفتاو دوو كاتژمێر تێپهڕ نهكات.ماددهی بیست و سێیهم: نابێت چارهسهریی كارهبایی پێویست بۆ باری نهخۆشی دهروونی ئهنجام بدرێت تهنها له ژێر كاریگهری سڕكارێكی گشتی و خاوكهرهوهی ماسولكهكانهوه نهبێت، ئهگهر باری تهندروستی نهخۆش رێگه بهمه بدات و پێویسته ڕهزامهندی نووسراو لهسهر ئهمه وهربگیرێت پاڵپشت به ویستێكی ئازاد و پاش ئاگاداركردنهوهی تێروتهسهل له سهر سروشتی ئهم چارهسهرییهو مهبهستهكهی، و ئهو ئاسهواره لاوهكیانهی لهوانهیه لێی بكهونهوه، و چارهسهرییه جێگرهوهكانی، وه ئهگهر نهخۆشی ملكهچ بۆ رێكارهكانی چوونهژوورهوه یان چارهسهریی زۆرهكی ئهم جۆره چارهسهرییهی ڕهتكردهوهو پێویستیش بوو بۆ بارهكهی ئهوا پاش ئهنجامدانی ههڵسهنگاندنێكی پزیشكی له لایهن لێژنهی پزیشكی پسپۆڕهوه، بهسهری دهسهپێنرێت.ماددهی بیست و چوارهم: یهكهم: دهكرێت چارهسهریی له دهرهوهی چوارچێوهی دامهزراوهكانی تهندروستیی دهروونی بهسهر نهخۆشی دهروونیی ملكهچ بۆ چوونهژوورهوهو چارهسهریی زۆرهكی بسهپێنرێت ئهگهر ئهم مهرجانهی خوارهوه هاتنهكایهوه:1- باری نهخۆشی دهروونی رێگه بدات به بهردهوامبوونی چارهسهریی بهبێ پێویستی مانهوه له دامهزراودا.2- ئهگهر ڕاگرتنی چارهسهری ببێته مایهی تێكچوونی باری نهخۆشی دهروونی.3- باری نهخۆشهكه نهبێته مایهی مهترسیێكی زل لهسهر ژیانی نهخۆش یان سهلامهتی یان ژیانی كهسانی تر.4- ئهگهر نهخۆشهكه مێژووێكی ناسراوی ههبوو له ناڕێكی له وهرگرتنی ئهو دهرمانه دهروونییانهی بۆی نووسراون بهجۆرێك ببێته هۆی تێكچوونی بارهكهی و چوونهژوورهوهو چارهسهریی زۆرهكهی له یهكێك له دامهزراوهكانی تهندروستیی دهروونی.5- ههڵسهنگاندنێكی پزیشكی بهمه راسپارده بكات.6- ئاگاداركردنهوهی لێژنهی تهندروستیی دهروونی له پارێزگاكهدا.دووهم: پێویسته ماوهی چارهسهریی دهرهوهی دامهزراوهكانی تهندروستیی دهروونی له شهش مانگ زیاتر نهبێت و دهكرێت پاش ڕهزامهندی لێژنهی تهندروستیی دهروونیی پارێزگا درێژبكرێتهوه.ماددهی بیست و پێنجهم: له حاڵهتی مردنی ئهو نهخۆشهی ملكهچی رێكارهكانی چوونهژوورهوه یان چارهسهریی زۆرهكییه ئهوا بهڕێوهبهرایهتی دامهزراو پابهند دهبێت به ئاگادار كردنهوهی دادگای تایبهتمهندو كهسوكاری نهخۆش و لێژنهی تهندروستیی دهروونی له پارێزگا له ماوهی بیست و چوار كاتژمێر له رێكهوتی مردنهكه، و ناردنی ڕاپۆڕتێكی تێروتهسهل بۆ لێژنهی ناوبراو لهسهرهوه هاوپێچ لهگهڵ وێنهیهكی تهواوی دۆسیهی نهخۆشه مردووهكهو گشت ئهو پشكنین و توێژینهوهو رێگهكانی چارهسهركردنانهی بهكارهاتوون لهخۆ بگرێت.دهروازهی پێنجهمچاودێریی نهخۆشه تۆمهتبارهكانماددهی بیست و شهشهم: یهكهم: لێژنهیهكی پزیشكی دهروونی له ههر پارێزگایهك له سێ پزیشكی پسپۆڕ له پزیشكی دهروونی گشتی پێكدههێنرێت كه وهزیری تهندروستی یان ئهوهی ڕایدهسپێرێت دهسنیشانیان دهكات و كاری ههر یهكێكیان لهم بوارهدا له سێ ساڵ كهمتر نهبێت پشكنینی ئهو تۆمهتبارانهی بۆیان ڕهوانه دهكرێن بهمهبهستی مهزهندهكردنی باری دهروونی و ئاستی مهترسییان له سهر خۆیان و لهسهر كۆمهڵگه له ئهستۆ دهگرێت.دووهم: ئهگهر ئهو لایهنانهی لێكۆڵینهوه یان دادگاییكردن له دۆسیهی تۆمهتبارێك له ئهستۆ دهگرن بۆیان دهركهوت كهوا پێویسته باری دهروونی پشكنینی بۆ بكرێت له ڕوانگهی گومانكردن له تووشبوونی به شلهژانێكی دهروونی یان لهسهر داواكاری تۆمهتبار یان كهسوكاری یان پارێزهری بهرگری یان داواكاری گشتی ئهوا ڕهوانهی لێژنهی پزیشكی دهروونی دهكرێت بۆ پشكنین و دانانی له ژێر تێروانین و چاودێری وورد و پێشكهشكردنی راپۆڕتی پزیشكی دهرههقییهوه.سێیهم: ئهو تۆمهتبارهی له بڕگهی (دووهم)ی ئهم ماددهیهدا باسكراوه له ماوهیهك كه زۆرهكهی (7) حهوت رۆژه له رێكهوتی ڕهوانهكردن له دادگای تایبهمهندهوه ڕهوانهی لێژنهی پزیشكیی دهروونی دهكرێت بهپێی نموونهیهكی تایبهتی هاوپێچكراو لهگهڵ كورتهیهكی ئهو كێسهی لهسهری تۆمهتباركراوهو باره هاوهڵبووهكانی و ههر زانیاری یان راپۆڕتێكی پزیشكی یان كۆمهڵایهتی دهربارهی بارهكهی و كۆپیهك له نموونهی ڕهوانهكردنهكه دهدرێته لێژنهی تهندروستی دهروونی له پارێزگاكهدا.چوارهم: ئهو نهخۆشه تۆمهتباره ڕهوانهكراوهی بهپێی ههردوو بڕگهی (دووم) و (سێیهم)ی ئهم ماددهیه له یهكهیهكی چارهسهریی داخراودا له ژێر سهرپهرشتیكردنی پزیشكیی دهروونی دادهنرێت و دهخرێته بهردهم لێژنهی پزیشكی دهروونی به شێویهكی خولیی بۆ دانانی راپۆرتێك دهربارهی باری دهروونی و ئاستی پێزانینی بۆ ڕهفتارو بهرپرسیارهتیهكانی له ماوهی (30) سی رۆژی شیاو بۆ درێژكردنهوه.ماددهی بیست و حهوتهم: لێژنهی پزیشكی دهروونی لهوهی پهیوهسته بهو نهخۆشهی بۆی ڕهوانهكراوه بهپێی ماددهی (26)ی ئهم یاسایه ئهم رێكارانهی خوارهوه دهگرێتهبهر:یهكهم: مهزهندهكردنی باری دهروونی و ئاستی كاریگهری لهسهر پێزانین و ویستی له كاتی ئهنجامدانی تاوانهكه.دووهم: توانای ئامادهبوونی لهبهردهم دادگاو بهرگری كردن له خۆی.سێیهم: ئاستی مهترسیداربوونی لهسهر خۆی و لهسهر كۆمهڵگهدا.چوارهم: راسپاردن به چارهسهركردنی له یهكهیهكی چارهسهریی داخراو تاوهكو لاچوونی مهترسیهكانی.ماددهی بیست و ههشتهم: یهكهم: ئهگهر دادگا بڕیاریدا پاڵپشت به راپۆڕتی لێژنهی پزیشكی دهقكراو له ماددهی (27)ی ئهم یاسایهدا، لهسهر ئهوهی تۆمهتبار له كاتی ئهنجامدانی تاوانهكهی بهرپرسیارێتی تاوانكاریی نییه ئهوا دادگا بڕیار دهدات به دهسبهسهرداگرتنی له یهكهیهكی چارهسهریی داخراودا تاوهكو لاچوونی مهترسییهكهی.دووهم: ئهو نهخۆشهی حوكمهكانی بڕگهی (یهكهم)ی ئهم ماددهیه دهیگرێتهوه ملكهچ دهبێت بۆ بهرنامهیهكی چارهسهریی و ئامادهسازیی تاوهكو لاچوونی مهترسیهكهی و پزیشكی پسپۆڕ ڕاپۆڕتێكی خولیی دهربارهی بارهكهی پێشكهشی لێژنهی پزیشكی دهروونی دادوهریی دهكات.سێیهم: دادگای تایبهتمهند بۆی نیه ئهو نهخۆشهی حوكمهكانی بڕگهی (یهكهم)ی ئهم ماددهیه دهیگرێتهوه له دامهزراو بهێنێته دهرهوه تهنها پاڵپشت به راپۆڕتێكی پزیشكیی لێژنهی پزیشكی دهروونیهوه نهبێت كه لایهنگیریی لاچوونی مهترسییهكانی بكات.چوارهم: داواكاری گشتی و كهسوكاری تۆمهتبار بۆیان ههیه تێههڵچوونهوه بكهن بۆ بڕیاری لێژنهی پزیشكی دهروونی له لای لێژنهی پزیشكی دهروونی تێههڵچوونهوهیی له ماوهی (30) سی رۆژ له رێكهوتی پێڕاگهیاندن به بڕیارهكه.پێنجهم: ناكرێت دانانهكه كۆتایی پێ بهێنرێت تهنها پاش گهڕانهوه نهبێت بۆ لایهنی دادگهریی فهرمانكار به دانان و پێویسته ههڵسهنگاندنی بڕیارهكانی دانان ههر (30) رۆژ جارێك پێداچوونهوهی بۆ بكرێت.ماددهی بیست و نۆیهم: نهخۆشی تۆمهتبار پاش لاچوونی مهترسیهكهی ملكهچی بهرنامهی ئامادهسازیی كۆمهڵایهتی دهكرێت به مهرجێك له دهرهوهی یهكهی چارهسهریی داخراودا بێت.ماددهی سییهم: ئهگهر بۆ دادگا دهركهوت پاڵپشت به راپۆڕتی پزیشكی دهروونی كهوا نهخۆش بهشێوهیهكی بهشهكهیی (نیمچهیی) بهرپرسیاریهتیهكانی مهزهنده دهكات ئهوا بۆی ههیه بڕیار بدات به مانهوهی له یهكهی چارهسهریی داخراودا تاوهكو چاكدهبێتهوه.ماددهی سی و یهكهم: كهسوكاری ئهو نهخۆشهی حوكمهكانی ماددهی (28)ی ئهم یاسایه دهیگرێتهوه پابهند دهبن بهوهی بیخهنه بهردهم یهكهی چارهسهریی پسپۆڕ بۆ پشكنینی به شێوهیهكی خولیی كهوا پزیشكی چارهسهركار بڕیاری لهسهر دهدات.ماددهی سی و دووهم: یهكهم: ئهگهر گومان كرا له تووشبوونی نیشتهجێكراوێك یان سپێردراوێك له كاتی بهسهربردنی ماوهی سزای ئازادیستێن به شلهژانێكی دهروونی ئهوا بۆ نزیكترین یهكهی چارهسهریی داخراو ڕهوانه دهكرێت بۆ ئهوهی بخرێته بهردهم لێژنهی پزیشكی دهروونی و ئهوهی دهیبینێت بڕیاری لهسهر بدات.دووهم: ئهگهر لێژنه بینی كهوا باری نهخۆشی نیشتهجێكراو یان سپێردراو پێویستی به چارهسهریی ههیه ئهوا پێویسته لهسهری ماوهكهی له راپۆڕتهكهدا دیاری بكات و ئاگاداری فهرمانگهی چاكسازیی له ههرێمی كوردستان بكرێت. سێیهم: نیشتهجێكراو یان سپێردراو ڕاستهوخۆ له دوای چاكبوونهوهی دهگهڕێندرێتهوه فهرمانگهی چاكسازیی.ماددهی سی و سێیهم: بهڕێوهبهری دامهزراو له حاڵهتی تووشبوونی سپێردراوێك به یهكێك له نهخۆشیه ئهندامییهكان بۆی ههیه رێگه به چوونهدهرهوهی بدات له ژێر پاسهوانیی پۆلیس بهمهبهستی چارهسهركردنی له یهكێك له نهخۆشخانه پسپۆڕهكان، لهم حاڵهتهشدا پۆلیس پابهند دهبێت به پاسهوانیی كردنی بهدرێژایی ماوهی چارهسهریكردن و گهڕاندنهوهی بۆ جێگهی دانان. دهروازهی شهشهممافهكانی نهخۆشماددهی سی و چوارهم: ئهو نهخۆشه دهروونییهی له یهكێك لهو دامهزراوانهی له ماددهی دووهمی ئهم یاسایهدا دهقیان لهسهر كراوه ئهم مافانهی خوارهوهی دهبێت:یهكهم: وهرگرتنی چاودێریی پێویست له ژینگهیهكی تهندروستدا.دووهم: قهدهغهكردنی كۆتكردنی ئازادی بهپێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه.سێیهم: پێزانینی ناوو پیشهی گشت ئهندامهكانی ئهو تیمه چارهسهركارییهی كه له دامهزراوهكه چاودێری دهكات.چوارهم: وهرگرتنی زانیاری تهواو دهربارهی دهسنیشانكردنی بارهكهی و پلانی چارهسهریی پێشنیاركراوو ئهگهری پێشهاتهكانی بارهكهی.پێنجهم: ئهو چارهسهرییهی پێشكهشی دهكرێت بهپێی ستاندهره پزیشكیه ڕهچاوكراوو دانپێنراوهكانی لایهنه زانستیهكانهوه بێت.شهشهم: پێویستی وهرگرتنی ڕهزامهندی لێژنهی ڕهوشتهكانی توێژینهوهی زانستی پێش ئهوهی بخرێته بهردهم ههر توێژینهوهیهكی نۆشدهریی چاودێرییهكیی.حهوتهم: له حاڵهتی ڕهزامهندی لهسهر ملكهچبوون بۆ ئهنجامدانی تاقیكردنهوهو توێژینهوهی زانستی باسكردنێكی تهواوی ئامانجی تاقیكردنهوهكهی بۆ بكرێت، به مهرجێك ئهنجامدانی تاقیكردنهوه لهسهر ئهو نهخۆشانهی دهكهونه بهر بڕیارهكانی چوونهژوورهوهو چارهسهریی زۆرهكی قهدهغه بكرێت.ههشتهم: پاراستنی نهێنی ئهو زانیارییانهی پهیوهسته به خۆی و به دۆسیه پزیشكیهكهی و ئاشكرانهكردنی ئهم زانیاریانه بۆ مهبهسته نا چارهسهرییهكان تهنها لهم حاڵهتانهی خوارهوه نهبێت:1- داواكردنی زانیارییهكان له لایهن لایهنێكی دادگهرییهوه.2- بوونی ئهگهری ڕوودانی زیانێكی مهترسیدار یان پێكانێكی خراپ بۆ نهخۆش یان بۆ كهسانی تر.3- حاڵهتهكانی دهستدرێژی كردنه سهر منداڵ یان گومان كردن له بوونی دهستدرێژی.4- لێژنهی تهندروستیی دهروونی له پارێزگا مافی ههیه بڕوانێته تۆماری نهخۆشهكان.نۆیهم: پاراستنی تایبهتمهندیی و پهیوهسته كهسایهتی و شوێنی دانیشتنی له دامهزراوهكاندا.دهیهم: دهسكهوتنی راپۆڕتێكی پزیشكی تهواو دهربارهی باری دهروونی و دهربارهی سهرجهم ئهو پشكنین و رێكاره چارهسهرییانهی له كاتی چارهسهركردنیدا له نهخۆشخانه بۆی ئهنجام دراون، وه له حاڵهتی خواستی لهسهر دهسكهوتنی كۆپیهكی تهواو له دۆسیهكهی ئهوا بۆی ههیه پهنا بباته بهر لێژنهی تهندروستیی دهروونی له پارێزگاو لێژنه بۆی ههیه به شێوهیهكی كاتیی ئهم مافهی لێ بسهنێت لهبهر هۆی چارهسهركاریی و نهخۆشیش مافی ههیه بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه تهزهلوم بكات لهم رێكاره.یازدهم: تهزهلوم كردن له ههر رێكارێك بهپێی ئهو رێساو رێكارانهی رێنماییه دهركراوهكان بۆ جێبهجێكردنی ئهم یاسایه دیاریان دهكات.دوازدهم: چاوپێكهوتنی ئهوانهی سهردانی دهكهن یان ڕهتكردنهوهیان تهنها ئهگهر چاوپێكهوتنهكه ناكۆك بێت لهگهڵ پلانی چارهسهریی.سێزدهم: تواناپێدانی لهسهر چاوپێكهوتنی پارێزهرهكهی.چواردهم: دهستكهوتنی مۆڵهتیی چارهسهریی بهپێی ئهو پلانه چارهسهرییهی بۆی دانراوه.پازدهم: داواكردنی چوونهدهرهوه له دامهزراو بهبێ یاوهری هیچ كهسێك له كهسوكاری ئهگهر ماوهی چوونهژوورهوهی زۆرهكی كۆتایی هاتبێت پاش وهرگرتنی پلان بۆ چاودێریكردنی له ڕووی دهروونیهوه پاش دهرچوونی، لهگهڵ ڕهچاوكردنی چاودێریكردنی له ڕووی كۆمهڵایهتیهوه.شازدهم: پاراستنی له وهسوودهێنانی ئابوری و سێكسی و له ئازاردانی جهستهیی و دهروونی و مامهڵهی ڕیسواكار.حهڤدهم: دهسكهوتنی خزمهتگوزارییهكانی گهیاندنه ناوهخۆو دهرهكیهكان بهپێی پلانی چارهسهریی بڕیاردراو.ههژدهم: له حاڵهتهكانی چارهسهریی ئارهزومهندانه ئهوا نهخۆشی دهروونی مافی ههیه له:1- وهرگرتنی زانیاری پێویست بۆ دهربڕینی ڕهزامهندی ڕاشكاوانهو ئازادانه بۆ ههر چارهسهریێكی پێشنیاركراو له لایهن تیمی چارهسهركارهوه.2- ڕهتكردنهوهی چارهسهریی پێشكهشكراو بۆی به مهرجێك له ئاسهواری ئهم ڕهتكردنهوهیه لهسهر تهندروستیهكهی ئاگادار بكرێتهوه.3- وهرگرتنی بیروڕای له سهرجهم ئهو بڕیارانهی پهیوهستن به چارهسهركردن و چوونهدهرهوهی له دامهزراوهكان و وهرگرتنی راپۆڕتی نووسراو له بهرێوهبهرایهتی دامهزراوهكه دهربارهی پلانی چارهسهركردن و چوونهدهرهوهی. ماددهی سی و پێنجهم: ئهو دامهزراوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهیانگرێتهوه بهمانهی خوارهوه پابهند دهبن:یهكهم: ڕادهستكردنی نهخۆش و كهسوكاری وێنهیهك لهو مافانهی نهخۆش كه لهم یاسایهدا دهقیان لهسهر كراوه له كاتی چوونهژوورهوهی دامهزراوهكان لهگهڵ دانانی كۆپیهك لهم مافانه له دۆسیه پزیشكیهكهی و یهكێكی تر له تۆماره پزیشكیهكان پاش واژووكردنی لهسهری له لایهن نهخۆشهوه.دووهم: دانانی كۆپیهك لهم مافانه له شوێنی بهرچاو تاوهكو نهخۆش و میوانهكان سهیریان بكهن.سێیهم: ڕوونكردنهوهی ئهم مافانهو رێكارهكانی تهزهلوم، و چۆنیهتی پێشكهشكرنی سكاڵاو ئهو لایهنهی وهریدهگرێت بۆ ههر نهخۆشێك له كاتی چوونهژوورهوه بۆ ناو دامهزراوهكانی تهندروستیی دهروونی.ماددهی سی و شهشهم: ناكرێت بۆ كهس جگه له تاكهكانی تیمی چارهسهركار یان ئهوانهی تۆماره پزیشكیهكان رێكدهخهن بڕواننه بهڵگهنامهكانی تایبهت به نهخۆش، ههروهها ناكرێت كۆپیێكی لێ دهربهێنرێت تهنها به مۆڵهتی لێژنهی تهندروستیی دهروونی پارێزگایهكهوه نهبێت.ماددهی سی و حهوتهم: ناكرێت ئازادی نهخۆش له ڕووی جهستهییهوه كۆت بكرێت یان گۆشهگیر بكرێت به ههر ئامرازێك بهبێ گرتنهبهری رێكاره دیاریكراوهكان بهپێی ئهو رێنماییانهی دهردهكرێن بۆ ئاسان جێبهجێكردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه.دهروازهی حهوتهمحوكمی سزاییماددهی سی و ههشتهم: یهكهم: لهگهڵ پێشێل نهكردنی ههر سزایهكی توندتر كه یاسا دهقی لهسهر بكات ئهوا سزا دهدرێت به بهندكردن بۆ ماوهیهك له یهك ساڵ زیاتر نهبێت و به غهرامهیهك له (1.000.000) یهك ملیۆن دینار زیاتر نهبێت ههر كهسێك:1- به نیازخراپی زانیاری یان داتا یان راپۆڕت به پێچهوانهی ڕاستی دهربارهی باری دهروونی كهسێك پێشكهش بكات بهمهبهستی ئهوهی بهزۆرهكی دهسبهسهر بكرێت وهك نهخۆشێكی دهروونی یان به ئامانجی كۆتاییهێنانی دهسبهسهرییهكهی، یان لێبووردنی له بهرپرسیارێتی تاوانكاریی چ به شێوهیهكی تهواو یان بهشهكیی.2- ئهو پابهندییهی له ماددهی (31)ی ئهم یاسایهدا دهقی لهسهر كراوه پێشێل بكات.دووهم: سزا دهدرێت به بهندكردن بۆ ماوهیهك له دوو ساڵ زیاتر نهبێت و به غهرامهیهك له پێنج سهد ههزار دینار كهمتر نهبێت و له یهك ملیۆن دینار زیاتر نهبێت یان به یهكێك لهم دوو سزایه:1- ههر پزیشكێك به ئهنقهست له ڕاپۆڕتهكهی شتێك بسهلمێنێت كهوا پێچهوانهی ڕاستی بێت دهربارهی باری دهروونی یان ژیریی كهسێك به مهبهستی ئهوهی بیخهنه دامهزراوهكان یان لێی بهێننهدهرهوه یان به ئامانجی ئهوهی به شێوهیهكی تهواو یان بهشهكیی له بهرپرسیارێتی تاوانكاریی بیبوورن.2- ههر یهكێك كهسێك به سیفهتی تووشبوونی به یهكێك له نهخۆشیه دهروونیهكان یان ژیرییهكان له شوێنێك دهسبهسهر بكات یان به ئهنقهست ببێته هۆی دهسبهسهراگرتنی له شوێنێك جگه لهو شوێنانهی یان ئهوا حاڵهتانهی لهم یاسایهدا دهقیان لهسهر كراوه.ماددهی سی و نۆیهم: سزا دهدرێت به بهندكردن بۆ ماوهیهك له شهش مانگ زیاتر نهبێت و به غهرامهیهك له سێ سهد ههزار دینار زیاتر نهبێت ههر كهسێك:یهكهم: به ئهنقهست توانا بداته كهسێكی ملكهچ بۆ رێكارهكانی چوونهژوورهوه یان چارهسهریی زۆرهكی بۆ ڕاكردن یان یارمهتی بدات لهسهر ڕاكردن یان بهخۆی یان به هۆی كهسانی ترهوه بیشارێتهوه لهگهڵ پێزانینی.دووهم: بوو به رێگر لهبهردهم ههڵسانی لێژنهی تهندروستیی دهروونی یان ئهوهی نوێنهرایهتی دهكات له ئهنجامدانی پشكنین به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه.سێیهم: ڕهتكردنهوهی پێدانی زانیاری كهوا لێژنهی تهندروستیی دهروونی یان پشكنهرهكان له ئهنجامدانی كارهكانیان پێویستیان پێیه یان زانیاری پێچهوانهی ڕاستی پێدان لهگهڵ پێزانینی.ماددهی چلهم: سزا دهدرێت به غهرامهیهك له یهك ملیۆن دینار زیاتر نهبێت ههر كهسێك سهرپێچی حوكمێك له حوكمهكانی ماددهكانی (9، 10، 21، 22، 24، 35)ی ئهم یاسایه بكات.ماددهی چل و یهكهم: یهكهم: ههر كهسێك نهێنیێك له نهێنیهكانی نهخۆشی دهروونی به پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه ئاشكرا بكات ئهوا سزا دهدرێت به غهرامهیهك له یهك ملیۆن دینار كهمتر نهبێت و له دوو ملیۆن دینار زیاتر نهبێت.دووهم: ههر كهسێك ههڵبستێت به ئهنقهست یان به بێباكیهكی گهوره به پێدانی دهرمانێك به نهخۆش بهبێ رێنمایی پزیشكی پسپۆڕ یان به پێچهوانهی رێنماییهكانی ئهوا سزا دهدرێت به بهندكردن بۆ ماوهیهك له شهش مانگ كهمتر نهبێت و له یهك ساڵ زیاتر نهبێت و به غهرامهیهك له یهك ملیۆن دینار كهمتر نهبێت و له دوو ملیۆن دینار زیاتر نهبێت.ماددهی چل و دووهم: ههر كهسێك سهرپێچی حوكمهكانی ماددهی (37)ی ئهم یاسایه بكات ئهوا سزا دهدرێت به غهرامهیهك له سێ سهد ههزار دینار كهمتر نهبێت و له یهك ملیۆن دینار زیاتر نهبێت.دهروازهی ههشتهمماددهی چل و سێیهم: پێویسته لهسهر وهزیری تهندروستی رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبهجێكردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربكات.ماددهی چل و چوارهم: كار به هیچ دهقێكی ناكۆك لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا ناكرێت.ماددهی چل و پێنجهم: ئهم یاسایه له رێكهوتی بڵاوكردنهوهی له رۆژنامهی فهرمیی (وهقایعی كوردستان)دا جێبهجێ دهكرێت. د.ارسلان بایز اسماعیل سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان - عێراقهۆیه پێویستكارهكانله پێناو پاراستنی مافی نهخۆشه دهروونییهكان و مسۆگهركردنی چاودێریی تهندروستی و كۆمهڵایهتی بۆیان، و دووباره ئامادهسازیی كردنهوهیان وهك توێژێكی كاریگهرو چالاك له كۆمهڵگهدا، ئهوا ئهم یاسایه دهرچووێندرا....
یاسای ژماره (9)ی ساڵی 1999 یاسای سهندیكای خاوهن پیشه تهندروستییهكانی ههرێمی كوردستانی عێراق | 20
یاسای ژماره (9)ی ساڵی 1999 یاسای سهندیكای خاوهن پیشه تهندروستییهكانی ههرێمی كوردستانی عێراق | 20
یاسای سهندیكای خاوهن پیشه تهندروستییهكانی ههرێمی كوردستانی عێراقبه ناوی خوای بهخشندهو میهرهبان به ناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانی كوردستانی عێراقژماره بڕیار: 21مێژووی بڕیار: 8/11/1999بڕیارپشت بهو دهسهڵاتهی كه به پێی بڕگه (3)ی مادده (2) له یاسای ژماره (10)ی ساڵی 1997 پێمان دراوه لهسهر ئهو بنهمایهی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له دانیشتنی رۆژی 3/11/1999 یدا یاسا كاری كردووه، ئهم بریارهمان دهرهێنا. یاسای ژماره (9)ی ساڵی 1999 یاسای سهندیكای خاوهن پیشه تهندروستییهكانی ههرێمی كوردستانی عێراقبهشی یهكهم(دامهزراندن و ئامانجهكان)ماددهی یهكهم:مهبهست لهم گوزارشتانهی خوارهوه ماناكانی تهنیشتیانن بۆ مهبهستی ئهم یاسایه:ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق.2- سهندیكا: سهندیكای خاوهن پیشه تهندروستییهكان.3- دهستهی گشتی: دهستهی گشتی سهندیكا.4- ئهنجومهن: ئهنجومهنی سهندیكا.5-- نهقیب: نهقیبی پیشه تهندروستییهكان.ماددهی دووهم:به پێی ئهم یاسایه سهندیكایهك به ناوی سهندیكای خاوهن پیشه تهندروستیییهكان له ههرێمی كوردستانی عێراق دا دادهمهزرێت و بارهگاكهی له شاری ههولێری پایتهختی ههرێمدا دهبێت و، خاوهنی كهسایهتی مهعنهوی سهربهخۆی و بۆی ههیه لقهكانی له ناوهندی پارێزگاكانی ههرێم بكاتهوه.ماددهی سێیهم:سهندیكا لهسهر داواكارییهك پێك دێت به لانی كهمهوه پانزده ئهندام له وانهی ماوهی كاركردنیان له پیشه تهندروستیهكاندا له پێنج ساڵ كهمتر نییه پێشكهشی لایهنی تایبهتمهندی دهكهن و به دهستهی ئامادهكار دادهنرێ بۆ بهرێوهبردنی كاروباری سهندیكا تا ههڵبژاردنی خۆی ئهنجام دهدا.ماددهی چوارهم:سهندیكا بۆ بهدیهێنانی ئهم ئامانجانه كار دهكات:بهشداری كردن له پشتگیری كردنی حكومهنی ههرێم و سیستهمی دیموكراسی و پشتگیری كردنی فیدراڵیزم و چهسپاندن و پهرهپێدانی.رێكخستنی كارهكانی پیشه تهندروستییهكان له بواری چالاكیی گشتیی و تایبهتیدا و پێشخستنی و بهرزكردنهوهی ئاستی زانستی و پیشهیی ئهندامهكانی له ههرێمدا.رێكخستن و پتهوكردنی پهیوهندیی ئهندامهكانی له نێو خۆیاندا و لهگهڵ دهزگا حكومهتیهكاندا و داكۆكی لێكردنیان و بهرگری كردن له مافهكانیان تا بتوانن ئهركهكانیان جێبهجێ بكهن.پهرهپێدان و بهدیار خستنی رۆڵی خاوهن پیشه تهندروستییهكان له ههرێمدا.هاندان و پشتگیری كردنی توێژینهوه زانستییهكانی ئهندامانی و بهستنی نهدوه و خولی تایبهت بۆ رێكردن لهگهڵ پهرهسهندنی زانستی تهندروستی.پهیوهندی و هاریكاری كردن لهگهڵ ئهو سهندیكا و كۆمهڵانهی كه ئامانجهكانیان لهگهڵ ئامانجهكانی سهندیكا یهك دهگرنهوه، ههروهها بهشداری یهكتری كردن له كۆنگره و خولهكان له ناوهوه و دهرهوهی ههرێمدا.ههوڵدان بۆ زامن كردنی دوا رۆژی ئهندامان له كاتی نهخۆشی و پیریهتی و بێ كاریدا.بهشی دووهم(چوونه پاڵ سهندیكا و ئهندامییهتی)ماددهی پێنجهم:ئهندام دهبێ ئهو مهرجانهی لێ بێنه دی:هاوڵاتی كوردستانی عێراق بێ و تیایدا جێوار بێ.بهتاوانێكی نا سیاسی یان كهتنێكی ئابرۆ بهر حوكم نهدرابێ.بڕوانامهی پهیمانگای تهندروستی یان قوتابخانهی تهندروستی یان خولی تهندروستی یان دواناوهندی تهندروستی ههبێ كه له لایهن وهزارهتی تهندروستییهوه دانی پیانرابێت.ئهنجومهنی سهندیكا بۆی ههیه ئهوانهی له بواری تهندروستی دا كار دهكهن بكاته ئهندام كه خاوهن پیشه تهندروستییهكانن و مۆڵهت پێ دراون.ماددهی شهشهم:چوونه ناو سهندیكا به داواكارییهكی نووسراو دهبێ كه پێشكهش به نهقیب یا سهرۆكی لقی پارێزگا دهكرێ و بهڵگهنامه پێویستییهكانیشی پێوه دهلكێنرێ.داواكاری چوونه ناو سهندیكا له ماوهی (15) رۆژ له مێژووی تۆماركردنیهوه له سهندیكادا دهخرێته بهر دهمی ئهنجومهن بۆ بڕاندنهوهی لهو ماوهیهدا و ئهگهر له كاتی تهواو بوونی ئهو ماوهیهدا نهبڕاندرایهوه به قبووڵ كراو حساب دهكرێ.ئهنجومهن بۆی ههیه داواكاری چوونه ناو سهندیكا به بڕیارێكی هۆدار رهفز بكا و، خاوهنی داواكاریش بۆی ههیه له لای دادگای پێداچوونهوهی ههرێم له ماوهی (30) رۆژ له مێژووی ئاگاداربوونییهوه تانهی لێ بدا، وه بڕیاری دادگاش بن بڕه.رهسمی چوونه ناو سهندیكا (25) دینارهو رهسمی بشداربوونیش (20) دیناره.بهشی سێیهم(پێكهاتهكان و كاربهرێوهچوون)ماددهی حهوتهم:سهندیكا پێك دێ له:دهستهی گشتی.ئهنجومهنی سهندیكا.لیژنهی بهرزهفتی (الانضباط).لقهكانی سهندیكا.ماددهی ههشتهم:دهستهی گشتی له ههموو ئهو ئهندامانهی سهندیكا پێك دێ كه ههموو پابهندییهكانی خۆیان جێبهجێ كردووه به پێی ئهم یاسایه، وه به باڵاترین دهسهڵات دهژمێردرێ، وه به ههر سێ ساڵ جارێك له نێوان مانگی كانوونی دووهمدا به بڕیای ئهنجوومهن و بانگێشتی نهقیب كۆبوونهوهیهكی گشتی ئاسایی دهبهستێت بۆ ههڵبژاردنی نهقیب و ههشت ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگ بۆ پركردنهوهی ئهندامێتی ئهنجومهن و ئهندامانی لیژنهی بهرزهفتی، وه نیسابیش به ئامادهبوونی دوو سێیهكی ئهندامانی دهستهی گشتی تهواو دهبێ وه له كاتی تهواو نهبوونی نیسابیش دوای پازده رۆژ له كۆبوونهوهی یهكهم، ههڵبژاردن له ههمان كات و شوێندا ئهنجام دهدرێت، ژمارهی ئامادهبوانیش ههر چهندێك بێت نیساب به تهواوی دادهنرێت.ماددهی نۆیهم:دهستهی گشتی ئهم دهسهڵاتانه بهرێوه دهبا:راستاندنی بودجهو حسابكاری دوماهی.گفتوگۆكردن و بڕیاردان لهسهر راپۆرتی ئهنجومهن.چاوپێخشاندن بهو پێشنیارانهی له بارهی ههمواركردنی یاسای سهندیكاوه پێشكهش كراون.بڕیاردان لهسهر پێرهوی ناوخۆ و ههمواركردنی.ماددهی دهیهم:ئهنجومهنی سهندیكا پێك دێ له:یهكهم: نهقیب دهبێ ماوهیهك لهم پیشهیهدا دهست بهكار بووبێ كه له (10) ساڵ كهمتر نهبێ.دووهم: بریكاری نهقیب و ئهندامانی ئهنجومهنی سهندیكا: مهرجه ئهوانه دهست بهكار بوونیان لهم پیشهیهدا له حهوت ساڵ كهمتر نهبێ.ماددهی یازدهیهم:یهكهم: ئهنجومهن له نێوان ئهندامهكانی خۆیدا به ههڵبژاردنی نهێنی سكرتێرێك ههڵدهبژێرێ له یهكهم كۆبوونهوهیدا كه له دوای ههڵبژاردن دهكرێ و دهسهڵاتهكانی له پهیرهوی ناوخۆ دا دیاری دهكرێت.دووهم: ئهنجومهن به لانی كهمهوه ههر مانگێ جارێك دانیشتنه ئاساییهكانی خۆی ئهنجام دهدا، ههر وهك دهتوانێ دانیشتنه نائاساییهكان به بانگهێشتی نهقیب یان به داواكاری سێیهكی ئهندامان ببهستێت.ماددهی دوازدهیهم:ئهندامی ئهنجومهن به دهست له كاركێشراوه دادهنرێت ئهگهر ههر سێ دانیشتنی یهك له دوای یهك یان پێنج دانیشتنی پچر پچر بهبێ عوزری رهوا ئاماده نهبوو.ماددهی سێزدهیهم:ئهنجومهن ئهم پسپۆریانهی خوارهوه ئهنجام دهدات:كاركردن له پێناو هێنانهدی ئامانجهكانی سهندیكا.پێشكهش كردنی پێشنیارهكان دهربارهی ههمواركردنی یاسای سهندیكا.جێبهجێ كردنی بڕیارهكانی دهستهی گشتی.دامهزراندنی كارمهندان له سهندیكاداو دیاری كردنی كرێكانیان.چاوپێخشاندن به داواكارییهكانی چوونه ناو سهندیكا و بڕیاردانی قبووڵ كردنی ئهندامان.دیاری كردنی ئهوهی نوێنهرایهتی سهندیكا دهكا له لیژنه رهسمییهكان و ئهوانهی تر له بارێك دا كه نهقیب نوێنهرایهتی نهكا.ههواڵهكردنی ئهو كێشهو شكاتانهی كه بۆی دێن بۆ لیژنهی بهرزهفتی.بهشداری كردن له پێشكهشكردنی پێشنیارهكان له بارهی تهشریعهكان و پلانهكان و بهرنامه تهندروستیهكان له ههرێمدا.ئامادهكردنی بودجهی ساڵانه و دامهزراندنی ژمێریارێكی یاسایی بۆ ووردكاری كردنی حسابكاری دوماهی.خۆئامادهكردن بۆ ههڵبژاردن.تهماشاكردنی دهست له كار كێشانهوهی نهقیب یان بریكارهكهی یان ههر ئهندامێكی ئهنجومهن یان لیژنهكانی سهندیكا.دامهزراندن و بهرێوهبردنی یانهكانی سهندیكا به گوێرهی یاسای بهرێوهبردنی كۆمهڵهكان.پێدانی ههندێ له دهسهلاتهكانی خۆی به نهقیب یا سهرۆكی لقهكانی سهندیكا له پارێزگاكاندا.سهرف كردنی خهرجییه پێویستییهكان.بڕیار به زۆرینهی دهنگی ئامادهبوان دهردهچێ، له كاتی یهكسان بوونی دهنگهكانیش بهو لایهنه دا دهلهنگێ كه نهقیبی تێدایه.ماددهی چواردهیهم:نهقیب ئهم دهسهڵاتانهی خوارهوه له ئهستۆ دهگرێ.یهكهم: نوێنهرایهتی كردنی سهندیكا له لای لایهنه دادوهری و كارگێری و سهندیكاكاندا و راستاندنی مامهڵه و بهڵگهنامهكانی تایبهت به سهندیكا، وه بۆی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی خۆی بدا به ههر یهكێ له ئهندامانی ئهنجومهن كه خۆی دهست نیشانی بكا.دووهم: سهرۆكایهتی كردنی كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتی و ئهنجوومهن.ماددهی پانزدهیهم:یهكهم: ئهگهر جێگای نهقیب به ههر هۆیهك چۆڵ بوو بریكارهكهی شوێنی دهگرێتهوه بۆ ئهو ماوهی كه باقی ماوه، ئهگهر پایهی بریكاریش چۆڵ بوو ئهوا سكرتێر شوێنی نهقیب دهگرێتهوه.دووهم: ئهگهر پایهی نهقیب و بریكارهكهی چۆڵ بوو ئهندامێك له ئهندامه ئهسلییهكان له رێگای ههڵبژاردنی نهێنیهوه شوێنی دهگرێتهوه، پێویسته ئهنجومهن دهستهی گشتی بانگهێشت بكات بۆ كۆبوونهوهیهكی نائاسایی له ماوهیهك كه له دوو مانگ تێپهر نهكا به مهبهستی ههڵبژاردنی نهقیب و بریكارهكهی بۆ ئهو ماوهیهی كه باقی ماوه به مهرجێك له شهش مانگ كهمتر نهبێ.بهشی چوارهمحوكمه بهرزهفتهكان (الاحكام الانضباطیه)ماددهی شانزدهیهم:یهكهم: لیژنهی بهرزهفتی له سهرۆك و دوو ئهندام پێك دێ، دهستهی گشتی له كۆبوونهوهی ئاسایی خۆیدا ههڵیان دهبژێرێ.دووهم: لیژنهی بهرزهفتی ئهو كێشانه سهیر دهكا كه له ئهنجومهنی سهندیكا وه بۆی ههواڵه دهكرێن له بابهت ئهو سهرپێچیانهوه كه پهیوهندیدارن به رهوشی پیشهییهوه لهو حاڵهتانهدا كه له تایبهتمهندیهتی لیژنهكانی بهرزهفتی وهزارهتی تهندروستیدا نین، وه بۆی ههیه یهكێ لهو سزایانهی خوارهوه بسهپێنێ:ئینزار.توبیخ.قهدهغه كردنی دهستدانه پیشه بۆ ماوهیهك كه له شهش مانگ تێنهپهرێت.له كاتی گهرانهوه (العود)، ئهگهر سهرپێچیهكی پیشهیی تری له ماوهی سێ ساڵی داهاتوودا له مێژووی سهپاندنی سزای یهكهمدا كرد، ماوهیهك دهست دانه پیشهی لێ قهدهغه دهكرێ كه له دوو ساڵ تێنهپهرێ.سێیهم: لیژنهی بهرزهفتی ئهو بنهمایانه پێرهو دهكا كه له یاسای بهرزهفتی كارمهندانی دهوڵهتدا هاتووه.بهشی پێنجهم(حوكمهكانی دارایی)ماددهی حهڤدهیهم:دارایی ئهنجومهن پێك هاتووه له:یهكهم: رهسمهكانی چوونه ناو سهندیكا و بهشداری كردنی ساڵانه.دووهم: بهخششهكانی حكومهتی ههرێم.سێیهم: پیتاك و قازانجی ئهو ئاههنگانهی كه سهندیكا دهیانگێرێ، ههروهها قازانجی چاپهمهنییهكان.چوارهم: ئهو بهخششانهی لایهنه رهسمییهكان و نیمچه رهسمییهكانهوه بڕیاری لهسهر دهدهن وه ئهو پیتاك و لهقهبهر كردنانهی كه لایهنهكانی تر پێشكهشیان دهكهن دوای رهزامهندی لایهنه تایبهتمهندهكان.ماددهی ههژدهیهم:كار به هیچ دهقێك ناكرێ كه لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا هاودژ بێت.ماددهی نۆزدهیهم: لهسهر وهزیره تایبهتمهندهكانه حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجی بكهن.ماددهی بیست:ئهم یاسایه له مێژووی بڵاوبونهوهی له رۆژنامهی رهسمیدا جێبهجێ دهكرێت. جوهر نامق سالم سهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانی كوردستانی عێراقهۆیه پێویستهكانبزاڤی ئازادیخوازی كورد كه پێشهوای نهمر (مستهفا بارزانی) رابهرایهتی دهكرد ئامانجهكانی ئهوهبوو كه گهلی كورد له كوردستانی عێراقدا به ههموو توێژه كۆمهڵایهتیهكانیهوه به مافهكانی خۆی بگات، لهبهر گرینگی سهندیكا پیشهییهكان و پێویستی دامهزراندنیان و بۆ بهرزكردنهوهی ئاستی پیشهیی له ههرێمدا، ههروهها بۆ رێكردن له تهك بهرهو پێش چوونی شارستانیهت و پتهو كردنی دهستكهوته رهواكانی پێویستی كرد یاسای سهندیكای خودان پیشه تهندروستییهكانی ههرێم دهربهێنرێ....
یاسای ژماره (11) ساڵی 1999 یاسای سهندیكای كیمیاگهرانی ههرێمی كوردستانی عێراق | 25
یاسای ژماره (11) ساڵی 1999 یاسای سهندیكای كیمیاگهرانی ههرێمی كوردستانی عێراق | 25
یاسای سهندیكای كیمیاگهرانی ههرێمی كوردستانی عێراقبه ناوی خوای بهخشندهو میهرهبان به ناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانی كوردستانی عێراقژماره بڕیار: 23مێژووی بڕیار: 8/11/1999بڕیارپشت بهو دهسهڵاتهی كه به پێی بڕگه (3)ی مادده (2) له یاسای ژماره (10)ی ساڵی 1997 پێمان دراوهو لهسهر ئهو بنهمایهی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له دانیشتنی رۆژی 4/11/1999 دا یاسا كاری كردووه، ئهم بریارهمان دهرهێنا. یاسای ژماره (11) ساڵی 1999 یاسای سهندیكای كیمیاگهرانی ههرێمی كوردستانی عێراقماددهی یهكهم:مهبهست لهم گوزارشتانهی خوارهوه ماناكانی تهنیشتیانن بۆ مهبهستی ئهم یاسایه:-ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق.سهندیكا: سهندیكای كیمیاگهران.دهستهی: دهستهی گشتی سهندیكا.ئهنجومهن: ئهنجومهنی سهندیكا.نهقیب: نهقیبی كیمیاگهران.بهشی یهكهم(دامهزراندن و ئامانجهكان)ماددهی دووهم:به پێی ئهم یاسایه سهندیكایهك بۆ كیمیاگهران دادهمهزرێندرێ و كهسایهتی مهعنهوی خۆی دهبێ و بارهگاكهشی له ههولێری پایتهختی ههرێم دهبێ و بۆی ههیه لقهكانی له ناوهندی پارێزگاكانی ههرێمدا بكاتهوه.دهستهیهكی ئامادهكار له (15) پانزده كهس پێك دێت به رهزامهندی لایهنه تایبهتمهندهكان تاكو ههڵبژاردنی گشتی دهكرێ.ماددهی سێیهم:سهندیكا ههوڵ دهدات له پێناو هێنانهدی ئهو ئامانجانهی خوارهوه:بهشداری كردن له پشتگیری كردنی حكومهتی ههرێم و سیستمی دیموكراتی و پاڵپشتی كردن و چهسپاندن و پهرهپێدانی فیدرالیزم.بهشداری كردن له راپهرینی پیشهسازی و كشتوكاڵی و ئاوهدانكاری و رۆشنبیری و زانستی به هاریكاری لهگهڵ لایهنه پسپۆرهكاندا.بهرزكردنهوهی ئاستی ئهندامانی سهندیكا له رووی كۆمهڵایهتی و رۆشنبیری و ئابوورییهوه، ههروهها داكۆكی كردن له مافهكانیان و چاودێری كردنی بهرژهوهندییهكانیان.رێكخستنی بنهماكانی دهست دانه پیشه.پهیوهندی پێكهێنان و هاریكاری كردن لهگهڵ دهستهو كۆمهڵه پیشهییهكانی تر له ناوهوه و دهرهوهی ههرێمدا.6-كۆشش كردن بۆ زامنكردنی دوارۆژی ئهندامان له كاتی نهخۆشی و پیری و بێ كاریدا.7-ههماههنگی لهگهڵ لایهنه پسپۆرهكاندا بۆ بوار رهخساندن له بهردهوام ئهندامانی سهندیكادا تا خوێندنی له ناوهوه و دهرهوه بیانگرێتهوه.بهشی دووهم(چوونه ناو سهندیكا و ئهندامییهتی)ماددهی چوارهم:ئهندام دهبێ ئهو مهرجانهی لێ بێته دی:یهكهم: هاووڵاتی ههرێم بێ و تیادا جێواربێ.دووهم: به تاوانێكی نا سیاسی یان كهتنێكی ئابرۆ بهر حوكم نهدرابێ.سێیهم: بروانامهی به كالۆریۆس یان هاوتای ئهوهی له كیمیادا به دهست هێنابێ و له بواری تهكنیكاری یان زانستی له سنووری پسپۆرییهكهیدا كاری كردبێ.ماددهی پێنجهم: یهكهم: چونه ناو سهندیكا به پێشكهشكردنی داواكارییهكی نووسراو دهبێ كه پێشكهش به نهقیب دهكرێ و بهڵگهنامهی پێویستیشی پێوه دهلكێندرێ.دووهم: داواكاری چوونه ناو سهندیكا له ماوهی پانزده رۆژ له مێژووی تۆماركردنیهوه دهخرێته بهردهمی ئهنجومهن، ئهنجومهنیش لهسهریهتی لهو ماوهیهدا بیبڕێنێتهوه، ئهگهر ئهو ماوهیه تێپهری و نهیبڕاندهوه، داواكارییهكه به قبوڵكراو دادهنرێ.سێیهم: ئهنجومهن بۆی ههیه داواكاری چوونه ناو سهندیكا به بریارێكیی هۆدار رهفز بكات، وه خودان داواكاریش بۆی ههیه له لای دادگای پێداچوونهوهی ههرێمدا له ماوهی (30) رۆژ له مێژووی ئاگاداربونیهوه تانهی لێ بدا و بڕیاری دادگاش بن بڕه.ماددهی شهشهم:یهكهم: رهسمی چوونه ناو سهندیكا سێ دیناره.دووهم: رهسمی بهشداری كردنی ساڵانه بیست دیناره و له ماوهیهك دهدرێ كه له مانگی شوباتی ههموو ساڵێك تێناپهرێ، ئهگهر ئهندام له كاتی دیاریكراو رهسمی دواكهوت (50%) له رهسمی بهشداریكردنی ساڵانه جهزا دهكرێ و ئهگهر دوو ساڵی یهك له دوای یهك بهبێ عوزری رهوا له دانی رهسمی بهشداریكردن دواكهوت ناوی له تۆماری ئهندامان وهدهردهنرێ.بهشی سێیهم(پێكهاتهكان)ماددهی حهوتهم:سهندیكا له مانه پێك دێ:دهستهی گشتی.ئهنجومهنی سهندیكا.لیژنهی بهرزهفتی (الانضباط).لقهكانی سهندیكا له پارێزگاكان.ماددهی ههشتهم:دهستهی گشتی له ههموو ئهو ئهندامانه پێك دێ كه پابهندیهكانی خۆیان به گوێرهی ئهم یاسایه جێبهجێ كردووهو به باڵاترین دهسهڵات دادهنرێ له سهندیكادا، ههر به سێ ساڵ جارێك له نێوان مانگی كانوونی دووهمدا به بڕیاری ئهنجومهن و بانگێشتی نهقیب كۆبونهوهیهكی ئاسایی له بارهگاكهیدا ئهنجام دهدات، بۆ ههڵبژاردنی نهقیب و ههشت ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگ بۆ پڕكردنهوهی ئهندامیهتی ئهنجومهن و ئهندامانی لیژنهی بهرزهفتی (الانضباط) راددهی یاسایی (نیساب)یش به دوو لهسهر سێی ئهندامانی دهستهی گشتی تهواو دهبێ، وه له كاتی تهواو نهبوونی (نیساب) ههڵبژاردن پانزده رۆژ دوای كۆبونهوهی یهكهم له ههمان كات و شوێندا ئهنجام دهدرێ و (نیساب)یش به ئامادهبوونی سێیهكی ئهندامان بهتهواو دادهندرێ، به پێچهوانهوهش ئهنجومهن بۆ خولێكی تریش به بهردهوام دادهنرێ له كارهكانیدا.ماددهی نۆیهم:دهستهی گشتی ئهم دهسهڵاتانهی خوارهوه ئهنجام دهدات: یهكهم: راستاندنی بودجه و حسابكاری دوماهی.دووهم: گفتوگۆ كردن و بڕیاردان لهسهر راپۆرتی ئهنجوومهن.سێیهم: چاوپیاخشاندنی ئهو پێشنیارانهی كه له بارهی ههمواركردنی یاسایی سهندیكاوه پێشكهش دهكرێن.چوارهم: بڕیاردان لهسهر پێرهوی ناوخۆ و ههمواركردنی. ماددهی دهیهم:یهكهم: دهكرێ دهستهی گشتی بانگهێشتی كۆبونهوهی نائاسایی بكرێ له یهكێك لهم دوو حاڵهتانهی خوارهوهدا:به بڕیارێكی هۆدار كه زۆرینهی ئهندامانی ئهنجومهن دهیدهن.به داواكارییهكی نووسراوی هۆدار كه سێ یهكی ئهندامانی دهستهی گشتی پێشكهش به ئهنجومهنی دهكهن، ئهنجومهن لهسهریهتی بانگهێشتنامه دهربهێنێ و كاتی كۆبونهوه له نێوان پانزده رۆژ له مێژووی گهیشتنی داواكارییهكهوه دیاری بكات.دووهم: نابێ له كۆبوونهوه نائاساییهكانی دهستهی گشتیدا باس له هیچ كارێك بكرێ غهیری ئهو كارانه نهبن كه له بهرنامهی كاردا جێگیر كراون و له كاتی كۆبوونهوه له پێناویاندا.ماددهی یانزده:یهكهم: نابێ ئهندام بهشداری له كۆبونهوهكانی دهستهی گشتی دا بكات ئهگهر لهلانی بهرزهفتكارییهوه (الانضباط) دهستدانه پیشهی لێ قهدهغه كرابێ.دووهم: برَیار له كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتییهوه به زۆرینهی دهنگ دهردهچێ و له كاتی یهكسان بوونیشدا بهو لایهنه دا دهلهنگێ كه نهقیبی لهگهڵدایه.ماددهی دوانزده:ئهنجومهنی سهندیكا پێك دێ له:نهقیب: مهرجه ماوهی دهستدانه پیشهكهی له ده ساڵ كهمتر نهبێ.ههشت ئهندام به بریكاری نهقیب و سكرتێریشهوه: له وانه بن كه ئهو ماوهیهی له دهست دانه پیشهكهیان قهتاندویانه له حهوت ساڵ كهمتر نهبێ.ماددهی سێزدهیهم:یهكهم: ئهنجومهن له نێوان ئهندامهكانیدا به ههڵبژاردنی نهێنی بریكاری سهرۆك و سكرتێرێك ههڵدهبژێرێدووهم: ئهنجومهن مانگی یهك جار دانیشتنه ئاساییهكانی خۆی دهكا ههروهها بۆی ههیه دانیشتنی نائاساییش لهسهر بانگهێشتی نهقیب یان به داواكاری سێیهكی ئهندامان ئهنجام بدات.ماددهی چوارده:یهكهم: راددهی یاسایی (نیساب) له ئهنجومهندا به ئامادهبوونی زۆربهی ئهندامان تهواو دهبێ و بڕیارهكان به زۆرینهی دهنگی ئامادهبوان دهردهچێ، وه له كاتی یهكسان بوونی دهنگهكانیش بهو لایهنه دا دهلهنگێ كه نهقیبی لهگهڵدایه. دووهم: ئهگهر به ههر هۆیهكهوه شوێنی نهقیب چۆڵ بوو جێگرهكهی شوێنی دهگرێتهوه یان سكرتێر ئهگهر شوێنی نهقیب چۆڵ بوو ئهویش ئهوهنده ماوهیهی كه باقی ماوه.سێیهم: ئهگهر به ههر هۆیهكهوه شوێنی یهكێك له پایهكانی ئهنجومهن چۆڵ بوو، ئهندامێك له نێوان ئهندامه یهدهگهكان شوینی دهگرێتهوه.چوارهم: ئهگهر پایهی پترله ئهندامێكی ئهنجومهن چۆڵ بوو، ئهنجوومهن لهسهریهتی له ماوهی دوو مانگدا بانگهێشتی دهستهی گشتی بكا بۆ ههڵبژاردنی ئهوانهی شوێنی ئهم پایانه پردهكهنهوه بۆ ئهوهنده ماوهیهی كه باقی ماوهتهوه، ئهویش به ههمان رێگا لهم یاسایهدا دیاری كراوه.ماددهی پانزدهیهم:ئهنجوومهن ئهم پسپۆریاتیانهی خوارهوه ئهنجام دهدا:كاركردن له پێناو هێنانهدی مهبهستهكانی سهندیكا.پێشنیار پێشكهش كردن به دهستهی گشتی دهربارهی ههمواركردنی یاسای سهندیكا.جێبهجێكرددنی بڕیارهكانی دهستهی گشتی.كارمهند دامهزراندن له سهندیكادا و دیاری كردنی كرێكانیان.سهیر كردنی داواكارییهكانی هاتنه ناو سهندیكا و رهزامهندی لهسهر كردنی.دیاری كردنی ئهوهی نوێنهرایهتی سهندیكا دهكا له لیژنه رهسمییهكاندا.ههواڵه كردنی ئهو كێشهو شكایهتانهی كه بۆی دێن بۆ لیژنهی بهرزهفتی (الانضباط).تێروانین له دهست لهكار كێشانهوهی نهقیب یان جێگرهكهی یان ههر ئهندامێكی ئهنجومهن.دامهزراندنی لقهكانی سهندیكا له پارێزگاكاندا.پێكهێنانی لیژنه لاوهكییهكان بۆ ئهنجامدانی مهبهستهكانی سهندیكا.ئامادهكردنی بودجهی ساڵانهو دامهزراندنی ووردكار (مدقق)ێكی ژمێریاری بۆ ووردكاری كردنی حسابكاری دوماهی.رێكخستنی كاغهزهكانی ههڵبژاردن و بهڵگهنامهكانی ترو، سهرپهرشتی كردنی ههڵبژاردن.بڕیاردان بۆ خودان كردنی ماڵ و عهقار و قبوڵكردنی خهڵات و پێ بهخشین به رهزامهندی لایهنه پسپۆرهكان.دامهزراندنی بهرێوه بردنی یانهكان به پێی یاساى كۆمهڵهكان.ئامادهكردنی پێرهوی ناوخۆی سهندیكا.دووهم: ئهنجومهن بۆی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی به لیژنهكانی لقهكان بسپێرێ.ماددهی شانزدهیهم: نهقیب ئهم دهسهڵاتانهی خوارهوهی ههیه:سهرۆكایهتی كردنی كۆبونهوهكانی دهستهی گشتی و ئونجومهنی سهندیكا.نوێنهرایهتی كردنی سهندیكا له لای دهزگا دادوهری وكارگێرییهكان و دهسته رهسمی و نیمچه رهسمییهكان و راستاندنی مامهڵهكان و بهڵگهنامه تایبهتكان به سهندیكاوه، وه بۆی ههیه ههندێك له دهسهڵاتهكانی بدا به ههر یهكێك له ئهندامانی ئهنجوومهن كه خۆی دیاری بكا.پشتگیری كردنی توانای دارایی ئهندامانی سهندیكا بۆ مهبهستی كهفالهت.ماددهی حهڤده:ئهندامانی ئهنجوومهن به دهست له كاركێشراوه دادهنرێ ئهگهر له سێ دانیشتنی یهك له دوای یهك یان پێنج دانیشتنی پچر پچڕ له ماوهی ساڵێكدا بهبێ عوزری رهوا ئاماده نهبوو.ماددهی ههژدهیهم:لیژنهی بهرزهفتی (الانضباط) له سێ ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگ پێك دێ و كاری ئهوه تهماشای ئهو شكاتانه بكا كه ئهنجومهن بۆی رهوانه دهكا، وه ئهو بنهمایانه رهچاو دهكا كه له یاسای بهرزهفتی كارمهندانی دهوڵهتدا هاتوون.ماددهی نۆزدهیهم: لیژنهی بهرزهفتی بۆی ههیه ئهم سزایانهی خوارهوه دهربهێنێ:وریا كردنهوه.ئینزار.قهدهغه كردن بۆ ماوهیهك كه له شهش مانگ تێنهپهرێ، وه ئهو قهدهغه كردنهش دهربارهی كارمهند و كرێكاری فهرمانگه لهسهركاركردنه له دوای كاتهكانی دهوامی رهسمی فهرمانگهكهش به بڕیارهكه ئاگادار دهكرێ.ماددهی بیست:دهكرێ له ماوهی سی رۆژ له مێژووی ئاگادار كردن به بڕیارهكه له دادگای پێداچوونهوهی ههرێمدا تانه له بڕیارهكانی لیژنهی بهرزهفتی (الانضباط) بدرێ و بڕیاری دادگاش بن بڕه.ماددهی بیست و یهك:به دهنگدانی نهێنی لیژنهی لق له لایهن ئهندامانهوه ههڵدهبژێردرێ.لیژنهی لق له سهرۆك و دوو ئهندامی ئهسڵی و ئهندامێكی یهدهگ پێك دێ.بهشی چوارهم(دارایی سهندیكا)ماددهی بیست و دوو:دارایی سهندیكا پێك دێ له:رهسمهكانی چوونه ناو سهندیكا و رهسمی بهشداربوونی ساڵانه.ئهو پێبهخشینانهی له لایهنه رهسمی و نارهسمییهكانهوه پێشكهشی دهكرێن.ئهو پیتاك و خهڵاتانهی له لایهن ئهندامان و غهیری ئهوان به رهزامهندی لایهنه پسپۆرهكان پێشكهش دهكرێن.قازانجی ئهو ئاههنگانهی لهبۆ سوودی سهندیكا دهگێردرێن.قازانجی ئهو پرۆژانهی كه سهندیكا دهیهوێ دایان بمهزرێنێ یان ئهنجامیان بدا.قازانجی چاپهمهنییهكانی سهندیكا.ئهو رهسمانهی ئهنجومهنی سهندیكا له ئهنجامی كاری ناوبژیوانیدا بڕیاری لهسهر دهدات.پشتگیری كردنی توانای دارایی ئهندامانی سهندیكا و شایهتنامهكانی ئهنجوومهن دهریان دهچوێنێ.رهسمی پشتگیری كردنی گرێ بهندی نێوان ئهندامانی سهندیكا و خودان كارهكان.بهشی پێنجهم(حوكمهكانی دوماهی)ماددهی بیست و سێ:كار به هیچ دهقێك ناكرێ كه لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایه هاودژ بێت.ماددهی بیست و چوار: لهسهر وهزیره تایبهتمهندهكانه حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجی بكهن.ماددهی بیست و پێنج:ئهم یاسایه له مێژووی بڵاوبونهوهیهوه له رۆژنامهی رهسمیدا جێبهجی دهكرێت. جوهر نامق سالم سهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانی كوردستانی عێراقهۆیه پێویستهكانبۆ پیادهكردنی كار و كۆششهكانی كیمیا گهران وهك باقی توێژهكانی گهلی كوردستانو ئاراسته كردنیان بۆ بهشداری كردن له ئاوهدانكردنهوه و بنیادنان و گهشه كردنی كوردستان له بوارهكانی زانستی و ئاوهدانكاری و كشتوكاڵی و پیشهسازییدا، كه ئامانجێكه له ئامانجهكانی بزاڤی ئازادیخوازی كورد، كه مستهفا بارزانی نهمر رابهرایهتی كرد له ئازادی و دیموكراسی و فیدرالیزم، بۆ پتهوكردنی ئهم دهسته كهوتانهو چاودێری كردنی بهرژهوهندی ئهندامانی سهندیكا ئهم یاسایه دهرهێنرا....
یاسای ژماره (11)ی ساڵی2012 یاسای سندوقی كۆمهك بۆ تووشبوانی شێرپهنجه له ههرێمی كوردستان ـ عێراق | 10
یاسای ژماره (11)ی ساڵی2012 یاسای سندوقی كۆمهك بۆ تووشبوانی شێرپهنجه له ههرێمی كوردستان ـ عێراق | 10
بهناوی خودای بهخشندهو میهرهبانبهناوی گهلهوهپهرلهمانی كوردستان ـ عێراقپاڵپشت به حوكمهكانی بڕگهی (1) له ماددهی (56)ی یاسای ژماره (1)ی ساڵی 1992ی ههموار كراو و، به گوێرهی ئهوهی ئهنجومهنی وهزیران خستییه روو، پهرلهمانی كوردستان ـ عێراق له دانیشتنی ئاسایی خۆی ژماره (12)دا كه رۆژی 15/10/2012 گرێ درا، بڕیاری دهركردنی ئهم یاسایهی دا: یاسای ژماره (11)ی ساڵی2012 یاسای سندوقی كۆمهك بۆ تووشبوانی شێرپهنجه له ههرێمی كوردستان ـ عێراقماددهی یهكهم:سندوقێك پێك دێت بهناوی (سندوقی كۆمهك بۆ تووشبوانی شێرپهنجه)، خاوهنی كهسایهتی مهعنهوییهو له ڕووی دارایی وكارگێرییهوه سهربهخۆ دهبێت و به وهزارهتی تهندروستیهوه دهبهسترێتهوه.ماددهی دووهم:ئامانجی سندوق بهدیهێنانی ئهمانهی خوارهوهیه:سندوق به ههماههنگی لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكان كار دهكات بۆ دابینكردنی باشترین ڕێگهی چارهسهری و ڕێكارهكانی خۆپاراستنی هاووڵاتیانی كوردستان ئهوانهی تووشی نهخۆشیهكانی شێرپهنجه هاتوون، كه پێویستیان به پشتگیریهكی چڕ ههیه بۆ دابینكردنی پێداویستی چارهسهری و داودهرمان و ئامێری پزیشكی له بنكهی پسپۆڕ بۆ چارهسهركردن له ناوهوهو دهرهوهی ههرێمدا.ماددهی سێیهم: سندوق ئهم ئهركانهی خوارهوه له ئهستۆ دهگرێت:یهكهم: دیاری كردنی نهخشه رێگهی سیاسهتی گشتی كهوا سندوق له سهری دهڕوات و بڕیاردانی ئهو پلانانهی كه بهڕێوهچوونی كاری تێدا كۆنترۆڵ دهكات.دووهم: هاوكاری كردن لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكان له دامهزراندن و پهرهپێدانی بنكهكانی تایبهت به چارهسهركردنی تووشبوانی شێرپهنجه.سێیهم: خاوهندارێتی كردن و پاراستنی سامانی گواستراوه و نهگواستراوه و بهكارهێنانیان بهگوێرهی یاسا كار پێكراوهكان.چوارهم: پاڵپشتی كردنی توێژینهوهو بهدهستهێنانی داتاو ئاماری پێویست له لایهنه پهیوهندیدارهكان به مهبهستی بهدیهێنانی ئامانجهكانی سندوق.پێنجهم: سندوق مافی پهنا بردنه بهر دادگای ههیه لهو مافانهی كه هی خۆیهتی و لهو ئهركانهی كه له سهرێتی.شهشهم: دانانی پێڕهوێكی ناوهخۆ بۆ بهرێوهبردنی كاروباری سندوق.حهوتهم: دانانی پلانی بهردهوام بوون و گهشهپێدانی وهبهرهێنان و سهرچاوهكانی داهاتی سندوق.ماددهی چوارهم: سهرچاوهكانی داهاتی سندوق لهمانهی خوارهوه پێكدێت:یهكهم: ئهو پارهیهی كه حكومهتی ههرێم ساڵانه له بودجهی گشتی ههرێم تهرخانی دهكات.دووهم: بهشی سندوق له تهرخانكراوهكانی وهزارهتی تهندروستی.سێیهم: زێدهكردنی رێژهی (5%) لهو باج و ڕسوماتانهی كه دهخرێنه سهر شتومهك و بهرههمی زیان بهخش به تهندروستی، چ هاورده بن یان دروستكراوی خۆماڵی و، بۆ بهرژهوهندی سندوق وهردهگیرێت.چوارهم: بژاردهی (غرامه) وهرگیراو بهپێی یاسای قهدهغهكردنی جگهره كێشان.پێنجهم: ڕێژهی (50%) لهو بژاردانهی كه له شتومهك و خۆراكی سهرپێچیكار بۆ مهرجه تهندروستیهكان وهردهگیرێن.شهشهم: ڕێژهی (25%) لهو بژاردانهی كه بهپێی یاسای چاودێری تهندروستی وهردهگیرێن.حهوتهم: پیتاك و كۆمهك و بهخشین له دوای رهزامهندی ئهنجوومهنی وهزیران، گهر له دهرهوهی ههرێم بێـت.ههشتهم: داهاتی چالاكیهكانی سندوق.نۆیهم: أ- زێدهكردنی ڕێژهی (5%) بۆ ڕهسمی تۆماركردنی ههموو جۆره ئۆتومبیلێك و گواستنهوهی خاوهندارێتی و نوێ كردنهوهی ساڵانهیی (سنویه) و، بۆ مهبهستی سندوق وهردهگیرێت.ب- ڕێژهی (5%) لهو بژاردانهی له سهرپێچییهكانی هاتووچۆ وهردهگیرێن.ماددهی پێنجهم: یهكهم: ئهنجومهنێكی بهڕێوهبردن بهناوی ( ئهنجوومهنی بهرێوهبردنی سندوق) لهمانهی خوارهوه پێك دێت: 1ـ بهرێوهبهری ههر یهك له سهنتهرهكانی چارهسهری شێرپهنجه له پارێزگاكانی ههرێمدا.2ـ نوێنهری وهزارهتی تهندروستی.3ـ نوێنهری وهزارهتی دارایی. 4ـ شارهزایهك و راوێژكارێك لهوانهی پسپۆرن له ناوهوهو دهرهوهی وهزارهتی تهندروستی.دووهم: سهرۆك له نێوان ئهندامانی ئهنجومهن به ههڵبژاردن دادهنرێت، ماوهكهی چوار ساڵ دهبێت و دهكرێت بۆ یهك جار نوێ بكرێتهوه.ماددهی شهشهم: یهكهم: ئهنجومهن لانی كهم مانگی یهك جار كۆدهبێتهوهو له كاتی پێویست به بانگهێشتی سهرۆكی ئهنجومهن كۆبوونهوه ئهنجام دهدات.دووهم: كۆبوونهوهی ئهنجوومهن به ئامادهبوونی زۆرینهی ئهندامان ئهنجام دهدرێت، بڕیاریش بهدهنگی زۆرینهی ئامادهبووان دهبێت و گفتوگۆو بڕیارهكانی ئهنجومهن له تۆمارێكی تایبهت دهنووسرێتهوه.سێیهم: پێویسته ئهنجوومهنی بهرێوهبردن راپۆرته خوولییهكانی خۆی دهربارهی چالاكییهكانی سندوق بخاته بهردهم وهزیری تهندروستی.چوارهم: ئهنجومهن بۆی ههیه پشت ببهستێت بهوهی به گونجاوی دهزانێت بۆ وهرگرتنی ڕای و مافی ئامادهبوونی ههبێت له كۆبوونهوهكانی ئهنجومهن بهبێ ئهوهی مافی دهنگدانی ههبێت.پێنجهم: وهزیر بهدواداچوونی ئاستی پابهندبوونی سندوق به حوكمهكانی ئهم یاسایه، له ئهستۆ دهگرێت، گهر بۆی دهركهوت هاودژیهك لهكارو بڕیارهكانی سندوق لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا ههیه، یان سندوق ئامانجهكانی بهشێوهیهكی كارامهو كاریگهر جێبهجێ نهكردووه، ئهوا بۆی ههیه لهسهر ئهوه تانه بگرێت، وه له حاڵهتی سووربوونی ئهنجوومهن له سهر ڕای خۆی، ئهوا وهزیر بابهتهكه، له ماوهی (7) ڕۆژ له رێكهوتی تانهكهدا، بۆ ئهنجومهنی وهزیران بهرز دهكاتهوه، و پێویسته ئهنجومهنی وهزیرانیش، له ماوهی (15) رۆژدا، بڕیاری پێویست لهم بارهیهوه وهربگرێت.ماددهی حهوتهم: یهكهم: سندوق بهڕێوهبهرێكی جێبهجێكاری دهبێت كه له لایهن ئهنجوومهنی بهڕێوهبردنهوه دادهمهزرێت، و له لایهن ژمارهیهك فهرمانبهر، كه وهزارهتی تهندروستی تهنسیبیان دهكات، یاریدهدهری دهكرێت وبارهگاكهشی له ههولێر پایتهختی ههرێم دهبێت.دووهم: لادان یان دهركردنی بهڕێوهبهری جێبهجێكار به بڕیاری زۆرینهی ئهندامانی ئهنجوومهنی بهڕێوهبردنی سندوقهوه دهبێت.ماددهی ههشتهم: له سهر وهزیری تهندروستیه رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربكات.ماددهی نۆیهم:له سهر ئهنجوومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندیدارهكانه حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.ماددهی دهیهم:ئهم یاسایه له رێكهوتی بڵاوكردنهوهی له رۆژنامهی فهرمیی (وهقایعی كوردستان)هوه، جێبهجێ دهكرێت. د.ارسلان بایز اسماعیلسەرۆکی پەرلەمانی کوردستان -عێراق هۆیه پێویستكارهكانی دهرچوواندنی ئهم یاسایه لهبهر زۆربوونی ژمارهی تووشبووان به نهخۆشی شێرپهنجه له ههرێمی كوردستاندا، و به لهبهر چاوگرتنی تێچوونه زۆرهكانی چارهسهری ئهم نهخۆشییه، و بێ توانایی له ئهستۆگرتنی ئهم تێچوونانه له لایهن تووشبوانهوه، بۆیه ئهم یاسایه دهرچووێندرا....
یاسای ژماره (15)ی ساڵی 2000 یاسای پلهداركردنه وهزیفيیهكانی دهرچوانی كۆلیجی زانستهكان (بهشی كیمیا و بایۆلۆجی)ی ههرێمی كوردستانی عێراق | 9
یاسای ژماره (15)ی ساڵی 2000 یاسای پلهداركردنه وهزیفيیهكانی دهرچوانی كۆلیجی زانستهكان (بهشی كیمیا و بایۆلۆجی)ی ههرێمی كوردستانی عێراق | 9
یاسای پلهداركردنه وهزیفییهكانی دهرچوانی كۆلیجی زانستهكان(بهشی كیمیا و بایۆلۆجی)ی ههرێمی كوردستانی عێراقبهناوی خوای گەورە و میهرهبانبهناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستانی عێراقژمارهی بڕيار: 31مێژووی بڕیار: 12/12/2000 "بڕیار" پشت به حوكمهكانی بڕگه (1) له ماددەی (56) و ماددهی (53)ی یاسای ژماره (1)ی ههمواركراوی ساڵی 1992 و لهسهر داواكاریی وهزیری پەروەردە وئەو ياساكارييەش كە ئەنجومەنی نيشتمانيی كوردستانی عێراق لە دانيشتنی ژمارە (٢١)يدا لە رۆژی (١١/١٢/٢٠٠٠) دا كردوويەتی و، ئهو دهسهڵاتهی كه بە پێی بڕگه (3)ی یاسای ژماره (10)ی ساڵی 1997 پێمان دراوە بڕیاری دهرهێنانی ئهم یاسایهمان دا:یاسای ژماره (15)ی ساڵی 2000 یاسای پلهداركردنه وهزیفيیهكانی دهرچوانی كۆلیجی زانستهكان (بهشی كیمیا و بایۆلۆجی)ی ههرێمی كوردستانی عێراقماددهی یهكهم:دهرچووی كۆلێجی زانستهكان (بهشی كیمیا و بایۆلۆجی) له تاقیگه سهرهكییهكانی نهخۆشخانهكانی پارێزگاكاندا به پێی پێداویستی دهزگا تهندروستییهكان دادمهزرێ و، بۆ ماوهی یهك ساڵ له ژێر مهشقدا دهبێ.ماددهی دووهم:وهزارهتی تهندروستی ئهو مهشق كردووانه، دوای تهواوكردنی ماوهی مهشق، بهسهر مهركهزه تهندروستییهكانی دهرهوهی مهڵبهندی پارێزگاكانی ههرێمدا، به پێی پێداویست دابهشی دهكا و تا دوو ساڵ دهمێننهوه.ماددهی سێیهم:ئهوانه له ماوهی پلهداركردنهكهدا، رێگایان پێ نادرێ كه دوای دهوامی رهسمی ئیختیصاصاتی خۆیان له تاقیگه تایبهتییهكاندا پیاده بكهن، ماوهی پلهداركردنهكهشی (پێنج) ساڵه بۆ ئهوانهی كه خولی تاقیگهییهكه تهواو دهكهن، بهڵام بۆ ئهوانهی كه ناچنه خولهكهوه ماوهكه دهبێته (ده) ساڵ و لهم بارهیاندا لیژنهی هونهریی وهزارهت، لهرووی نهزهری و عهمهلیشهوه ههڵیاندهسهنگێنێ.ماددهی چوارهم:ئهوهی پلهداركردنهكه دهیگرێتهوه دهرماڵهی دنهدانی له پاداشتی دووریی جێگای ئیشهكانیان بۆ دهبڕدرێتهوه، بهم جۆرهی خوارهوه:1/جێگهی (أ) سهد دینار.2/جێگهی(ب) سهدو بیست و پێنج دینار.3/جێگهی (ج) سهدو پهنجا دینار.ماددهی پێنجهم:وهزیری تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی پێویسته ئهو جێگایانه دیار بكا كه ماددهی چوارهم دهیانگرێتهوه.ماددهی شهشهم:وهزیری تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی بۆی ههیه بههاوتهگبیری لهگهڵ وهزارهتی دارایی و ئابووری پێكهوه رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكردنی وه كارخستنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربهێنێ.ماددهی حهوتهم:پێویسته ئهنجومهنی وهزیران حوكمهكانی ئهم یاسایه بخاته كار.ماددهی ههشتهم:ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت، كاری پێ ناكرێ.ماددهی نۆیهم:ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له وهقایعی كوردستاندا، دهخرێته كار. د.رۆژ نوری شاوهیسسهرۆكی ئهنجومهنی نیشمانیی كوردستانی عێراق...
یاسای ژماره (16)ی ساڵی 2001 یاسای پزیشكی دادگوزاریی ههرێمی كوردستانی عێراق | 34
یاسای ژماره (16)ی ساڵی 2001 یاسای پزیشكی دادگوزاریی ههرێمی كوردستانی عێراق | 34
به ناوی خوای بهخشنده و میهرهبانبه ناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانی كوردستانی عێراقژماره دهرهێنان: 16 رۆژی دهرهێنان 26/10/2001 پشت به حوكمهكانی بڕگهی (1)ی ماددهی (56) و ماددهی (53) له یاسای ژماره (1)ی ههمواركراوی ساڵی (1992) و، لهسهر داوای وەزیری تەندروستی و کاروباریی کۆمەڵایەتی و رەزامەندی ئهنجومهنی وهزیران، ئهو یاساكارییهش كه ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له دانیشتنی ئاسایی ژماره (11)ی رۆژی (25/10/2001)یدا ئهنجامی داوه و، به پێی ئهو دهسهڵاتهش كه بڕگه (3) یاسای ژماره (10) ی ساڵی 1997 پێمانی داوه، بڕیاری دهرهێنانی ئهم یاسایهی خوارهوهمان دا.یاسای ژماره (16)ی ساڵی 2001 یاسای پزیشكی دادگوزاریی ههرێمی كوردستانی عێراقماددهی یهكهم:مهبهست لهم دهستهواژانهی خوارهوه ماناكانی بهرامبهریانه:1-ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق.2-وهزارهت: وهزارهتی تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی ههرێم.3-وهزیر: وهزیری تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی ههرێم.4-پهیمانگا: پهیمانگای پزیشكی دادگوزاری.دهروازهی یهكهمئامانجهكان و بنچینهكانماددهی دووهم:ائامانجی ئهم یاسایه ئهوهیه كه ئیش و كاری پزیشكی دادگوزاری له ههرێمدا رێك بخات و سهویەی كارامهیی كامهندهكانی بهرز بكاتهوه و كار و پیشهیان بهرهو چاكتر ببات به مهبهستی یاریدەدانی دادگوزاری.ماددهی سێیهم:ئامانجهكانی ئهم یاسایه لهمانهی خوارهوه دێته دی:یهكهم: یهكخستنی شێوازی ئیش و كاری تیمارگهی دادگوزاری له ههرێمداو سهرپهرشتی بهكار خستنی.دووهم: ئامادهكرن و پێشكهش كردنی شارهزایی زانستی و هونهری بۆ دادگاكان و لایهنی لێ پێچانهوهی پێوهندیدار.سێیهم: مهشق پێ كردن و راهێنانی كادیره پزیشكی و تهندروستی و هونهریهكان.چوارهم: ئامادهكردنی ئهو دیراسهتانهی كه پێوهندییان به پزیشكی دادگوزاریهوه ههیه.پێنجهم: بهجێ هێنانی لیكدانهوه و شیكاری ئاماریی زهبرهكانی (وقعات) پزیشكی دادگوزاری.دهروازهی دووهمپێكهاتهكانی پزیشكی دادگوزاریماددهی چوارهم:به پێی ئهم یاسایه (پهیمانگای پزیشكی دادگوزاری) دادهمهزرێ و بارهگاكهی له ههولێر دهبێ و به وهزارهتهوه دهبهسترێ.ماددهی پێنجهم:پێكهاتهكانی پزیشكی دادگوزاری ئهمانهن:یهكهم: پهیمانگای پزیشكی دادگوزاری، لهمانه پێك دێت:أ-ئهنجومهنی پهیمانگا.ب-بهشهكانی پهیمانگاكه.دووهم: تیمارگه دادگوزارییهكانی موڵگهی پارێزگاكان، ئهمانه له رووی ئیدارییهوه به دایهره تهندروستییهكانی پارێزگاكهوه دهبهسترێن، بهڵام له رووی هونهرییهوه به پهیمانگاوه دهبهسترێن.ماددهی شهشهم:لهو پارێزگایانهدا كه زانكۆیان تێدا ههیه، وهزیر بۆی ههیه تیمارگه دادگوزارییهكان له كاتی پێویستیدا بكات به پهیمانگای پزیشكی دادگوزاری به پلهی مودیرییهت.ماددهی حهوتهم:یهكهم: ئهنجومهنی پهیمانگا له مانه پێك دههێنرێ:1-بهڕێوهبهری پهیمانگا- سهرۆكی ئهنجومهنهكهیه.2-نوێنهرێكی وهزارهتی پێشمهرگه، وهزیری پێشمهرگه، له ناو پزیشكه سهربازیهكاندا ههڵی دهبژێرێ- بە ئهندام.3-نوێنهرێكی وهزارهتی ناوخۆ، وهزیری ناوخۆ له ناو ئهفسهرهكانی پۆلیسدا ههڵی دهبژێرێ و روتبهكهی له (مقدم) كهمتر نهبێ و بڕوانامهی بهكاۆریۆسی له یاسادا ههبێ ، یان فرمانبهرێكی حقوقی خاوهن شارهزایی و ئهزموون بێت له وهزارهتی ناوخۆ- به ئهندام.4-نوێنهرێكی ئهنجومهنی فێركردنی باڵا و لێكۆڵینهوهی زانستی لەههرێم، ئهنجومهن له ناو مامۆستایانی ماددهی پزیشكی دادگوزاریی زانكۆكانی ههرێمدا دایدهنێ- به ئهندام5-دادوهرێك كه له پلهی دووهم كهمتر نهبێ، وهزیری داد دایدهنێ- به ئهندام.6-موددهعییهكی گشتی كه له پلهی دووهم كهمتر نهبێ، وهزارهتی داد دیدهنێ- به ئهندام.7-سهرۆكانی بهشهكانی پهیمانگای پزیشكی دادگوزاری- دهبنه ئهندام. 8-سێ پزیشكی دادگوزاری، وهزیر دایانندهنێ- ئه ئهندام.9-پزیشكێكی پسپۆر، بۆ ماوهی دوو ساڵ- کە یارای تازهكردنهوهشە- وهزیر دایدهنێ- به ئهندام.دووهم: ئهنجومهنی پهیمانگاكه، ههر سێ مانگ جارێك كۆدهبێتهوه.سهرۆكی ئهنجومهنیش بۆی ههیه، كهی پێویست بێت بانگێشتی بكات بۆ كۆبوونهوه، نیصابیش به ئامادهبوونی دوو له سێی ئهندامانی ئهنجومهن دێته جێ و بڕیارهكانیش به زۆرینهی دهنگی ئامادهبووان دهردهچێ وئهگهر دهنگهكانیش هاوتابوون ئهوه، لهو بارهدا دهنگی سهرۆك بۆ كام تایان بووبێ، هی ئهوه. سێیهم: ئهنجومهن بۆی ههیه ههر كهسێكی شارهزا و پسپۆر، به باشی بزانێ، بانگی بكات بۆ كۆبوونهوهكه، بهڵام مافی دهنگدانیان نابێت.ماددهی ههشتهم:ئهنجومهنی پەیمانگا ئهو ئیش و كارانه دهگرێته ئهستۆ:یهكهم: ئامادهكردنی پلانی ساڵانهی پهیمانگهی دادگوزارهی ههرێم و بهدواداچوونی بهكارخستنی.دووهم: ئامادهكردنی بوجهی ساڵانه و حیسابكاری كۆتایی پهیمانگاكه و هی تیمارگهكانی.سێیهم: لهناو ئهندامهكانی خۆیدا لیژنهیهك له (3) سێ پزیشكی دادگوزاری پێك دههێنێ له وانهی كه هێشتا لهو وهزیفهدان، بۆ ئهوهی سهیری ئهو نارهزاییانه بكات كه دهربارهی راپۆرتهكانی پزیشكی دادگوزاری پێشكهش دهكرێن.چوارهم: ههر پێشنیارێكی به باشی بزانی بۆ بهرنامهی پزیشكی دادگوزاری و خوێندنی باڵای پسپۆری بۆ پزیشكانی دادگوزاری، پێشكهشی دهكات.پێنجهم: كردنهوهی خولی مهشق ئیقرارا دهكات بۆ خاوهن پیشه پزیشكی و تهندروستی و هونهرییهكان له پزیشكیی دادگوزاریدا.شهشهم: رادهسپێرێ كه ئیجازهی خوێندن بدرێت به كارمهندانی تیمارگهی دادگوزاری یان ئیفاد بكرێ.حهوتهم: رادهسپێرێ كه پاداشت بدرێ به كارمهندانی تیمارگهی دادگوزاری وهك دنهدانێك بۆ كاره نایابهكانیان.ههشتهم: سهیری ههموو شتێك دهكات كه وهزیر یان بهرێوهبهری پهیمانگا بۆی ههواڵه بكات.ماددهی نۆیهم:بهرێوهبهری پهیمانگا به فهرمانی وهزیر دادهمهزرێت، كه یهكێك بێت له وانهی بڕوانامهی پسپۆریان له پزیشكی دادگوزاریدا ههبێ و بۆ ماوەیەکیش لە حەوت ساڵ کەمترنەبێ پیشەکەی بە سەربردبێ یان یەکێک بێت لە پزیشکە دادگوزارییەکان و ماوهیهك ئهم پیشهیهی بهسهر بردبێ له دوازده ساڵ كهمتر نهبێ، باشتریش ئهوهیانه كه بڕوانامهی بهكالۆریۆسی له یاساشدا ههبێ.ماددهی دهیهم:بهرێوهبهری پهیمانگا ئهم ئیشانه دهكات:أ-بهرێوهبردنی ئیش و كاری پهیمانگا و، سهرپهرشتی هونهریی ئیش و كاری تیمارگه دادگوزاریهكان له پارێزگاکاندا.ب-بهكارخستنی بڕیارهكانی ئهنجومهن.ج-ههڵسوراندنی ئهو دهسهڵاتانهی كه وهزیر یان ئهنجومهن داوێتی.دووهم: بهڕێوهبهری پهیمانگا یهكسهر به وهزیرهوه پهیوهسته.ماددهی یازده:پهیمانگا لهم بهشانهی خوارهوه پێك دێت:یهكهم: بهشی فهحس كردنی زیندووهكان، بزیشكێكی دادگوزاری سهرۆكایهتی دهكات.دووهم: بهشی فهحس كردنی مردووهكان، بزیشكێكی دادگوزاری سهرۆكایهتی دهكات. سێیهم: بهشی تاقیگه.چوارهم: بهشی وێنه گرتن و تیشك، پزیشكێكی لێزان سهرۆكایهتیی دهكات.پێنجهم: بهشی ئاماكاری و لێكۆڵینهوهكان.ماددهی دوازده:وهزیر، به رێنماییگهلێ كه دهری دهكا بۆی ههیه:یهكهم: پسپۆری بهشهكان و شهرت و شرووتی كارمهندان و ئهركهكانی سهرشانیانی تێدا دیاری بكات.دووهم: بهشی تازه له پهیمانگا و تیمارگه دادگوزاریهكاندا بكاتهوه.ماددهی سیازده:تیمارگهی دادگوزاری له مهركهزی ههر یهكه له پارێزگاكاندا، پزیشكێكی دادگوزاری سهرۆكایهتی دهكات.دهروازهی سێیهمپزیشكی دادگوزاریماددهی چوارده:ههر پزیشكێ نازناوی پسپۆری له پزیشكی دادگوزاریدا ههبی، یا سهرومڕ به كردار پزیشكێتی دادگوزاری بۆ ماوهیهك بهسه ربردبێ له (3) ساڵ كهمتر نهبێ، یا ههر پزیشكێكی خولی راهێنان و مهشقی به سهركهوتوویی له پهیمانگایهكی پزیشكێتی دادگوزاریی بڕواپێكراودا تهواو كردبێ و ماوهی خولهكهی له یهك ساڵی تهقویمی كهمتر نهبێ، ئهوانه به پزیشكی دادگوزار له قهڵهم دهدرێن.ماددهی پازده:یهكهم: پزیشكێكی دادگوزار ئهم ئیشانهی خوارهوه دهكات:أ-توشبووهكان فهحس دهكا تا جۆری توشبوونهكه و هۆكارهكانی دهسنیشان بكات.ب-جهستهو لاشهو ئێسكهكان توێكاری (تشریح) دهكا تا هۆكاری مردنهكه روون بكاتهوه.ج-له ههڵدانهوهی گۆر و دهرهێنانی لاشهدا ئاماده دهبێ و بۆ ئهوهی وهسفی بكا یان توێكاری بكات تا هۆكاری مردنهكهی روون بكاتهوه یان بۆ ئهوهی ههر فرمانێكی تر ئهنجام بدات كه دادوهری لێكۆڵینهوه داوای دهكات.د- رای هونهری خۆی لهسهر ئهو رووداوه پزیشكیانه دهردهبڕێ كه خراونهته بهردهمی دادوهری.ه-تهمهن دهخهملێنێ.و-پشكنین وموعایەنەی مهوقیعی، كه پێویست بێت ئهنجامی دهدات.ز-ئهو زهبرانه (الوقعات) فهحس دهكات كه پێوهندییان به جورمی ئاكار و ئهخلاق و رهفتاری گشتییهوه ههیه.ح-ماددهی تۆماوو و خوێنین و فهصائیلهكانیان فهحس دهكات.ط-تووك و موو فهحس دهكا و جێگهی دهركهوتن و پهیدابوونیان نیشان دهدات.ی-نموونه گهلی شانهیی (النسجیه) جۆر به جۆر فهحس دهكات بۆ ئهوهی جۆر و سروشتیان ساغ بكاتهوه.ك-نموونه گهلی غهیره شانهیی جۆر به جۆری، به نموونه، وهك سڕكهر و زههر و گوللهو دهردراوهكان (إفرازات)ی لهش و هی یكه و جل و بهرگی جۆراو جۆر شیكاری (تحلیل) دهكات. دووهم: بزیشكی دادگوزاری، لهسهر داوای دادوهری ولایهنانی پێوندیداری لێ پێچانهوه، راپۆرتێكی پزیشكێتیی دادگوزاری لهسهر ههر ئهركێ ئهنجامی بدات، رێك دهخات.سێیهم: راپۆرتی پزیشكی دادگوزار نهێنی دهبێت.ماددهی شازده:پزیشكی دادگوزار بۆ ئهوهی بتوانێ ئهركی خۆی ئهنجام بدات، دهشێ داوای كۆمهك له پسپۆران و لایهنی دیكهی پێوهندیدار بكات و ئهوهش له راپۆرتهكهیدا روون بكاتهوه.ماددهی حهڤده:یهكهم: دادگا، یان ئیددیعای گشتی بۆیان ههیه نارهزایی خۆیان لهسهر راپۆرتی پزیشكی دادگوزاری، لهبهردهم لیژنهی نارزایی كه دهقهكهی له بڕگه (سێیهم)ی ماددهی ههشتهمی ئهم یاسایهدا هاتووه دهرببڕن و ناشێ بهبێ موافهقهتی دادگا پێوهندیدارهكان نارهزایی خۆیانی لهسهر بخهنهڕوو.دووهم: بڕیاری لیژنهی ناڕهزایی لهمهدا، تهنها له رووی پزیشكێتیی دادگوزارییهوه بنبڕ دهبێ.ماددهی ههژده:ئهو راپۆرته بزیشكییانهی كه بهبێ پزیشكانی دادگوزاری لهسهر داوای دادوهری یان لهسهر داوای لایهنی لێ پێچانهوهی پێوهندیدار رێك دهخرێن، دهكهونه بهر نارهزایی دادگا یان نارهزایی ئیددیعای گشتی یان نارهزایی پێوهندیداریان و ئاراستهی ئهو دەزگا تهندروستیه دهكرێت كه پزیشكه راپۆرتنووسهكهی تێدا ئیش دهكات.دهروازهی چوارهمرهوشی كار له پزیشكێتی دادگوزاریدا ماددهی نۆزده:یهكهم: وهسفی یهكه یهكهی ئهو زهبرانه (الوقعات)ی کە له دادگا یان له لایهنی لێ پێچانهوهی پێوهندیدارهوه هەواڵەی تیمارگهی دادگوزای دهكرێن تۆمار دهكرێ، ئهوانه دوای ساغكردنهوهی ناسنامهی شهخسی یان لاشهی مردووهكهو دڵنیایی له سهلامهت و دروستیی مادده نێردراوهكان- كه بهپێی رێنماگهلێ دیار دهكرێن و بۆ ئهم مهبهسته دهردهچن- ئینجا له سجلێكی تایبهتیدا تۆمار دهكرێن.دووهم: بهڕێوهبهری پهیمانگا، یان پزیشكی دادگوزاری له پارێزگاكهدا زهبركه ( (الوقعه) ههواڵهی بهشی تایبهت دهكات، یان ئهگهر پێویست بێت ههواڵهی لیژنهێكی دهكات كه له (3) پزیشك پێك دێت.سێیهم: زهبرهكانی جورمی سهربه ئاكار و ئهخلاق و رهفتاری گشتی و خهمڵاندنی تهمهن دهخرێته بهر دهست لیژنهیهك له (3) پزیشك پێك دێت.ماددهی بیستهم:یهكهم: زهبرهكه له سجلی تایبهتی ئهو بهشهدا كه فهحسهكهی لهسهر كراوه تۆمار دهكرێ.دووهم: پزیشكی دادگوزار، یان بهشه تایبهتهكه، یان لیژنهکە راپۆرتێكی پزیشكی دادگوزاری رێك دهخات و ئهنجامی فهحسهكانی تێدا دیار دهخا، ئینجا بهرێوهبهری پهیمانگا یان پزیشكی دادگوزاری له پارێزگاكهدا تهئیدی راپۆرتهكه دهكات.ماددهی بیست و یهك:یهكهم: لاشهی مردوو توێكار (تشریح) دهكرێ، یان به بڕیارێكی هۆداری دادوهری لێ پێچانهوه، دهدرێته دهست خاوهنی.دووهم: پزیشكی دادگوزاری توێكاریی لاشهی كهسێ ناكات كه خۆی چارهسهریی بۆكردبێ و به مردن كۆتایی هاتبێ.ماددهی بیست و دوو:پزیشكی دادگوزاری، دوای تهواو كردنی توێكاری لاشهكه، وهفاتنامهیهكی پزیشكیی دادگوزاری دهدات به خاوهنی مردووهكه.ماددهی بیست و سێ:لاشهیهك گومانی نهخۆشییەکی پهتا (وباْ )ی لهسهر بێ، لهو نهخۆشییانهی كه لائیمه تهندروستییه نێودهوڵهتییهكان دیار كراوه ناشێ توێكاری بكرێت و، لهم بارهدا دهستوبرد دادوهری لێ پێچانهوه و لایهنه تهندروستییه تایبهكارهكگانی لێ ئاگادار دهكرێتهوه.ماددهی بیست و چوار:یهكهم: پزیشكی دادگوزار لهسهر داوای لایهنی دادوهری، له ههڵدانهوهی گۆردا ئاماده دهبێت.دووهم: پزیشكی دادگوزار بۆی ههیه ههر له گۆرستانهكهدا فهحسی لاشه بكات یان بیباتهوه بۆ بهشی تایبهت.ماددهی بیست و پێنج:ئهگهر كهسێ رازی نهبێ فهحسی پزیشكی دادگوزاری لهسهر بكرێ، دهستبهجێ لایهنی لێپێچانهوهی لێ ئاگادار دهكرێ بۆ ئهوهی چی پێویست بێت بیكات.ماددهی بیست و شهش:تیمارگهی دادگوزاری، له كاتی زهروردا بۆی ههیه داوا له دادوهری لێ پێچانهوه پهیوهندیدارهكە بكات كه فهرمان بدات لاشهكه بهر له تێپهر بوونی دوو مانگ بنێژرێت.ماددهی بیست و حهوت:ههر زهبرێكی پزیشكی دادگوزاری، دهشێ له كاتی زهرووردا به بڕیاری دادوهری لێ پێچانهوهی پهیوهندیدار و رهزامهندی سهرۆكی دادگای جینایات كه ئهو دادوهرهی پێوهنده، له پارێزگایهكهوه ههواڵهی پارێزگایهكی دی بكرێت.ماددهی بیست و ههشت:وهزارهت، ساڵانه له كاتی زهرووردا ئهمانه دادهمهزرێنێ:یهكهم: ژمارهیێ بزیشك كه تهئهیل بكرێن له تیمارگای دادگوزاردا دابمهزرێن.دووهم: ژمارهیێ یاریدهدهری پزیشكی كه تهئهیل بكرێن له تیمارگای دادگوزاریدا دابمهزرێن. ماددهی بیست و نۆ:وهزیر بۆی ههیه، سهرباری ئهو دهرماڵهیهی كه دهقهكانیان له رێنمایی وهزارهتی دارایی ئابووریدا هاتووه دهرماڵهی دیكهش بۆ كارمهندانی پزیشكی دادگوزاری ببرێتهوه، به ههودهنگی لهگهڵ ئهو وهزارهتهدا و بهم شێوهیهی خوارهوه:یهكهم: بۆ پزیشكی دادگوزاری، (4000) چوار ههزار دینار دهرماڵهی مانگانه دهبڕدرێتهوه.دووهم: بۆ كارمهندانی تیمارگهی دادگوزاری ئهوانهی كه بهكالۆریۆس یان بڕوانامهی گهورهتریان ههیهو، پزیشك نین (2000) دوو ههزار دینار دهرماڵهی مانگانهیان بۆ دهبڕدرێتهوه.سێیهم: بۆ كارمهندانی كادیری تهندروستی و هونهری له تیمارگه دادگوزارهكاندا ئیش دهكن (1000) ههزار دینار دهرماڵهی مانگانهیان بۆ دهبڕدرێتهوه.چوارهم: بۆ كادیره خزمهتگوزارهكان كهله تیمارگه دادگوزاریهكاندا خزمهت دهكهن (500) پێنج سهد دینار دهرماڵهی مانگانهیان بۆ دهبڕدرێتهوه. پێنجهم: ئهو دهرماڵانهی له چوار بڕگهی سهرهوهدا هاتووه له حوكمهكانی یاسای ژماره (93)ی ساڵی (1967)ی دهرماڵهی فرمانبهرانی دهوڵهت ههڵاوێر دهكرێن (تستثنی).ماددهی سی:ئهو پزیشك و دهرمانساز و یاریدهدهری پزیشكانهی كه له تیمارگه دادگوزارییهكاندا ئیش دهكهن، له حوكمهكانی یاسای پلهداركردنی خاوهن پیشه پزیشكییهكان و له حوكمهكانی یاسای پلهداركردنی خاوهن پیشه تهندروستییهكان كه له دێهات و گوندهكاندا ئیش دهكهن عهفو دهكرێن.ماددهی سی و یهك:پێویسته ئهنجومهنی وهزیران حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه بهركار.ماددهی سی و دوو:وهزیر بۆی ههیه بۆ ساناكردنی بهكارخستنی حوكمهكانی ئهم یاسایه رێنمایی دهربهێنێ.ماددهی سی و سێ:ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت ناخرێته بهركار.ماددهی سی و چوار: ئهم یاسایه، له رۆژی بڵاوكردنهوهی له (وهقایعی كوردستان)دا، دهخرێته بهركار. د. رۆژ نوری شاویس سهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانی كوردستانی عێراقهۆكاره پێویستەکانبۆ جهخت كردنەوە لهسهرگرنگی و بایهخی بزیشكی دادگوزاری و، به مهبهستی بهرهو چاكتر كردن و، رێكخستنی ئهركهكانی بهجۆرێكی ئهو تۆ بتوانێ بهجۆرێكی زانستیانهو شێوازێكی فراژووكراو ئهركهكانی سهرشانی خۆی بهجێ بگهێنێ و، بە مهبهستی دهستنیشان كردنی ئیش و كاری پزیشكی كارگوزاری وبەرزکردنەوەی کەفائەت و بەهرەمەندیی کارمەندانی تیمارگەی دادگوزاری و ، زهمانهتی بزیشكه دادگوزارییهكان بهپێی پلانێکی ئاودامان كه پێداویستی ههریم پڕبكاتهوه بهجۆرێ كه عهدالهت وهدی بێنێ و، به وردی و، به خێرایش مهسهلهكان بهپێی توانا یهكلایی بكاتهوه، لهبهر ئهوانه ههمووی، ئهم یاسایه یاساكاری كرا....
یاسای ژماره (31)ی ساڵی 2007 یاســــــــای بهرهنگاربوونهوهی جگهرهكێشــــــــان له ههرێمی كوردستان ـ عیراق | 13
یاسای ژماره (31)ی ساڵی 2007 یاســــــــای بهرهنگاربوونهوهی جگهرهكێشــــــــان له ههرێمی كوردستان ـ عیراق | 13
بهناوی خوای بهخشندهو میهرهبانبهناوی گهلئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان ـ عیراقپشـت به حوكمی بڕگه (1)ی مادده (56) له یاســای ژماره (1)ی ســــــــاڵی 1992ی ههمواركراوو لهســـــهر داوای ژمــارهی یاســایی پهرلهمانتـاران، ئهنجومهنی نیشــــــتمانیی كوردســــــتان ـ عیراق له دانیشــــتنی ژماره (22)ی رۆژی 14/11/2007دا بڕیاری دهرچوواندنی ئهم یاسایهی دا: یاسای ژماره (31)ی ساڵی 2007 یاســــــــای بهرهنگاربوونهوهی جگهرهكێشــــــــان له ههرێمی كوردستان ـ عیراقماددهی یهكهم:دروستكردن و هێنانی ههر جۆرێك لهبهروبوومی تووتن یان بازرگانی پێوهكردنیان له ههرێم یاخود نمایشكردنیان بۆ فرۆشتن یان له خۆگرتن بهمهبهستی فرۆشتن قهدهغهیه ئهگهر لهگهلأ نیشانه و پێوهره نێودهوڵهتیهكان هاوجووت نهبن و ئهوهی سهرپێچی ئهمه دهكات به غهرامهیهك حوكمدهدهرێ كه له (پێنج ملیۆن) دینار كهمتر نهبێ و له (بیست ملیۆن) دیناریش زیاتر نهبێ.ماددهی دووهم:نابێ منداڵ بهرههمهكانی تووتن و پێكهاتهكانی بكێشێ یاخود پیشهی فرۆشتن و كڕینیان دهست بداتێ و ههر چی سهرپێچی بكات به سزای سهرپێچی كردن بهپێی (یاسای منداڵان)ی ژماره(76)ی ساڵی 1983ی ههمواركراو سزا دهدرێ.ماددهی سێیهم:وهزارهتی تهندروستی تایبهتمهنده به چاودێری كردنی رادهی هاوجووتی جگهره و ههموو جۆرهكانی توتنی ناوخۆیی و هاورده لهگهڵ ئهو مواسهفاتانهی كه لهم یاسادا دیاری كراوه و ئهو رێنماییانهی بهپێی ئهوانهوه دهردهچن، به مهرجێك هیچ ناتهواوییهك به حوكمهكانی یاسا كارپێكراوهكان نهگهیهنن.ماددهی چوارهم:پێویسته لهسهر ههر كهسێكی جگهره یا تووتن یا پێكهاتهكانی له دهرهوه دێنێ به مهبهستی فرۆشــــتن یا داكردنی، مۆڵهتی ئوســـووڵی له وهزارهتی بازرگانی وهرگرێ و پهیوهســـــــــــت بێ بهو مواســـــــــــــهفات و مهرجانهی كه وهزارهتی تهندروستی دهســـنیشــــانی دهكات و ئهوهی لهم یاسایه دا هاتووه.ماددهی پێنجهم: یهكهم : لهسهر ههر پاكهتێكی تووتن و پێكهاتهكانی یاخود جگهرهكان له شوێنێكی دیار ئهم زانیارییانهی خوارهوه دهنووسرێن ـ1ـ مێژووی بهرههمهێنانی و كۆتایی پێ هاتنی به مانگ و ساڵ.2ـ ئاگاداریكردنهوهیهكی تهندروستی به ههردوو زمانی كوردی و عهرهبی بهپێی بهرزهفتیانهكانی رێكخراوی تهندروستی جیهانی.3ـ دهرخستنی ناوهرۆكی ههر جگهرهیهك له قهتران و نیكۆتین لهسهر پاكهته جگهرهكان.دووهم: رهنگی نووسینی ئاگادارییهكه ههمان رهنگی نووسینی نیشانه بازرگانیهكه دهبێ.سێیهم: ئاگاداری كردنهوهكه لهسهر رووی پاكهته دهنووسرێ.چوارهم: سهرپێچیكهری حوكمهكانی بڕگهی (یهكهم)ی سهرهوه به غهرامهیهك سزا دهدرێ كه له (سێ ملیۆن)دینار كهمتر نهبێ و له (پێنج ملیۆن)دیناریش زیاتر نهبێ لهگهلأ دهست بهسهر داگرتنی مادده گیراوهكهدا. ماددهی شهشهم:ریكلام كردن بۆ جگهره یا تووتن یان پێكهاتهكانی له ههموو شوێنهكان له ههرێم وله ههموو هۆیهكانی راگهیاندن قهدهغه دهكرێ و سهرپێچیكهر به غهرامهیهك سزادهدرێ له (چوارسهد ههزار)دینار كهمتر نهبێ و له (دوو ملیۆن) دیناریش زیاتر نهبێ و ناچار دهكرێ ئهو سهرپێچییه لاببات. ماددهی حهوتهم:پێویسته لهسهر ئهو شوێنانهی كه جگهره یان تووتن یا پێكهاتهكانی بۆ فرۆشتن نمایش دهكهن، تابلۆ دابنێن و ئهو ئاگادار كردنهوهتهندروستیهی كه له بڕگهی(/یهكهم/2ی) ماددهی پێنجهمدا هاتووه به جۆرێكی بهرچاو كه بخوێندرێتهوه لهسهر بدرێ، سهرپێچی كهریش به غهرامهیهك سزادهدرێ كه له پهنجا ههزار دینار كهمتر نهبێ و له پێنج سهد ههزار دیناریش زیاتر نهبێ و، ئهگهر سهرپێچییهكهی دووبارهش كردهوه ئهو كات كۆگاكهی بۆ ماوهی یهك مانگ دادهخرێ، ئهگهریش بۆ جاری دووهم دووبارهی كردهوه ئهو كات مۆڵهتهكهی لێ دهسهندرێتهوه. ماددهی ههشتهم:یهكهم: جگهره كێشان به نیرگلهشهوه لهم شوێنه گشتیه داخراوانهی خوارهوه قهدهغه دهكرێ:1ـ سهرۆكایهتی ههرێمی كوردستان ـ عیراق.2ـ ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان ـ عیراق.3ـ ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان ـ عیراق.4ـ هۆیهكانی هاتوچۆی گشتی و تایبهت.5ـ قوتابخانهكان و بنكهكانی فێركردن و مهشق و زانكۆكان و نهخۆشخانهكان و بنكهی تهندروستیهكان و نورینگهی پزیشكی ومزگهوت و شوێنهكانی خواپهرستی.6ـ وهزارهتهكان وفهرمانگهكانی حكومهت و دهزگا دادوهرییهكان و دهستهو دامهزراوه گشتییهكان ویانه وهرزشیهكان و بارهگای كۆمهڵهكان و شوێنه گشتییهكان و لهناو ئهسانسێر و هۆڵهكانی سینهما وشانۆ.7ـ دهزگا پیشهسازییهكان و فروكهخانهكان و مهڵبهندهكانی به بازار كردنی بازرگانی.8ـ چێشتخانهو نانهواخانهو چایخانه و ئهو شوێنانهی كه چێشت یاخود خواردنهوه به خهڵك دهدهن.9ـ وێستگهكانی بهنزین و پێدانی سووتهمهنی.دووهم: سهرپێچیكهری حوكمی بڕگه(یهكهم)ی سهرهوه به غهرامهیهك سزادهدرێ كه (ده ههزار)دیناره.سێیهم: ئهنجومهنی وهزیران بۆی ههیه شوێنی دیكه بۆ سهر ئهو شوێنانه زیاد بكات كه جگهره كێشانیان تێدا قهدهغه كراوه.چوارهم: دهشێ شوێنی تایبهتی بۆ جگهره كێشان لهو شوێنانه تهرخان بكرێ كه له بڕگه(یهكهم)ی ئهم ماددهیهدا هاتوون. ماددهی نۆیهم:وهزارهتی پیشهسازیی به ههماههنگی لهگهلأ وهزارهتی تهندروستی (چاودێری جۆری) دهخاته سهر تووتنی خۆماڵی بۆ دڵنیابوون له هاوجووت بوونی لهگهلأ ئهو مواسهفاتانهی كه له دهوڵهتاندا كاریان پێ دهكرێ. ماددهی دهیهم:وهزارهتی تهندروستی به ههماههنگی لهگهلأ وهزارهته پهیوهندیدارهكاندا هوشیار كردنهوهی تهندروستی بۆ قهدهغه كردنی جگهره كێشان له ههموو هۆیهكان بڵاودهكاتهوه. ماددهی یازدهم:دهبێ وهزیری تهندروستی رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكاریی جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربچوێنێ. ماددهی دوازدهم:لهسهر ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندیدارهكانه حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن. ماددهی سێزهم:ئهم یاسایه له رۆژی 31ی مانگی مایسی 2008(رۆژی جیهانی بهرهنگاربوونهوهی جگهره كێشان) جێبهجێ دهكرێ وله رۆژنامهی فهرمی(وهقایعی كوردستان) بڵاودهكرێتهوه. عدنان موفتیسهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانییكوردستان ــ عیراقهۆیه پێویستهكانی دهرچوواندنی ئهم یاسایهله پێناوی بهرژهوهندیی گشتی و پاراستنی هاووڵاتیان لهو مهترسییانهی كه له ئهنجامی جگهره كێشان تووشیان دهبێ و له پێناوی كۆمهڵگایهكی تهندروستی بێ جگهره كێشان و ژینگهیهكی پاك و دروست بۆ هاووڵاتیان و به مهبهستی دانانی بهرزهفتی بۆ نههێشتنی جگهره كێشان و قهدهغهكردنی له شوێنهگشتییه داخراوهكان و قهدهغهكردنی ریكلام و پڕوباگهنده كردن بۆ تووتن و پێكهاتهكانی، ئهم یاسایه دهرچوێنرا....
یاسای ژماره (44)ی ساڵی / 2004 یاسای دووهم ههمواركردنی یاسای ژماره (8)ی ساڵی 1999ی سهندیكای دهرمانسازان | 14
یاسای ژماره (44)ی ساڵی / 2004 یاسای دووهم ههمواركردنی یاسای ژماره (8)ی ساڵی 1999ی سهندیكای دهرمانسازان | 14
بهناوی خوای بهخشندهو میهرهبانبهناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان – عیراقژمارهی دهرهێنان : 44رۆژی دهرهێنان : 4/11/2004پشت به حوكمی بڕگه (1)ی ماددهی (56) و ماددهی (53) له یاسای ژماره (1)ی ههموار كراوی ساڵی (1992)و، لهسهر داوای وهزیری تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی و رهزامهندنی ئهنجومهنی وهزیران و، ئهو یاساكارییهش كه ئهنجومهنی نیشتمانی كوردستانی - عیراق، له دانیشتنی ژماره (51)ی رۆژی (3/11/2004)یدا ئهنجامی داوهو، بهپێی ئهو سهڵاحییاتهش كه بڕگه (3)ی ماددهی دووهمی یاسای ژماره (10)ی ساڵی 1997 پێمانی داوه، بڕیاری دهرهێنانی ئهم یاسایهی خوارهوهماندا:یاسای ژماره (44)ی ساڵی / 2004 یاسای دووهم ههمواركردنی یاسای ژماره (8)ی ساڵی 1999ی سهندیكای دهرمانسازانماددهی یهكهم:پێناسهی (دهرمانساز) كه لهماددهی یهكهمی یاساكهدا هاتووه ههمواردهكرێ و، بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه:( دهرمانساز: ههر ئهندامی له ئهندامانی سهندیكاكهیه، بڕوانامهی بهكالۆریۆسی له دهرمانسازیدا یان هاوتای ئهو بڕوانامهیه له یهكی له زانكۆكانی عیراق یان له ههر زانكۆیی، لایهنی پسپۆڕی هاوتاكردنی بڕونامهكان ددانی پێدا نابێ، وهگرتبێ)ماددهی دووهم:بڕگهی (چوارهم) له ماددهی سێیهمی یاساكه ههموار دهكرێ و، بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه:(چوارهم: هاریكاری له گهڵ دهستهو دامهزراوو كۆمهڵهو سهندیكاكانی دی لهناو ههرێم و دهرهوهی ههرێمیشدا كه ئامانجهكانیان به پێی یاساگهلی بهركار، لهگهڵ ئامانجهكانی سهندیكاكهدا یهك دهگرنهوه).ماددهی سێیهم:بڕگهی (سێیهم) له ماددهی چوارهمی یاساكه ههموار دهكرێ و، بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه:(سێیهم: بڕوانامهی بهكالۆریۆسی له دهرمانسازیدا وهرگرتبێ).ماددهی چوارهم:بڕگهی (5)ی ماددهی ههشتهمی یاساكه ههمواردهكرێ و، بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه:(5- ئهو دهرمانسازهی لهسهر میلاكی زانكۆ دامهزراوه، پاش تێپهربوونی سێ ساڵ بهسهر خزمهتكردنی له زانكۆكهدا، دهشێ دهرمانخانهیی یان كۆگای دهرمان بۆ خۆی بكاتهوه، مافی ئهوهشی ههیه، لهو ماوهیهدا تهنها بهرپرسێتیی دهرمانخانه یان كۆگای دهرمان وهربگرێ.ماددهی پێنجهم:ماددهی نۆیهم له یاساكه ئیلغادهكرێ و، ئهمهی خوارهوه دێتهجێی:ماددهی نۆیهم:یهكهم: دهرمانسازی، ماوهی پله بهپلهی پزیشكیی تهواوكردبێ، مافی خۆیهتی، پاش دهوامی رسمی، دهرمانخانهیهكی ئههلی یان كۆگای دهرمان بكاتهوه.دووهم: دهرمانسازی ماوهی مهشقی تهواو كردبێ، مافی خۆیهتی، دهرمانخانهیهكی ئههلی یان كۆگایهكی دهرمان لهو قهزاو ناحیانهدا كه ئیشی تێدا دهكا، بكاتهوه.ماددهی شهشهم:ماددهی یازده له یاساكه ئیلغادهكرێ و، ئهمهی خوارهوه دێتهجێی:ماددهی یازده:دهرمانساز، ئهم شهرتوشروتانهی ههبێ، ئیجازهی كردنهوهی دهرمانخانهی پێ دهدرێ:ناوی (عنوانی) دهرمانخانهكهی.گرێبهستیی كرێگرتهیی، لهلایهن دایهرهی باجی عیقارهوه تهئیید كرابێ.ناوه بازرگانیهكهی، لهلایهن ژووری بازرگانیهوه تهئیید كرابێ.به مهرجێ روبهرهكهی له (20) مهتری چوارگۆشه كهمتر نهبێ و، روو كارهكهشی له (2،5) دوومهترو نیو كهمتر نهبێ. دهبێ له ههموو لایهكهوه، نزیكترین دهرمانخانه له سی مهتر كهمتر لێیهوه دوور نهبێ.ئهگهر دهرمانسازهكه فهرمانبهربوو، دهبێ دایهرهكهی موافهقهت بكات.كاتی رووخان، یان سووتان، دهشێ دهرمانخانهكه، به ههمان ئیجازهكهی خۆیهوه بگوازرێتهوه بۆ جێگایهكی دی له ههمان ناوچهدا به ههمان شهرتوشروت، تهنها مهرجی دووری ڵا دهردهچێ، تا دهگهرێتهوه بۆ جێگا ئهسڵیهكهی خۆی یان بهپێی شهرت و شروت دهرمانخانهیهكی دی دهكاتهوه.ماددهی حهوتهم:برگهی، أ-2 له ماددهی بیستی یاساكه ههموار دهكرێ و بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه:(2- پێشكهشكردنی پێشنیاز بۆ ههمواركردنی یاسای سهندیكاكه).ماددهی ههشتهم:ماددهی بیست ودوو له یاساكه ئیلغادهكرێ و، ئهمهی خوارهوه دێتهجێی:ماددهی بیست ودوو:لیژنهی زهبتی له سهرۆكێك و دوو ئهندام و ئهندامێكی یهدهگ پێك دێت، بهمهرجێ خزمهتی ههر یهكهیان له پیشهكهی خۆیدا، له (7) حهوت سالأ كهمتر نهیێ.ئهم لیژنهیه تایبهته بهسهیركردنی ههموو ئهو سهرپێچییانهی، دهقهكانیان لهم یاسایهدا هاتووهو، لهو دهعواو شكاتانهش دهپێچێتهوه كه ئهنجومهن بۆی ههواڵه دهكا.لیژنهی زهبتی ههمان ئهو رێسایانه دهگرێتهبهر كه له یاسای زهبتی فرمانبهرانی دهوڵهتدا هاتووهو، دوای ئاڕاستهكردنی وریاكردنهوه (التنبیه)ش بۆی ههیه سهڵاحییهی سهپاندنی خوارهوهش بخاتهكار.ئیلفات نهزهر ئینزار ج- داخستنی دهرمانخانهكه یان كۆگاكه بۆ ماوهیهك له (3) سێ رۆژ كهمتر نهبێ و له (7)حهوت رۆژیش نهترازێ. ئهگهر هاتیش و سهرپێچییهكهی دووباره كردهوه، ئهوه، لهوبارهدا، دهرمانخانهكه یان كۆگاكه بۆ ماوهی (15) پازده رۆژ دادهخرێ و بهشی مانگێكیشی له داودهرمانی دهرمانخانهكه لێ دهبهسترێ.ماددهی نۆیهم:ماددهی بیست و ههشتی یاساكهدا ههمواردهكرێ و، بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه:(دهشێ، دهرمانساز، دوای وهرگرتنی ئیجازه له وهزارهت و موافهقهتی سهندیكا، تاقیگهیهكی شیكاری نهخۆشییهكان بكاتهوه، لهجیاتی دهرمانخانه یان كۆگا).ماددهی دهیهم:ئهنجومهنی سهندیكا بۆ ههیه رێنمایی پێویست بۆ بهركارخستنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربهێنێ.ماددهی یازده:حوكمهكانی بڕگه(5)ی ماددهی شهشهم، ئهو دهرمانخانهی ناگرێتهوه كه پێشتر تا رۆژی بهركارخستنی ئهم یاسایه، وجودیان ههبوو.ماددهی دوازده: ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت، ناخرێته بهركار.ماددهی سیازده:پێویسته ئهنجومهنی وهزیران حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه بهركار.ماددهی چوارده:ئهم یاسایه له رۆژی بڵاو كردنهوهی له (وهقایعی كوردستان) دا دهخرێته بهر كار. د. كمال عبدالكریم فواد سهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستانی ـــ عێراق...
یاسای ژماره (45)ی ساڵی 2004 یاسای سهندیكای پزیشكانی ددان له ههرێمی كوردستانی عیراقدا | 40
یاسای ژماره (45)ی ساڵی 2004 یاسای سهندیكای پزیشكانی ددان له ههرێمی كوردستانی عیراقدا | 40
بهناوی خوای بهخشندهو میهرهبانبهناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستانی – عێراقژمارهی دهرهێنان :45روژی دهرهێنان :4/11/2004پشت به حوكمهكانی برگه (1)ى ماددهی (56)و ماددهی (53) له یاسا ژماره (1)ی ههموار كراوی ساڵی 1992و لهسهر داوای ژمارهى یاسایی له ئهندامانی ئهنجومهنی نشتمانیی كوردستانی – عیراق و، داوای وهزیری تهندروستی وكاروباری كۆمهلایهتی وموافهقهتی ئهنجومهنی وهزیران و، لهسهر ئهو یاساكارییهش كه ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستانی عیراق، له دانیشتنی ژماره (51)ی رۆژی ( 3/11/2004 )یدا ئهنجامی داوهو، بهپێی ئهو سهڵاحییاتهش كه برگه (3)ی ماددهی دووهمی یاسای ژماره (10)ی ساڵی 1997 پێمانی داوه بڕیاری دهرهێنانی ئهم یاسایهی خوارهوهمان دا:یاسای ژماره (45)ی ساڵی 2004 یاسای سهندیكای پزیشكانی ددان له ههرێمی كوردستانی عیراقداماددهی یهكهم:مهبهست لهم دهستهواژانهی خوارهوه ماناكانی بهرامبهریانه:ههرێم: ههرێمی كوردستانی عیراق. سهندیكا: سهندیكای پزیشكانی ددان له ههرێمی كوردستانی عیراقدا.ئهنجومهن: ئهنجومهنی سهندیكا. نهقیب: نهقیبی پزیشكانی ددان له ههرێمی كوردستانى عیراقدا.پزیشكی ددان: ههر ئهندامێ له ئهندامانی سهندیكا كه، بڕوانامهیهكی ههبێ، له بهكالۆریۆسی پزیشكی ددان كهمتر نهبێ و، وهزارهتی فێركردنی باڵاو لێكولێنهوهی زانستی ههرێمی كوردستانى عیراق دانی بێدا نابی، به ئیش وكارێكی بڕیار لهسهر دراوی تایبهت به پزیشكییهوه خهریك بێ، ئهوه پزیشكی ددانه.بهشی یهكهم(دامهزراندن وئامانجهكانی)ماددەی دووهم:سهندیكا: سهندیكا كه رێكخراوێكی پێشهییهو، شهخسییهتی مهعنهویی سهربهخۆی خۆی ههیهو، بارهگاكهی له ههولیری پایتهختی ههرێم دهبێ و، بۆیشی ههیه لق له پارێزگاكاندا بكاتهوه.ماددهی سێهم:سهندیكا بۆ وهدیهانینی ئهم ئامانجانه تێدهكۆشێ:باڵپشتی كردنی گهلی كوردستان وپشتقایمكردنی حكومهتی ههرێم و سیستهمی دیموكراتی و پتهو كردن وبهرهو چاكتر گۆڕینی فیدراڵییهت. داكۆكی له مافه پیشهییهكانی ئهندامان.هاوبهشكردنی پزیشكانی ددان له ژیانی كۆمهڵایهتییدا.سهرپهرشتی ئیشی پیشهیی ئهندامان له عیاده تایبهت ونهخۆشخانه میللییهكاندا تا رهفتاری چهوت روونهدات و حورمهتی پیشهكه لهكهدار نهبێ.رێكخستنی رێسا گهلی پیشهگوزاری و ریقابهی بهركارخستنیان.فهراههمكردنی ههلی كار بۆ پزیشكانی ددان له دانیشتوانی ههرێم.رێكخستنی سهروسهختی (علاقات) ئهندامان لهگهڵ دامودهزگاكانی دهوڵهت ودایهرهو دامهزراوه حكومی وغهیره حكومیهكاندا.هاوكاری لهگهڵ سهندیكاو كومهڵه پیشهییهكانی تری ههرێم و دهرهوهی ههرێمیشدا. ئهوانهی ئامانجهكانییان لهگهڵ ئامانجهكانی سهندیكادا یهك دهگرنهوه.بههێز كردنی پێوهندی لهگهڵ پزیشكه ددانسازهكانی كوردو دۆستانی گهلی كورد له دهرهوهی ههرێم.بهرز كردنهو سهویهو ئاقاری پیشهیی وزانستی و رۆشنبیری ئهندامهكانی به ئاواتی بهرز كردنهوهو پاراستنی پیشهكه.لهسهر پرۆژه گهلی یاساو پێروگهلێ پێوهنديی به پیشهی پزیشكی و رێكهوتننامهی تهندروستییهوه ههبێ، رای خۆی دهدات.ههوڵ دهدات ئایندهیهكی بهخێر بۆ حاڵاتی نهخۆشی و پیری وپهككهوتهی ئهندامهكانی دهسته بهربكا.ریقابهكردنی شهرتوشروتی كردنهوهی عیادهی تایبهتهكان، و قهدهغهكردنی ئهوانهش كه شهرتو شروتیان تهواو نییه .بهشی دووهم( ئينتيماو وئهندامێتی )ماددهی چوارهم:مهرجه ئهندام:هاووڵاتيی كوردستانی عیراق یان دانیشتوی كوردستانی عیراق بێت.به جینایهتی ناسیاسی یان به جونحهی شهرهفنهنگێن حوكم نهدرابێ.له پزیشكی دداندا بڕوانامهی بهكالۆریۆس یان بڕوانامهی هاوتای بهكاڵوریۆسی وهرگرتبێ.ماددهی پێنجهم:ئینتیماكردن بۆ سهندیكا له رێگا داوایهكی نووسراوهوه دهبێ پێشكهش بكرێ به نهقیب یان به سهرۆكی لقی پاریزگاكه، به بهڵگهنامهگهلی پێویستهوه.ئهم داوای ئینتیمایة له ماوهی (30) رۆژدا – كه له روژی تۆماركردنیهوه له سهندیكا دهست پێ دهكا – دهخرێته بهردهمی ئهنجومهن و ئهنجومهنیش دهبێ لهو ماوهیهدا یهكلای بكاتهوه دهنا، ماوهكه تهواو ببێ و ئهنجومهن یهكلای نهكردبێتهوه ئهوه لهو بارهدا بهقبوڵكراو دادهنرێ.ئهنجومهن بۆی ههیه به بریارێكی هۆدار، داوای ئینتیما كه رهتبكاتهوه، خاوهن داواش بۆی ههیه لهو رۆژهوهی تهبلیغ كراوه تا (30) رۆژ، لهبهردهمی دادگای پێداچوونهوهی ههرێمی كوردستانی عیراقدا، تانه لهو بڕیاره بدات ئیدی، بڕیاری ئهم دادگایه بنبڕه.ماددهی شهشهم:پزیشكی ددان له ههرێمدا تا ئینتیمای سهندیكا ئهكا وبڕوانامهی تۆماربوونی بۆ نهكرێ و ئیجازهی پیشهكهی وهرنهگرێ، ناشێ مومارهسهی پیشهكهی بكا.ههر كهسێ بهبێ شهرتوشروتی یاسایی ئهم پیشهیه بكات، خۆی تووشی لێپێچینهوهی یاسایی دهكا.ماددهی حهوتهم:تازهكردنهوهی ئیجازهی پیشهكه ساڵانه، له مانگی كانونی دووهمدا دهكرێ. ئهگهر ئهندام لهو ماوهیه، بهبێ پاساوی بهجێ، دوابكهوێ، پیشهكهی لێ قهدهغهدهكرێ و، تا دووقات ئابوونهی تازه كردنهوه نهدهات ئیجازهی بۆ ناكرێتهوه.ئهگهر ئهندام بهبێ پاساوی بهجێ دوو ساڵ له سهریهك له تازهكردنهوهی ئیجازهكهی دوابكهوێ، ناوی له تۆمار كوێر دهكرێتهوه،و پیشهكهشی لێ قهدهغه دهكرێ ئهگهر هاتیش و ویستی دووباره تۆمار بكرێتهوه، ئهوه، لهو بارهدا پێویسته دووقاتی ههردوو ئیجازهی ئینتیما و تازه كردنهوهكهش بدات.ئهندام ئهگهر شهرتێ، له شهرتوشروتی ئینتیما له دهست بدات ئهندامێتیهكهشی له دهست دهداو، به بڕیارێكی ئهنجومهنیش پیشهكهی لێ قهدهغه دهكرێ. ئهویش بۆی ههیه له ماوهی (30) رۆژدا –كه له رۆژی تهبلیغهوه دهست پێ دهكا – له دادگای پێداچوونهوهی ههرێم تانه له بڕیارهكه بگرێ، ئیدی بڕیار، بڕیاری ئهم دادگایهیهو بنبره. ماددهی ههشتهم:نهقیب ناشێ نهقیبیش بێ و، یهكێ لهم پلهوپایانهی خوارهوهشی ههبێ:سهرۆكایهتی ئهنجومهنی نیشتمانی.له وهزارهتهكانی ههرێمدا وهزیر بێت یان بریكاری وهزارهت بێت. ماددهی نۆیهم:بۆ ئهندامانی سهندیكا نهبێ، كه بهپێی ئهم یاسایه ئیلتیزاماتی خۆیان بهجێ هێناوه، دهنا، هیج كهسێ ناشێ ئهم پیشهیه بكات.دایهره فهرمیهكان ونیمچه فهرمیهكان وباقیمهنی دامودهزگاكانی ههرێم پێویسته وێنهیهك له فهرمانی دامهزراندنی یان كارپێكردنی پزیشك بنێرن بۆ سهندیكا.ماددهی دهیهم:پزیشكی ددان دوای وهرگرتنی ئیجازه، ناشێ له ههرێمدا زیاتر له یهك عیاده بكاتهوه.پزیشكی ددان تا نازناوی پسپوڕی وهرنهگرێ و له سهندیكا تۆماری نهكا مافی ئهوهی نابێ، ئهو نازناوه له هیچ لقىَ لة لقهكانی پزیشككاریی دداندا ههڵبگرێ.پزیشكانی ددان، ئهوانهی سهر به دهوڵهتن یان سهر بهكهرتهكانی دیكهن، بۆیان ههیه بهپیێ بهندو بهستێ كه سهندیكا بۆیان دیاردهكا پیشهی خۆیان دوای دهوامی رهسمییش، مومارهسه بكهن.بهشی سیێهمپێكهاتهكانماددهی یازده:یهكهم:سهندیكا لهم پێكهاتانهی خوارهوه پێك دێت:ههیئهی گشتی.ئهنجومهنی سهندیكا.لیژنهی زهپتی.ههیئهتگهلی لقهكان له پارێزگاكاندا.دووهم:ههیئهی گشتی له ههموو ئهندامان یان له ههموو ئهو نوێنهرانه پێك دێت كه ئیلتیزامی خۆیان بهپێی ئهم یاسایه بهجێ هێناوه. ئهم ههیئهته باڵاترین دهسهڵاته له سهندیكاكهداو به بڕیاری ئهنجومهن، و لهسهر بانگهێشتی نهقیب، ههر سێ ساڵ جارێك – كه له رۆژی ههڵبژاردنهكانهوه دهست پێ دهكا – كۆبوونهوهیهكی ئاسایی، له بارهگاكهی خۆیدا، بۆ ههڵبژاردنی نهقیب و ههشت ئهندامی ئهسڵی و دوو ئهندامی یهدهگ بۆ پڕكردنهوهی ئهندامێتی ئهنجومهن سازدهدات، (نصاب)یش به ئامادهبوونی دوو سێیهكی ئهندامانی ههیئه یان دوو سێیهكی نوێنهران دێتهجێ، جا، ئهگهر نههاتهجێ، ئهوه، لهو بارهدا، دوای كۆبوونهوهی یهكهم به پازده رۆژ، ههڵبژاردنێكیدى، لة هةمان كات و جيَطةدا دةكرىَ، لةم بارةدا (نصاب) بة ئامادهبوونی سێیهكی ئهندامان یان سیێهكی نوێنهران دێتهجێ، دهنا، ئهگهر لهم بارهشدا نههاتهجێ، ئهوا، ئهنجومهن بۆ خولێكی تریش له ئیشی خۆیدا بهردهوام دهبی.ئهگهر هات و ژمارهی ئهندامانی ههیئهی گشتی له (500) ئهندام تێپهڕی، ئهوهـ لهو بارهداـ ههڵبژاردن له رێگای نوێنهرهكانهوه دهكرێت و، رێژهی نواندنیش لهلایهن ئهنجومهنهوه یان لهلایهن جێگری ئهنجومهنهوه دیاردهكرێ.ههیئهی گشتی ئهم ئیشانه دهكات:تهسدیقكردنی بوجهو وحساب و حسابكاریی كۆتایی.ئیقراكردنی پێرۆی ناوخۆو ههمواركردنی و، سهیركردنی ئهو پێشنیارانهش كه بۆ ههموار كردنی یاسای سهندیكا كه پێشكهش دهكرێن.ماددهی دوازده:پێویسته ئهنجومهنی سهندیكا، له ماوهی مانگی كانونی دووهمی ههموو ساڵێكدا كۆبوونهوهیهكی ساڵانه، به ئاماده بوونی نهقیب و ئهندامانی ئهنجومهن وسهرۆكانی لقهكانی پارێزگاكان بۆ ئهم مهبهستانهی خوارهوه سازبدات:ئیقراركردنی بوجهی ساڵانهو حساب و حسابكاریی كۆتایی.وتووێژ لهسهر راپۆرتی ساڵانهو كاروباری سهندیكاو ئیقراركردنیان.سهیركردن پێشنیارهكان كه لهبارهی ههمواركرنی یاساو پێرۆی ناوخۆی سهندیكاوه دێن بۆ ئهنجومهن.ماددهی سیازده:دهشێ له یهك، لهم دوو دۆخهی خوارهوهدا، ههیئهی گشتی بانگهێشت بكرێ بۆ كۆبوونهوهی نائاسایی:به بڕیارێكی هۆدار لهلایهن زۆرینهی ئهنجومهنهوه.به داوایهكی نووسراوی هۆدار، سێیهكی ئهندامانی ههیئهی گشتی بیدهن به ئهنجومهن و، ئهنجومهنیش پێویسته له ماوهی (15) پازده رۆژدا كه له رۆژی گهیشتنی داواكهوه دهست پێ دهكا – بانگهێشت بكاو، وادهی كۆبوونهوهكهی تێدا دیاربكا. له كۆبوونهوهی نائاسایی ههیئهی گشتیدا، ناشێ، لهو مهسهلانه زیاتر، كه له بهرنامهی كاردا تۆمار كراون و، كۆبوونهوهكهیان بۆ سازدراوه، هیچی دیكه یهكلا بكرێتهوه.ماددهی چوارده:ههر ئهندامێ به بڕیاری زهپتی پیشهكهی لێ قهدهغه كرابێ، ناشێ له كۆبوونهوهكانی ههیئهی گشتیدا بهشدار بێت. له كۆبوونهوهكانی ههیئهی گشتیدا بڕیارهكان به زۆرینهی دهنگ دهردهچن و، ئهگهر دوولای دهنگ یهكسان بوون، ئهوه، لهو بارهدا، دهنگی نهقیب بۆ كام لایان بێ هی ئهو لایهیه.ماددهی پازده:ئیدارهی كاروباری سهندیكا ئهنجومهنێ دهیگرێته ئهستۆ، له مانهی خوارهوه پێك دێت:یهكهم: نهقیب كه مهرجه بۆ ماوهیهك پیشهكهی بهسهر بردبێ له (10) ده ساڵ كهمتر نهبێ.دووهم: (6)شهش ئهندامی ئهسڵی و دوانی یهدهگ، به مهرجێ (7) لهوانه ماوهیهك پیشهكهیان بهسهر بردبێ له (5) پێنج ساڵ كهمتر نهبێ ، هةرضى هةشتةميانة، دةشىَ خزمةنةكةى لة _5) ساڵ كەمتر نةبێت.ماددهی شازده:یهكهم: ئهنجومهن بهدهنگدانی نهێنی نوێنهرێ (جێگرێ) بۆ نهقیب لهناو ئهندامهكانی خۆیدا ههڵدهبژێرێ.دووهم: ئهنجومهن ههر هیچ نهبێ مانگی جارێك كۆبوونهوهیهكی ئاسایی سازدهدات و، دهشێتیش لهسهر داوای نهقیب یان داوای سێیهكی ئهندامهكانی، كۆبوونهوهگهلی ناوهخت (أستثنائي) ساز بدات.ماددهی حهڤده:یهكهم: (نصاب) له ئهنجومهندا، به ئامادهبوونی زۆرینهی ئهندامهكانی دێتهجێ. بڕیارهكانیش به زۆرینهی دهنگی ئامادهبووان دهردهچن و، ئهگهر دهنگهكانیش یهكسان بوون، ئهوه، لهو بارهدا، دهنگی نهقیب بۆكام لایان بێ، بۆ ئهوه. دووهم: بهههر هۆیهك دهبێ، ببێ، جێگای نهقیب چۆل بوو، نوێنهركهی جێگای دهگرێتهوه.سیێهم: به ههر هۆیهك دهبێ، ببێ، مهركهزێ له ئهنجومهندا چۆل بوو، ئهوه لهو بارهدا كام ئهندامی یهدهگ، دهنگی له دهنگی یهدهگهكانی تر زۆرتر بوو، ئهوهیان جێگای دهگرێتهوه. چوارهم: ئهگهر زۆرینهی مهركهزهكانی ئهندامانی ئهنجومهن چۆل بوو، ئهوه، لهو بارهدا، پێویسته لهسهر ئهنجومهن له ماوهی دوو مانگدا بانگهێشتی ههیئهی گشتی بكات بۆ كۆبوونهوه تا بهههمان شێوازی كه لهم یاسایهدا نیشان دراوه به ههڵبژاردنی كهسانی، بۆ باقیمهنی ماوهكهی، جێگایان پڕبكاتهوه.ماددهی ههژده:ئهندامی ئهنجومهن یان ئهندامی لێژنهیی له لێژنهكانی، بهبێ پاساوی بهجێ له سێ كۆبوونهوهی بانهوبان یهكی ماوهی سالێكدا یان له پێنج كۆبوونهوهی ناوه ناوهی ساڵێكدا ئاماده نهبێ، ئهوه به دهستلهكار ههڵگرتو له قهڵهم دهدرێ.ماددهی نۆزده: ئهنجومهنی سهندیكا ئهم ئیشه تایبهتانه دهگرێته ئهستۆ:یهكهم:كۆشش بۆ وهدی هانينى ئامانجهكانی سهندیكا.وهرگرتنی ئهندامان و قهدهغهكردنیشیان له پیشهكه.بهڕێوهبردنی كاروباری سهندیكا ،و بهر كارخستنی پلانگهل وبهرنامهكان.بانگهێشتی ههیئهی گشتی بۆ كۆبوونهوهو بهركارخستنی بڕیارهكانی.سهرپهرشتی ئیش وكاری لقهكان، و دهسهبهركردنی هاودهنگی له چالاكییهكانیاندا.ئامادهكردنی بووجهی ساڵانهو حساب وحسابكاریی كۆتایی و بهڕێوهبردنی دارایی سهندیكا.سهرپهرشتی رێكخستنی پیشهگوزاری (ممارسه المهنه) له عیاده تایبهتهكاندا.پێشكهشكردنی پێشنیاز بۆ ههموار كردنی یاسای سهندیكا.ئهگهر نهقیب نوێنهرایهتی سهندیكای له لێژنهگهلی رهسمی وشتی دیكهدا نهكرد، ئهوه، لهو بارهدا، كهسێكی دیكهی بۆ دادهنێ.ههر دهعواو شكاتێكی بۆ بێت، ههواڵهی لێژنه تایبهتكارهكانی دهكات.له پێشكهش كردنی پێشنیارگهل، دهربارهی پرۆژهگهل وپلانگهل و بهرنامهگهلی تهندروستی ههرێمدا بهشداری دهكات.پێكهێنانی لێژنهگهلی فهرعی، بۆ وهديهانینی ئامانجهكانی ئهم یاسایه.ئیقراركردنی موڵكدارێتی ماڵ وموڵك وعیقارو قبوڵكردنی بهخشش وشهرتوشروتی قهرزدان و پێشكهشكردنی كۆمهكی دارایی، له چوارچێوهی مهبهست وئامانجی سهندیكادا.ئامادهكاری بۆ ههڵبژاردنهكان.ئیجازهپێدانی پیشهگوزاری. سهیركردن و یهكلاكردنهوهی دهستلهكار ههڵگرتنی نهقیب، یان ههر ئهندامێكی ئهنجومهن یان هی لقهكانی سهندیكا، بهمهرجێ، له یهكهم كۆبوونهوهی ههیئهی گشتیدا بخرێته بهردهمی.دامهزراندن و بهڕێوهبردنی یانهگهلی سهندیكا بهپێی یاساى كۆمهڵهكان.قبوڵكردنی دیاری به رهزامهندی لایهنه فهرمیهكان.دووهم: سپاردنی ههندێ له سهڵاحییاتی خۆی به نهقیب یان بهسهرۆكانی لقهكان.مادهی بیست:نهقیب، سهرهرای ئهو ئةركوفرمانة تایبهتهی ئهنجومهن پێی دهبهخشێ، ئهم ئهركانهش دهگرێته ئهستۆ:یهكهم:لهبهردهمی ههموو لایهنهكاندا نوێنهری سهندیكایه.بڕیارهكانی ئهنجومهنی سهندیكا دهخاته بهر كار.لهسهر بڕیاری ئهنجومهنی سهندیكا بانگهێشتی ههیئهی گشتی دهكا بۆ كۆبوونهوه.سهرۆكایهتیی كۆبوونهوهی ههیئهی گشتی وئهنجومهنی سهندیكا دهكات.ئیمزاكردنی سهنهدگهلی سپاردن وسهرفكردنی ئهموالی سهندیكا.ئامادهكردنی بوجهی ساڵانهو، راپۆرتی كۆتایی بۆ حساب وحسابكاریی كۆتایی و، راپۆرتی ساڵانهی بزاڤ و چالاكیی سهندیكاو، پێشكهشكردنیان به ئهنجومهنی سهندیكا، له وادهی دیاركراوی خۆیاندا.بهپێی میلاك، كه ئهنجومهن تهسدیقی كردووه، كارمهندان بۆ سهندیكا داهدمهزرێنی و، كاروباری خزمهت و زهپتیشیان بهجێ دهگهيينىَ.دووهم:نهقیب بۆی ههیه، ههندێ له فرمانهتایبهتهكانی خۆی، به نوێنهرهكهی یان یهكێ له ئهندامانی ئهنجومهن بسپێرێ.ماددهی بیست ویهك:بهپێی پێڕۆی ناوخۆ، لقێ بۆ سهندیكا له ههر پارێزگایێ دهكرێتهوه.سهرۆكی لیژنهی لق، سهرۆكایهتی كۆبوونهوهی لیژنهكهی دهكا، یان كهسێ دهیكا سهرۆك ئهو ئهركهی پێ سپاردبێ.ماوهی خولی لق سێ ساڵه، له رۆژی ههڵبژاردنهكانهوه دهست پێ دهكات.ماددهی بیست ودوو:یهكهم:ئهنجومهنی لق له پێنج ئهندام ودوو ئهندامی یهدهگ پێك دێت، شهشیان ماوهیهك پیشهگوزارییان كردبێ له پێنج ساڵ كهمتر نهبێ، ههرچی حهوتهمیانه، ئهوه، دهشێ خزمهتی له پێنج ساڵ كهمتربێ.ئهندامی لق، مهرجه خهڵكی ههرێم بێ و، له ههرێمیش دانیشتبێ.سهرۆكی لق ونوێنهرهكهشی، له ئهندامانی لقهكه ههڵدهبژێردرێن.دووهم:لق ئهم ئهركه تایبهتانه دهگرێته ئهستۆ:بهركارخستنی پلانی كار، كه له كۆبوونهوهی ههیئهی گشتیدا بڕیاری لهسهر دراوه، ههروهها بهر كارخستنی رێنماییهكانی ئهنجومهنی سهندیكا.كۆشش بۆ بهرز كردنهوهی سهویهو ئاقاری پیشهكه.بهڕێوهبردنی كاروباری دارایی.ئهو فرمانه تایبهتانه كه نهقیب یان ئهنجومهنی سهندیكا پێی دهسپێرێ.دامهزراندنی بهردهستانی لق ودیاریكردنی كرێیهكانیان، پاش تهسدیقكردنی له لایهن سهندیكاوه.به رهزامهندیی ئهنجومهنی سهندیكا كهسێ دادهنێ نوێنهرایهتیی لق له دایهره فهرمیهكاندا بكات.ماددهی بیست وسێ:سهندیكا بۆی ههیه مهڵبهندی رۆشنبیری و كۆمهلایهتی دابمهزرێنىَ.دارایی سهندیكاماددهی بیست وجوار:دارایی سهندیكا لهمانه پێك دێت:ئابوونهی ئینتیماو بهشداربوونی ساڵانه.مزی ناوی خۆنوسین.ج.مزی نووسینی نازناوی پسپۆری.د.مزی ئیجازهپێدان و تازهكردنهوهی پیشهگوزاریی تایبهت بۆ دام ودهزگا تهندروستیهكان.هـ.مزی تهسدیقكردنی راپۆرتگهلی پزیشكی.و.سوودی چاپهمهنیهكانی سهندیكا.ز.غهرامهی ئهو حوكمانهی كه لیژنهی زهپتی پارێزگا بهسهر ئهندامهكانیدا دهداتح.دیاری وبهخشش وههر دهستهاتێكی دی.گ.داهاتی یانهگهلی ومهلبهندهكانی رۆشنبیری وكۆمهلایهتی بۆ سهندیكا. ئهگهر لهبهر بارودۆخێكی نا ئاسایی، تهسدیقكردنی بوجه له وادهی دیاركراوی خوێدا نهكرا، ئهوه، لهو بارهدا، كار بهپێی دهروازهو بهشهكانی بوجهی پێشتر دهكرێ تا بوجه تازةكة تهسدیق دهكرێ.ماددهی بیست وپێنج:يةكةم: ئابوونهو مزێ كه سهندیكا وهریاندهگرێ بهم شێوهیهن:(15000) پازده ههزار دینار، ئهوه مزی ئینتیمای پزیشكانی ددانی ههرێمه، بۆ غهیره عیراقیش (75000) حهفتا وپێنج ههزار دیناره.(7500) حهوت وههزار وپێنج سهد دینار، ئهوه ئابوونهی ئیجازهی سالانهیه یان تازهكردنهوهكهیهتی بۆ پزیشكانی ددانی ههرێم و(27000)بیست وحهوت ههزار دینار بۆ غهیری عیراقی.(45000) چل وپێنج ههزار دینار، ئهوه مزی ئیجازهی كردنهوهی تاقیگهی ددانسازییهو (22500) بیست ودوو ههزار وپێنج سهد دیناریش مزی تازهكردنهوهی ساڵانهیهتی.(225000) دووسهد و بیست وپێنج ههزار دینار، ئهوه مزی ئیجازهی كردنهوهی نهخۆشخانهیهكی تایبهتی ددانهو، (75000) حهفتا وپێنج ههزار دینارییش بۆ تازهكردنهوهی سالانهیهتی.(15000) پازده ههزار دینار، مزی ئیجازهی كردنهوهی عیادهیهكی پسپۆڕه، و (15000)پازده ههزار دیناریش مزی تازهكردنهوهی ساڵانهیهتی.(60000) شهست ههزار دینار، ئهوه مزی ئیجازهی كردنهوهی نووسینگهیهكی فرۆشتنی ئامێرو ئامرازی ددانه، و (30000) سی ههزار دیناریش بۆ تازهكردنهوهی ساڵانهیهتی.(15000) پازده ههزار دینار، ئهوه مزی ئیجازهی كردنهوهی عیادهیهكی پیشهگوزاری گشتیییه، و (7500) حهوت ههزار و پێنج سهد دیناریش مزی تازهكردنهوهی ساڵانهیهتی.(15000) پازده ههزار دینار، ئهوه مزی ئیجازهی پیشهگوزارییه له عیاده میللیهكاندا.(22500) بیست ودوو ههزار وپێنج سهد دینار، ئهوه مزی تۆماركردنی نازناوی پسپۆرییه.(1500) ههزار وپێنج سهد دینار، ئهوه مزی تهسدیقكردنی راپۆرتی پزشیكییه ئهوانه ى له عیاده تایبهتهكان و نهخۆشخانه ئههلییهكانهوه دهردهچن.(600000) شهش سهد ههزار دینار، ئهوه مزی ئیجازهی كردنهوهی كارطةيةكى دروستكردنى ماددةطةلى ددانةو (300000) سىَ سةد هةزار دیناریش بۆ تازكردنهوهی ساڵانهیهتی.بهشی چوارهمسزاگهل وحوكمه زهپتییهكانماددهی بیست وشهش:ئهم ئيشانهی خوارهوه، قهدهغهن:راكێشانی نهخۆش به فریودان وله رێگای واسیتهوه.ناوبانگ زڕاندنی پیشهو خاوهن پیشهكهو بێ نرخ كردنی پێگهی زانستی و ئهدةبییان.ئیش پێكردنی خاون پیشه توندروستییه بێ ئیجازهكان.ماددهی بیست وحهوت:لیژنهی زهپتی له مهركهزی سهندیكادا له سێ ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگ پێك دههێنرێ و ئهندامێ له ئهندامانی ئهنجومهنی سهندیكایش، به بڕیاری ئهنجومهن سهرۆكایهتیی دهكا.ماددهی بیست وههشت: لیژنهی زهپتی داوای وهئاگاهێنانهوهی ئهندامی سهرپێچكار، بۆیشی ههیه، ئهم سزایانهی خوارهوهش بسهپێنێ:ئینزار: ئهوهیه، كه نووسراوێ ئاراستهی سهرپێچكار دهكا بێزاریی خۆی تێدا له رهفتاری نیشان دهداو داواشی لێ دهكا ئهو كاره دووباره نهكاتهوه، دهنا، سزایهكی توندترى بهسهردا دهدرێ.غهرامهیهك له (150000) سهدو پهنچا ههزار دینار كهمتر نهبێ و له (750000) حهوت سهدو پهنچا ههزار دیناریش نهترازێ، ئهگهر نهیشی دا، ئهوه، لهو بارهدا، له پیشهگوزارییه تایبهتهكهی خۆی بۆ ماوهیهك قهدهغه دهكرێ له شهش مانگ زیاتر نهبێ خۆ ئهگهر هات و له ماوهی ساڵیكی پاش برواری سةرثيَضييةكةيدا گهڕایهوه سهری، جا، ئهوجا غهرامهكهی له (500000) پێنج سهد ههزار دینار كهمتر نابێ وله (1500000) ملێونێك وپێنج سهد ههزار دیناری نهترازێ خۆ ئەگەر ئەمجارەش نيدا، ئەوە، لەبارەدا پيشە تايبەتەكەى خۆى بۆ ماوهیهك لێ قهدهغه دهكرێ له یهك ساڵ زیاتر نهبێ.قهدهغهكردنی پیشهگوزاریيه ى تایبهتهكهی خۆی بۆ ماوهیك له یهك ساڵ نهترازی.ههردوو سزای، غهرامه و قهدهغهی ثيشةگوزاری كه له بڕگهی (3،2)دا هاتوون. ماددهی بیست ونۆ:ئهگهر، بۆ لیژنهی زهپتی دهركهوت ئهو رهفتارهی دراوهته پاڵ دكتورهكه، خۆی له خۆیدا جهریمهیه، ئهوه، لهو بارهدا، پێویسته لهسهری دهعواكهی به ههموو ئهوڕاقهكانییهوه ههواڵهی دادگای پهیوهندیدار بكات، ئهگهر حوكمی بێتاوانیشی بۆ دهرچوو، ئهوه، بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه رێ له ئجرائاتی زهپتیی دیكه ناگرێ.ماددهی سی:پزیشكی ددان، لهماوهی حهپس و سجن و دهسبهسهربوونیدا، پیشهكهی لێ قهدهغه دهكرێ.پزیشكی ددان، ئهگهر به جهریمهیهكی ئابڕووبهر، پهیوهندی بهپیشهكهیهوه ههبێ حوكم بدرىَ، ئهوه، ئیدی پیشهكهی لێ قهدهغه دهكرێ.ئهگهر هاتو پزیشكی ددان جارێكی تریش به جهریمهی پهیوهندیدار به پیشهكهیهوه حوكمی بهسهردا درایهوه، ئهوه، لهو بارهدا، ناشێ ناوی تۆمار بكرێتهوه، مهگهر ئهنجومهنی سهندیكا بهپێی پیرۆو بهپێی ئهو رێنماییانهش كه لهسهر پێڕۆكه ده رهێنراون مرافهقهتی نوێی بداتێ.ماددهی سی ویهك:بڕیاری قهدهغه كردن پیشهگوزاری ، بهو لایهنه پێوهندیدارانهش تهبلیغ دهكرێ كه لیژنهی زهپتی خۆی پيێ باش بێ . ئهوه له ههموو لقهكانی سهندیكاشدا بڵاودهكرێتهوه.بزیشكێ پیشهكهی لێ قهدهغه كرابێ ناشێ پزیشكێكی دی له عیادهكهیدا جێگای بگرێتهوه.بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه ئهو غهرامهیهی به حوكمی زهپتی وهردهگیرێ، داهاتی سهندیكایه.ماددهی سی ودوو:ئهگهر شكاتێ درا به ئهنجومهنی سهندیكا، ئهمیش دهینێرێ بۆ لقی پێوهندیدار تا ئهو لقه ڕاو ڕاسپاردهی خۆی پیشان بدا، جا، ئهوجا، ههواڵهی لیژنهی زهپتی دهكرێ.سهرۆكی لیژنهكه، برواری دانیشتنهكه دیار دهكاو پزیشكی ددانهكهشی لێ ئاگادار دهكا.دانیشتنهكانی لیژنهی زهپتی نهێنیه.ماددهی سی وسێ:نهقیب ولایهنهكانی دهعواكهش بۆیان ههیه لهماوهی سی رۆژدا – كه له رۆژی تهبلیغهوه دهست پێ دهكا – له دادگاى پێداچوونهوهی ههرێمی كوردستانی عیراقدا تانه له بڕیارهكانی لیژنهی زهپتی بگرن، ئیدی بڕیاری ئهم دادگایه كۆتایی و بنبڕه.ماددهی سی وچوار:ههر سهرپێچییهكی زهپتی، كه له حوكمهكانی ئهم یاسایهوه پهیدابووه، نهقیب بیكا، یان نوێنهرهكهی له كاتی جێگرتنهوهیدا بكا، ئهوه، ئیجرائاتی یاساییان لهبهردهمی لیژنهی زهپتیدا لهسهر دهكرێ و ههیئهی گشتی ههواڵهی لیژنهی زهپتییان دهكات.حوكمه گشتییهكانماددهی سی وپێنج:به ئامادهبوونی نهقیب یان جێگری (نوێنهری) نهقیب، یان سهرۆكی لق یان نوێنهری سهرۆكی لق نهبێ، ناشێ بارهگای سهندیكا، یان بارهگای لقهكانى بپشكنرێ.ههر دهستدرێژییهك له كاتی فرماندا، یان بههۆی پیشهكهیهوه بكرێته سهر ئهندام، ئهوه، ئهو دهستدرێژكاره، حوكمی ئهو كهسهی بهسهردا دهدرێ كه شهرێ فرۆشتبی به فرمانبهر له كاتی بهرێ خستنی ئهركی خۆیدا.دهسهڵاتی لێپێچینهوه پێویسته پێش لێپێچینهوه له جهریمهی بهچاونهدیتراو، درابێته پاڵ ئهندامێ له ئهندامان، پێویسته لهسهری سهندیكا یان لقهكانی سهندیكا ئاگاداربكاتهوه، سهندیكاش پێویسته نوێنهرێكی خۆی بنێری لهو لێپیچینهوهیهدا بهشداربێ.ئهندامی نهخۆش، له ژووره به كرێ گیراوهكانی پله یهكهمی دهزگای تهندروستی حكومی و پهیمانگه هونهرییهكاندا چارهسهری بۆدهكرێ و له مزوكرێ سهرفرازه. وه لێ كه له نهخۆشخانه ئههلییهكاندا بخهوێ یان بۆ عیاده تایبهتهكان بچێ، ئهوه، لهو باردهدا، دهستههقی پزیشك و نهشتهر گهرهكان له لیستی حساباتی خۆی دادهشكێنرێ.ماددهی سی وشهش :ههر كهسێ بهپێ تۆماربوون و بهپێی ئیجازه كه حوكمهكانیان لهم یاسایهدا هاتووه مومارهسهی ئهم پیشهیه بكا، ئهوه غهرامهیهك دهكرێ له (450000) چوارسهد وپهنجا ههزار دینار كهمتر نهبێ و له (600000) دینارریش نهترازێ.ماددهی سی وحهوت:پزیشكی ددان له ئیجازهدابێ، دهشێ پزیشكێكی دیكهی ددان له عیادهكهی خۆیدا دابنێ، بهمهرجێ ئهم جێگره ههمان پلهی زانستی وههمان پسپۆڕیی ههبێ و، ئیجازهكهش له سێ مانگ نهترازێ.ماددهی سی وههشت:ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت، ناخرێته بهر كار. ماددهی سی ونۆ:پێویسته ئهنجومهنی وهزیران حوكمهكانی ئهم یاسایه بخاته بهر كار.ماددهی چل:ئهم یاسایه له رۆژی بڵاو كردنهوهی له (وهقایعی كوردستان)دا دهخرێته بهركار. د. كمال عبدالكریم فۆاد سهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستانی ـــ عێراق...
یاسای ژماره(15 )ی ساڵی / 2007 یاسای وهزارهتی تهندروستی له ههرێمی كوردستان-عیراق | 11
یاسای ژماره(15 )ی ساڵی / 2007 یاسای وهزارهتی تهندروستی له ههرێمی كوردستان-عیراق | 11
بهناوی خوای بهخشندهو میهرهبانبهناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان- عیراق پشت به حوكمی بڕگه(1)له ماددهی (56) له یاسای ژماره (1) ی ساڵی (1992) ی ههموار كراوو، لهسهر داوای ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان ـ عێراق، ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان – عێراق له دانیشتنی ژماره (21)ی رۆژی (30/5/2007) ی خۆیدا، بڕیاری دانانی ئهم یاسایهی خوارهوهی دا:یاسای ژماره(15 )ی ساڵی / 2007 یاسای وهزارهتی تهندروستی له ههرێمی كوردستان-عیراقماددهی یهكهم:مهبهست لهم زاراوانهی خوارهوه،ماناكانی بهرامبهریانه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه:یهكهم : ههرێم : ههرێمی كوردستان ـ عێراق .دووهم : ئهنجومهنی وهزیران : ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستانی عێراق.سێیهم : وهزارهت : وهزارهتی تهندروستی ههرێم.چوارهم : وهزیر : وهزیری تهندروستی ههرێم .پێنجهم : بریكاری وهزارهت : بریكاری وهزارهتی تهندروستی.شهشهم : ئهنجومهن : ئهنجومهنی ڕاوێژكاری وهزارهت.حهوتهم : دهسته :دهستهی باڵای عیادهكانی پزیشكی میللی و ڕاوێژكاری.ئامانج و ئهركهكانی وهزارهتماددهی دووهم:وهزارهت ئهم ئهركانهی خوارهوهی دهكهوێته ئهستۆ.یهكهم : ئامادهكردنی ئهو پێداویستییانهی كه مافی شیاوی تهندروستی تهواو بۆ هاووڵاتیان دهستهبهر دهكات لهلایهنی جهستهیی وئهقَڵی ودهروونییهوه لهگهلأ گرنگی پێدانیان.دووهم : دامهزراندن وبهڕێوهبردن وبهدوا داچوونی یهكه تهندروستیهكانی خۆ پاراستن وچارهسهركردن وپهرهپێدانیان له ههرێمدا.سێیهم : بایهخدان به خزمهتگوزاری چاودێری بهرایی تهندروستی لهوانهش چاودێری دایكایهتی ومنداڵان وتهندروستی قوتابخانهیی وتهندروستی خێزان وپیرییهتی.چوارهم : بهربهرهكانی كردنی نهخۆشیه درمهكان وكۆنترۆل كردنیان ورێگهگرتن له هاتنیان له دهرهوهی ههرێم بۆ ناوهوهی وبه پێچهوانهوهش، بهربهستكردنی بڵاو بوونهوهیان له نێو خاك وئاو و ههوای ههرێمدا.پێتجهم : ههماههنگی كردن لهگهلأ وهزارهتی ژینگهدا له پێناوی پاراستنی ژینگهو باشكردنی و پهرهپێدانی و پاراستنی بنهماكانی وكاركردن له پێناوی بهربهستكردنی پیسبوونی.شهشهم : ههماههنگی كردن لهگهلأ وهزارهتی كار و كاروباری كۆمهڵایهتی دا له پێناوی بایهخدان به تهندروستی وسهلامهتی كرێكاران له پڕۆژهكانی كار و بهرزكردنهوهی ئاستی تهندروستییان له مهترسی نهخۆشی پیشه و بریندار بوون له كاتی ئیشدا، لهگهلأ دانانی بهزهفكاریی وههل ومهرجی تایبهت بۆیان و دابین كردنی سهلامهتی له شوێنی كاردا وچاودێری پیادهكردنی ئهو بهرزهفتكار و ههل و مهرجانه.حهوتهم : بڵاوكردنهوهی هوشیاریی تهندروستی له ناو هاووڵاتیاندا به هاریكارێكردن لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكان به رێگهی ههموو هۆیهكی راگهیاندنی بیستراو و بینراو و خوێندراوه.ههشتهم : دابین كردنی داودهرمان و پێویستیهكان و كهل وپهلی پزیشكی ههمهجۆری پێویست بۆ پێشكهش كردنی خزمهتگوزاری پزیشكی وخۆپاراستن وچارهسهركردن، لهگهلأ سهرپهرشتی كردنی عیاده میللییهكان و دابین كردنی ئامیری پزیشكی پێویست بۆ پهككهوتهكان وكردنهوهی تاقیگهی پزیشكی.نۆیهم : ئامادهكردنی كادیری تهندروستی وپیشهیی یارمهتیدهر و بهرزكردنهوهی ئاستی شیاوی كارمهندان له كهرتی تهندروستی وپهرهپێدانی لێكۆڵینهوهی تهندروستی و فێركردنی پزیشكیی بهردهوام وهاندانی لێكۆڵینهوهی زانستی له بواره ههمه جوارهكانی تهندروستیدا.دهیهم : رێكخستنی كاری پیشه پزیشكی وتهندروستی یهكان و سهلامهتی پیشهیی بهههماههنگی كردن لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكان وچاودێری كردنیان.یانزدهیهم : چاودێری كردنی خاوهن پێویستییه تایبهتییهكان لهلایهنی تهندروستی و جهستهیی و ئهقڵی یهوه.دوازدهیهم : سهرپهرشتی كردنی دروستكردن وهێنانی داودهرمان بهپێی پێوهری پێویستی پزیشكی وچاودێری كردنی.سیازدهیهم : كاركردن له پێناوی گۆڕینی سیستهمی ئێستای تهندروستی به سیستهمێكی هاوچهرخی تهندروستی به شێوهیهكی وا كه لهگهلأ پهرهسهندنی كۆمهڵگای كوردستانی و توانای دارایی بهدهست هاتوودا بگونجێت.چواردهیهم : پشتگیریی كردنی كهرتی تایبهتی پزیشكی تا بهشداری له پێشكهش كردنی خزمهتگوزاری چارهسهركردندا بكات بۆ سووككردنی بارگرانی دارایی و هونهری لهسهرشانی دهزگا تهندروستیه فهرمیهكان و بخرێنه بهر سهرپهرشتی وچاودێری وهزارهتهوه.پانزدهیهم :كاركردن له پێناوی دابین كردنی پێویستی پزیشكی بۆ بهرهنگار بوونهوهی كارهسات به ههموو جۆره كانیهوه، ئهمهش به ههماههنگی لهگهلأ لایهنه پهیوهندیدارهكانی دیكه دهبێت.شانزدهیهم : رێكخستنی كاری پزیشكی دادی له ههرێمدا به پێی یاسا وبهرزكردنهوهی ئاستی شیاوی كارمهندانی.حهڤدهیهم : كاركردن له پێناوی دروستكردنی تاقیگهی پێشكهوتووی تهندروستی بۆ دهسنیشانكردنێكی زوو بۆ نهخۆشییه گرانهكان ودابین كردنی (حجری تهندروستی) و بهربهرهكانی نهخۆشیه درمهكان و چاودێری كردنی پهتاكان.ههژدهیهم : سهرپهرشتی كردنی كاری پزیشكهكان ویارمهتدهرهكانیان له عیاده پزیشكیه تایبهتهكان و عیاده میللیه فهرمییهكان.نۆزدهیهم : گرنگی دانێكی تایبهت به تهندروستی لادێ وگهیاندنی خزمهتگوزاریی پزیشكی بۆی و كاركردن بۆ دروستكردنی نهخۆشخانه له قهزاو ناحیهكان وكردنهوهی مهڵبهندی پزیشكی له لادێكاندا و دابین كردنی تیپی تهندروستی گهڕۆك. بیستهم : دابین كردنی سهیتهرهی نهوعی كارا لهسهر داودهرمان به هاوكاری كردن لهگهلأ لایهنه پهیوهندیدارهكاندا و دانانی مهرجی بهرزهفتكار بۆ هێنانی داودهرمان له سهرچاوهی باوهڕ پێكراوی جیهانی و بهرزهفتكردنی فرۆشتنی داودهرمان، به جۆرێكی وا كه ههر له دهرمانخانه و مهزخهری مۆلهتپیردراوی دهرمان بفرۆشرێ.بیست ویهكهم : گرنگی دانی تهندروستی بهو ناوچانهی كه تووشی پرۆسهكانی ئهنفال وبوردومانی كیمیایی وجینۆساید بوون.بیست ودووهم : كاركردن له پێناوی دابین كردنی (بیمی) تهندروستی بۆ هاووڵاتییان وگرنگی دان به ئاسایشی خۆراك ودهرمانی ئینسانی بهههماههنگی كردن لهگهلأ لایهنه پهیوهندیدارهكان ودۆزینهوهی ئالیهتی چاودێری شیاوی داودهرمان بۆ بهكارهێنان.بیست وسێیهم : پشتگیریی كردنی پزیشكه تازه دهرچووهكان وكردنهوهی خولی شیاندنی بهردهوام بۆیان و ناردنی نێردهی پزیشكی بۆ دهرهوهی ههرێم بیان گرێتهوه وماوهیان بدرێ تاكو خوێندنی پسپۆڕییان تهواوبكهن.پێكهاتهكانی وهزارهتماددهی سێیهم : وهزارهت لهم پێكهاتانهی خوارهوه پێك دێت:یهكهم:وهزیر: سهرۆكی باڵای وهزارهته وبهرپرسه له بهڕێوهبردنی كارهكانیاندا وسهرپهرشتی وچاودێری كردنی چاڵاكیهكانی و لهوهوه ئهو بڕیارو فهرمان ورێنماییانه دهردهچن كه پهیوهندیان به ئهركهكانی وهزارهت وپێكهاتهكانی ودهسهڵات وههموو كاروباره هونهری و دارایی وكارگێری ورێكخستن وبه پێی حوكمهكانی یاسا ههیه ولهبهردهم ئهنجومهنی وهزیران بهرپرسه بهو ناوهی كه ئهندامێكی هاوكاره لهو ئهنجومهنهدا وبۆی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی بدات به بریكاری وهزارهت یا بهڕێوهبهره گشتیهكان یاخود ههر كهسێكی له وهزارهتدا به شیاوی دهزانێ.دووهم : بریكاری وهزارهت : یارمهتی وهزیر دهدات له ئاڕاستهكردنی كاروباری وهزارهت و سهرپهرشتی كردنی كاروباری وهزارت له چوارچێوهی ئهو دهسهڵاتهی كه لهلایهن وهزیرهوه پێی دهدرێ و دهبێ بڕوانامهی پسپۆڕی بهرایی زانكۆی ههبێت و خاوهن شارهزایی كارامهیی بێت له كارهكهیدا.سێیهم : نووسینگهی وهزیر : فهرمانبهرێك سهرۆكایهتی دهكات و بهڕێوهی دهبات به پلهی بهرێوهبهر كه بڕوانامهی بهرایی زانكۆی ههبێت و چهند فهرمانبهرێك یاریدهی دهدهن.چوارهم : نووسینگهی بریكاری وهزارهت : فهرمانبهرێك به پلهی بهڕێوهبهر سهرۆكایهتی دهكات بهڕێوهی دهبات كه بڕوانامهی بهرایی زانكۆی ههبێت و چهند فهرمانبهرێك یاریدهی دهدهن.پێنجهم : ڕاوێژكاران : ژمارهیان له چوار ڕاوێژكار زیاتر نابێ و دهبێ بڕوانامهی بهرایی زانكۆیان ههبێت خاوهن شارهزایی و كارامهیی بن له كارهكانیاندا. شهشهم :بهڕێوهبهرایهتی گشتی كاروباری كارگێڕی و دارایی : بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكات كه بڕوانامهی بهرایی زانكۆ ههبێت و خاوهن شارهزایی و كارامهیی و پسپۆڕ بێت.حهوتهم : بهڕێوهبهرایهتی گشتی كاروباری تهندروستی : پزیشكێك به پلهی بهڕێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكات كه دهبێ خاوهن شارهزایی و كارامهیی بێت له كارهكهیدا.ههشتهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی پلان دانان وفێركردنی تهندروستی: پزیشكێك به پلهی بهڕێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكات ودهبێ خاوهن شارهزایی كارامهیی بێت له كارهكهیدا.نۆیهم: بهڕێوهبهراییهتیه گشتیهكانی تهندروستی له پاریزگاكانی ههرێم دا: ههر یهك لهوانه پزیشكێك به پلهی بهڕێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكات ودهبێ خاوهن شارهزایی وكارامهیی بێت له كارهكهیدا.ماددهی چوارهم:ئهنجومهنی ڕاوێژكاری بۆ وهزارهت لهمانه پێكدێ:-یهكهم: وهزیر: سهرۆكه.دووهم: بریكاری وهزارهت: ئهندامه ولهكاتی ئامادهنهبوونی وهزیر سهرۆكایهتی ئهنجومهن دهكات.سێیهم: ڕاوێژكارهكانی وهزارهت: ئهندامن.چوارهم: بهڕێوهبهره گشتیهكانی وهزارهت: ئهندامن.پێنجهم: نوێنهرێك له ههر وهزارهتێك له وهزارهتهكانی پهیوهندیدار ودهزگا تهندروستیه زانستییهكان به مهرجێك پلهیان له بهڕێوهبهری گشتی كهمتر نهبێت ولهسهر داوای وهزیر بهشداری دهكهن.شهشهم: ههر شارهزایهكی پسپۆڕ له ناوهوه ودهرهوهی وهزارهت كه وهزیر دهستنیشانیان دهكات.ماددهی پێنجهم:دهستهیهك له وهزارهت دادهمهزرێت پێی دهگوترێ (( دهستهی باڵای عیاده پزیشكیهكانی میللی و راوێژكاری)) و له مانه پێكدێ:- یهكهم: بریكاری وهزارهت / سهرۆكدووهم: بهرێوهبهری گشتی كار و باری پزیشكی / جێگری سهرۆك.سێیهم: بهرێوهبهره گشتییهكانی وهزارهت / ئهندامن.چوارهم: فهرمانبهری ژمێریاری / ئهندام .پێنجهم: فهرمانبهری یاسایی / ئهندام .شهشهم: فهرمانبهری كارگێری / ئهندام .ماددهی شهشهم:یهكهم: بهش و ئهرك و تایبهتمهندیهكانی پێكهاتهی وهزارهت به پێڕهو دهستنیشان دهكرێت.دووهم: وهزیر بۆی ههیه بهرێوهبهرایهتی یان لق یان بهش یان هۆبه یان یهكهكان له ناو پێكهاتهی وهزارهت دابنێ یان لێكیان بدات یان ههڵیان بوهشێنێتهوه به پێی پێویستیهكانی كارهكانیان له كاتی پێویستدا. سێیهم: وهزیر بۆی ههیه لێژنهی ههمیشهیی یان كاتی به پێی پێویست پێكبهێنێ. ماددهی حهوتهم:وهزیر بۆی ههیه ڕێنمایی پێویست بۆئاسانكردنی جێبهجێكردنی ئهم یاسایه دهربكات. ماددهی ههشتهم:یاسای وهزارهتی تهندورستی و كاروباری كۆمهڵایهتی ژماره (1) ی ساڵی 1993 و ههمواركردنهكهی به یاسای ژماره (4)ی ساڵی 2001 ههڵدهوهشێتهوه. ماددهی نۆیهم:كار به هیچ دهقێكی یاسایی یان بڕیارێك ناكرێ گهر له گهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك بێ.ماددهی دهیهم:پێویسته له سهر ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندی دارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.ماددهی یازدهم:ئهم یاسایه له ڕۆژی دهرچوونیهوه جێبهجێ دهكرێ و له ڕۆژنامهی فهرمی (وهقائعی كوردستان) بڵاودهكرێتهوه. عدنان موفتی سهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانی كوردستان ـ عێراقهۆیهكانی دهرچوونی ئهم یاسایهبۆ چوونی وهزارهتی تهندروستی خۆی له بهدیهێنانی تهندروستی به مانا فراوانهكهی له سهر ههموو ئاستهكان بۆ تاك و خێزان و كۆمهڵگا دهدۆزێتهوه و پاێزگاریی دهكات له رووی چهندی و چۆنییهوه سهبارهت بهو فراوان بوونهی كه خزمهتگوزاری و تهندروستی له ههرێمدا بهخۆیهوه دیوه و بۆ دابین كردنی باشترین خزمهتگوزاری به نوێترین ڕێگای پێشكهوتوو بۆ هاوڵاتیان، چ له رووی تهندروستی و چ جهستهیی و چ ئهقڵی و چ سایكۆلۆجی یهوه. ههروهها بهشداری كردن له هێنانه دی ژینگهیهكی دوور له پیسبوون و پشتگیریی كردنی رهوتی دادپهروهریی له رێگهی رێكخستنی دهزاگاكانی پزیشكی دادی و ئامادهكردنی كادیری شیاو و سهبارهت بهوهی كه یاسای ژماره (1)ی ساڵی 1993 تایبهت بوو به ههردوو لایهنی تهندروستی و كۆمهڵایهتی بهیهكهوه و چونكه له گهڵ قۆناغی نوێدا ناڕوات و تاكو بتوانێ له گهڵ داهێنانه نوێیهكانی پزیشكی زانستی تازهدا بڕوات، بۆیه پێویستی كرد یاسایهكی تایبهت به وهزارهتی تهندروستی دهرچوێنرێ....
یاسای ژماره(30 )ی ساڵی 2007 یاسای پشكنینی بۆ ماوهیی خوێن (كهم خوێنی دهریای سپی ناوهڕاست ـ تهلاسیمیا ـ) پێش هاوسهرگیریی | 6
یاسای ژماره(30 )ی ساڵی 2007 یاسای پشكنینی بۆ ماوهیی خوێن (كهم خوێنی دهریای سپی ناوهڕاست ـ تهلاسیمیا ـ) پێش هاوسهرگیریی | 6
بهناوی خوای بهخشندهو میهرهبانبهناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان ـ عیراقپشت به حوكمی بڕگه(1)له ماددهی (56) له یاسای ژماره (1) ی ساڵی (1992) ی ههموار كراوو، لهسهر داوای ژمارهی یاسایی پهرلهمانتاران، ئهنجومهنی نیشـــتمانیی كوردستان – عێراق له دانیشـــتنی ژماره (19)ی رۆژی (5/11/2007) بڕیاری دهرچوواندنی ئهم یاسایهی خوارهوهی دا:یاسای ژماره(30 )ی ساڵی 2007 یاسای پشكنینی بۆ ماوهیی خوێن (كهم خوێنی دهریای سپی ناوهڕاست ـ تهلاسیمیا ـ) پێش هاوسهرگیرییماددهی یهكهم:پشكنینی تهواوی شێوهی خوێن پێش ئهنجامدانی گرێبهستی هاوسهرگیریی دهكرێ و لهكاتی گومان پهیداكردن له بوونی نهخۆشی كهم خوێنی دهریای سپی ناوهڕاست ((تهلاسیمیا)) كه له رێگهی بۆ ماوهییهوه دهگوازرێتهوه ئهوسا پشكنینی خوێنی تایبهت بهو نهخۆشیه دهكرێ.ماددهی دووهم:بنكهی تهندروستی تایبهت به لێكۆڵینهوهی ئهنجامهكانی پشكنینی تاقیگهیی ههڵدهستێ و لهبارێكی كه دهركهوت ئهوانهی داوای بهستنی هاوسهرگیرییان كردووه تووشی ئهو نهخۆشیه بوون. ئهوا راپۆرتێك رێك دهخرێ و توندیی نهخۆشیهكه و ڕێژهی (واته ژمارهی منداڵهكان) كهوا چاوهڕوان دهكرێت له ئهنجامی ئهو هاوسهرگیرییه تووشی ئهم نهخۆشییه بن،ئهنجامی بۆ ماوهیی سهلبـی ئهو هاوسهرگیرییه پێشكهش به ههردووكیان وبهو لایهنه دهكرێت كه داوای پشكنینهكهی كردووه و ئهمهش بۆ مهبهستی هوشیاركردنهوه و رێنمایی كردن دهبێت.ماددهی سێیهم :پێویسته لهسهر دادگاكان هیچ گرێبهستێكی هاوسهرگیریی جێبهجێ نهكهن تاكو راپۆرتی ناوبراو له ماددهی دووهم لهم یاسایهدا پێشكهش نهكهن و له بارێكدا كه راپۆرتهكه نهخۆشیهكهی دهسنیشان كردبوو، دهبێ ناوهڕۆك و ئهنجامهكهی له داواكارانی هاوسهر گیرییهكه بگهیهندرێ.ماددهی چوارهم:پێویسته وهزیری تهندروستی رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكاریی جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربچوێنی.ماددهی پێنجهم:پێویسته ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.ماددهی شهشهم:ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له رۆژنامهی فهرمی (وهقائیعی كوردستان) دا جێبهجێ دهكرێ.عدنان موفتیسهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانییكوردستان ـ عێراقهۆیه پێویستهكانی دهرچوواندنی ئهم یاسایهسهبارهت بهوهی كه نهخۆشی (تهلاسیمیا) زیانی ماددی وتهندروستی دهروونی به ههموو ئهندامانی كۆمهڵگا دهگهیهنێ وباری سهرشانی دهوڵهت به كارو به خهرجی دارایی گران دهكات و له پێناوی كۆنتڕۆل كردنی ئهم نهخۆشیه و بۆ دانانی رادهیهك له بهردهم بڵاوبوونهوهی بۆ نهوهگاتی دا هاتوو و له پێناوی هوشیار كردنهوه و رێنمایی داواكارانی هاوسهرگیریی بۆ ئهنجامه سهلبیهكانی كه لهم جۆره هاوسهرگیرییه دهكهونهوه و له پێناوی خولقاندنی نهوهیهكی هوشیار و ساغی دوور له نهخۆشییه بۆ ماوهییهكان (الوراپی) ئهم یاسایه دهرچوێنرا....
اقسام القوانين
یاسا دەستوری و شیوە دەستوریەكان
یاسا سزایەكان و هاوشیوەكانی
یاسا شارستانیەكان-مدنی-
یاسای سەربازی و هیزەكانی ئاسایشی ناوخۆ
ياساكانى دادو دةسەلاتى دادوەرى وپارێزەران
ياسا دارايی و بازرگانیەكان
یاساكانی وەبەرهینان و گواستنەوە
یاساكانی ژینگە و پیشەسازی
یاساكانی كار و كۆمەلایەتیەكان
یاساكانی كشتوكالی و سامانە سروشتیەكان
ياساكانى گەشتوگوزارو شوينەوار و ڕۆشنبیری
یاسا كارگیریەكان
یاسا پزیشكی و تەندروستیەكان
یاسای پەروەردە و خویندنی بالا
یاسای باری كەسێتی و مادە كەسیێتیەكان
یاسای ریكخراوەكان و سەندیكاكان و كۆمەلێگەی مەدەنی
یاسای شارەوانیەكان
بریارە یاسا
پەیماننامەكانی كە عیراق چۆتە پالیان
یاسا هەمواکراوو جێ بەجێ کردنی یاسا فیدراڵیەکان
یاسای وەزارەتەکان و دامەزراوەکان
بڕیارەكانی مجلسی قیادەی ثورەی هەڵوەشاوە