أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له (وهقایعی كوردستان)دا، دهخرێته بهركار.
ماددهی سیازده:
ماددهی سیازده: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی سهندیكا، له مانگی كانونی دووهمی ههموو ساڵێكدا، كۆبوونهوهیهكی ساڵانه سازبدات، نهقیب و ئهندامانی ئهنجومهن و سهرۆكانی لقهكانی سهندیكاكه له پارێزگاكاندا ئامادهی ببن، بۆ: 1. تهسدیقكردنی بوجهی ساڵانه. 2. گفتوگۆ لهسهر راپۆرتی ساڵانهی ئهنجومهن و ئیقراركردنی.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: ماددهی (5)ی یاساكه ههموار دهكرێت و بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه: یهكهم: داهاتهكانی سندوق لهم سهرچاوانهی خوارهوه پێكدێن: 1ـ ئابونهی بهشداربوونی پارێزهران له سندوقدا. 2ـ ئهو پوولانهی تایبهتن به سندوقهكه. 3ـ (15%)ی ئهو مزوكرێیهی بهپارێزهر دهدرێ لهو دهعوایانهدا كه لیژنهی بهشكردنی دهعواكان بهپێی یاسای پارێزهرایهتی پێی دهسپێرێ. 4ـ بهخششه جۆراوجۆرهكانی به رهزامهندی دهسهڵاته پهیوهندیدارهكان. 5ـ دهستگیرۆیی و یارمهتییهكانی حكومهتی ههرێم. دووهم: له حاڵهتی ڕوودانی كورتهێنان له سندوقدا ئهوا وهزارهتی دارایی و ئابوری ههرێم پڕكردنهوهی كورتهێنانی سندوقهكه له ئهستۆ دهگرێت.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: لیژنهیهك پێك دههێنرێ به ناوی لیژنهی یانسیبی ئاوهدان كردنهوهی ههرێمی كوردستانی عێراق به سهرۆكایهتی وهزیری ئاوهدانكردنهوه و گهشهپێدان و جێگری بریكاری وهزارهت و نوێنهری وهزارهتی دارایی و ئابووری و تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی و كشتوكال و ئاودێری و پیشهسازی وزه و ئهشغال و نیشتهجێ كردنی به پله یهك كه له بهرێوهبهری گشتی كهمتر نهبێ.
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: كۆبوونهوهكانی لیژنه به ئاماده بوونی زیاتر له نیوهی ئهندامانی له گهڵیانداو سهرك و ئهگهر ئهگهر ناجێگیرهكهی ساز دهبن و بڕیارهكانی به زۆرینهی دهنگی ئاماده بووان دهدرێن و ئهگهر دهنگهكان وهك یهك بوون ئهو لایه زال دهكرێ كه سهرۆكی له گهڵدایه.
ماددهی سێزدهم:
ماددهی سێزدهم: یهكهم: لیژنهی لق له سهرۆك و دوو ئهندامی ئهسڵی وئهندامێكی یهدهگ پێك دێت، له لایهن ئهندامانی لقهكهوه ههڵدهبژێردرێن. دووهم: لق، بۆ وهدیهێنانی ئهو ئامانجانهی یهكێتی تێدهكۆشێ كه لهم یاسایهدا دهقهكانیان هاتووهو، لیژنهی لق، ساڵانه ڕاپۆرتێك لهبارهی ئیش وكاری لقهكهوه پێشكهش به ئهنجومهن دهكات.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم وشانهی خوارهوه ماناكانی تهنیشتیانه: 1. سهندیكا: سهندیكای ئهندازیاره كشتوكاڵی یهكانی ههرێمی كوردستانی عێراق. 2. ئهنجومهن: ئهنجومنی سهندیكا. 3. نهقیب: نهقیبی ئهندازیاره كشتوكاڵییهكان. 4. ئهندازیاری كشتوكاڵی: ههر ئهندامێك له سهندیكا بروانامهی بهكالۆریۆسی له كشتوكاڵ یان له یهكێك له پسپۆرهكانیدا یاخود له هاوتاكانیدا ههبیت و له زانكۆیهك یان پهیمانگایهك وهری گرتبێت و ئهنجومهنی خوێندنی باڵا له ههرێمی كوردستاندا دانی پێدا هێنا بێ و دهست به كار بێت له پیشهكهی به كاركردنی له یهكێك له پسپۆرییه كشتوكاڵی یه دهستنیشان كراوهكان لهم یاسایهدا. 5. دهست دانه پیشه: كاركردنه له پسپۆرییه كشتوكالییهكان له یهكێك له له بوارهكانی لێكۆلینهوه و نهخشهكێشان بۆ پرۆژهو كاره كشتوكاڵی و پیشهسازی و ئهندازیارییهكانی كه مهبهستی كشتوكاڵییان ههیه و راوێژكاریی له بارهیهوه پێشكهش دهكهن و سهرپهرشتی دهكهن و كار له یهكێك له فرمانه كشتوكاڵییهكاندا دهكهن كه ئهنجومهنی سهندیكا دیاری دهكات. 6. وهزیر: وهزیری كشتوكاڵ و ئاودێری. 7. ههرێم: مهبهست ههرێمی كوردستانی عێراقه.
ماددهی نۆیهم
ماددهی نۆیهم: یهكهم: وهزیری دارایی و ئابووری ئهو دهسهڵاتهی ههیه، گوێزانهوه له نێوان پشتهوانهكانی یهك دهروازهدا بكات، بهدهر له بهشی مووچه كه دهكرێ بۆی بگوێزرێتهوه و ناكرێ لێی بگوێزرێتهوه. دووهم: وهزیری دارایی و ئابووری بۆی ههیه گوێزانهوه له نێوان پشتوانهی دهروازهكانی بودجهدا بكات، به مهبهستی دابین كردنی توانای خهرج كردن بۆ ئهو فهرمانگانهی بڕیار دهدرێت له وهزارهتێك جیا بكرێنهوه و بدرێنه پاڵ وهزارهتێكی دیكهوهو، وهزیری تایبهتمهندیش بۆی ههیه له نێو یهك بهش و یهك یهكهی خهرج كردندا، گوێزانهوه بكات. سێیهم: نابێ گوێزانهوه له نێوانی پارێزگاكاندا بكرێت، لهوهی پهیوهندیی به تهرخان كراوهكانی ئاوهدان كردنهوه و پهرهپێدانی پرۆژهی ههرێمهكان و پارێزگاكانهوه ههیه.
ماددهی بیست و شهشهم
ماددهی بیست و شهشهم: رێژهی (10%) له مووچهی ههر یهك له سهرۆكی ههرێم و جێگرهكهی و سهرۆكی پهرلهمان و جێگرهكهی و سكرتێر و ئهندامانی پهرلهمان و سهرۆكی ئهنجومهنی وهزیران و جێگرهكهی و وهزیرهكان و ئهوانهی له پلهی ئهواندان و ئهوانهی مووچهی وهزیر و بریكاری وهزارهت وهردهگرن و ئهوانهی له پلهی ئهواندان و ئهوهی مووچهی بریكاری وهزارهت وهردهگرێت و راوێژكاران و خاوهن پله تایبهتهكان و دادوهران و ئهندامانی داواكاری گشتی.
سێیهم
سێیهم/ ئهم بڕیاره له رۆژی دهرچوونیهوه جێ بهجێ دهكرێ و له رۆژنامهی رهسمیدا بڵاودهكرێتهوه.
ماددهی بیست و پێنجهم
ماددهی بیست و پێنجهم: یهكهم: ههموو ئهو كهلوپهل و كاڵایانهی له لایهن فهرمانگهكانی ههرێم و كهرتی گشتییهوه به ناوی خۆیان و بۆ بهكارهێنانی خۆیان هاورده دهكرێن، رهسمیان لێ وهرناگیرێت. دووهم: ئهو رهسم وهرنهگرتنهی سهرهوه ئهو كهلوپهل و كاڵایانهش دهگرێتهوه، كه بۆ فهرمانگهكانی ههرێم و كهرتی گشتی، له حكومهت یان دامهزراوی بهخشهرهوه هاورده كراون.
ماددهی حهڤدهم
ماددهی حهڤدهم: یهكهم: ئهنجومهن له رێگهی دهنگدانی نهێنییهوه له نێوان ئهندامانی دا سكرتێرێك و ئهمیندارێكی سهندووق له یهكهم كۆبوونهوهیدا له دوای ههڵبژاردنی دهبهسترێ و دهسهڵاتی ههردووكیان له پهیرهوی ناوخۆدا دهست نیشان دهكرێت. دووهم: ئهنجومهن دانیشتنه ئاساییهكانی به لایهنی كهمهوه له مانگێكدا جارێك دهبهستێ و بۆی ههیه دانیشتنی نائاسایش به بانگهێشتی نهقیب یان لهسهر داوای سێیهكی ئهندامهكانی ببهستێ.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: زیاده باجێكه لهسهر زیاتر له (15000) پازده ههزار دینار له كۆی داهاتی (عهقارهكان)ی ئهوهی لهسهریهتی (المكلف) وهردهگرێ و دهسهپێندرێ، بهو مافهشهوه كه له عهقاره وهقف كراوهكانیشهوه ههیهتی، دوای لێدهركردنی بڕه باجی بنچینهیی و بێ قهیدی یاسایی (السماح القانونی) به پێی ئهم رێژانهی خوارهوه:- (5%) تاكو دهگاته (5000) پێنج ههزار دینار. (8%) ئهوهی له (5000) پێنج ههزار دینار پتر بێت تاكو دهگاته (7000)حهوت ههزار دینار. (10%) ئهوهی له (7000) حهوت ههزار دینار پتر بێت تاكو دهگاته (10000) ده ههزار دینار. (15%) ئهوهی له (10000) ده ههزار دینار پتر بێت تاكو دهگاته (15000) پازده ههزار دینار. (17%) ئهوهی له (15000) پازده ههزار دینار پتر بێت تاكو دهگاته (20000) بیست ههزار دینار. (20%) ئهوهی له (20000) بیست ههزار دینار پتر بێت.
ماددهی سێ یهم
ماددهی سێ یهم: كۆمهڵه پابهندی ئهو بیر و باوهره بنچینهیی یانهی دهبێ كه له لایهن كۆمهڵانی خاچی سوور و ههیڤی سووری نێودهوڵهتی یهوه پهیرهو دهكرێن كه ئهمانهن: 1-مرۆڤایهتی:كۆمهڵه ههوڵدهدا یارمهتی مرۆچایهتی بهبێ جیاوازی پێشكهش به وانه بكا كه پێویستیان پێ یهتی و كۆشش دهكا بۆ بهرگرتن له ئهشكهنجهی مرۆڤ و سووكردنی باری ههر كۆی ههبێ و ههروهها پاراستنی ژیان و تهندروستی زامنكردنی رێز گرتن له كهسایهتی مرۆڤ و چهسپاندنی له یهكتر گهیشتن و دۆستایهتی و هاوكاری و ئاشتی ههمیشهیی له نێوان گهلاندا. 2-جیاوازی نهكردن: كۆمهڵه جیاوازی نهكردن له نێوانی كهساندا لهسهر بنچینهیی رهگهز یا توخم یا دین یا بارودۆخی كۆمهڵاتی یا سیاسی یان ناكاو تهنیا تهقهللا دهدا یارمهتی پێشكهش به كهسان به پێی ئهشكهنجهیان بكا لهگهڵ پێشخستنی ئهو حالهتانهدا زیاتر پێویستیان ههیه. 3-بێ لایهنی: كۆمهڵه له كاتی كرداری جهنگی دا بێ لایهن رادهوهستێ و وهرگرتنی باوهری ههمووان دهپارێزێ و له هیچ كاتێك دا بهشداری لهو ناكۆكیانهدا ناكا كه شێوهی سیاسی یا رهگهزی یا دینی یا مهزههبییان ههیه. 4-سهربهخۆیی: كۆمهڵه سهربهخۆیه و ئهم شێوازهی دهپارێزێ كه ههمیشه ماوهی دهدا به پێی بیر و باوهرهكانی كار بكا بهو مانایهی كه دهبێته یاریدهدهری دهسهڵاته گشتییهكان له چالاكی مرۆیی یهكان داو له ژێر ركێفی یاساكاننی ههرێمدا دهبێ. 5-خۆبهخشی: (تگوع): كۆمهڵه بزوتنهوهیهكی فریا گوزاری خۆبهخشی یهو كار له پێناوی بهرژهوهندی تایبهتی دا ناكات. 6-جیهانگیری: كۆمهڵه پابهندی بزوتنهوهی نێودهوڵهتی خاچی سوور و ههیڤی سووره وهك بزووتنهوهیهكی جیهانگیری دهبێ تا مافی هاوتای ههبێ و ئهركی هاریكاری لهگهڵ كۆمهڵهكانی تردر له ئهستۆی بێ.
یەكەم:
یەكەم: هاووڵاتیانی هەرێمی كوردستان و هەر عێراقییەكیش كە لە هەرێمدا نیشتەجێن و ئارەزوو دەكەن لە رێكخراوە نێودەوڵەتی یان لە رێكخراوە بیانییە غەیرە حكومییەكان "NGO" یان لە كۆمپانیا بیانییە وەگەڕكەوتووەكانی ناو هەرێم، ئیش بكەن، پێویستە لەسەریان ئیزن لە وەزیری ناوخۆی هەرێم وەربگرن بۆ ئەوەی لەو جێگایانەدا ئیش بكەن. ئەو ئیزنەش بۆ ماوەی ساڵێك بڕدەكات و تازەبوونەوەشی لەباردا هەیە.
دووەم:
دووەم: پێویستە لەسەر ئەو كەسانەی كە پێش بەركارخستنی ئەم بڕیارە، لەو رێكخراوو كۆمپانیانەدا كەوتوونەتە كارو تا ئێستاش ئیش دەكەن، لە ماوەی ئەو پەڕی دوو مانگا (كە لە رۆژی بەركارخستنی ئەم بڕیارەوە دەست پێ دەكات) موراجەعەی وەزارەتی ناوخۆ بكەن بۆ ئەوەی ئیزنی تایبەت بەو ئیشەیان وەربگرن.
یەكەم
یەكەم: هاووڵاتیانی هەرێمی كوردستان و هەر عێراقییەكیش كە لە هەرێمدا نیشتەجێن و ئارەزوو دەكەن لە رێكخراوە نێودەوڵەتی یان لە رێكخراوە بیانییە غەیرە حكومییەكان "NGO" یان لە كۆمپانیا بیانییە وەگەڕكەوتووەكانی ناو هەرێم، ئیش بكەن، پێویستە لەسەریان ئیزن لە وەزیری ناوخۆی هەرێم وەربگرن بۆ ئەوەی لەو جێگایانەدا ئیش بكەن. ئەو ئیزنەش بۆ ماوەی ساڵێك بڕدەكات و تازەبوونەوەشی لەباردا هەیە.
ماددهی دهیهم
ماددهی دهیهم: یهكهم: وهزیری تایبهتمهند دهسهڵاتی خهرج كردنی ههیه به بڕێ كه له (350) سێ سهد و پهنجا ملیۆن دینار بۆ ههر حاڵهتێك تێپهڕ نهكات، بۆشی ههیه كه دهسهڵات به سهرۆك فهرمانگهكانی سهر به وهزارهتهكهی بدات، كه بڕی تا (250) دوو سهد و پهنجا ملیۆن دینار خهرج بكهن. دووهم: ئهو سهرۆك دهستانهی سهر به وهزارهتێك نین، دهسهڵاتی خهرج كردنی تا (300) سێ سهد ملیۆن دینار زیاتریان نییه بۆ ههر حاڵهتێك ههیه. سێیهم: له یهكهم و دووهمدا، ئهمانهی دادێن رهچاو دهكرێن: 1- خهرج كردن به گوێرهی پشتهوانهی پهسند كراو له بودجهی گشتی ساڵانه دهبێت و بۆ ئهو مهبهستانهی بۆیان دیاری كراوه. 2- پابهند بوون بهو پشتهوانهی له بودجهی گشتیدا تهرخان كراوه، ناشكرێ خۆ وا پابهند به خهرج كردن بكرێت، به زیاتر لهوهی له بودجهدا تهرخان كراوه. چوارهم: وهزیری كشتوكاڵ و سهرچاوهكانی ئاو دهسهڵاتی خهرج كردنی ئهو بڕه پارهیهی ههیه كه بۆ باربووی(اعانات) كشتوكاڵی تهرخان كراوه تا له كاتی گونجاوداو بهههماههنگی لهگهڵ وهزیری دارایی وئابووری وه هانای پێداویستییهكانهوه بچێت.
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: یهكهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران پاش دیاریكردن و خهملاندنی مافه داراییهكانی ههرێم بهگوێرهی حوكمهكانی ئهم یاسایه داوا له حكومهتی ئیتیحادی بكات به دانهوهی شایسته داراییه خهملێندراوهكان بهپێی یاسا له ماوهی (90) نهوهت رۆژ له رێكهوتی پێڕاگهیاندنی به داواكارییهكه و ههڵسانی به دانانی یاسای دابهشكردنی داهاتهكانی نهوت و گاز پاڵپشت به بهندی یهكهم له ماددهی (112)ی دهستور. دووهم: له حاڵهتی ئاگادارنهكردنهوهی حكومهتی ههرێم له لایهن حكومهتی ئیتیحادیهوه به ئامادهبوونی بۆ دانوستان دهربارهی شایستهكانی ههرێم، له ماوهی (30) سی رۆژ له رێكهوتی وهرگرتنی داواكارییهكهی ههرێم یان بهسهرچوونی (90) نهوهت رۆژ بهسهر رێكهوتی دهستپێكردنی دانوستان بهبێ گهیشتن به پێكهاتنێك له نێوان ههردوو لایهن یان ڕهتكردنهوهی داواكارییهكانی ههرێم به شێوهیهكی نائاشكرا یان ئاشكرا یان بێ دهنگبوون له ئاستیهوه، ئهوا پێویسته لهسهر حكومهتی ههرێم ئهو رێكارانهی به گونجاویان دهبینێت بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه بۆ وهرگرتنی مافه داراییهكانی خۆی بگرێتهبهر له نێوانیشیاندا بهرههمهێنان و ههناردهكردن و فرۆشتنی نهوتی خاوو گاز بۆ پڕكردنهوهی سهرجهم ئهو بهركهوتانه (مستحقات) كهوا حكومهتی ئیتیحادی خۆی دهگرێت له دانهوهیان، چ بهر له بهركاربوونی ئهم یاسایهوه بێت یان له دوای و ئاگاداركردنهوهی پهرلهمان لێیهوه.
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم: یهكهم:كاركردن به حوكمی بڕگه(1) لهماددهی ههشتهمی ئهم یاسایه ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه:- 1- ههر كهسێك شازده ساڵی تهمهنی تهواوكرد و داوای هاوسهرگیریی كرد، دادوهر بۆی ههیه ڕێگهی پێ بدات،ئهگهر دهركهوت شایستهیی و توانای جهستهیی ههیهو ئهمهش دوای ڕهزامهندیی سهرپهرششتیار (وهلی)ی شهرعی دهبێ و ئهگهر سهرپهرشتیار رێگربوو،ئهوا دادوهر داوای لێدهكات له ماوهیهكی دیاریكراودا قایل بێت، ئهگهر ڕهخنهی نهگرت یان رهخنهكهی شیاوی ئهوه نهبوو گوێی پێ بدرێ، ئهوا دادوهر رێگهی ئهو هاوسهرگیرییه دهدات. دووهم: بڕگهیهك به زنجیرهی (3) دهخرێته سهر ماددهكهو بهم جۆرهی خوارهوه: 3- دایك به سهرپهرشتیار (وهلی) ئهمر دادهنرێ كه باوك مردبی یان، دیارنهبێء دایكهكه بهخێوی كردبی و لهلای بێ.