أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: ئهنجومهن ئهم كارانهی خوارهوه دهگرێته ئهستۆ :- یهكهم : دانانی سیاسهتی گشتی وهزارهت و دهرخستنی ئامانجهكان و پلانی ساڵانهی لهبهر رۆشنایی حوكمهكانی ئهم یاسایه و دهستنیشانكردنی بنهما یاسایی و كارگێریی و دارایی و ئابووری و هونهری كه دهیهوێ له وهزارهتدا پهیڕهو بكرێت به جۆرێكی وا سیاسهتی حكومهتی ههرێم دهرببڕێ و ئهوهی به باشی دهزانێ له راسپاردهكان له بارهیهوه پێشكهش بكات. دووهم : ئامادهكردنی بودجهی وهزارهت و میلاكهكانی و پێشكهش كردنی ئهو راسپاردانهی به باشی دهزانێ له بارهیانهوه. سێیهم : پێكهێنانی لێژنهی ههمیشهیی یان كاتی له ناو ئهندامانی ئهنجومهن بۆ لێكۆڵینهوه له پێشنیازهكان و ئهو كێشانهی كه رێگه لهبهر دهم كاری دهزگاكانی وهزارهت و فهرمانگهكانی دهگرن یاخود بۆ ئهنجامدانی ههندێ لهو كارانهی كه پێی سپێردراوه و لێكۆڵینهوه لهو كێشانهی كه وهزیر دهیان نێرێ. چوارهم : لێكۆڵینهوه لهو پرۆژه یاسایانهی كه وهزارهت بهنیازه پێشنیازیان بكات.
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: سهرۆكهكان و دادهورهكانی دادگای تێههڵچوونهوه (استئناف) له ههرێمدا له رووی كارگێریی و رێكخستنهوه به وهزارهت دهبهسترێنهوه به مهبهستی ههماههنگی و رێكخستی كاروباری كارگێریی و دادگاكان و دهزگا دادییهكان ئهمهش بهرێكهوتن لهگهلأ سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهری دهكرێت.
ماددهی دهیهم:
ماددهی دهیهم: یاسای (وهزارهتی دادی ههرێمی كوردستان-عێراق)ی ژماره 12ی ساڵی 1992 و ههمواركراوهكانی ههڵدهوهشێتهوه و پێڕه و رێنماییهكانی كه بهپێی ئهو یاسایه دهرچوون دهمێننهوه بهجۆرێك كه لهگهلأ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك نهبن تاكو دهرچواندنی ئهوهی جێیان دهگرێتهوه یان ههڵوهشاندنهوهیان.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: یهكهم: ئهنجومهنێك له وازارهت پێكدێ پێی دهگوترێ (ئهنجومهنی وهزارهتی داد) و له مانه پێكدێ:- 1- وهزیر : سهرۆك. 2- بریكاری وهزارهت : ئهندامه و له كاتی ئامادهنهبوونی وهزیر سهرۆكایهتی ئهنجومهن دهكات. 3- سهرۆكی ئهنجومهنی راوێژكاری : ئهندامه. 4- سهرۆكی دهستهی سهرپهرشتی دادی : ئهندامه. 5- سهرۆكی داواكاری گشتی : ئهندامه. 6- بهڕێوهبهری گشتی داد: ئهندامه. 7- بهڕێوهبهری گشتی فهرمانگهكانی داد: ئهندامه. 8- بهڕێوهبهری گشتی پهیمانگهی دادوهری: ئهندامه. 9- بهڕێوهبهری گشتی تۆماركردنی خانوو بهره: ئهندامه. دووهم: ئهنجومهن له مانگێكدا جارێك كۆبوونهوهیهكی ئاسایی دهبهستێ و سهرۆك بۆی ههیه به شێوهیهكی نائاسایی داوای بهستنی بكات ههر كاتێك پێویستی بهوه ههبوو. سێیهم: ئهنجومهن به سهرۆكایهتی سهرۆك یان جێگرهكهی له كاتی ئامادهنهبوونی و به ئامادهبوونی دوو لهسهر سێی ئهندامان كۆدهبێتهوه و بریارهكانی به زۆرینهی دهنگی ئهندامه ئامادهبووهكان دهردهچێ و له كاتی یهكسانی بوونی دهنگهكان ئهو لایهنه پهسهند دهكرێ كه سهرۆكی له گهڵدایه. چوارهم: ئهنجومهن سكرتێرێكی دهبێ كه بڕوانامهی بهرایی زانكۆی له یاسادا ههبێ، كاروباری ئهنجومهن رێك دهخات و خشتهی كارهكانی ئاماده دهكات و به ئهندامهكانی رادهگهیهنێ و ئهو قهزییانه پوخت دهكاتهوه كه خراونهته بهردهمی له گهڵ گهیاندنی بڕیارهكانی داو چهند فهرمانبهرێك یاریدهی دهدهن.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: یهكهم: دهزگاكانی داد له مانه پێكدێ: 1- ئهنجومهنی راوێژكاری. 2- دهستهی سهرپهرشتی دادیی. 3- داواكاری گشتی. 4- بهڕێوهبهرایهتی گشتی تۆماركردنی خانووبهره. 5- بهڕێوهبهرایهتی گشتی فهرمانگهكانی داد: بهڕێوهبهرێكی گشتی كه بڕوانامهی بهرایی زانكۆی ههبێت له یاسا و خاوهن شارهزایی و كارامهیی بێت بهرێوهی دهبات و ئهمانهی خوارهوهی پێوهی دهلكێن: أ- بهرێوهبهرایهتیهكانی جێبهجێ كردن (تنفیژ). ب- فهرمانگه دادنووسیهكان. ج- بهرێوهبهرایهتییهكانی چاودێری ناكامهكان. د- بهرێوهبهرایهتی رۆژنامهی فهرمی (وهقائعی كوردستان). دووهم: دهزگاكانی داد ئهرك و تایهبتمهندیهكانی خۆیان بهپێی یاسا تایبهتیهكانیان جێبهجێ دهكهن بهجۆرێكی وا كه له گهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك نهبن.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم زاراوانهی خوارهوه، ماناكانی بهرامبهریانه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه: یهكهم : ههرێم : ههرێمی كوردستان ـ عێراق. دووهم : وهزارهت : وهزارهتی دادی ههرێم. سێیهم : وهزیر : وهزیری دادی ههرێم . چوارهم : بریكاری وهزارهت : بریكاری وهزارهتی داد. پێنجهم : ئهنجومهن : ئهنجومهنی وهزارهتی داد.
ماددهی سێزدهم:
ماددهی سێزدهم: ئهم یاسایه له رۆژی دهچوونیهوه جێبهجێ دهكرێت و له رۆژنامهی فهرمی (وهقائعی كوردستان) بڵاودهكرێتهوه.
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: یهكهم: ئهرك و پسپۆرایهتیی پێكهاتهكانی وهزارهت به پێڕهو دهسنیشان دهكرێن. دووهم: وهزیر بۆی ههیه بهرێوهبهرایهتی دیكه یان بهش یاخود هۆبهی وهزارهت له نوێ دابنێ یاخود لێك بدات یاخود ههڵوهشێنێتهوه به پێی پێویستی كارهكان له كاتی پێویستدا. سێیهم: وهزیر بۆی ههیه رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكاری جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربچوێنێ.
ماددهی یازدهم:
ماددهی یازدهم: كار بههیچ دهقێكی یاسایی یان بڕیارێك ناكرێت كه له گهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك بێت.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: وهزیری داد بۆی ههیه دادوهر ئینتیداب بكات به دادوهری تهمییزیشهوه بۆ سهرۆكایهتی یهكێك له دهزگاكانی وهزارهتی داد ئهویش به ڕهزامهندی سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهری له ههرێمدا.
ماددهی دوازدهم:
ماددهی دوازدهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: وهزارهت لهم پێكهاتانهی خوارهوه پێكدێ:- یهكهم: وهزیر: سهرۆكی باڵای وهزارهته و بهرپرسه له كارهكانی و ئاراستهكردنی سیاسهتهكانی و سهرپهرشتی و چاودێری كردنیان و به سهرپهرشتی ئهویش ههموو بڕیار و فهرمان و رێنماییهكی به ههرچی پهیوهندی به ئهركی وهزارهت و پێكهاتهكانی و دهسهڵات و ههموو كاروباره یاسایی و هونهریی و دارایی و كارگێری و رێكخستنهوه ههیه جێبهجێ دهكرێن به پێی حوكمهكانی یاسا و بهرپرسیشه بهرامبهر ئهنجومهنی وهزیران بهو ناوهی كه ئهندامێكی هاوكاره لهو ئهنجومهنهدا و بۆی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی بداته بریكاری وهزارهت یان بهرێوهبهر گشتیهكان یاخود ئهوهی به گونجاوی دهزانێ له وهزارهتدا. دووهم: بریكاری وهزارهت: یارمهتی وهزیر دهدات له ئاراستهكردنی وهزارهت و سهرپهرشتی كردنی كاروباری یاسایی و هونهریی و دارایی و كارگێریی و رێكخستن له چوارچێوهی ئهو دهسهڵاتهی كه له لایهن وهزیرهوه پێی دهدرێ به مهرجێك بڕوانامهی بهرایی زانكۆی له یاسادا ههبێت و خاوهن شارهزایی و كارامهیی بێت كه له پانزده ساڵ كهمتر نهبێت. سێیهم: نووسینگهی وهزیر: فهرمانبهرێك به پلهی بهرێوهبهر بهرێوهی دهبات كه بڕوانامهی بهرایی زانكۆی له یاسا ههبێت و چهند فهرمانبهرێكیش یاریدهی دهدهن. چوارهم: نووسینگهی بریكاری وهزارهت: فهرمانبهرێك به پلهی بهرێوهبهر بهرێوهی دهبات كه بڕوانهمهی بهرایی زانكۆی له یاسا ههبێت و چهند فهرمانبهرێكیش یاریدهی دهدهن. پێنجهم: بهڕیوهبهرایهتی گشتی داد: بهرێوهبهرێكی گشتی بهرێوهی دهبات كه دهبێ دادوهر بێت و بهلایهنی كهم دهبێ له سنفی دووهم بێت. شهشهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی پهیمانگهی دادوهری: بهڕێوهبهرێكی گشتی بهرێوهی دهبات كه دهبێ دادوهر بێ له سنفی یهكهم.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: یهكهم : ئامانجی وهزارهت بهدیهێنانی دادپهروهرییه له ههرێم و پاراستنی مافی هاووڵاتیانه له ڕێگهی جێبهجێ كردن و ئامادهكردنی یاساكان و ڕێزگرتن له ناوهڕۆكهكانیان به جۆرێكی وا بهرگری له مافی مرۆڤ بكات و لهگهلأ جاڕنامهی گهردوونی مافی مرۆڤ و عههد و پهیمانه نێودهوڵهتییه پهیوهندیدارهكان پێیهوه بگونجێ. دووهم : وهزارهت بۆ بهدیهێنانی ئامانجهكانی ئهم ئهركانه دهگرێته ئهستۆ: 1- به یاسا كردن و سهیركردنی ناكۆكییه كارگێڕی و دادوهریهكان و دهستهبهر كردنی یهكێتی یاساكاریی و دهربڕینی بیروڕا لهبارهی كاروباری یاسایی بۆ كوردستانی عێراق و دهزگاكانی. 2- تۆماركردنی تهسهروفی خانووبهره و حوكمهكانی دادوهریی لهبارهی مافی عهقاری و ڕیكخستن و بههێز كردنی تهسهروفی یاسایی و چهسپاندنی ئهو مافانهی لێیهوه دروست دهبن و سیفهتی فهرمیان بخرێته سهر. 3- چاودێری كردنی كاروباری ناكامان له ڕووی كۆمهڵایهتی و ڕۆشنبیری و پهروهردهیی و مرۆڤایهتیهوه به ههماههنگی كردن لهگهلأ لایهنه پهیوهندیدارهكاندا. 4- پاراستنی دهسكهوتهكانی مافهكانی ههرێم و مافی هاووڵاتیان و ئاسانكاریی كردنی رێكاری جێبهجێ كردنی حوكمهكان و بڕیارهكان. 5- ئامادهكردنی پلانی تایبهت به وهزارهت و بهدوداچوونی جێبهجێ كردنهكهی. 6- دهركردن و بڵاوكردنهوه و دابهشكردنی رۆژنامهی فهرمی (وهقائعی كوردستان) به ههردوو زمانی كوردی و عهرهبی بۆ دابین كردنی ئاگاداری فهرمانگه و دهزگاكانی ههرێم و هاووڵاتیان له یاساكارییه دهرچووهكاندا. 7- ئامادهكردن و شیاندنی دادوهر و ئهندامانی داواكاری گشتی و كادیری یاسایی بۆ كارمهندانی وهزارهت و فهرمانگه و دهزگاكانی دیكهی ههرێم. 8- پێداچوونهوه و وردبینی كردن و پشكنینی تۆمارهكانی وهزارهت و ههموو فهرمانگهكانی، بۆ دابین كردنی دادوهریی و دهستپاكی و شیاویی له جێبهجێ كردنی كارو چاڵاكیهكانی دا. 9- بهستنی كۆبوونهوه له گهڵ دادوهرهكان به دادوهرهكانی دادگای تهمییز و كارمهندانی فهرمانگهكانی دیكهی دادهوه، بۆ دهستهبهركردنی بهدیهێنانی ئامانجهكانی وهزارهت. 10- ههماههنگی كردن له گهڵ ئهنجومهنی دادوهریی و لایهنه پهیوهندیدارهكان به مهبهستی پیادهكردنی یاساكان و بهدیهێنانی دادپهروهریی و ئامانجهكانی وهزارهت. 11- بهشداریكردن له نرخاندنی یاسا كارپێكراوهكان بۆ زانینی ڕادهی گونجانی لهگهڵ واقعی پهرهسهندوو و پهیوهندیی به مافی گشتی و بهرژهوهندی كۆمهڵگای كوردستانییهوه. 12- لێكۆڵینهوه له دیارده كۆمهڵایهتیه جیاوازهكان و بهشداریكردن له چاودێری كردنی دیاردهی تاوانكردن و ناكۆكیهكان و چۆنیهتی چارهسهركردنیان به هاوكاریكردن له گهڵ فهرمانگهكانی دیكهی پهیوهندیدار له ههرێمدا. 13- هاوكاری كردن لهگهلأ لایهنه دادیهكانی دهوڵهتی فیدرالی بۆ وهرگرتنهوهی تاوانكاران وجێبهجێكردنی حوكم وبڕیارهكانی دادوهری.