أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم: لهكاتی كۆچی دوایی وهزیری خانهنشین میراتگران مووچهی (خانهنشینی) یان دهكهوێ به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه و به پێی حوكمهكانی یاسای خانهنشین بوونی مهدهنی بهرقهراریش بهسهریاندا دابهش دهكرێ.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم گوزارشتانهی خوارهوه ماناكانی تهنیشتیانه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه: ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق. ئهنجومهن: ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێم. ئهندامانی ئهنجوومهن: ئهندامانی ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێم، كه سهرۆكی ئهنجوومهن و جێگرهكانی و وهزیرهكانن. مووچه: مووچهی ئهسلی (الراتب الاصلی) كه ئهندامه بهردهوامهكانی ئهنجوومهن له خزمهتدا وهری دهگرن. دهرماڵه: ئهو دهرماڵانهی ئهندامه بهردهوامهكانی ئهنجومهن له خزمهتتدا هی (زهوجییهو، منداڵ و، میوانداری و سوكنا) وهری دهگرن. مووچهی خانهنشینی: ئهو مووچهیهی كه ئهندامانی ئهنجومهن شیاویهتی ههر لهگهڵ تهواو بوونی خزمهتهكهی به هۆی بهخشین و (ئیعفا)یهوه بێت، یان به هۆی خانهنشین كردنییهوه، یان كۆچی دوایی كردنیهوه بێت.
ماددهی بیست و یهكهم:
ماددهی بیست و یهكهم:1. كاروباری لقهكانی نهقابه له لایهن لقهكهوه له پارێزگاكان بهرێوه دهچێت.2. لیژنهی لق پێك دێت له سهرۆك و چوار ئهندام كه ئهندامانی لق ههڵیان دهبژێرن و ههڵبژاردنهكه به دهنگدانی نهێنی دهبێت و ههر سێ ساڵ جاریك و لیژنهكه له نێوان ئهندامانیدا جێگرێك بۆ سهرۆك و سكرتێرێك ههڵدهبژێرێت.3. له كۆبوونهوه گشتییهكانی ئهندامانی لقدا ههمان پرۆسهی تایبهت به دهستهی گشتی پهیرهوی دهكرێت كه له ماددهی دهیهمی ئهم یاسایهدا ئاشكرا كراوه و دهسهڵاتی ههیه ئیستیقالهی سهرۆكی لیژنهی لق و ئهندامهكانی قبوڵ بكات و ئیقالهیان بكات و جێگرهوهكهیان ههڵبژێرێت بۆ ماوهی خولهكهو ههروهها پركردنهوهی ئهو شوێنانهی كه بهتاڵ دهبن له لیژنهكه.
ماددهی بیست و حهوتهم
ماددهی بیست و حهوتهم: دهبێ وهزیره تایبهتمهندهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: وهزارهت لهم پێكهاتانهی خوارهوه پێكدێ:- یهكهم: وهزیر: سهرۆكی باڵای وهزارهته و بهرپرسه له كارهكانی و ئاراستهكردنی سیاسهتهكانی و سهرپهرشتی و چاودێری كردنیان و به سهرپهرشتی ئهویش ههموو بڕیار و فهرمان و رێنماییهكی به ههرچی پهیوهندی به ئهركی وهزارهت و پێكهاتهكانی و دهسهڵات و ههموو كاروباره یاسایی و هونهریی و دارایی و كارگێری و رێكخستنهوه ههیه جێبهجێ دهكرێن به پێی حوكمهكانی یاسا و بهرپرسیشه بهرامبهر ئهنجومهنی وهزیران بهو ناوهی كه ئهندامێكی هاوكاره لهو ئهنجومهنهدا و بۆی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی بداته بریكاری وهزارهت یان بهرێوهبهر گشتیهكان یاخود ئهوهی به گونجاوی دهزانێ له وهزارهتدا. دووهم: بریكاری وهزارهت: یارمهتی وهزیر دهدات له ئاراستهكردنی وهزارهت و سهرپهرشتی كردنی كاروباری یاسایی و هونهریی و دارایی و كارگێریی و رێكخستن له چوارچێوهی ئهو دهسهڵاتهی كه له لایهن وهزیرهوه پێی دهدرێ به مهرجێك بڕوانامهی بهرایی زانكۆی له یاسادا ههبێت و خاوهن شارهزایی و كارامهیی بێت كه له پانزده ساڵ كهمتر نهبێت. سێیهم: نووسینگهی وهزیر: فهرمانبهرێك به پلهی بهرێوهبهر بهرێوهی دهبات كه بڕوانامهی بهرایی زانكۆی له یاسا ههبێت و چهند فهرمانبهرێكیش یاریدهی دهدهن. چوارهم: نووسینگهی بریكاری وهزارهت: فهرمانبهرێك به پلهی بهرێوهبهر بهرێوهی دهبات كه بڕوانهمهی بهرایی زانكۆی له یاسا ههبێت و چهند فهرمانبهرێكیش یاریدهی دهدهن. پێنجهم: بهڕیوهبهرایهتی گشتی داد: بهرێوهبهرێكی گشتی بهرێوهی دهبات كه دهبێ دادوهر بێت و بهلایهنی كهم دهبێ له سنفی دووهم بێت. شهشهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی پهیمانگهی دادوهری: بهڕێوهبهرێكی گشتی بهرێوهی دهبات كه دهبێ دادوهر بێ له سنفی یهكهم.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: یهكهم : ئامانجی وهزارهت بهدیهێنانی دادپهروهرییه له ههرێم و پاراستنی مافی هاووڵاتیانه له ڕێگهی جێبهجێ كردن و ئامادهكردنی یاساكان و ڕێزگرتن له ناوهڕۆكهكانیان به جۆرێكی وا بهرگری له مافی مرۆڤ بكات و لهگهلأ جاڕنامهی گهردوونی مافی مرۆڤ و عههد و پهیمانه نێودهوڵهتییه پهیوهندیدارهكان پێیهوه بگونجێ. دووهم : وهزارهت بۆ بهدیهێنانی ئامانجهكانی ئهم ئهركانه دهگرێته ئهستۆ: 1- به یاسا كردن و سهیركردنی ناكۆكییه كارگێڕی و دادوهریهكان و دهستهبهر كردنی یهكێتی یاساكاریی و دهربڕینی بیروڕا لهبارهی كاروباری یاسایی بۆ كوردستانی عێراق و دهزگاكانی. 2- تۆماركردنی تهسهروفی خانووبهره و حوكمهكانی دادوهریی لهبارهی مافی عهقاری و ڕیكخستن و بههێز كردنی تهسهروفی یاسایی و چهسپاندنی ئهو مافانهی لێیهوه دروست دهبن و سیفهتی فهرمیان بخرێته سهر. 3- چاودێری كردنی كاروباری ناكامان له ڕووی كۆمهڵایهتی و ڕۆشنبیری و پهروهردهیی و مرۆڤایهتیهوه به ههماههنگی كردن لهگهلأ لایهنه پهیوهندیدارهكاندا. 4- پاراستنی دهسكهوتهكانی مافهكانی ههرێم و مافی هاووڵاتیان و ئاسانكاریی كردنی رێكاری جێبهجێ كردنی حوكمهكان و بڕیارهكان. 5- ئامادهكردنی پلانی تایبهت به وهزارهت و بهدوداچوونی جێبهجێ كردنهكهی. 6- دهركردن و بڵاوكردنهوه و دابهشكردنی رۆژنامهی فهرمی (وهقائعی كوردستان) به ههردوو زمانی كوردی و عهرهبی بۆ دابین كردنی ئاگاداری فهرمانگه و دهزگاكانی ههرێم و هاووڵاتیان له یاساكارییه دهرچووهكاندا. 7- ئامادهكردن و شیاندنی دادوهر و ئهندامانی داواكاری گشتی و كادیری یاسایی بۆ كارمهندانی وهزارهت و فهرمانگه و دهزگاكانی دیكهی ههرێم. 8- پێداچوونهوه و وردبینی كردن و پشكنینی تۆمارهكانی وهزارهت و ههموو فهرمانگهكانی، بۆ دابین كردنی دادوهریی و دهستپاكی و شیاویی له جێبهجێ كردنی كارو چاڵاكیهكانی دا. 9- بهستنی كۆبوونهوه له گهڵ دادوهرهكان به دادوهرهكانی دادگای تهمییز و كارمهندانی فهرمانگهكانی دیكهی دادهوه، بۆ دهستهبهركردنی بهدیهێنانی ئامانجهكانی وهزارهت. 10- ههماههنگی كردن له گهڵ ئهنجومهنی دادوهریی و لایهنه پهیوهندیدارهكان به مهبهستی پیادهكردنی یاساكان و بهدیهێنانی دادپهروهریی و ئامانجهكانی وهزارهت. 11- بهشداریكردن له نرخاندنی یاسا كارپێكراوهكان بۆ زانینی ڕادهی گونجانی لهگهڵ واقعی پهرهسهندوو و پهیوهندیی به مافی گشتی و بهرژهوهندی كۆمهڵگای كوردستانییهوه. 12- لێكۆڵینهوه له دیارده كۆمهڵایهتیه جیاوازهكان و بهشداریكردن له چاودێری كردنی دیاردهی تاوانكردن و ناكۆكیهكان و چۆنیهتی چارهسهركردنیان به هاوكاریكردن له گهڵ فهرمانگهكانی دیكهی پهیوهندیدار له ههرێمدا. 13- هاوكاری كردن لهگهلأ لایهنه دادیهكانی دهوڵهتی فیدرالی بۆ وهرگرتنهوهی تاوانكاران وجێبهجێكردنی حوكم وبڕیارهكانی دادوهری.
ماددهی چل و حهوتهم
ماددهی چل و حهوتهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی چل وههشتهم
ماددهی چل وههشتهم: ئهم یاسایه دوای تێپهڕبوونی 90 رۆژ له مێژووی بڵاوكردنهوهی لهڕۆژنامهی فهڕمی (وهقائعی كوردستان) دا جێبهجێ دهكرێ.
ماددهی چل و حهوتهم:
ماددهی چل و حهوتهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی یازده
ماددهی یازده: رۆژنامهوانی ئهگهر دووچاری نهخۆشییهك هات و به بڕیارێكی لیژنهیهكی پزیشكیی پسپۆڕ و رهسمی دهركهوت كه له كارو پیشهی بهردهوامی رۆژنامهوانی كهوتووه، ئهوه خانهنشین دهكرێ و، بهپێی ئهمانهی خوارهوه مافی خانهنشینی پێ دهدرێ: 1. ماوهی خزمهتی رۆژنامهوانی یهكهی چهند مانگ بووبێ، ههر مانگهو موستهههقی (2,500) دوو دینارو نیوە، مانگی نا تهواویشی به مانگی تهواو بۆ حساب دهكرێ بۆ مهبهستی خانهنشینی، به مهرجێ له دوو سهد و پهنجا دینار كهمتر نهبێ. 2. ئهگهر رۆژنامهوانی خانهنشین ئهمری خوا بكات، ئهوه لهو بارهدا، مافی خانهنشینی یهكهی، له رۆژی مهرگی یهوه دهچێ بۆ خاووخێزانی و لهم حاڵهتهدا دهقی حوكمهكانی یاسای كارپێكراوی خانهنشینی مهدهنیی بهسهردا دهخرێته كار.
ماددهی دهیهم
ماددهی دهیهم: رۆژنامهوان شایستهی تهواوی مافهكانی خانهنشینه: یهكهم: ئهگهر رۆژنامهوانێ له كاتی كارو پیشه رۆژنامهوانی یهكهیداو بهو هۆیهوه ئهمری خوا بكا یان شههید ببێ، ئهوه لهو بارهدا خاووخێزانی موستهههقی مافی خانهنشینی دهبن. دووهم: ئهگهر له كاتی كارو پیشه رۆژنامهوانی یهكهیداو بهو هۆیهوه دوچاری پهككهوتهیی بوو و، به تهواوی و بهردهوام له كارو پیشه رۆژنامهوانی یهكهی خست، به مهرجێ بڕیاری لیژنهیهكی پزیشكیی پسپۆڕو رهسمیی بۆ دهرچووبێ.
ماددهی بیست و ههژدهیهم
ماددهی بیست و ههژدهیهم: ئهم یاسایه له رۆژی دهرهێنانیهوه جێ بهجێ دهكرێ و له رۆژنامهی رهسمیش بڵاو دهكرێتهوه.
ماددهی بیست و سێیهم
ماددهی بیست و سێیهم: رێكخراوهكانی دهست بهكار له ههرێمدا لهسهریانه رهوشی خۆیان لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا له ماوهی یهك ساڵ له رۆژی بڵاوبوونهوهی بگونجێنن.
ماددهی بیست و پێنجهم
ماددهی بیست و پێنجهم: یاسای رێكخراوه كوردستانیه ناحكومیهكانی ژماره (15)ی ساڵی 2001 و بڕیاری ژماره (297)ی ساڵی 1999 ههڵدهوهشێندرێتهوه.
ماددهی بیست و حهوتهم
ماددهی بیست و حهوتهم: ئهرك و پسپۆڕایهتی پێكهاتهكانی فهرمانگه به پهیڕهوێك دیاری دهكرێت.
ماددهی بیست و نۆیهم
ماددهی بیست و نۆیهم: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له رۆژنامهی فهرمیی (وهقایعی كوردستان)ــهوه جێبهجێ دهكرێت.
ماددهی سێ نزدهیهم:
ماددهی سێ نزدهیهم: 1. ئهگهر پایهی یهكێك له ئهندامانی ئهنجومهن چۆڵ بوو یهدهگ جێگهی دهگرێتهوه. 2. له كاتێكدا پایهی ههموو ئهندامانی ئهنجومهن چۆڵ بوو لهبهر ههر هۆیهك بێت ئهوا لیژنهیهك له پێنج ئهندام پێك دێت كه وهزیر ههڵیاندهبژێرێت و ئهم لیژنهیه بهرێوهبردنی كاروبارهكانی سهندیكا له ئهستۆ دهگرێت تا ئهو كاتهی ئهنجومهنێكی نوێ ههڵدهبژێردرێت وه ههموو دهسهڵاتهكانی ئهنجومهنی سهندیكای دهبێت وه ئهو كهسهی وهزیر دهیكاته سهرۆك ههموو دهسهڵاتهكانی نهقیبی دهبێت و ئهم لیژنهیه ئهندامانی دهستهی گشتی بانگهێشت دهكات بۆ كۆبوونهوه و ههڵبژاردنی ئهنجومهنێكی نوێ بۆ ئهو ماوهی له خولهكهدا ماوه به ماوهیهك كه نابێت له دوو مانگ زیاتر تێپهرێ له مێژووی چۆڵ بوونی كورسییهكانی ئهنجومهنی سهندیكا.
ماددهی چواردهیهم:
ماددهی چواردهیهم: ئهنجومهنی سهندیكا ئهم كاره پسپۆریانهی ههیه: 1. ئامادهكردن و راستاندنی بودجهی ساڵانه. 2. كاركردن بۆ جێبهجێ كردنی مهبهستهكانی سهندیكا به گوێرهی ماددهی سێیهم لهم یاسایه. 3. پێشكهش كردنی پێشنیار سهبارهت به ههموار كردنی یاسا و نیزامهكانی سهندیكا به دهستهی گشتی. 4. جێبهجێ كردنی بڕیارهكانی دهستهی گشتی. 5. دامهزراندنی بهردهستهكانی (مستخدمی) سهندیكا و دیاری كردنی كرێكانیان. 6. سهیر كردنی داواكاریهكانی ئهندامیهتی بڕیار لهسهردانی و وهرگرتنی ئهندام و بهشدار بووهكان. 7. دهست نیشان ئهو كهسهی نوێنهرایهتی سهندیكا دهكات له لیژنه رهسمییهكان و جێگهی تردا. 8. پیشكهش كردنی پیشنیار بۆ ههمواركردنی یاساكان سهبارهت به پیشهی جیۆلۆجی. 9. ههواڵه كردنی ئهو كێشه و سكاڵایانهی كه بۆی دێت به لیژنه تایبهتمهندهكان. 10. دامهزراندنی لقهكانی سهندیكا له پارێزگاكاندا. 11. پێكهێنانی لیژنه لاوهكییهكان بۆ ئهنجامدانی مهبهستهكانی سهندیكا. 12. یهكلاكردنهوهی دهست لهكار كێشانهوهی نهقیب یان ههر كام له ئهندامانی سهندیكا و لیژنهكانی. 13. دامهزراندنی نوێنهرهكانی سهندیكا لهو پارێزگا و قهزایانهی كه لقیان تێدا نییه. 14. دهستنیشان كردنی چاودێری ژمێریاری بۆ ئهنجام دانی وردبینی ساڵانه. 15. ریكخستنی كاغهزهكانی ههڵبژاردن و بهڵگه نامهكانی دیكه و سهرپهرشتی كردنی پرۆسهی ههڵبژاردن. 16. دهرهێنانی رێنمایی گونجاو لهگهڵ ئهم یاسا و نیزامانهی به گوێرهیان دهرچووه بهمهبهستی ئاسان كردنی پیاده كردنی. 17. بڕیاردان لهسهر خاوهندارێتی پاره و موڵك (عقار)و رهزایی بوون لهسهر قهبوڵ كردنی بهخشش و پێدان. 18. مافی قهرز كردن و بهقهرزدان و پێشكهش كردنی هاوكاریه داراییهكان. 19. دامهزراندن و بهرێوهبردنی یانهكانی جیۆلۆجیان به گوێرهی یاسای كۆمهڵهكان و ئهو سیستهمانهی كه تایبهتن بهو. 20. پێدانی (تخویل) ههندێك له دهسهڵاتهكانی به لیژنهكانی لقهكان و نوێنهرهكانی سهندیكا له پارێزگا و قهزاكاندا.
ماددهی بیست وچوارهم
ماددهی بیست وچوارهم : وهزارهت پێوهرهكانی ئاستی پیسبوونی ڕێگه پێدراو لهو ئاوانهی بۆ خواردنهوهو ئاودان و پیشهسازی و خزمهتگوزاریهكان بهكاردێن، دهسنیشان دهكات، به مهرجێ ههركاتێك پێویست بوو چاو بهو پێوهرانهدا بخشێندرێتهوه.
ماددهی بیست وشهشهم
ماددهی بیست وشهشهم : ههموو چالاكیه پیسكهرهكانی ههوا ملكهچی پێوهره تایبهتیهكانی ههرێمایهتی دهبن و پێویسته ئهو دهرهاوێشتانه (انبعاپات) لهچوارچێوهی سنووری ڕێگه پێدراو دهرنهچن.