أحكام القانون

مادده‌ی بیست و یه‌ك: هه‌ر هه‌ڵبژێرێك (ناخب) بۆی هه‌یه‌ له‌ ماوه‌ی هه‌فته‌یه‌كدا له‌ رۆژی راگه‌یاندنی ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنه‌وه‌ تانووت له‌ دروستی هه‌ڵبژاردنه‌كه‌ بدا به‌ مه‌رجێ (1000) هه‌زار دینار وه‌ك بارمته‌ له‌ سنوقی ژووردا دابنێ و ئه‌گه‌ر تانووته‌كه‌ی ره‌ت كرایه‌وه‌ یا خۆی وازی لێهێنا وه‌ك داهاتێك بۆ ژوور تۆمار ده‌كرێ.

مادده‌ی بیست و چواره‌م: دارایی ژووره‌كان له‌ مانه‌ پێك دێ: 1-ئابوونه‌ی ساڵانه‌ی ئه‌ندمان. 2-داهاتی به‌گه‌ر خستنی پاره‌ و پوولی و كرێ ی خانوو به‌ره‌كانی. 3-كرێ ی ئه‌و خزمه‌تگوزاریانه‌ی پێشكه‌شیان ده‌كا. 4-قه‌رزی ناوخۆ به‌مه‌رجێ به‌ په‌سه‌ند كردنی ئه‌نجومه‌نی یه‌كێتی بێ. 5-ئه‌و پیتاكانه‌ی ئه‌نجومه‌ن پێشكه‌شی ده‌كه‌ن.

مادده‌ی حه‌ڤده‌: ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌ن به‌ ده‌ست له‌كار كێشراوه‌ حیساب ده‌كرێ ئه‌گه‌ر له‌ سێ دانیشتنی ئه‌ك له‌ دوای یه‌ك دا یان پێنج دانیشتنی په‌راگه‌نده‌دا له‌ ماوه‌ی ساڵێكدا به‌بێ عوزری ره‌وا ئاماده‌ نه‌بێت.

مادده‌ی پێنجه‌م: یه‌كه‌م: ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ مه‌رجن بۆ ئه‌ندامێتی له‌ یه‌كێتیدا: ا- ده‌بێ دادوه‌ربێ له‌ دادگاكانی هه‌رێمدا. ب- داواكارییه‌ك، بۆ هاتنه‌ڕیز، پێشكه‌ش به‌ یه‌كێتیبكات. دووه‌م: ا- ده‌شێ، دادوه‌ره‌ خانه‌نشینه‌كان وه‌ك ئه‌ندام له‌ یه‌كێتییه‌كه‌دا وه‌ربگیرێن. ب- ده‌شێ دادوه‌رانی دادگاكانی ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمیش، له‌ یه‌كێتییه‌كه‌دا وه‌ربگیرێن.

مادده‌ی پێنجه‌م: شێوه‌ی رێك و پێكی كۆمه‌ڵ به‌م شێوه‌یه‌ ده‌بێ: 1-ئه‌ندامه‌ ئه‌سلی یه‌كان: ئه‌و ئه‌ندامانه‌ن كه‌ ره‌سمی بوونه‌ ئه‌ندام و ئابوونه‌ی ساڵانه‌ ده‌دهن و مافی خۆپاڵاوتنیان بۆ ده‌سته‌ی به‌رێوه‌به‌ر و به‌شدار بون له‌ هه‌ڵبژاردنیدا و ده‌نگدانی سه‌باره‌ت به‌ بریكاره‌كانی هه‌یه‌. 2-ئه‌ندامه‌ لایه‌نگره‌كان: ئه‌و هاوڵاتیانه‌ی نیشته‌جێ ی هه‌رێم و ئه‌و بیانیانه‌ی كه‌ به‌ خۆبه‌خشی به‌شداری چالاكییه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ ده‌كه‌ن و ره‌سمی بوونه‌ ئه‌ندام ناده‌ن و مافی خۆپاڵاوتن و ده‌نگدانیان نی یه‌. 3-ئه‌ندامه‌ شانازیه‌كان: ئه‌و ئه‌ندامانه‌ن كه‌ له‌ لایه‌ن ده‌سته‌ی به‌رێوه‌به‌ره‌وه‌ به‌هۆی كارێكی پیرۆزیانه‌وه‌ له‌ به‌رامبه‌ر كۆمه‌ڵدا نازناوی ئه‌ندامی شانازیان پێ ده‌به‌خشرێ. 4-ده‌سته‌ی گشتی: پێك دێ له‌ گشت ئه‌ندامه‌ ئه‌سلی و لایه‌نگر و شانازی یه‌كان. 5-ده‌سته‌ی به‌رێوه‌به‌ر: پێك دێ له‌ نۆ ئه‌ندام و دووی ئیحتیات كه‌ له‌ لایه‌ن ئه‌ندامه‌ ئه‌سلییه‌كانه‌وه‌ هه‌ڵده‌بژێردرێن، ئه‌ندامه‌كانی ده‌سته‌ی به‌رێوه‌به‌ریش له‌ ناوخۆیان دا سه‌رۆك و جێگری سه‌رۆك و سكرتێری هه‌ڵده‌بژێرن. 6-ده‌سته‌ی گشتی هه‌ر دوو ساڵ جارێك بۆ هه‌ڵبژاردنی ده‌سته‌ی به‌رێوه‌به‌ر كۆده‌بێته‌وه‌ یا له‌سه‌ر داخوایی سێ یه‌كی ئه‌ندامه‌ ئه‌سلییه‌كان له‌ كاتی پێویست دا.

مادده‌ی نۆیه‌م: ده‌سته‌ی گشتی ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌گرێته‌ ده‌ست: یه‌كه‌م: گفتوگۆ له‌سه‌ر ڕاپۆرتی ئیداریو داراییو ئه‌و ڕاپۆرتانه‌ش ده‌كا، كه‌ له‌ لیژنه‌كانی دیكه‌وه‌ هاتوون و، په‌سندیان ده‌كا. دووه‌م: دیاركردنی ئابوونه‌ی ئه‌ندامێتیو ئابوونه‌ی هاوبه‌شبوونی ساڵانه‌ی ئه‌ندامه‌كان. سێیه‌م: ئیقراركردنی هه‌مواركردنه‌كانی پێڕۆی ناوخۆو، پێشكه‌شكردنی پێشنیاز بۆ هه‌مواركردنی یاساكه‌. چواره‌م: هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌ن.

مادده‌ی هه‌ژده‌: لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی (الانضباط) له‌ سێ ئه‌ندام و دوو ئه‌ندامی یه‌ده‌گ پێك دێ، تایبه‌تمه‌ند ده‌بێ به‌ ته‌ماشاكردنی ئه‌و كێشه‌ و شكاتكاریانه‌ی ئه‌نجومه‌ن بۆی ده‌نێرێ، وه‌ ئه‌و بنه‌مایانه‌ په‌یره‌و ده‌كات كه‌ له‌ یاسای به‌رزه‌فتی فه‌رمانبه‌رانی ده‌وڵه‌تدا هاتووە.

مادده‌ی بیست و دوو: كۆنگره‌ به‌ ئاسایی سازده‌درێ بۆ وه‌دیهێنانی ئه‌م ئامانجانه‌: 1-هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆك و ئه‌ندامانی مه‌كته‌بی ته‌نفیزی. 2-گفتوگۆكردن له‌سه‌ر پلانی یه‌كێتی و نیقرار كردنی و ته‌سدیق كردنی راپۆرتی دارایی. 3-سه‌یر كردنی وئیقراركردنی ئه‌ پێشنیارانه‌ی كه‌ ل باره‌ی هه‌مواركردنی یاسای یه‌كێتی و پێرۆی ناوخۆیه‌وه‌ خراونه‌ته‌ روو. 4-كۆنگره‌ مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ پێشنیازی هه‌مواركردنی خشته‌ی ره‌سمه‌ بڕیاردراوه‌كان پێشكه‌ش بكات.

مادده‌ی بیست و چوار: سه‌رۆك ئه‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ی هه‌یه‌: 1-سه‌رۆكایه‌تی كردنی كۆبوونه‌وه‌كانی مه‌كته‌بی ته‌نفیزی. 2-نوێنه‌رایه‌تی یه‌كێتی جوتیاران ده‌كا له‌به‌رده‌م ده‌زگای دادگایی و ئیداری و دایه‌ره‌و ده‌سته‌ی ره‌سمی و نیمچه‌ ره‌سمیه‌كاندا و، ته‌سدیقی موعامه‌له‌و به‌ڵگه‌نامه‌ گه‌لی سه‌ر به‌ یه‌كێتی ده‌كا و بۆیشی هه‌یه‌ هه‌ندێ له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی خۆی به‌ هه‌ر ئه‌ندامێ له‌ ئه‌ندامانی مه‌كته‌بی ته‌نفیزی بسپێرێ. 3-به‌ هاوبه‌شی له‌گه‌ڵ لێپرسراوی دارایی و سه‌رۆكی لقه‌كانی پارێزگاكان بوجه‌و حساباتی كۆتایی ئاماده‌ده‌كات.

مادده‌ی نۆزده‌: لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی (الانضباط) ده‌سه‌ڵاتی ئه‌م ده‌رهێنانی ئه‌م سزایانه‌ی خواره‌وه‌ی هه‌یه‌: 1. وریا كردنه‌وه‌ (الفات نظر). 2. ئینزار. 3. لێ مه‌نع كردنی ده‌ستدانه‌ پیشه‌ بۆ ماوه‌یه‌‌ك كه‌ له‌ شه‌ش مانگ زیاتر نه‌بێ. 4. ئه‌و كێشانه‌ی كه‌ به‌ تاوان ده‌ژمێردرێن هه‌واڵه‌ی دادگای تایبه‌تمه‌ند ده‌كرێن. وه‌ ده‌رباره‌ی فه‌رمانبه‌رانی فه‌رمانگه‌ ره‌سمییه‌كان لێ مه‌نع كردن سنوورداره‌ له‌سه‌ر ئیش له‌ ده‌ره‌وه‌ی كاته‌كانی ده‌وامی ره‌سمی، به‌مه‌رجێك فه‌رمانگه‌ تایبه‌تمه‌نده‌كه‌ به‌ بڕیاره‌كه‌ ئاگادار بكرێ.

ماده‌ی بیست: نه‌قیب، سه‌ره‌رای ئه‌و ئةركوفرمانة‌ تایبه‌ته‌ی ئه‌نجومه‌ن پێی ده‌به‌خشێ، ئه‌م ئه‌ركانه‌ش ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ: یه‌كه‌م: 1. له‌به‌رده‌می هه‌موو لایه‌نه‌كاندا نوێنه‌ری سه‌ندیكایه‌. 2. بڕیاره‌كانی ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا ده‌خاته‌ به‌ر كار. 3. له‌سه‌ر بڕیاری ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا بانگهێشتی هه‌یئه‌ی گشتی ده‌كا بۆ كۆبوونه‌وه‌. 4. سه‌رۆكایه‌تیی كۆبوونه‌وه‌ی هه‌یئه‌ی گشتی وئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا ده‌كات. 5. ئیمزاكردنی سه‌نه‌دگه‌لی سپاردن وسه‌رفكردنی ئه‌موالی سه‌ندیكا. 6. ئاماده‌كردنی بوجه‌ی ساڵانه‌و، راپۆرتی كۆتایی بۆ حساب وحسابكاریی كۆتایی و، راپۆرتی ساڵانه‌ی بزاڤ و چالاكیی سه‌ندیكاو، پێشكه‌شكردنیان به‌ ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا، له‌ واده‌ی دیاركراوی خۆیاندا. 7. به‌پێی میلاك، كه‌ ئه‌نجومه‌ن ته‌سدیقی كردووه‌، كارمه‌ندان بۆ سه‌ندیكا داه‌دمه‌زرێنی و، كاروباری خزمه‌ت و زه‌پتیشیان به‌جێ ده‌گه‌يينىَ. دووه‌م: نه‌قیب بۆی هه‌یه‌، هه‌ندێ له‌ فرمانه‌تایبه‌ته‌كانی خۆی، به‌ نوێنه‌ره‌كه‌ی یان یه‌كێ له‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن بسپێرێ.

مادده‌ی بیست وشه‌ش: ئه‌م ئيشانه‌ی خواره‌وه،‌ قه‌ده‌غه‌ن: 1. راكێشانی نه‌خۆش به‌ فریودان وله‌ رێگای واسیته‌وه‌. 2. ناوبانگ زڕاندنی پیشه‌و خاوه‌ن پیشه‌كه‌و بێ نرخ كردنی پێگه‌ی زانستی و ئه‌دةبییان. 3. ئیش پێكردنی خاون پیشه‌ توندروستییه‌ بێ ئیجازه‌كان.

مادده‌ی بیست وجوار: 1. دارایی سه‌ندیكا له‌مانه‌ پێك دێت: 2. ئابوونه‌ی ئینتیماو به‌شداربوونی ساڵانه‌. 3. مزی ناوی خۆنوسین. ج.مزی نووسینی نازناوی پسپۆری. د.مزی ئیجازه‌پێدان و تازه‌كردنه‌وه‌ی پیشه‌گوزاریی تایبه‌ت بۆ دام وده‌زگا ته‌ندروستیه‌كان. هـ.مزی ته‌سدیقكردنی راپۆرتگه‌لی پزیشكی. و.سوودی چاپه‌مه‌نیه‌كانی سه‌ندیكا. ز.غه‌رامه‌ی ئه‌و حوكمانه‌ی كه‌ لیژنه‌ی زه‌پتی پارێزگا به‌سه‌ر ئه‌ندامه‌كانیدا ده‌دات ح.دیاری وبه‌خشش وهه‌ر ده‌ستهاتێكی دی. گ.داهاتی یانه‌گه‌لی ومه‌لبه‌نده‌كانی رۆشنبیری وكۆمه‌لایه‌تی بۆ سه‌ندیكا. 2. ئه‌گه‌ر له‌به‌ر بارودۆخێكی نا ئاسایی، ته‌سدیقكردنی بوجه‌ له‌ واده‌ی دیاركراوی خوێدا نه‌كرا، ئه‌وه‌، له‌و باره‌دا، كار به‌پێی ده‌روازه‌و به‌شه‌كانی بوجه‌ی پێشتر ده‌كرێ تا بوجه‌ تازةكة ته‌سدیق ده‌كرێ.

مادده‌ی سی وشه‌شت : هه‌ر كه‌سێ به‌پێ تۆماربوون و به‌پێی ئیجازه‌ كه‌ حوكمه‌كانیان له‌م یاسایه‌دا هاتووه‌ موماره‌سه‌ی ئه‌م پیشه‌یه‌ بكا، ئه‌وه‌ غه‌رامه‌یه‌ك ده‌كرێ له‌ (450000) چوارسه‌د وپه‌نجا هه‌زار دینار كه‌متر نه‌بێ و له‌ (600000) دینارریش نه‌ترازێ.

مادده‌ی یه‌كه‌م: ئه‌م بڕگانه‌ی خواره‌وه‌ی مادده‌ی شه‌شه‌م به‌م شێوه‌یه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌: دووه‌م: مزه‌ی مۆڵه‌ت (رسم الاجازه‌)ی دانانی ده‌رمانسازی ـ به‌ نیو ده‌وامی ـ (250) دوو سه‌د و په‌نجا دیناره‌ و، مزه‌ی نوێكردنه‌وه‌ی مۆڵه‌تی ده‌رمانسازی (مه‌سئولی + ئیمتیاز) ساڵانه‌ (400) چوار سه‌د دیناره‌. سێیه‌م: مزه‌ی مۆڵه‌تی ده‌رمانسازی ـ به‌ ده‌وامی ته‌واو ـ بۆ (خانه‌نشینان) (500) پێنج سه‌د دیناره‌ و، مزه‌ی نوێكردنه‌وه‌ی مۆڵه‌تی ده‌رمانسازی (مه‌سئولی + ئیمتیاز) ساڵانه‌ (400) چوار سه‌د دیناره‌. چواره‌م: مزه‌ی مۆڵه‌تی دانانی مه‌دخه‌ر (1000) هه‌زار دیناره‌ و، مزه‌ی نوێكردنه‌وه‌ی مۆڵه‌تی مه‌دخه‌ر بۆ (خانه‌نشینان) (مه‌سئولی + ئیمتیاز) (750) حه‌وت سه‌د و په‌نجا دیناره‌ و، مزه‌ی نوێكردنه‌وه‌ی مۆڵه‌تی مه‌دخه‌ر ـ به‌ نیوده‌وامی ـ ساڵانه‌ (500) پێنج سه‌د دیناره‌.

مادده‌ی بیست سێ: دارایی سه‌ندیكا پێك دێ له‌: 1. ره‌سمی چوونه‌ ناو سه‌ندیكا و به‌شداری ساڵانه‌. 2. ئه‌و پێ به‌خشیینانه‌ی كه‌ له‌ لایه‌نه‌ ره‌سمی و نیمچه‌ ره‌سمییه‌كان پێشكه‌ش ده‌كرێ. 3. پێدان و له‌قه‌به‌ر كردنانه‌ی له‌ لایه‌ن ئه‌ندامان و غه‌یری ئه‌وان پێشكه‌ش ده‌كرێن دوای ره‌زامه‌ندی لایه‌نه‌ تایبه‌تمه‌نده‌كان. 4. قازانجی ئاهه‌نگه‌كان كه‌ بۆ سوودی سه‌ندیكا كراون. 5. قازانجی چاپه‌مه‌نیه‌كانی سه‌ندیكا. 6. قازانجی ئه‌و پرۆژانه‌ی په‌یوه‌ندیان به‌و مه‌سحانه‌ی كه‌ سه‌ندیكا پێی هه‌ڵده‌ستێ. 7. ئه‌و كرێیانه‌ی كه‌ سه‌ندیكا بڕیاری له‌سه‌ر ده‌دا له‌ كاتێكدا كه‌ به‌ كاری ناوبژی هه‌ڵده‌ستێ. 8. ره‌سمه‌كانی پشتگیری توانای دارایی ئه‌ندام له‌كه‌فاله‌و گرێبه‌ند له‌ نێوان ئه‌ندامان و كه‌سی په‌یوه‌ندیدار به‌ رێژه‌ی (1%) له‌ بڕه‌ پاره‌ی كه‌فاله‌و گرێبه‌ند.

مادده‌ی سێزده‌م: داهاته‌كانی رێكخراو پێك دێت له‌: یه‌كه‌م: ئه‌و كومه‌كانه‌ی كه‌ ئه‌ندامانی رێكخراو پێشكه‌شی ده‌كه‌ن. دووه‌م: ئه‌و كۆمه‌ك و به‌خشش و دیاری و منحانه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن كه‌سان و كه‌رتی تایبه‌ت و لایه‌نانی ناوخۆ و بیانی دیكه‌وه‌ پێشكه‌ش كراون. سێیه‌م: هه‌ر ده‌سكه‌وتێكی دی كه‌ رێكخراوه‌ له‌ ڕێگه‌ی وه‌به‌رهێنانی سامانه‌كه‌ی و قانزانجی چاڵاكیه‌كانی به‌ده‌ستی دێنێت. چواره‌م: پشكی رێكخراو له‌ پاره‌ی بودجه‌ی ته‌رخان كراوی هه‌رێم و هه‌ر به‌خشش و یارمه‌تییه‌كی دیكه‌ كه‌ له‌ لایه‌ن حكومه‌ته‌وه‌ بۆ پشتگیری پرۆژه‌كانی رێكخراوه‌كان پێشكه‌ش ده‌كرێ.

مادده‌ی بیست و چواره‌م: حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ سه‌ندیكا پیشه‌یی و كۆمه‌ڵه‌كان و یه‌كێتییه‌كان و حیزبه‌كان ناگرێته‌وه‌.

مادده‌ی یه‌كه‌م: مادده‌ی سی و دووه‌م هه‌موار ده‌كرێ و ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ی بۆ زیاد ده‌كرێ و ده‌بێته‌ بڕگه‌ی (3) بۆی: حوكمه‌كانی یاسای خزمه‌ت و خانه‌نشینی مه‌ده‌نی كارپێكراو له‌ هه‌رێم ئه‌و فه‌رمانبه‌رانه‌ی ژووره‌ بازرگانی و پیشه‌سازیانه‌ی هه‌رێمیش ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ پێش جێبه‌جێكردنی یاسای ژماره‌ (43)ی ساڵی 1989 دامه‌زراون و له‌خزمه‌ت كردن به‌رده‌وامن.

مادده‌ی بیست و دووه‌م: لیژنه‌ی لق ئه‌م تایبه‌تمه‌ندیانه‌ی خواره‌وه‌ هه‌یه‌: 1. جێبه‌جێ كردنی بڕیاره‌كانی ده‌سته‌ی گشتی و ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا. 2. دامه‌زراندنی كارمه‌ندانی لق و ده‌ستنیشان كردنی مووچه‌یان، دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ره‌زامه‌ندی ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا وه‌رده‌گرێ. 3. ده‌ست بژێر كردنی ئه‌و كه‌سه‌ی‌ نوێنه‌رایه‌تی سه‌ندیكا ده‌كات له‌ لیژنه‌ی ره‌سمی و ناره‌سمییه‌كانی له‌ پارێزگادا. 4. پێشكه‌ش كردنی پێشنیاز و راسپارده‌ی تایبه‌ت به‌ كاروباری لق به‌ ئه‌نجومه‌ن، تاكو بڕیاریان له‌ باره‌یه‌وه‌ له‌سه‌ر بدات. 5. خه‌رج كردنی مه‌سره‌فی پێویست بۆ كارو باری لق له‌ چوارچێوه‌ی بودجه‌دا. 6. پێكه‌وه‌نانی لیژنه‌یه‌ك بۆ به‌دیهێنانی مه‌به‌سته‌كانی سه‌ندیكا. 7. به‌كار هێنانی ئه‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ی كه‌ ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌ پێی ده‌دا.