أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم زاراوانهی خوارهوه ماناكانی بهرامبهریانه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه: یهكهم :ههرێم: ههرێمی كوردستان ـ عیراق. دووهم :ئهنجومهن: ئهنجومهنی دادوهریی ههرێم. سێیهم: سهرۆكی ئهنجومهن – سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهریی ههرێمی كوردستان.
ماددهی چل وسێیهم
ماددهی چل وسێیهم: قیدهمی دادوهران بهپێی پۆل و پایهكهیان و مێژووی دامهزراندنیان دهبێ ولهكاتی یهكسان بوون ئهوا قیدهمهكه بهپێی ئهوه دهبێ كه ئهنجومهنی دادوهری بڕیاری لهسهر دهدات.
ماددهی چل وچوارهم
ماددهی چل وچوارهم: یهكهم: دادوهر مافی مۆڵهتی ئاسایی به مووچهی تهواو ههیه لهماوهی خزمهتكردنی لهههر ههشت رۆژدا مافی رۆژێكی ههیه. دووهم: پێویسته دادوهر ساڵانه له سی رۆژ كهمتر له مۆڵهتی موستهحهقی خۆی وهرنهگرێت ولهكاتێك كه وهری نهگرت، بۆی كۆناكرێتهوه تهنیا ئهو بهشه نهبێت كه له سی رۆژ زیاتره. سێیهم: دهشێ ئهو مۆڵهته ئاساییانهی كه بهپێی بهندی دووهم لهم ماددهیهدا بۆی ماوهتهوه بۆی كۆبكرێتهوه به مهرجێك له ساڵێك پتر نهبێت. چوارهم: مۆڵهته ئاساییهكانی كه له خزمهتهكانی پێشووی دهیكهوت بۆ دادوهر دهگهڕێتهوه.
ماددهی چل وشهشهم
ماددهی چل وشهشهم: یهكهم: دادوهر دوای تهواوكردنی تهمهنی شهست و پێنج ساڵی خانهنشین دهكرێ و ئهوهی خانهنشین دهكرێ مافی ئهوهی ههیه، ههموو ئهو مووچهو دهرماڵانه وهربگرێ كه بهر له خانهنشین بوونی وهریدهگرتن. دووهم: له كاتی كۆچی دوایی دادوهر لهكاتی خزمهتدا، مووچهی خانهنشینی بهقهد ئهو مووچهو دهرماڵانهی دهبێ كه وهری دهگرت. سێیهم: دهشێ دادوهر بهر لهتهواوكردنی ئهو تهمهنهی كه له بهندی یهكهم لهم ماددهیهدا دهستنیشان كراوه یان لهسهر داوای خۆی بهپێی حوكمهكانی یاسای مهدهنی یاخود لهبهر هۆی تهندروستی خانهنشین بكرێ، و حوكمهكانی بهندی (دووهم)ی سهرهوهی لهسهر پیاده دهكرێ. چوارهم: دادوهری خانهنشین كراو مووچهی مۆڵهته ئاساییهكان به تهواوی وهرگرێ لهسهر بنهمای كۆی ئهوهی مانگانهیهی وهری دهگرت بهر له خانهنشین كردنی، به مهرجێك له ساڵێك پتر نهبێت.
ماددهی چل ونۆیهم
ماددهی چل ونۆیهم: حوكمهكانی یاسای خزمهتی مهدهنی و یاسای خانهنشینی مهدهنی لهو كاروبارانهی كه دهقی یاسایی لهم یاسایهدا پێ نههاتووه لهسهری پیاده دهكرێ به جۆرێك نابێ لهگهلأ حوكمهكانی ناكۆك بێت.
ماددهی پهنجاو یهكهم:
ماددهی پهنجاو یهكهم: گواستنهوهی دادوهران لهماوهی مانگی تهمووز له ههموو ساڵێك دهبێت و دهشێ له كاتی پێویستی بهرژهوهندیی گشتی ئهو گواستنهوهیه لهو مانگهدا نهبێت وگواستنهوهكهش به بڕیاری ئهنجومهنی دادوهری ولهسهر پێشنیازی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه دهبێت.
ماددهی پهنجاو دووهم:
ماددهی پهنجاو دووهم: یهكهم: دادوهر پابهندی ئهمانهی خوارهوهیه: 1-پاراستنی شکۆمهندیی دادوهری ئهمهش به پاراستنی بێ لایهنی ودهست پاكی و دووركهوتنه له ههموو ئهوانهی گومان بخهنه راستیهكهی. 2-پاراستنی نهێنی ئهو كاروبارو زانیاریی وبهڵگهنامانهی كه به حوكمی كارهكهی دهستی دهكهوێ و پهیوهسته به دهزگاكانی ههرێم و كهسایهتییهكان و، ئهو ئهركهش تا دوای تهواوبوونی خزمهتهكهشی ههر دهمێنێ. 3-نابێ كاری بازرگانی یان ههر كارێكی دیكه بكات كه لهگهلأ كاری دادوهری نهگونجاو بێت. 4-دهبێ رۆبی تایبهتی له كاتی دادگایی كردندا لهبهر بكات، ئهمهش بهپێی ئهو رێنماییانهیه كه ئهنجومهنی دادوهری دهریان دهكات. 5-مانهوه له مهڵبهندی ئهو یهكه كارگێڕییهی كه بارهگای كارهكهیی لێیه، مهگهر تهنها سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهری رێگای پێ بدات له شوێنێكی دیكهدا نیشتهجێ بێت لهو بارودۆخهی كه خۆی ههڵیدهسهنگێنێ. دووهم: كاركردنی دادوهر له ئیشی حزبی قهدهغهیهو نابێ خۆی بۆ ههڵبژاردنی ئهنجومهنی نیشتمانی یان دهســـــتهكانی خۆجێیهتی یان رێكخراوی ســــــیاسی بپاڵێوێ مهگهر لهدوای دهســت لهكار كێشانهوهی بێت.
ماددهی پهنجاو چوارهم:
ماددهی پهنجاو چوارهم: یهكهم: 1. سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهریی مافی سهرپهرشتی و چاودێری كردنی ههموو دادگاو دادوهران و ئهوانهی دهستهڵاتی دادوهرییان پێدراوه له فهرمانبهران ودهستهو لیژنهكانی ههیه. 2. سهرپهرشتی و چاودێری كردن بههۆی سهرپهرشتیاری دادوهری یان بههۆی دادوهری ئینتیداب كراو بۆ ئهم مهبهسته دهبێ. 3. سهرپهرشتی كردنی كارهكانی دادگای پێداچوونهوهو دادوهرانی لهلایهن سهرۆكهوه ئهنجام دهدرێ به مهرجێك راپۆرتێكی ساڵانه له بارهی كارهكانی دادگا پێشكهش به ئهنجومهنی دادوهری بكات. دووهم: 1-سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه مافی سهرپهرشتی كردن وپشكنینی ههموو دادگاو دادوهرانی له ناوچهكهی خۆی ههیه، ههروهها بۆی ههیه ئامۆژكارییه پێویستیهكان وهوشیاركردنهوه لهبارهی ههر شتێكی به پێچهوانهی ئهركی فرمانبهری و باش بهڕێوهچوونی كاره كارگێریی و ژمێریارییهكان پێشكهش بكات ودهبێ راپۆرتی ساڵانه لهبارهی دادوهرهكانهوه له ناوچهكهی خۆی بهرزكاتهوه وههموو تێبینیهكانی لهبارهی رهوشتیان وشیاوییان وكاروباری كارگێڕییان له دادگاكانیاندا بگرێتهخۆ. 2-سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه بۆی ههیه یهكێك له جێگرهكانی بۆ پشكنینی ههر دادگایهك له ناوچهكهیدا ههبێ ئینتیداب بكات.
ماددهی پهنجاو پێنجهم:
ماددهی پهنجاو پێنجهم: پێویسته دهستهكانی پێداچوونهوهو دهستهكانی دادگاكانی تێههڵچوونهوهو دادگاكانی تاوان راپۆرتی وهرزی رێك بخهن و تێیدا ئهو حوكم و بڕیارانه دهربخهن كه دادوهران ههڵهی گهورهیان تێدا كردووه له ئهنجامی نهزانینی پرهنسیپه سهرهتاییهكانی یاسا یان گوێ نهدان بهو رووداوانهی كه له كاتی وردبینی كردنی ئهحكام و بڕیارهكانی دهردهكهون و، دهبێ وێنهیهكیان بۆ ئهنجومهنی دادوهری بنێرێ بۆ پاراستنی له دۆســیهی كهســــیهتی ئهو دادوهرهدا، بۆ ئهوهی لهكاتی بهرزكردنهوهو پلهبهرز كردنهوهدا لهبهر چاو بگیرێت.
ماددهی پهنجاو حهوتهم:
ماددهی پهنجاو حهوتهم: یهكهم: لیژنهیهك له سێ ئهندام بهناوی لیژنهی كاروباری دادوهران پێك دێ كه ئهنجومهنی دادوهری لهناو ئهندامانی خۆی له سهرهتای ههموو ساڵێكدا بۆ سهیركردنی كاروباری بهرزهفتی ههڵیان دهبژێرێ. دووهم: لیژنهی كاروباری دادوهران له داوای بهرزهفتی كه لهسهر دادوهر تۆمار دهكرێ یهكێك لهم سزا بهرزهفتییانهی خوارهوه بهسهر دادوهردا دهسهپێنێ. 1-هۆشداریی (ئینزار)، ئهمهش دواكهوتنی سهر مووچهو بهرزكردنهوهی بۆ ماوهی شهش مانگی لێدهكهوێتهوه. 2-دواخستنی بهرزكردنهوه یان سهرمووچهكهی یان ههردووكیان بۆ ماوهیهك له ساڵێك كهمتر نهبێ و له سێ ساڵیش زیاتر نهبێ له رۆژی دهرچوونی برٍیارهكهوه، ئهگهر ماوهی یاسایی بهرزكردنهوهكهی تهواو بوو، دهنا له مێژووی تهواوكردنیهوه دهبێ. 3-كۆتایی هێنان به خزمهت و ئهم سزایهش بهسهر دادوهردا دهسهپێنرێ ئهگهر حوكمێكی بنهبڕی به سزایهك له دادگایهكی تایبهت له بارهیهوه دهرچووبوو لهسهر كردهوهیهك كه لهگەڵ شهرهفی فرمانه دادوهرییهكهیدا نهگونجێ یاخود ئهگهر دهركهوت له دادگاییكردنێكدا كه لیژنه ئهنجامی دهدات دادوهرهكه شیاوی بهردهوام بوونی له خزمهتی دادوهریدا نیه .
ماددهی پهنجاو نۆیهم:
ماددهی پهنجاو نۆیهم: یهكهم: داوای بهرزهفتی لهسهر دادوهر بهپێی بڕیاری سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه تۆمار دهكرێ و بۆ لیژنهی كاروباری دادوهران دهنێردرێت وه دهبێ بڕیارهكه ئهو رووداوهی تێدا بهیان بكرێ كه دراوهته پاڵی لهگهلأ ئهو بهڵگانهی كه دهیسهلمێنن و بڕیارهكهش به دادوهرو داواكاری گشتی رادهگهیهندرێ. دووهم: 1-لیژنهی كاروباری دادوهران وادهیهك دیاری دهكات بۆ تهماشاكردنی ئهو داوایهو دهبێ ئهوكاته به سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوهو سهرۆكی داواكاری گشتی و دادوهرهكه رادهگهیهندرێت. 2-دادگایی كردن نهێنی یه و بڕیارهكهشی به ئاشكرا تێدهگهیهندرێ. 3-دادگایی كردنهكه به ئامادهبوونی نوێنهری سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوهو سهرۆكی داواكاری گشتی یان ههر داواكارێكی گشتی كه تهنسیبی دهكا و پێویسته دادوهر خۆی ئامادهبێ وبۆشی ههیه پارێزهرێك لهگهلأ خۆیدا ئاماده بكات. 4- لیژنه بۆی ههیه چهندی بهباشی دهزانێ لێكۆڵینهوه بكات. 5-لیژنه دوای تهواوكردنی لێكۆڵینهوهو گوێ گرتن له وتهكانی نوێنهری سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوهو داواكاری گشتی و بهرگریی دادوهر داواكه یهكلادهكاتهوهو بڕیارهكهی به سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوهو سهرۆكی داواكاری گشتی و دادوهر رادهگهنێ. 6-لیژنه له رێكارهكانیدا ئهو بنهمایانه پهیڕهو دهكات كه له یاسای بنچینهكانی دادگایی كردنهكانی سزاداندا هاتوون.
ماددهی شهستهم:
ماددهی شهستهم: یهكهم: ئهگهر لیژنهی كاروباری دادوهریی لهكاتی سهیركردنی داوایهكهدا بۆی دهركهوت ئهو كارهی خراوهته پالأ دادوهرهكه تاوانه یان كهتنه، بڕیاری ناردنی بۆ دادگای تایبهتمهند دهدات وههموو ئهوراقهكانی بۆ رهوانه دهكات دوای ئهوهی كه سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهریی دهستی دادوهرهكه له كارهكهی دهكێشێتهوه، ههروهكو له یاسای بهرزهفتكاریی فهرمانبهرانی دهوڵهتدا یا ههر یاسایهكی تر كه جێگای دهگرێتهوه بڕیاری لهسهر دراوه. دووهم: ئهگهر دادگای تایبهتمهند بڕیاری بهبێ تاوانی دادوهرهكه، یان به بهردانی دا یاخود ههر بڕیارێكی دی كۆتایی به داوا سزاییهكه هێنا، پێویسته لیژنه بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه له تهماشاكردنی داوا بهرزفتكارییهكه بهردهوام بێت. سێیهم: ئهگهر دادگا بڕیاری تاوانباركردنی دادوهرهكهی دهركرد، پێویسته لیژنه سزایهكی بهرزهفتیی گونجاو لهگهلأ ئهو كارهی دراوهته پاڵی بسهپێنێ ئهمهش بهپێی حوكمهكانی ماددهی (57)ی ئهم یاسایه دهبێ.
ماددهی چل ویهكهم
ماددهی چل ویهكهم: یهكهم: پۆلهكانی دادوهران چوار پۆلن(یهكهم، دووهم، سێیهم، چوارهم)و له پۆلی چوارهمهوه دهست پێدهكهن. دووهم: دادوهر له پۆلێكهوه بۆ پۆلێكی تر به بڕیاری ئهنجومهنی دادوهری و لهسهر داوایهك بهرز دهكرێتهوه كه پێشكهش به ئهنجومهنی دادوهری دهكرێ به مهرجێك تۆژینهوهیهكی یاسایی پێشكهش بكات و مووچهی رادهی نزمی ئهو پولهی وهرگرتبی كه بۆی بهرزدهكرێتهوهو پێنج ســاڵی له پۆلهكهی بهسهر بردبێ. سێیهم: ئهنجومهنی دادوهری له كاتی پێشكهش كردنی داواكاری بهرزكردنهوهكه دهبێ رای دادگای پێداچوونهوهو سهرۆكایهتی دادگای تێههڵچوونهوهو سهرۆكایهتی د هستهی سهرپهرشتی دادوهری لهبارهی توانای دادوهرو شیاوی بۆ بهرزكردنهوهكه وهرگرێ . چوارهم: سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهریی داواكارییهكهو شیاوی ئهو دادوهره به بهرزكردنهوه به نووسراوێك وهك له بهندی(3)سێیهمی ئهم ماددهیهدا هاتووهو لهگەڵ رای خۆی بۆ ئهنجومهنی دادوهریی بهرزدهكاتهوه. پێنجهم: ئهنجومهنی دادوهریی له ههڵسهنگاندنیدا بۆ لێهاتوویی دادوهر بۆ بهرزكردنهوهی پشت بهو نووسراوانه دهبهستێ كه له ههردوو بهندی (3و 4)ی ئهم ماددهیهدا هاتوون، لهگهڵ راپۆرتهكانی ساڵانه كه لهلایهن سهرۆكانی سهرپهرشتیارانی دادوهریی یهوه بهرزكراونهتهوهو ئهو حوكمانهی كه دادوهر به ماندووبوونێكی له راده بهدهر دهریكردوون یاخود له ناوهڕۆكیاندا بیڕورای یاسایی وایان تێدایه ئهوه نیشاندهدات كه بهدوای چالاكی فقهی و دادوهریدا چووه. سهرهرای راپۆرتی ئهو لێژنهیهی كه وتووێژی لهسهر تۆژینهوه یاساییهكهی كردووه كه پێشكهشی كردبوو، لهگهلأ ئهو پلهیهی كه وهری گرتووهو ئهگهر دهركهوت لێهاتووه بۆ ئهو بهرزكردنهوهیه، بڕیاری بنبڕیی بهرزكردنهوهكهی دهردهكهن وپێی رادهگهیهنرێ و ئهنجومهنی دادوهریی بۆی ههیه بهرزكردنهوهكه به بڕیارێكی هۆدار بۆ ماوهیهك له شهش مانگ كهمتر نهبێ و لهساڵێك پتر نهبێت دوا بخات بۆ زیاتر له جارێك كه بینرا شیاوی ئهوه نییه.
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم: دادگاكان دهستهڵاتیان بهسهر ههموو كهسێكی سروشتی و مهعنهویدا ههیه، تا دهگاته حكومهتیش و تایبهتمهنده به یهكلاكردنهوهی ههموو كێشه و تاوانهكان.
ماددهی شهشهم
ماددهی شهشهم: زمانی كوردی زمانی دادگاكانه و دهشێ له كاتی پێویستدا زمانی عهرهبی بهكاربێ.
ماددهی حهوتهوم
ماددهی حهوتهوم: دانیشتنی دادگاكان ئاشكرایه، تهنیا ئهگهر دادگا بڕیاریدا به نهێنی بێت لهبهر ڕهچاوكردنی رهوشت و نیزامی گشتی یان بۆ رێزگرتن له خێزان به مهرجێك بڕیاری حوكمدان له دانیشتنێكی ئاشكرا دابێت.
ماددهی دهیهم
ماددهی دهیهم: دادگای پێداچوونهوه دهستهی باڵای دادوهرییه، چاودێری دادوهری بهسهر ههموو دادگا مهدهنیهكان له ههرێمدا دهكات و، بهلانی كهمهوه له نۆ دادوهر پێكدێ كه سهرۆك و جێگرهكانی تێدایه و بارهگاكهی له ههولێری پایتهختی ههرێم دهبێ.
ماددهی دوازدهم
ماددهی دوازدهم: پێكهاتنی دهستهكانی دادگا به دهستهی فراوانیشهوه و بهناو نانی سهرۆكهكانی و ئهندامانیشیهوه له سهرهتای ههموو ساڵێك دا به بڕیارێكی دهستهی سهرۆكایهتی دهبێ و لهكاتی ئاماده نهبوونی یهكێك له ســـــهرۆكهكانیشی كۆنترین دادوهر جێی دهگرێتهوه و ئهندامهكانیش ناگۆڕدرێن مهگهر پێویســــتی وا بخوازێ و بهههمان شێوه.
ماددهی سێزدهم
ماددهی سێزدهم: یهكهم: دهستهڵاتهكانی سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه بهم شێوهیهی خوارهوه دهبێ: 1-بهڕێوهبردنی دادگا. 2- سهرۆكایهتی كردنی دهستهی سهرۆكایهتی. 3-سهرۆكایهتی كردنی دهستهی گشتی و دهستهی فراوان یا ههر دهستهیهك له دهستهكانی دادگای پێداچوونهوه. 4- پشكنینی كارهكانی دادگای پێداچوونهوه. 5 ـ رهوانه كردنی ئهو تانووتانهی پێشكهش به دادگا دهكرێن بۆ وهرگرتنی پارهی رهسم و ئهمانات و تۆمار كردنیان. 6 ـ مۆڵهتدان به دادوهرانی دادگا و كارمهندانی. 7 ـ بهرز كردنهوهی راپۆرتی ساڵانه له بارهی كارمهندانی بۆ ئهنجومهنی دادوهریی. 8 ـ واژۆ كردنی نووسراوه فهرمییهكان. دووهم: دهستهڵاتهكانی كۆنترین جێگری سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه ئهمانهن:ـ 1 ـ ئهنجامدانی كارهكانی سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه لهكاتی ئاماده نهبوونی. 2 ـ سهرۆكایهتی كردنی دهستهیهك یا زیاتر له دهستهكانی دادگای پێداچوونهوه. 3 ـ واژۆ كردنی نووسراو و ناردنهوهی دۆسیهی داوا یهكلاكراوهكان به هاوپێچی بڕیارهكانی دادگای پێداچوونهوهوه. 4 ـ ئهو دهستهڵاتانهی دی كه سهرۆك پێی دهدات.
ماددهی چواردهم
ماددهی چواردهم: یهكهم: دادگای تێههڵچوونهوه دهستهی باڵای دادوهری دادگاكانی پارێزگایهك یان زیاترهو، له سهرۆك و چهند جێگرێكی سهرۆك و دادوهران پێك دێت و تایبهتمهندیی دیاری كراو به پێی یاسا پیاده دهكا: دووهم: دادگاكانی تێههڵچوونهوه بهم شێوهیه پێكدێن:ـ 1ـ دادگای تێههڵچوونهوهی ناوچهی ههولێر، دادگاكانی پارێزگای ههولێر دهگرێتهوهو ناوهندهكهی له شاری ههولێر دهبێ. 2ـ دادگای تێههڵچوونهوهی ناوچهی دهۆك، دادگاكانی پارێزگای دهۆك دهگرێتهوهو ناوهندهكهی له شاری دهۆك دهبێ. 3ـ دادگای تێههڵچوونهوهی ناوچهی كهركووك، دادگاكانی پارێزگای كهركووك دهگرێتهوهو ناوهندهكهی به شێوهیهكی كاتی له شاری سلێمانی دهبێ. 4 ـ دادگای تێههڵچوونهوهی ناوچهی سلێمانی، دادگاكانی پارێزگای سلێمانی دهگرێتهوهو ناوهندهكهی له شاری سلێمانی دهبێ. سێیهم: ئهنجومهنی دادوهری بۆی ههیه دادگای دیكهی تێههڵچوونهوه له كاتی پێویست دابمهزرێنێ. چوارهم: دهشێ دادگایهك یا زیاتر له دادگای تێههڵچوونهوه دابمهزرێنرێ یاخود دابڕینی دادگایهك یا زیاتر له دادگای تێههڵچوونه و لكاندنی به دادگایهكی دیكهی تێههڵچوونهوه به بڕیاری ئهنجومهنی دادوهری ئهنجام بدرێ.