أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی چوارهم
ماددهی چوارهم: شهرتوشروتی ئهندامێتی، ئهمانهن: 1/دهبێ هاووڵاتی ههرێم، یان جێواری ههرێم بێت. 2/نابێ به جینایهتێكی نا سیاسی، یا به جونحهیهكی شهرهفنهنگێن حوكم درابێ. 3/دهبێ يهكێ لهم بڕوانامانهی خوارهوهی ههبێ: أ/ بڕوانامهی بهكالۆریۆس له ژمێركاری یان له ئیدارهی ئیش و كاردا. ب/ دبلۆم له ژمێركاری یان له ئیدارهی ئیش و كاردا. ج/بڕوانامهی ئامادهیی بازرگانی ههبێ و ماوهیهكیش له پیشهی ژمێرکاری یان تهدقیقكردندا ئیشی كردبێ له پێنج ساڵ كهمتر نهبێ.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: مهبهست لهو وشانهی خوارهوه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه ماناكانی تهنیشتیانه: 1-ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق. 2-وهزارهت: وهزارهتی پیشهسازی و ووزهی ههرێم. 3-وهزیر: وهزیری پیشهسازی و ووزهی ههرێم. 4-بریكاری وهزارهت: بریكاری وهزارهتی پیشهسازی و ووزهی ههرێم. 5-ئهنجومهن: ئهنجومهنی راوێژكاری ی وهزارهت.
ماددهی دهیهم
ماددهی دهیهم : پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پێوهندیدارهكان حكومهكانی ئهم یاسایه بخهنهكار.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: یهكهم: ههر كهسێك كه پهیوهستی ههبێ به پهیوهندییهكی خێزانی، ئهنجامدانی توندوتیژی له چوارچێوهی خێزاندا لێ قهدهغه دهكرێ لهوانهش: توندوتیژی جهستهیی و جنسی و دهروونی و، ئهم كردهوانهش وهك نموونه به توندوتیژی خێزانی دادهنرێت: 1. هاوسهرگیری بهزۆر. 2. هاوسهرگیری ژن به ژن (شغار) و منداڵ به شوودان. 3. به شوودان لهجیاتی خوێن. 4. لێك جوداكردنهوهی بهزۆر (الطلاق بالاكراه). 5. بڕینی پهیوهندی كۆمهڵایهتی (صله الارحام). 6. مێرد به زۆر ژنی خۆی ناچاری بهدڕهوشی و كاری داوێن پیسی بكات. 7. خهتهنكردنی مێیینه. 8. ناچاكردنی تاكهكانی خێزان بۆ جێهێشتنی فهرمانبهریهتی به نارهزایهتی خۆیان. 9. ناچاركردنی منداڵ بۆ كاركردن و سواڵكردن و بهجێهێشتنی خوێندن. 10ـ خۆكوشتن له ئهنجامی توندوتیژی خێزان. 11ـ له بار بردن له ئهنجامی توندوتیژی خێزان. 12ـ لێدانی تاكهكانی خێزان و منداڵ به ههر بیانوویهك بێت. 13ـ سووكایهتی پێ كردن و جنێودان و جنێو دان به كهس و كارو بهكهم سهیركردنی و ئازاردانی و گوشار بۆ هێنانی دهروونی و پێشێل كردنی مافهكانی و بهزۆر سهرجێی كردن. دووهم: بۆ زیان پێكهوتوو له توندوتیژی خێزانی ههیه زامنكاری پاراستنی له توندوتیژی ههبێت. سێیهم: 1. داوا له كێشهی توندوتیژی خێزانی لهلایهن زیان پێكهوتوو یان ئهوهی بهپێی یاسا شوێنی دهگرێتهوه دهجوولێنرێ و دادگا یان لێكۆڵهرهوه یان بهرپرسی بنكهی پۆلیس یان داواكاری گشتی لێ ئاگادار دهكاتهوه. 2. لهسهر كارمهندانی بواری تهندروستی و پهروهرده و بنكه فهرمییهكانه بۆ هاوكاری كردنی قوربانیانی توندوتیژی خێزانی ههواڵ بدهن. چوارهم: رێكارهكانی لێكۆڵینهوه و دادگایی كردن له كێشهكانی توندوتیژی خێزانی نهێنی دهبێت.
ماددهی حهڤدهیهم:
ماددهی حهڤدهیهم: 1-أ: ههر فهرمانبهرێك بهرپرسیاره له مسۆگهر كردنی وهرگرتنی رهسم لهسهر ئهو وهرهقانهی به حوكمی فهرمانهكهی دهخرێته بهر دهستی. ب-ئهگهر رهسم لهسهر وهرهقهكه به تهواوی درا بوون پوولهكان بهتاڵ نهكرابوونهوه، فهرمانبرههكه دهبێ كه وهرهقهكهی خرایه بهر دهست بهتاڵیان بكاتهوه. ج-ئهگهر فهرمانبهرێك سهرپێچی له حوكمی بڕگهی (1و2)ی ئهم ماددهیه كرد و مامهڵهیهكی بهو وهرهقهیه لێ نهدراوه بهرێكرد، به ده دینار سزا دهدهرێ و دهبێ رهسم دهرهكهش به لایهنی كهمهوه ده دینار و یهلایهنی زۆره وه سهد دینار بدا. د-ئهگهر پوولهكان به شێوهیهك لكێنران یا به تاڵ كرانهوه ههموو بن یا ههندێكیان لهگهل ئهو رێنمایی یانهدا ئهگونجێ كه به پێی ئهم یاسایه دهركراوه، وا دادهنرێ رهسمدانهكه بهو ههنده كه پوولهكانی پێ لكێنراوه یا بهتاڵ كراوه دهبێ رهسمهكی بهپێی ههنده ئهسلییهكه بێ. ه-وهزیری دارایه بۆی ههیه سزاكانی ماددهی شازدهیهم بدا. بهڵام سزاكانی ماددهكانی ئهم یاسایه له لایهن سهرۆكی فهرمانگهوه دهدرێ و له حالهتی نهدانی پارهكه حوكمی یااس رهچاو كراوهكان بهسهر ئهو كهسهدا دهسهپێنرێ. 2-ئهو سزایانهی به پێی حوكمهكانی ئهو یاسایه دهدرێن رێ له سهپاندنی حوكمهكانی یاسای سزادان و یاساكانی تر ناگرێ ئهگهر ئهو كارهی كاروه به پێی حوكمهكانی تاوانیك پێك بهێنێ.
ماددهی چوارهم
ماددهی چوارهم: یهكهم: دادگای تایبهتمهند لهكاتی پێویستدا یان لهسهر داوای یهكێك له تاكهكانی خێزان یان ئهوهی نوێنهرایهتی دهكات (فهرمانی پاراستن) وهك رێكارێكی كاتی بۆ پاراستنی توندوتیژی خێزانی دهربكات، بهمهرجێ فهرمانهكه ماوهی پاراستنهكه له خۆ بگرێت و لهسهر دادگاشه بهپێی پێویست درێژی بكاتهوه. دووهم: پێویسته ئهوهی داوای پاراستنی كردووه واز لهو فهرمانه بهێنێ بهپێی هاتنهكایهی شتی نوێ و لهسهر دادگاشه تهئكید لهوه بكاتهوه كه داوای ههڵوهشاندنهوهكه به ئارهزوو پێشكهش كراوه و له بهرژهوهندی زیان لێكهوتووه. سێیهم: فهرمانی پاراستن ئهمانه لهخۆ دهگرێ: 1. بهڵێننامهیهك له شكات لێ كراو كه دهست درێژی ناكاته سهر زیان لێكهوتوو یان ههر تاكێك له تاكهكانی خێزان. 2. گواستنهوهی قوربانی بۆ نزیكترین نهخۆشخانه یان بنكهی تهندروستی بۆ چارهسهركردنی لهكاتی پێویستدا یان ئهگهر قوربانی خۆی ئهمهی داوا كرد. 3. بهبڕیارێكی دادگا و بۆ ئهو ماوهیهی كه به مهترسی بۆ سهر شكاتكهر یان بۆ سهر ههر تاكێك له تاكهكانی خێزان دهزانرێ نابێ رێگا بهشكات لێكراو بدرێت بچێته ماڵی خێزانی. چوارهم: له حاڵهتی پێشیل كردنی فهرمانی پاراستن، سهرپێچیكهر بۆ ماوهیهك دهگیرێ كه له (48) سهعات زیاتر نهبێ یان به غهرامهیهك سزا دهدرێ كه له (300،000) ههزار دینار كهمتر نهبێ.
ماددهی چوارهم
ماددهی چوارهم: ئهنجومهنی ڕاوێژكاری : ئهنجومهنی راوێژكاری وهزارهت لهمانه پێك دێت : یهكهم: وهزیر/ سهرۆك . دووهم: بریكاری وهزارهت / جێگری سهرۆك . سێیهم: سهرۆكی دامهزراوهی فڕۆكهخانهی مهدهنی لهههرێم / ئهندام . چوارهم: بهڕێوبهره گشتیهكانی وهزارهتهكه / ئهندام . پێنجهم:بهڕێوهبهری كاروباری یاسایی/ ئهندام. شهشهم:ڕاوێژپێكراوان و شارهزایانی بواری گواستنهوه لهناو وهزارهت و لهدهرهوهی لهوانهی كه ئهنجومهن ئاماده بوونیان بهزهروور دهزانێ بهمهرجێ له چوار ئهندام تێنهپهڕن و مافی دهنگدانیان نیه. ئهندامن.
ماددهی سی وچوارهم
ماددهی سی وچوارهم : نابێ هیچ كهسێك به دروست كردن یان عهمباركردن یان ژێر زهوی خستن یان نقووم كردن یان بهكارهێنان یان چارهسهركردن یان خۆلێ رزگاركردن له مادده تیشكاوهرهكان یان ههر ماددهیهك یان پیسییهكی مهترسیداری شل یان رهق یان گازی ههڵسێت، تهنیا به پێی ئهو رێماییانه نهبێ كه وهزارهت به ههماههنگی لهگهلأ لایهنه بهرپرسهكان دهریان دهكات.
ماددهی چوارهم
ماددهی چوارهم: حوكمهكانی بڕگهی سێیهم له بڕیاری ژماره (104)ی رۆژی (27/1/1988)ی ئهنجومهنی سهركردایهتی شۆڕش (مجلس قیاده الپوره) له ههرێمی كوردستانی عێراقدا لهكار دهخرێ.
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم: ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێ، ناخرێته بهركار.
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم : یهكهم: لهههر پارێزگایهك، ئهنجومهنێك دادهمهزرێ، پێی دهڵێن ( ئهنجومهنی پاراستن وچاكردنی ژینگهی پارێزگا) . پارێزگار یان نوێنهرهكهی سهرۆكایهتی دهكا . دووهم: ئهنجومهنی پێكهێنانی ئهنجومهنی پارێزگا، له لایهنهكانی خهمخۆری پاراستن و چاككردنی ژینگه، له پارێزگادا دهگرێته ئهستۆ، بهپێی رێنمایی كه ئهنجومهن خۆی دهری دهكا.
ماددهی سێ یهم
ماددهی سێ یهم: یهكهم: وهزیر: سهرۆكی باڵاو، بهرپرسی ئیش وكارو ئاڕاستهكردنی سیاسهت وسهربهرشتیكردن و چاودێری كردنی وهزارهتهكهیهو، ههموو بڕیارو فهرمان ورێنماییگهلێكیش پێوهندییان به ئهركوفرمان و پێكهاتهو سهڵاحییات و كاروباری دیكهی هونهری ودارایی وئیداری ورێكخستنی وهزارهتهكهوه ههیه، بهپێی حوكمهكانی یاسا، لهوهزیرهوه دهردهچێ و سهرپهرشتی جێ بهجێ كردنی ئیش دهكات .وهزیر لهبهردهمی ئهنجومهنی وهزیراندا بهرپرسه، چونكه خۆیشی ئهندامێكی هاوكاری ئهنجومهنهكهیه و بۆی ههیه ههندێك له دهسهڵاتهكانی بسپێرێت به بریكاری وهزارهت و بهڕێوهبهره گشتی یهكان و یان ئهو كهسانهی كه شیاویان دهزانێت. . دووهم:بریكاری وهزارهت: له چوار چێوهی ئهو دهسترۆییانهی كه پێی دهسپێردرێ له لایهن وهزیرهوه مهرجه خاوهن بڕوانامهیهكی بهرایی زانكۆ بێت یاریدهدهری وهزیر دهدات،، له ئاراستهكردنی وهزارهت و سهرپهرشتی كردنی كاروباریدا. سێیهم: نووسینگهی وهزیر: فهرمانبهرێك سهرۆكایهتی دهكات وبهڕێوهی دهبات به بهپلهی بهڕێوهبهر،خاوهن بڕوانامهیهكی بهرایی زانكۆیی بێ و ژمارهیهك فهرمانبهریش یاریدهی دهدهن. چوارهم: نووسینگهی بریكاری وهزارهت: فهرمانبهرێك سهرۆكایهتی دهكات و بهڕێوهی دهبا بهپلهی بهڕێوهبهر،خاوهن بڕوانامهیهكی بهرایی زانكۆیی بێ و، ژمارهیهك فرمانبهریش هاوكاری دهكهن . پێنجهم: راوێژكارهكان: ژمارهیان له چوار كهس زێتر نابێ و، مهرجیشه خاوهن بڕوانامهی زانكۆیی وپسپۆر بن. شهشهم-بهڕێوهبهرایهتی گشتی كاروباری ئیداری ودارایی: بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكاو بهڕێوهی دهبا،خاوهن بڕوانامهیهكی بهرایی زانكۆییو پسپۆر بێت. حهوتهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی پاراستنی ژینگهو،ووشیاركردنهوهو ڕاگهیاندنی ژینگهیی: بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكاو بهڕێوهی دهبا،خاوهن بڕوانامهیهكی بهرایی زانكۆیی بێت وله ڕاگهیاندندا شارهزابێ. ههشتهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی كاروباری هونهری وخۆ پاراستن له تیشكاوهری: بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكاو بهڕێوهی دهبا،خاوهن بڕوانامهیهكی بهرایی زانكۆیی بێت وپسپۆرو شاهرزاش بێت.
ماددهینۆیهم
ماددهینۆیهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران ولایهنه پهیوهندی داره كان، حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی چوارهم
ماددهی چوارهم : ئهنجومهنی پاراستن وچاكردنی ژینگه : یهكهم: ئهنجومهن لهمانهی خوارهوه پێك دێت: 1- وهزیر - سهرۆك . 2- بریكاری وهزارهت – جێگری سهرۆك . 3- بهڕێوهبهره گشتی یهكان –ئهندام. 4- نوێنهرێك بهپلهی بهڕێوهبهری گشتی به ههریهك لهم وهزارهتانهی خوارهوه: 1- وهزارهتی شارهوانی. 2- وهزارهتی فێركردنی باڵاو توێژینهوهی زانستی 3- وهزارهتی پلاندانان . 4- وهزارهتی دهرامهتهكانی ئاو . 5- وهزارهتی ناوخۆ . 6- وهزارهتی كشتوكاڵ . 7- وهزارهتی تهندروستی . 8- وهزارهتی پیشهسازی . 9- وهزارهتی سامانی سروشتی . 10- وهزارهتی گهشتو گوزار . 11- وهزارهتی كارهبا . 12- وهزارهتی بازرگانی. 13- وهزارهتی گواستنهوه. 5- ئهندامێكیش له خاوهن ئهزموون وپسپۆران له پاراستنی ژینگه،وهزیر دایدهنێ وبۆی ههیه شارهزای تر بهشدار پێ بكات بهپێی پێویست. 6- نوێنهری وهزارهتی پهیوهندیدارهكانی تر لهكاتی پێویست دا.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: ماددهی دوازدهمینی یاساكه ههموار بكرێ، بهم شێوهیه بخوێندرێتهوه: 1) دهستهی گشتی له ههموو ئهندامانی سهندیكا، یا بریكارهكان كه بهپێی ئهم یاسایه ئیلتزاماتی خۆیان بهجێ هێناوه، پێكدێت. ئهم دهسته گشتیهش به باڵاترین دهسهڵاتی سهندیكاكه دادهنرێ وههر (3) ساڵیش جارێ له مانگی كانونی دووهمدا كۆبوونهوهی گشتی ئاسایی خۆی له بارهگای سهندیكاكه به بڕیارێكی ئهنجوومهن ولهسهر داواكردنی سهرۆكی سهندیكا (نهقیب) دهگێڕێ، لهو كۆبوونهوهیهدا سهرۆكی سهندیكا (نهقیب) وههشت ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگیش بۆ ئهندامێتی ئهنجوومهن و ئهندامانی لیژنهی (ئینزيبات) ههڵدهبژێرێ و (نصاب)یش به ئامادهبوونی زۆرینهی ئهندامه ناو تۆماركراوهكان، یان بریكارهكان دێته جێ وئهگهر نهشهاته جێ، ئهوا، لهو بارهدا دوای تێپهڕبوونی پازده رۆژ بهسهر كۆبوونهوهی یهكهمدا ههڵبژاردن له ههمان كات و جێگهدا ئهنجام دهدرێ (نیصاب)یش به ئامادهبوونی سێیهكی ئهندامان، یا بریكارهكان، دێتهجێ ئهگهر نهشهاتهجێ، ئهوا، ئهنجومهنی پێشتر بۆ خولێكی دیكهش بهردهوام دهبێ. 2) ئهگهر هات و ژمارهی ئهندامانی سهندیكا له (500) ئهندام زیاتر بوو، ئهوا ههڵبژاردنهكه له ریگهی بریكارهكانهوه ئهنجام دهدرێ، و ریژهی نواندنیش لهلایهن ئهنجوومهن یان ئهوهی فرمانی ههڵدهسوڕێنێ به ئهندامانی ئهنجومهنی سهندیكاكهشهوه دیاری دهكرێ.
ماددهی حهوتهم
ماددهی حهوتهم: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له (وهقایعی كوردستان)دا، دهخرێته بهركار.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: دادگا، له ههر رۆژهی كه حوكمدراو له تهوقیفدا بهسهری دهبات بیست دینار له غهرامهكهی كهم دهكاتهوه.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: بڕی ئهو غهرامانهی كه دهقهكانیان له یاسای سزاكانی ژماره (111)ی ههموار كراوی ساڵی (1969)دا هاتووه، بهم شێوهیهی خوارهوه دهبن: یهكهم: سهرپێچییهكان له (50) پهنجا دینار كهمتر نهبێ و له (300) سێ سهد دینار زیاتر نهبێ. دووهم: كهتن (الجنج) له (301) سێ سهدو یهك دینار كهمتر نهبێ و له (1500) ههزارو پێنج سهد دینار زیاتر نهبێ. سێیهم: جینایهت له (1501) ههزارو پێنج سهدو یهك دینار كهمتر نهبێ و له (5000) پێنج ههزار دینار زیاتر نهبێ.
ماددهی نۆیهم
ماددهی نۆیهم : ههر دهقێ لهگهڵ حكومهكانی ئهم یاسایهدا نهگونجێ كاری پێناكرێ .
ماددهی سێیهم
ماددهی سێیهم: یهكهم: مادده (1) له یاسای باجی دهرامهتی ژماره (5)ی ساڵی 1999 ههڵدهوهشێتهوه. دووهم: مادده (1) له بڕیاری ژماره (219)ی ساڵی 2001 ههڵدهوهشێتهوه و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه. ئهو كهسهی نیشتهجێ یه ئهم لێبوردنانهی خوارهوهی پێ دهدرێ له ههر ساڵێكی تهقدیری و لهسهربنهڕهتی بارهكهی لهساڵی دهرماتهكهی دا. 1. (2500000) دوو ملیۆن وپێنج سهد ههزار دیناری عیراقی بۆ ئهو كهسهی موكهلهفه به ژیاندنی خێزان و ئهگهر ئافرهتی شوو نهكردوو بوو (بێوهژن و تهلاقدراو نهبوو یاخود ئهگهر دهرماتهكهی لهگەڵ دهرامهتی مێردی تێكهڵ نه كردبوو). 2-(2500000) دوو ملیۆن وپێنج سهد ههزار دیناری عیراقی بۆ ژنهكانی یا ئهگهر ژنی ماڵهوه بێ و هیچ دهرامهتێكی نهبێ یان دهرامهتهكهی تێكهلأ به دهرامهتی هاوسهرهكهی كرابێ. 3-300000 سێ سهد ههزار دیناری عیراقی بۆ ههریهك له منداڵهكانیان به چاوپۆشین له ژمارهكانیان. 4-3200000 سێ ملیۆن و دووسهد ههزار دیناری عیراقی بۆ خودی بێوهژن یا تهلاقدراوو 300000سێ سهد ههزار دیناری عیراقی بۆ ههریهكه له منداڵهكانیان كه له ژێر چاودێری ئهون بهشێوهیهكی یاسایی به چاوپۆشین له ژمارهیان. 5-ئهوهی موكهلهفه به ژیاندن لێبوردهییهكی دیكهی پێدهدرێ كه بڕهكهی 500000 پێنچ سهد ههزار دیناری عیراقیه، ئهگهر تهمهنی له شهست وسێ ساڵ تێپهڕی بێ لهگهڵ ئهو لێبوردهییانهی كه له بهشهكانی دیكهدا لهم ماددهیهدا هاتوون.