أحكام القانون

مادده‌ی هه‌شته‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ (وه‌قایعی كوردستان)دا دخرێته‌ به‌ر كار.

مادده‌ی ده‌یه‌م: ده‌رمانساز بۆی نییه‌ پیشه‌كه‌ی خۆی له‌گه‌ڵ پیشه‌ی نۆژداری و نۆژداری ددان و نۆژداری ئاژه‌ڵی به‌یه‌كه‌وه‌ كۆبكاته‌وه‌، ئه‌وه‌ی ده‌رمانساز پێی هه‌ڵده‌ستێت له‌ فریاكه‌وتنی سه‌ره‌تایی له‌ كاتی رووداوی له‌ ناكاو و به‌ په‌له‌، به‌ كارێكی ناشه‌رعی پیشه‌ی نۆژداری ناژمێردرێت.

مادده‌ی دووه‌م: گه‌ڕاندنه‌وه‌ی به‌كارهێنانی ناوه‌ ئه‌سلییه‌كانی ئه‌و جێگاو ناوچه‌ وگوندو شارۆچكه‌ و شار وناحیه‌ وقه‌زایانه‌ی كه‌ پێش به‌ عه‌ره‌ب كردنه‌كه‌ به‌ كار ده‌هێنران.

مادده‌ی سیێه‌م: هه‌ر گوندو شارو یه‌كه‌یه‌كی ئیداری كه‌ له‌ پارێزگاكانی كوردستان پچڕێندرابێ دووباره‌ به‌و پارێزگایانه‌وه‌ ده‌به‌سترێنه‌وه‌ كه‌ پێش به‌كارخستنی به‌عه‌ره‌ب كردنی زۆره‌ ملێ بۆ تێكدانی پێكهاته‌ی نه‌ته‌وه‌یی له‌ پارێزگاكانی كه‌ركوك و نه‌ینه‌وا و دیاله‌ دابڕابوون.

مادده‌ی ده‌یه‌م: مۆڵه‌ت له‌م حاڵه‌تانه‌ی خواره‌وه‌ پووچ ده‌بێته‌وه‌ و خاوه‌نه‌كه‌ی یا هه‌ر یه‌كێك كه‌ جێگه‌ی ده‌گرێته‌وه‌ به‌ میرات گه‌رانی بیدا به‌ ده‌سه‌ڵاتی مۆڵه‌ت دان بۆ تۆمار كردنی پووچبوونه‌وه‌ی: 1-مردنی خاوه‌ن مۆڵه‌ت. 2-نه‌منانی یه‌كێك له‌ مه‌رجه‌ یاساییه‌كانی مۆڵه‌ت. 3-ده‌رچوونی بلرَیارێكی داد وه‌ری بنبڕ به‌ ده‌ست به‌سه‌ر داگرتنی چه‌كه‌كه‌. 4-ده‌رچونی چه‌كه‌كه‌ و عه‌تاده‌كه‌ی له‌ مۆڵكی یه‌تی مۆڵتدار و بۆ كه‌سێكی موڵك پێدراو. 5-پێشكه‌ش نه‌كردنی داخوازی نۆێ كردنه‌وه‌ی له‌ ماوه‌ی یاسایی یه‌كه‌یدا.

مادده‌ی بیست و هه‌شته‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌یه‌وه‌ له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیدا كاری پێ ده‌كرێ.

مادده‌ی بیست حه‌وته‌م: ده‌بێ وه‌زیره‌ په‌یوه‌نداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌و یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی چواره‌م: سه‌ندیكا بۆ به‌دیهێنانی ئه‌م ئامانجانه‌ كار ده‌كات: 1. به‌شداری كردن له‌ پشتگیری كردنی حكومه‌نی هه‌رێم و سیسته‌می دیموكراسی و پشتگیری كردنی فیدراڵیزم و چه‌سپاندن و په‌ره‌پێدانی. 2. رێكخستنی كاره‌كانی پیشه‌ ته‌ندروستییه‌كان له‌ بواری چالاكیی گشتیی و تایبه‌تیدا و پێشخستنی و به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی زانستی و پیشه‌یی ئه‌ندامه‌كانی له‌ هه‌رێمدا. 3. رێكخستن و پته‌وكردنی په‌یوه‌ندیی ئه‌ندامه‌كانی له‌ نێو خۆیاندا و له‌گه‌ڵ ده‌زگا حكومه‌تیه‌كاندا و داكۆكی لێكردنیان و به‌رگری كردن له‌ مافه‌كانیان تا بتوانن ئه‌ركه‌كانیان جێبه‌جێ بكه‌ن. 4. په‌ره‌پێدان و به‌دیار خستنی رۆڵی خاوه‌ن پیشه‌ ته‌ندروستییه‌كان له‌ هه‌رێمدا. 5. هاندان و پشتگیری كردنی توێژینه‌وه‌ زانستییه‌كانی ئه‌ندامانی و به‌ستنی نه‌دوه‌ و خولی تایبه‌ت بۆ رێكردن له‌گه‌ڵ په‌ره‌سه‌ندنی زانستی ته‌ندروستی. 6. په‌یوه‌ندی و هاریكاری كردن له‌گه‌ڵ ئه‌و سه‌ندیكا و كۆمه‌ڵانه‌ی كه‌ ئامانجه‌كانیان له‌گه‌ڵ ئامانجه‌كانی سه‌ندیكا یه‌ك ده‌گرنه‌وه‌، هه‌روه‌ها به‌شداری یه‌كتری كردن له‌ كۆنگره‌ و خوله‌كان له‌ ناوه‌وه‌ و ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمدا. 7. هه‌وڵدان بۆ زامن كردنی دوا رۆژی ئه‌ندامان له‌ كاتی نه‌خۆشی و پیریه‌تی و بێ كاریدا.

مادده‌ی حه‌وته‌م: ئه‌نجومه‌نی به‌رێوه‌بردنی ده‌سه‌ڵاتی باڵا له‌ ده‌زگادا له‌ مانه‌ پێك دێ. 1. سه‌رۆكی ده‌زگا- سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌ن. 2. به‌رێوه‌به‌ری گشتی ده‌زگا- جێگری سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌ن. 3. سه‌رۆكی ئه‌ركان له‌ وه‌زاره‌تی كاروباری (پێشمه‌رگه‌) – نوێنه‌ری وه‌زاره‌ت. 4. به‌رێوه‌به‌ری گشتی دارایی- نوێنه‌ری وه‌زاره‌تی دارایی. 5. به‌رێوه‌به‌ری گشتی گه‌شه‌ پێدان و ئاوه‌دانكاری- نوێنه‌ری وه‌زاره‌تی گه‌شه‌ پێدان و ئاوه‌دانكاری. 6. به‌رێوه‌به‌ری گشتی چاودێری كۆمه‌ڵایه‌تی- نوێنه‌ری وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی و كاروباری كۆمه‌ڵایه‌تی. 7. ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران سێ پسپۆر بۆ ماوه‌ی سێ ساڵ داده‌مه‌زرێنێ و بۆی هه‌یه‌ تازه‌ش بكرێته‌وه‌ بۆ ئه‌وانه‌ی كه‌ خاوه‌نی رابردوێكی شه‌ره‌ف مه‌ندانه‌ی تێكۆشانن و به‌ به‌شداری به‌رچاویان له‌ جوڵانه‌وه‌كه‌دا هه‌یه‌.

مادده‌ی هه‌ژده‌یه‌م: 1. هه‌موو موڵك و ماڵێكی ده‌زگا، ماڵی گشتین، بۆ مه‌به‌ستی ئه‌و یاسایه‌ نه‌بێ نابێ ده‌سكاری بكرێن. 2. قه‌رزه‌كانی ده‌زگا و هه‌موو پاره‌یه‌كی كه‌ به‌ قانوونی ده‌یكه‌وی، قه‌رزی نایابن (ممتاز) له‌ وه‌رگرتنیان یاسای وه‌رگرتنه‌وه‌ی قه‌رزی ره‌وای حكومه‌تیان له‌ سه‌ر پیاده‌ ده‌كرێ. 3. هه‌موو ماڵێكی گوێزراوه‌ و نه‌گوێزراوه‌ی ده‌زگا له‌ باج و ره‌سم ده‌بووردرێن. 4. ده‌زگا له‌ هه‌موو ئه‌و ره‌سمانه‌ی ده‌بووردرێ كه‌ به‌ هۆی هه‌ڵسوكه‌وتی یاسایه‌وه‌ كه‌وتۆته‌ سه‌ری، هه‌روه‌ها له‌و داواكاریانه‌ش كه‌ بۆی به‌رز ده‌كرێته‌وه‌ یان له‌ دژی ده‌درێ. 5. حسابه‌كانی ده‌زگا له‌ ژێر چاودێری دارایی دا ده‌بێت.

مادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌م وشانه‌ی خواره‌وه‌ ماناكانی ته‌نیشتیانه‌: 1-هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستانی عێراق. 2-چه‌كی ئاگرین: ده‌مانچه‌و تفه‌نگی ئاسایی رێژنه‌كه‌ر و تفه‌نگی ڕاو، به‌ڵام ئه‌و ده‌مانچانه‌ ناگرێته‌وه‌ كه‌ له‌ یاریه‌كانی وه‌رزشدا به‌كار ده‌هێنرێن یان تفه‌نگی هه‌وایی. 3-چه‌كی جه‌نگی: ئه‌و چه‌كه‌ی له‌ لایه‌ن هێزه‌ چه‌كاره‌كان و هێزه‌كانی ئاسایشی ناوخۆی هه‌رێمه‌وه‌ به‌ كار ده‌هێنرێ جگه‌ له‌ وانه‌ی له‌ بڕگه‌ی (2)ی سه‌ره‌وه‌ دا دیاری كراون. 4-عه‌تاد: گوله‌ و فیشه‌ك و یا هه‌ر به‌شێكی كه‌ بۆ چه‌كی ئاگرین به‌كار ده‌هێنرێن. 5-عه‌تادی جه‌نگی: ئه‌و زه‌خیره‌یه‌ی بۆ چه‌كی جه‌نگی یا هه‌ر به‌شێكی به‌كار ده‌هێنرێ. 6-چه‌كی كۆنه‌ یا بۆ یادگار یا بۆ ره‌مزی: ه‌و چه‌كه‌ی بێ عه‌تاد بۆ جوانی یا بۆ یادگار یا وه‌ك ره‌مز هه‌ڵده‌گیرێ له‌ گه‌لیدا ئه‌و چه‌كانه‌ی وه‌قف ده‌كرێن یا له‌ شوێنه‌ پیرۆزه‌كان و عه‌نتیكه‌ خانه‌كاندا هه‌ن. 7-ده‌سه‌ڵاتی مۆڵه‌تدان: وه‌زیری ناوخۆی هه‌رێم یا ئه‌و كه‌سه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ده‌داتێ و ئه‌و مۆڵه‌تانه‌ی له‌و یاسایه‌دان ئه‌و ده‌یان دا.

مادده‌ی سێیه‌م: یه‌كه‌م: لیژنه‌یه‌ك له‌ دادگاكانی تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ كه‌ له‌ مادده‌ (14)ی یاسای ده‌سه‌ڵاتی دادوه‌ری ژماره‌ (33)ی ساڵی 2007 دا هاتووه‌ له‌ سه‌رۆكی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌و ئه‌ندامیه‌تی دوو له‌ دادوه‌رانی بۆ هه‌ر یه‌ك له‌ دادگاكانی تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ پێك ده‌هێنرێ بۆ ته‌ماشاكردنی داواكاری قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌و بڕیاره‌كانیشی شایانی تانوت لێدانن له‌به‌رده‌م ده‌سته‌ی گشتی دادگای پێداچوونه‌وه‌ (التمییز). دووه‌م: دادگاكانی تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ له‌ شوێنی نیشته‌جێی داواكاری قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌ یان شوێنی گلدانه‌وه‌ یان گرتن یان حوكمدان تایبه‌تمه‌نده‌ به‌ ته‌ماشاكردنی داواكاری قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌.

مادده‌ی یازده‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قایعی كوردستان) جێبه‌جێ ده‌كرێت.

مادده‌ی حه‌وته‌م: كار به‌هیچ ده‌قێك ناكرێ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ دا ناكۆك بێ.

مادده‌ی هه‌شته‌م: ده‌بێ وه‌زیره‌ په‌یوه‌نداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێ به‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی نۆیه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌یه‌وه‌ له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیدا كاری پێ ده‌كرێ.

مادده‌ی پازده‌یه‌م: كارو ئه‌ركه‌كانی سه‌رۆكی ده‌زگا ئه‌مانه‌ن: 1. به‌رپرسی به‌رێوه‌بردنی ده‌زگاكه‌یه‌ و به‌رپرسیاریشه‌ له‌ جێبه‌جێ كردنی ئه‌رك و كاره‌كانی به‌ پێی بڕیاره‌كانی ئه‌نجومه‌نی به‌رێوه‌بردن. 2. ده‌رچواندنی رێنمایی پێویست بۆ رواندنی كار له‌ ده‌زگاكه‌دا به‌ پێی یاسا و پێره‌ و بڕیاره‌كانی ئه‌نجومه‌نی به‌رێوه‌بردن. 3. پێشنیازكردنی پلان و به‌رنامه‌ی ئه‌نجومه‌نی به‌رێوه‌بردن. 4. سه‌رپه‌رشتی كردنی رێكخستنی میلاك و پرۆژه‌كانی بودجه‌ی پێشنیاركراوی ده‌زگا له‌ لایه‌ن فه‌رمانگه‌كانی ده‌زگا و پێشكه‌شكردنی به‌ ئه‌نجومه‌نی به‌رێوه‌بردن. 5. پێشكه‌ش كردنی ژمێركاری كۆتایی بۆ ساڵی دارایی كۆتایی هاتوو بۆ ئه‌نجومه‌نی به‌رێوه‌بردن له‌گه‌ڵ به‌یاننامه‌یه‌كی دوور و درێژ به‌ داهات و خه‌رجی یه‌كان. 6. به‌ دواداچوونی جێبه‌جێ كردنی پلان و به‌رنامه‌كان و پێشكه‌شكردنی راپۆرتی ساڵانه‌ی ئه‌نجومه‌نی به‌رێوه‌بردن له‌ باره‌ی چالاكی یه‌كانی ده‌زگاكه‌ و باری دارایی. 7. پێشنیار كردنی ده‌مه‌زراندنی فه‌رمانبه‌ركانی ده‌زگا، هه‌روه‌ها بۆی هه‌یه‌ پله‌یان به‌رز بكاته‌وه‌و بیان گوازێته‌وه‌ و سزایان بدات و لێیان بخات خانه‌نشینیان بكات ئه‌مه‌ش به‌ پێی یاسا و پێره‌ و ئه‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ی ده‌بێ كه‌ ئه‌نجومه‌نی به‌رێوه‌بردن ده‌ست نیشانیان ده‌كات. 8. فه‌رمان ده‌دا به‌ سه‌رف كردنی پاره‌ له‌ سنووری ئه‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ی كه‌ له‌ لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی به‌رێوه‌ بردنه‌وه‌ پێی دراوه‌. 9. هه‌ندێ له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی خۆی ده‌دات به‌ به‌رێوه‌به‌ری گشتی یا هه‌ر كه‌سێكی تر له‌ فه‌رمانبه‌رانی ده‌زگا.

مادده‌ی حه‌وته‌م: ئه‌نجومه‌نی به‌رێوه‌بردنی ده‌سه‌ڵاتی باڵا له‌ ده‌زگادا له‌ مانه‌ پێك دێ. 1. سه‌رۆكی ده‌زگا- سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌ن. 2. به‌رێوه‌به‌ری گشتی ده‌زگا- جێگری سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌ن. 3. سه‌رۆكی ئه‌ركان له‌ وه‌زاره‌تی كاروباری (پێشمه‌رگه‌) – نوێنه‌ری وه‌زاره‌ت. 4. به‌رێوه‌به‌ری گشتی دارایی- نوێنه‌ری وه‌زاره‌تی دارایی. 5. به‌رێوه‌به‌ری گشتی گه‌شه‌ پێدان و ئاوه‌دانكاری- نوێنه‌ری وه‌زاره‌تی گه‌شه‌ پێدان و ئاوه‌دانكاری. 6. به‌رێوه‌به‌ری گشتی چاودێری كۆمه‌ڵایه‌تی- نوێنه‌ری وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی و كاروباری كۆمه‌ڵایه‌تی. 7. ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران سێ پسپۆر بۆ ماوه‌ی سێ ساڵ داده‌مه‌زرێنێ و بۆی هه‌یه‌ تازه‌ش بكرێته‌وه‌ بۆ ئه‌وانه‌ی كه‌ خاوه‌نی رابردوێكی شه‌ره‌ف مه‌ندانه‌ی تێكۆشانن و به‌ به‌شداری به‌رچاویان له‌ جوڵانه‌وه‌كه‌دا هه‌یه‌.

مادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌م وشانه‌ی خواره‌وه‌ كه‌ له‌م یاسایه‌دا هاتوون ماناكانی ته‌نیشتیانه‌: 1. ده‌زگا : ده‌زگای گشتی شه‌هید. 2. ئه‌نجومه‌ن: ئه‌نجومه‌نی به‌رێوه‌بردنی ده‌زگای گشتی شه‌هید. 3. سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌ن: سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی به‌رێوه‌بردنی ده‌زگای گشتی شه‌هید (سه‌رۆكی ده‌زگا). 4. بزووتنه‌وه‌: بزووتنه‌وه‌ی رزگاری خوازیی كوردستانی عێراق. 5. شه‌هید: شه‌هیدی بزووتنه‌وه‌ی رزگاری خوازی كوردستانی عێراق. 6. كه‌م ئه‌ندام: تووش بوو به‌ كه‌م ئه‌ندامیی له‌ ئه‌نجامی بزوتنه‌وه‌ی رزگاری خوازی كوردستانی عێراق.

مادده‌ی نۆیه‌م: حوكمه‌كانی یاسای شارستانی و یاسای دادبینی شارستانی و سه‌لماندن به‌ جۆرێك جێبه‌جێ ده‌كرێن كه‌ له‌گه‌لأ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا ناكۆك نه‌بن.