أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی چل
ماددهی چل: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاو كردنهوهی له (وهقایعی كوردستان)دا دهخرێته بهركار.
ماددهی ههشتهم
ماددهی ههشتهم: دادگای بهرایی ناوچهكه، تایبهته به تهماشاكردنی داواكانی زێدهرۆیی لهسهر زهوییه كشتوكاڵییهكان و باخهكان و داواكانی ناكۆكی سنوورهكانیان و ئهو مافانهش كه تێیان دهكهوێت، پهیوهندیدارهكانیش بۆیان ههیه له ماوهی پانزده رۆژ، له رۆژی پێڕگهیاندنهوه له بهردهمی دادگای تێههڵچوونهوهی ناوچهكهدا بهسیفهتی پێداچوونهوه بڕیارهكه رهتبكهنهوهو، لهم رووهوه بڕیاری دادگا بنبڕه.
ماددهی شهشهم
ماددهی شهشهم: بهدهر له حوكمی بڕگهی (شهشهم) لهماددهی یهكهمی ئهم یاسایهء لهباری كوژاندنهوهی ئهو زهوییانهی كه حوكمهكانی ماددهی (یهكهم) دهیانگرێتهوه، خاوهنهكهی بهڕێژهی (3%)ی ڕووبهری زهوییه كوژێنراوهكهی قهرهبوودهكرێتهوهو بهموڵكی سرفء بهناوی خۆی فرزدهكرێ له مێژووی دهرچوونی یاسای ژماره (5)ی ساڵی 2007 {یاسای ههمواركردنی یهكهمی یاسای كوژاندنهوهو جیاكردنهوهی زهویءزاری ژماره (3)ی ساڵی 1998)هوه.
ماددهی سی وحهوت
ماددهی سی وحهوت: پزیشكی ددان له ئیجازهدابێ، دهشێ پزیشكێكی دیكهی ددان له عیادهكهی خۆیدا دابنێ، بهمهرجێ ئهم جێگره ههمان پلهی زانستی وههمان پسپۆڕیی ههبێ و، ئیجازهكهش له سێ مانگ نهترازێ.
ماددهی سێیهم
ماددهی سێیهم: لهسهر وهزارهتی كشتوكاڵ و خاوهن زهوی و جوتیارو كهشتیارو ئهوانهی پهیوهندییان به كشتوكاڵهوه ههیه، ههریهكهو بهپێی پسپۆڕایهتی و دهسهڵاتی خۆی ئهمانهی خوارهوه ئهنجام بدات: یهكهم: بایهخ به زهوی كشتوكاڵی بدرێت و، بۆ جگه له مهبهستهكانی كشتوكاڵ بهكار نههێنرێت یا بهبێ چاندن بهجێ نههێڵدرێت و رێگا نهدرێت به هیچ شتێك پهیتی كز بكات یا بڕشتی كهم بكات. دووهم: پهیڕهوكردنی شێوازی زانستی نوێ له كردهوه كشتوكاڵییهكاندا. سێیهم : ئامرازه پێویستییه كهفائه بهرزهكان له بهرههمهێناندا بهكاربهێنرێن. چوارهم: بایهخ به مهكینه وئامێرو ترۆمپا كشتوكاڵییهكان بدرێت و بیرو كارێزو كانیاوه سروشتییهكان و ئامرازو شێوازهكانی بهرههمهێنانی دیكهش له زیان پێكهوتن بپارێزرێن. پێنجهم: بایهخ به شینایی ههر له كاتی چاندییهوه تا كاتی دروێنه یاخود لێكردنهوه بدرێت و، رێگه به هیچ شتێك نهدرێت له ناویان ببات یا زیانیان پێ بگهیهنێت و له زیندهوهره زیانبهخشهكانی كشتوكاڵ و سووتان و لافاویش بپارێزرێن. شهشهم: سامانی ئاژهڵی و ماسی و پهلهوهرو مێرووی سوودبهخش بپارێزرێن و چاودێری بكرێن و له ههموو ئهو شتانه بپارێزرێن كه زیانیان پێ دهگهیهنێت. حهوتهم: پێرهوكردنی سیستهمی خولهكانی كشتوكاڵی و، دهستنیشان كردنی ئهندازهی ئهو پانتاییانهی كه لهههر ناوچهیهكدا پێویسته به بهروبوومی دیاركراو بچێنرێن. ههروهها دیاركردنی جۆرهكانی تۆو وپهیین و و قڕكهری بوونهوهری زیانبهخش و وادهكانی بهكارهێنانیان بهپێی پلان و رێنماییهكانی وهزارهتی كشتوكاڵ. ههشتهم: پاراستن و خزمهتكردنی باخهكان و بهرو میوهكانیان تا پێدهگهن و دهبرێنه بازاڕ نابێ پشت گوێ بخرێن. نۆیهم: پێرۆ كردنی سیستهمی عهمار كردنی دروست وبێ وهی بۆ بهروبوومهكان.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم دهستهواژانهی خوارهوه بۆ ئهم یاسایه واتاكانی بهرامبهریهتی:ـ یهكهم: ههرێم : ههرێمی كوردستان ـ عێراق. دووهم: وهزارهت : وهزارهتی دهرامهته ئاوییهكان له ههرێمدا. سێیهم: وهزیر : وهزیری دهرامهته ئاوییهكان. چوارهم : بریكار : بریكاری وهزارهت. پێنجهم : ئهنجومهن : ئهنجومهنی راوێژكاری وهزارهت.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: وهزارهت ئامانجی دهبێ بۆ: یهكهم:دانانی ستراتیژو سیاسهت وپلانگهلێك بۆ پهرهپێدان و گهشهپێدان ووهبهرهێنانی دهرامهته ئاوییهكانی(سهرزهوی و ژێرزهوی)له ههرێمدا،وئاماده سازی توێژینهوهكانی بهكهڵكهاتنی تهكنیكی و ئابووری بۆ پرۆژهكانی دهرامهته ئاوییهكان ودروستكردنی بهنداوو پرۆژهكانی ئاودێری و پاراستن و بهگهرخستنیان و ههڵسهنگاندنی دروستی(سلامه) بهنداوهكان و بهكارهێنانی ئاو بۆ بهدیهێنانی نمونهترین بهكارهێنانی ئاوو پاراستنی خاكو خۆل له چوارچێوهی پلانهگشتیهكانی ههرێم دا. دووهم:دانانی پلانگهلی تایبهت بۆ رێگرتن له مهترسییهكانی لافاوو كۆنترۆڵكردنی سێڵاوو گۆلی رووبارهكان و،رێكخستن و دابهشكردنی ئاوو،چاوكردنهوه ووشیاركردنهوهی خهڵك له گرنگیی پاراستنی سامانی ئاو. سێیهم:دابینكردنی ئاو بۆ كهرته بهكاربهرهكانی ئاوی (كشتوكالأ،ئاوی خواردنهوه،بهكارهێنانی ناو مالأ و بۆ گهشتوگوزار،بهكارهێنانی بۆ پیشهسازی و وهبهرهێنانی وزهی كارهبا..هتد) بهپێی پلانگهلی بریار لهسهردراو،بهجۆرێ،كه خزمهتی گهشهپێدان بكات له ههرێمدا و رای خۆشی لهسهر داواكاریهكانی دامهزراندنی پرۆژهگهلێ دهدات كه پێوهندییان به كارخستنهكانی ئاوهوه ههبێ. چوارهم:سهرپهرشتیكردن و بهدواداچوون بۆ جێبهجێكردنی پرۆژهكانی دهرامهته ئاوییهكان بهپێی ئهو پلانهی كه بریاری لهسهردراوه ئهمهش،بهنداوهكان و ئهستێڵهكان(الخزانات)و پرۆژهكانی ئاودێری دهگرێتهوه. پێنجهم:پاراستنی ئاوی سهرزهوی و ژێرزهوی له پۆخڵی و،پێشتریش لایهنهكانی ژنیگه بگرێتهوه، به جۆرێ كه، لهگهلأ پێوهره نێودهوڵهتیهكاندا بگونجێ. شهشهم: گرتنهبهری ڕێگای هاوچهرخ به مهبهستی كهمكردنهوه لهبهفیڕۆدانی ئاو لهكاتی بهكارهێنانیدا لهبواره جیاكاندا. پێكهاتهكانی وهزارهت
ماددهی نۆزده
ماددهی نۆزده: ئهنجومهنی سهندیكا ئهم ئیشه تایبهتانه دهگرێته ئهستۆ: یهكهم: 1. كۆشش بۆ وهدی هانينى ئامانجهكانی سهندیكا. 2. وهرگرتنی ئهندامان و قهدهغهكردنیشیان له پیشهكه. 3. بهڕێوهبردنی كاروباری سهندیكا ،و بهر كارخستنی پلانگهل وبهرنامهكان. 4. بانگهێشتی ههیئهی گشتی بۆ كۆبوونهوهو بهركارخستنی بڕیارهكانی. 5. سهرپهرشتی ئیش وكاری لقهكان، و دهسهبهركردنی هاودهنگی له چالاكییهكانیاندا. 6. ئامادهكردنی بووجهی ساڵانهو حساب وحسابكاریی كۆتایی و بهڕێوهبردنی دارایی سهندیكا. 7. سهرپهرشتی رێكخستنی پیشهگوزاری (ممارسه المهنه) له عیاده تایبهتهكاندا. 8. پێشكهشكردنی پێشنیاز بۆ ههموار كردنی یاسای سهندیكا. 9. ئهگهر نهقیب نوێنهرایهتی سهندیكای له لێژنهگهلی رهسمی وشتی دیكهدا نهكرد، ئهوه، لهو بارهدا، كهسێكی دیكهی بۆ دادهنێ. 10. ههر دهعواو شكاتێكی بۆ بێت، ههواڵهی لێژنه تایبهتكارهكانی دهكات. 11. له پێشكهش كردنی پێشنیارگهل، دهربارهی پرۆژهگهل وپلانگهل و بهرنامهگهلی تهندروستی ههرێمدا بهشداری دهكات. 12. پێكهێنانی لێژنهگهلی فهرعی، بۆ وهديهانینی ئامانجهكانی ئهم یاسایه. 13. ئیقراركردنی موڵكدارێتی ماڵ وموڵك وعیقارو قبوڵكردنی بهخشش وشهرتوشروتی قهرزدان و پێشكهشكردنی كۆمهكی دارایی، له چوارچێوهی مهبهست وئامانجی سهندیكادا. 14. ئامادهكاری بۆ ههڵبژاردنهكان. 15. ئیجازهپێدانی پیشهگوزاری. 16. سهیركردن و یهكلاكردنهوهی دهستلهكار ههڵگرتنی نهقیب، یان ههر ئهندامێكی ئهنجومهن یان هی لقهكانی سهندیكا، بهمهرجێ، له یهكهم كۆبوونهوهی ههیئهی گشتیدا بخرێته بهردهمی. 17. دامهزراندن و بهڕێوهبردنی یانهگهلی سهندیكا بهپێی یاساى كۆمهڵهكان. 18. قبوڵكردنی دیاری به رهزامهندی لایهنه فهرمیهكان. دووهم: سپاردنی ههندێ له سهڵاحییاتی خۆی به نهقیب یان بهسهرۆكانی لقهكان.
ماددهی ههشتهم
ماددهی ههشتهم: نهقیب ناشێ نهقیبیش بێ و، یهكێ لهم پلهوپایانهی خوارهوهشی ههبێ: 1. سهرۆكایهتی ئهنجومهنی نیشتمانی. 2. له وهزارهتهكانی ههرێمدا وهزیر بێت یان بریكاری وهزارهت بێت.
ماددهی نۆیهم
ماددهی نۆیهم: 1. بۆ ئهندامانی سهندیكا نهبێ، كه بهپێی ئهم یاسایه ئیلتیزاماتی خۆیان بهجێ هێناوه، دهنا، هیج كهسێ ناشێ ئهم پیشهیه بكات. 2. دایهره فهرمیهكان ونیمچه فهرمیهكان وباقیمهنی دامودهزگاكانی ههرێم پێویسته وێنهیهك له فهرمانی دامهزراندنی یان كارپێكردنی پزیشك بنێرن بۆ سهندیكا.
ماددهی سیازده
ماددهی سیازده: 1. دهشێ له یهك، لهم دوو دۆخهی خوارهوهدا، ههیئهی گشتی بانگهێشت بكرێ بۆ كۆبوونهوهی نائاسایی: 2. به بڕیارێكی هۆدار لهلایهن زۆرینهی ئهنجومهنهوه. 3. به داوایهكی نووسراوی هۆدار، سێیهكی ئهندامانی ههیئهی گشتی بیدهن به ئهنجومهن و، ئهنجومهنیش پێویسته له ماوهی (15) پازده رۆژدا كه له رۆژی گهیشتنی داواكهوه دهست پێ دهكا – بانگهێشت بكاو، وادهی كۆبوونهوهكهی تێدا دیاربكا. 4. له كۆبوونهوهی نائاسایی ههیئهی گشتیدا، ناشێ، لهو مهسهلانه زیاتر، كه له بهرنامهی كاردا تۆمار كراون و، كۆبوونهوهكهیان بۆ سازدراوه، هیچی دیكه یهكلا بكرێتهوه.
ماددهی یازده
ماددهی یازده: یهكهم: سهندیكا لهم پێكهاتانهی خوارهوه پێك دێت: 1. ههیئهی گشتی. 2. ئهنجومهنی سهندیكا. 3. لیژنهی زهپتی. 4. ههیئهتگهلی لقهكان له پارێزگاكاندا. دووهم: 1. ههیئهی گشتی له ههموو ئهندامان یان له ههموو ئهو نوێنهرانه پێك دێت كه ئیلتیزامی خۆیان بهپێی ئهم یاسایه بهجێ هێناوه. ئهم ههیئهته باڵاترین دهسهڵاته له سهندیكاكهداو به بڕیاری ئهنجومهن، و لهسهر بانگهێشتی نهقیب، ههر سێ ساڵ جارێك – كه له رۆژی ههڵبژاردنهكانهوه دهست پێ دهكا – كۆبوونهوهیهكی ئاسایی، له بارهگاكهی خۆیدا، بۆ ههڵبژاردنی نهقیب و ههشت ئهندامی ئهسڵی و دوو ئهندامی یهدهگ بۆ پڕكردنهوهی ئهندامێتی ئهنجومهن سازدهدات، (نصاب)یش به ئامادهبوونی دوو سێیهكی ئهندامانی ههیئه یان دوو سێیهكی نوێنهران دێتهجێ، جا، ئهگهر نههاتهجێ، ئهوه، لهو بارهدا، دوای كۆبوونهوهی یهكهم به پازده رۆژ، ههڵبژاردنێكیدى، لة هةمان كات و جيَطةدا دةكرىَ، لةم بارةدا (نصاب) بة ئامادهبوونی سێیهكی ئهندامان یان سیێهكی نوێنهران دێتهجێ، دهنا، ئهگهر لهم بارهشدا نههاتهجێ، ئهوا، ئهنجومهن بۆ خولێكی تریش له ئیشی خۆیدا بهردهوام دهبی. 2. ئهگهر هات و ژمارهی ئهندامانی ههیئهی گشتی له (500) ئهندام تێپهڕی، ئهوهـ لهو بارهداـ ههڵبژاردن له رێگای نوێنهرهكانهوه دهكرێت و، رێژهی نواندنیش لهلایهن ئهنجومهنهوه یان لهلایهن جێگری ئهنجومهنهوه دیاردهكرێ. 3. ههیئهی گشتی ئهم ئیشانه دهكات: 4. تهسدیقكردنی بوجهو وحساب و حسابكاریی كۆتایی. 5. ئیقراكردنی پێرۆی ناوخۆو ههمواركردنی و، سهیركردنی ئهو پێشنیارانهش كه بۆ ههموار كردنی یاسای سهندیكا كه پێشكهش دهكرێن.
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: ماددهی (دهیهم) له یاساكه ههمواردهكرێ و بهم شێوهیهی خوارهوه دهخۆیندرێتهوه: 1. دهستهی گشتی باڵاترین دهسهڵاته له سهندیكاكهداو ههموو ئهو رۆژنامهوانه كارا مونتهسیبانه دهگرێتهوه كه ئیلتیزامی خۆیان بوپێودانگی ئهم یاسایه بهجێ هێناوه. 2. دهستهی گشتی، كۆنگرهی خۆی له بارهگاكهی خۆیدا سێ ساڵ جارێك كه له رۆژی ههڵبژاردنهكهیهوه دهست پێ دهكا به بڕیاری ئهنجومهن و لهسهر داوای نهقیب دهبهستێ بۆ ههڵبژارنی ئهنجومهنی سهندیكا وسێ ئهندامی یهدهگ و ههردوو لێژنهی زهپتی و ریقابه به دهنگدانی نهێنی. (نصاب)یش به ئامادهبوونی دوو سیێهكی ئهندامانی ههیئهی گشتی دێتهجێ له حاڵهتێكیشدا (نصاب) نههاته جێ، ئهوه لهو بارهدا ههڵبژاردن پاش پازده رۆژ له كۆبوونهوهی یهكهم له ههمان كات وله ههمان جێگهدا ئهنجام دهدرێ، جا ئهوجا (نصاب) به ئامادهبوونی زۆرێنهی ئهندامهكان دێتهجێ و دوو سیێهكی ئهندامانی سهندیكاكهش یۆیان ههیه له كاتی پێویستدا داوای كۆنگرهبهستن بكهن. 3. له بارێكدا ئهگهر ژمارهی ئهندامانی ههیئهی (دهستهكه) له پێنج سهد ئهندام پتر بوون، ئهوه لهو بارهدا، ههڵبژاردن له رێگای مهندوبهكانهوه (نوێنهرهكانهوه) ئهنجام دهدرێ و، رێژهی نواندنیش له لایهن ئهنجومهنهوه، یان لهلایهن جێگری ئهنجومهنهكهوه دیار دهكرێ به ئهندامانی ئهنجومهنی سهندیكاشهوه. 4. ههیئهی گشتی به دهنگی دوو سیێهكی ئامادهبووان مافی ههڵوهشاندنهوهی سهندیكاكهی ههی.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: ماددهی نۆیهم به ههردوو بڕگهكهشییهوه ههمواردهكرێ و بهم شیوهی خوارهوه دهخوێیندرێتهوه: بهئهندامبوونی سهندیكا بهم جۆره دهبێ: 1. داوایهك به نووسین پێشكهش بكا به ئهنجومهنی سهندیكا، ئهو مادده رۆژنامهوانیانهی لهگهلدابێ كه خۆی بڵاوی كردووتهوه یان ههرشتیكی دی گهواهی ئهوه بدات كه ئیشی رۆژنامهوانی كردووه له ئهنجومهنیش پێویسته له ماوهی سی رۆژدا، كه له رۆژی تۆماركردنی داواكهیهوه دهست پێ دهكا سهیری داواكهی بكاو یهكلای بكاتهوه. خۆ ئهگهر هات و ماوهكهش تێپهری وهێشتا داواكهش به بنبڕی سهیر نهكرابوو ئهوه، لهو بارهدا، به شێوهیهكی ئۆتۆماتیكی به قبوڵكرا ولهقهلم دهدرێ. 2. ئهگهر داواكه قبوڵ نهكرا لایهنی پێوهندیدار پێویسته هۆی قبوڵ نهكردنهكهی پیشان بدات داواكارهكهش بۆی ههیه، له ماوهی پازده رۆژدا، كه له رۆژی تهبلیغهوه دهست پێ دهكات یان به تهبلیغ كراو دادهنرێ له دادگای تهمییزی ههرێمی كوردستانی عیراق تانه له بڕیاری قبوڵنهكردنه كه بدات ئیدی بڕیاری تهمییز بنبڕه.
ماددهی یازده:
ماددهی یازده: (ماددهی دوازده) له یاساكه ههمواردهكرێ و، بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه: 1. مهرجه، ئهندامانی ئهنجومهنی سهندیكا به نهقیبیشهوه، سێ ساڵ بهسهر وهرگرتنی پله ئهندامی كارایاندا تێپهریبێت. 2. ناشێ ئهندامێتی، لهو لێژنانهدا كه ههیئهی گشتی ههڵێبژاردوون، پێكهوه كۆبكرێتهوه.
ماددهی سیازده:
ماددهی سیازده: ( ماددهی یازده) له یاساكه ههموار دهكرێ و، بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه: 1. لیژنهی ریقابه له سهرۆكێك و دوو ئهندام پێك دێت ئیشیشی ئهوهیه تهدقیقی خهسڵهتی ئهندامێتی بكاو بزانی تا چهند لهگهڵ شهرتوشرووتی یاساییدا یهك دهگرێتهوه. 2. لێژنهی زهبتی له سهرۆكێك و دوو ئهندام پێك دێت ئیشیشی لهوهیه لهو شكات وسكاڵایانه بپێچێتهوه كه له ئهنجومهنهوه بۆ ههواڵه دهكرێ تا بهپێ حوكمهكانی ئهم یاسایه یهكلاییان بكاتهوه.
ماددهی سی و یهكهم:
ماددهی سی و یهكهم: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له وهقایعی كوردستاندا دهخرێـته كار.
ماددهی حهڤدهههم:
ماددهی حهڤدهههم: 1/ئهنجومهن، به دهنگدانی نهێنی، له یهكهم كۆبوونهوهی دوای ههڵبژاردندا نوێنهرێ بۆ نهقیب و،سكرتێرێك وئەميندارێكی سنوق (خەزنەدار) لە ناو ئەندامانی خۆيدا هەڵدەبژێرێ و، دەسەڵاتی هەر يەكەشيان پێڕۆی ناوخۆ دياری دەكا. 2/ ئەنجومەن كۆبوونەوە ئاساييەكانی خۆی، لە كەمی، مانگی جارێ سازدەدا، هەروەها دەشێ، لەسەر داواكردنی نەقيب، یا داواكاریی سێیهكی ئهندامان، دانیشتنی ناوهخت (استثنائی)یش ساز بدا.
ماددهی شازدهههم:
ماددهی شازدهههم: ئیدارهی كاروباری سهندیكا، ئهنجومهنێ دهیگرێته دهست، لهمانه پێك دێ: 1/نهقیب. 2/ههشت ئهندام لهوانهی كه پیشهیان بۆ ماوهیهك كردبێ له حهوت ساڵ كهمتر نهبێ.
ماددهی چواردهههم:
ماددهی چواردهههم: نهقیب، مهرجه: 1/هاووڵاتیی كوردستانی عێراق بێ و نشینهی ههرێم بێ. 2/دهبێ له پیشهكهیدا ماوهیهك كاری كردبێ، له (ده) ساڵ كهمتر نهبێ.