أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی حهڤدهم:
ماددهی حهڤدهم: یهكهم: كارو پسپۆڕییهكانی پێكهاتهكانی وهزارهت به پێڕۆیهك دیار دهكرێن. دووهم: وهزیر بۆی ههیه لهكاتی پێویستدا بهڕێوهبهرایهتی و بهش و هۆبه بكاتهوه یان ههڵیان بوهشێنێتهوه یان یهكیان بخات.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: ماددهی (21) له یاساكه ههموار دهكرێ و ئهمهی خوارهوه لهجێگای دادهنرێ: بهدهر له حوكمهكانی ماددهگهلی رابردوو، دهسته ئهمانهی خوارهوهش دهدات: 1-مووچهی مانگانه كه له (500) پێنج سهد دینار كهمتر نهبێ بۆ خاوخێزانی ئهو پارێزهرانهی كه بههۆی بزاڤی رزگاریخوازی كوردهوه شههید بوون. 2- مووچهی مانگانه كه له (250) دوو سهدو پهنجا دینار كهمتر نهبێ بۆ خاوخێزانی ئهو پارێزهرانهی كه دوای دهست بهرداربوونی دهسهڵاتی مهركهزی له بهڕێوهبردنی كوردستان واتا دوای 23/10/1991 مردوون تا دهرچوونی یاسای ژماره (18)ی ساڵی (1999)ی سندوقی خانهنشینی پارێزهران.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: بڕگه (3) له ماددهی (5)ی یاساكه ههموار دهكرێ و، بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێنرێتهوه: 3- (15%)ی ئهو مزوكرێیهی به پارێزهر دهدرێ لهو دهعوایانهدا كه لیژنهی بهشكردنی دهعواكان بهپێی یاسای پارێزهرایهتی پێی دهسپێرێ.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: قهدهغهیه دهربارهی ئهمانهی خوارهوه پێكهاتن یان گرێبهستكردن له نێوان كهسانی كێبركێكار له ههر بازاڕێك یان له لایهن ئهوهی كۆنترۆلی بهسهر بازارێكی دیاریكراودا ههبێت به مهبهستی قۆرهخكاریی و هێنانهكایهی كێبركێی ناڕهوا، ئهنجام بدرێت: یهكهم: ههر چوونهناویهكێك له نێوان دوو كۆمپانیا یان زیاتر یان ههر كارێكی بازرگانی كۆتكار ئهگهر كۆمپانیایێك یان كۆمهڵێك كۆمپانیای لێكدراو یان پێكهوهبهستراو كۆنترۆلی 35%ی یان زیاتری كۆی گشتی بهرههمهێنانی كهلوپهلێك یان خزمهتگوزاریێكی دیاریكراو بكات یان ئهگهر كۆنترۆلی 35%ی یان زیاتری كۆی گشتی فرۆشراوهكانی كهلوپهلێك یان خزمهتگوزاریێكی دیاریكراو بكات. دووهم: قهدهغهیه لهسهر ههر لایهنێك دووباره بهرههمێك وهك خۆی به نرخێكی كهمتر له نرخی كڕینی ڕاستهقینهی خۆی سهرباری زێدهكردنی باج و رسوماتی سهر بهرههمهكه و تێچوونی گواستنهوه ئهگهر ههبێت، بفرۆشێتهوه، ئهگهر ئامانجی لهمهدا بریتی بێت له بهجێنههێنانی كێبركێی ڕهوا، وه ئهم قهدهغهكردنهی لهم بهنده دهقی لهسهر كراوه ئهو بهرههمانی كه خێرا تێكدهچن و ئهو داشكانانهی مۆڵهتدراون بۆ ههر فرۆشتنێك بۆ پاكتاوكردنی كارهكان یان نوێكردنهوهی شتی عهمباركراو به نرخی كهمتر، لهخۆ ناگرێت. سێیهم: یاریكردن به نرخهكانی فرۆشتن وكڕین بۆ ئهو بهرههمانهی بابهتی مامهڵهكردنن. چوارهم: دابهشكردنی بازاڕهكانی بهرههمهێنان یان تهرخانكردنی لهسهر بنهمای ناوچهی جوگرافی یان بنكهی دابهشكردن یان جۆری كڕیارهكان یان كهلوپهل یان وهرز یان ماوهی دیاریكراو. پێنجهم: ههماههنگی لهوهی پهیوهسته به بهشداری كردن یان بهشداری نهكردن له چوونه نێو كهمكردن یان زێدهگریی وكاراییهكان و گشت پێشكهشكراوهكانی دابینكردن. شهشهم: دانانی كۆت لهسهر بهرههمهێنان یان فرۆشتن به دیاریكردنی پشكهكانیشهوه. حهوتهم: پێكبوون له تهندهرهكان بهوهی لایهنێك یان زیاتر پێكبێن لهسهر پێشكهش نهكردنی تهندهر یان كهمكردن یان پێكهاتن لهسهر دیاریكردنی نرخهكان یان بهندهكان یان مهرجهكانی تهندهر یان كهمكردن و پێكهاتن له نێوانیاندا لهسهر ئهوهی ببنه هاوبهش لهو تهندهرهی كهوا زیاتر سهرنج ڕاكێشه. ههشتهم: كۆتكردنی پرۆسهكانی دروستكردن یان دابهشكردن یان بازاڕكردن یان سنووردانان بۆ دابهشكردنی خزمهتگوزارییهكان یان جۆریان یان قهبارهیان یان دانانی مهرج یان كۆت لهسهر دابینكردنیان. نۆیهم: پێكهاتن لهسهر دروستكردن یان بهرههمهێنان یان دابهشكردنی بهرههمێك بۆ ماوهیهك یان چهند ماوهیهكی دیاریكراو. دهیهم: پێكهاتن لهسهر بهستنی مامهڵهی كڕین یان فرۆشتنی بهرههمێك لهگهڵ ههر كهسێك یان بهپێی مامهڵهكردن لهگهڵیدا بهجۆرێك ببێته هۆی سنووردانان بۆ ئازادی چوونه نێو بازاڕ یان هاتنهدهرهوه تیایدا لهههر كاتێك بێت. یازدهم: پێكهاتن لهسهر كورتبوونهوه بهسهر دابهشكردنی بهرههمێك جگه له بهرههمهكانی تر لهسهر بنهمای ناوچهی جوگرافی یان بنكهی دابهشكردن یان كڕیار یان وهرز یان ماوهی دیاریكراو. دوازدهم: جیاكاری كردن له نێوان فرۆشیار یان كڕیار كهوا پێگهی بازرگانیان لێكدهچێت له چوارچێوهی فرۆشتن یان كڕین یان له مهرجی مامهڵهكردن. سێزدهم: خۆگرتن له بهرههمهێنان یان بهردهستكردنی بهرههمێكی كهم كاتێك بهرههمهێنانی له ڕووی ئابوریهوه له توانا دابێت. چواردهم: پابهند كردنی دابینكارێك به مامهڵه نهكردن لهگهڵ كێبركێكارێكی تر. پازدهم: سنووردانان بۆ ئازادی گهیشتنی بهرههمهكان بۆ بازاڕهكان یان هاتنهدهرهوهیان تیایدا به شێوهیهكی تهواوهكیی یان بهشهكیی، ئهویش به شاردنهوهی یان خۆگرتن له مامهڵه پێكردنی، سهرهڕای بوونی له لای ههڵگرهكهی یان به عهمباركردنی بهبێ بیانوو. شازدهم: رێگهگرتن یان تهگهرهخستنه بهر كارایی ههر كهسێك بۆ چالاكی ئابوری یان بازرگانی له بازاڕدا. حهڤدهم: شاردنهوهی بهرههمه بهردهستهكانی بازاڕ بهشێوهیهكی تهواوهكیی یان بهشهكیی له كهسێكی دیاریكراو بهبێ بیانووێكی ڕهوا. ههژدهم: بڵاوكردنهوهی زانیاری نادروست دهربارهی بهرههم یان نرخ یان نرخدانهنان بۆیان سهرباری پێزانین بهمه. نۆزدهم: خۆگرتن له مامهڵهكردن به بهرههمهكان به فرۆشتن یان كڕین یان سنووردانان بۆ ئهم مامهڵهكردنه یان تهگهرهخستنه بهری بهجۆرێك ببێته هۆی سهپاندنی نرخی ناڕاستهقینه بۆی. بیستهم: كهمكردنهوه یان زێدهكردنی بڕی بهردهست له بهرههمێك بهجۆرێك ببێته هۆی دروستكردنی كورتهێنان یان فرهیهكی ناڕاستهقینه بۆی. بیست و یهكهم: سهپاندنی پابهندبوون به دروست نهكردن یان بهرههم نههێنان یان دابهش نهكردنی بهرههمێك بۆ ماوهیهك یان چهند ماوهیهكی دیاریكراو. بیست و دووهم: ههڵپهساردنی بهستنی گرێبهست یان پێكهاتنی فرۆشتن یان كڕینی بهرههمێك لهسهر مهرجی ڕازی بوون به پابهندیی یان بهرههمێك كه سروشتهكهی یان بهگوێرهی بهكارهێنانی بازرگانی پهیوهست نهبێت به بابهتی مامهڵه ڕهسهنهكه یان پێكهاتنهكه. بیست و سێیهم: بهههدهر دانی هاودهرفهتی له نێوان كێبركێكاران به جیاكاری كردنی ههندێكیان له ههندێكی تر له مهرجهكانی مامهڵهی فرۆشتن یان كڕین بهبێ بیانووێكی ڕهوا.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: ئامانجی ئهم یاسایه بریتیه له رێكخستنی كێبركێ و قهدهغهكردنی كاره قۆرهخكارییهكان له رێگهی بهرهنگاری بوونهوه یان ههڵوهشاندنهوهی پێكهاتنه یان ڕهفتاركارییه كۆتكارهكان له نێوان دامهزراوه بازرگانیهكان یان چوونهناویهكهكان و پرۆسهكانی كڕین یان بهخراپ بهكارهێنانی ناوهندیی هێزیی بازاریی زاڵبوو، بهجۆرێك ببێته هۆی سنووردانان بۆ گهیشتن به بازاڕ یان بهزێدهڕۆیی كۆتی دهكات، ئهمهش كاریگهری زیانبهخشی دهبێت لهسهر بازرگانی ناوهخۆ یان نێودهوڵهتی یان گهشهسهندنی ئابوری و زیان به كۆمهڵگه دهگهینێت.
ماددهی نۆزده:
ماددهی نۆزده: ئهگهر رۆژنامهوانهكه خۆی، یا یهكێ له خاووخێزانهكهی دوای مردنی خۆی له وهرگرتنی مووچهكه دابڕا یان نههات و داوای مووچه بۆ بڕینهوهی نهكرد و دوو ساڵیشی زیاتر بهسهر داچوو، ئهوه، لهو بارهدا مافی ئهوهی نی یه داوای مووچهی ئهو ماوهیه بكات كه دواكهوتووه مهگهر بیانووی بهجێی ههبێ بۆ ئهو دواكهوتنهی، دواكهوتن له پێشكهشكردنی بهڵگهنامه و مهعلومات به دهستهی سندوق به پێ ی ئهم ماددهیه بهدابڕان له داواكردن له قهڵهم دهدرێ.
ماددهی پازده:
ماددهی پازده: یهكهم: ماوهی كاركردنی رۆژنامهوان له دژی بزوتنهوهی رزگاریخوازی كوردستاندا بۆ مهبهستهكانی خانهنشینی ناژمێردرێ. دووهم: خزمهتی ئهندامی سهندیكا له كهناڵه راگهیاندنهكانی بزووتنهوهی رزگاریخوازی كوردستانی و، بهبێ پچراندنی پێش راپەڕینه پیرۆزهكهی (5/3/1991) بۆ مهبهستهكانی خانهنشینی به خزمهتی فیعلی دادهنرێت. سێیهم: 1. لیژنهیهكی تایبهت بۆ ئهم مهبهسته له سهندیكای رۆژنامهوانانی كوردستان پێك دههێنرێ. 2. ئهو لیژنهیه سهیری ئهو داوایانه دهكات كه ئاراستهی كراون و لهگهڵ تهوسیاتهكانی خۆی پێشكهشی ئهنجومهنی سهندیكای رۆژنامهوانانی دهكات بۆ بنبڕكردن (للبت). بڕیارهكانی لیژنهكهش بواری ئهوهی تێدا له ماوهی (30) رۆژدا - كه له رۆژی تهبلیغهوه دهست پێ دهكا - تانهی لێ بدرێ لهبهردهم دادگای تهمییزی ههرێمدا و بڕیاری ئهم دادگایهش بنبڕه. 3. بڕیاری حساب كردنی خزمهتی ئهو رۆژنامهوانهی كه دهیگرێتهوه دهدرێ به دهستهی سندوق.
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: وهزیری دارایی بۆی ههیه گوێزانهوه له نێوان پارهی تهرخانكراوی دهروازهكانی بودجهدا بكات به مهبهستی فهراههم كردنی توانای خهرج كردن بۆ ئهو فهرمانگانهی كه بڕیاری لێكردنهوهیان له وهزارهتێك و خستنیان بۆ سهر وهزارهتێكی تر دهدرێ و وهزیری پهیوهندیداریش بۆی ههیه گوێزانهوه له ناو بهشێك و یهكهیهكی خهرجكردنهكهدا بكات.
ماددهی شازدهیهم:
ماددهی شازدهیهم: 1-نابێ پوول فرۆشت بهبێ رێ پێدان لهلایهن وهزارهتهوه بكرێ. 2-ههر كهسێك بهبێ رێپێدان پوول فرۆشی بكا له جاری یهكهمدا به لایهنی زۆره وه به پهنجا دینار سزا دهدرێ ئهگهر دووبارهی كردهوه دهكرێته دوو ئهوهنده. 3-ههر كهسێ رێ ی پوول فرۆشتنی پێدرا بێ به زیاتر له نرخه رهسمییهكهی بیفرۆشێ له جاری یهكهم به لایهنی زۆرهوه به پهنجا دینار سزا دهدهرێ و ئهگهر دووبارهی كردهوه دهكرێته دهوو ئهوهنده و له جاری سێیهم بهو پێیهی وهزیر بڕیاری لهسهر دهدا رێ پێدانهكهی بۆ ماوهیهك یا ببرای بیرلێ دهسهنرێتهوه. بهشی حهوتهم چهند حوكمێكی جۆرا و جۆر
ماددهی چواردهیهم:
ماددهی چواردهیهم: ئهمانه له رهسمدا دهبهخشرێن: 1-ئهو مامهڵانهی تایبهتن به خانهكانی پهرستن و پهرستگا و پهیمانگا و قوتابخان ئایینیهكانهوه كه یاسا دانیان پێ دا دهنێ. 2-بهڵگه نامه و باوهرنامهكانی ئهو قوتابخانهی له دهرهوهی ههرێمدا دهخوێنن سهبارهت به دهرچوون و بهردهوام بوونیان لهسهر خوێندن. بهشی شهشهم چاودێری
ماددهی دوازدهیهم:
ماددهی دوازدهیهم: ئهگهر تهم و مژێك یا ناكۆكێك لهسهر وهرهقهكه له بارهی رهسم لهسهر دان و نهدانییهوه یا ئهو ههندهی دهبێ له سهرێ بدرێ رووی دا وهزیر بۆی ههیه بریار بدا: أ-رهسمی لهسهر بدرێ یا نهدرێ. ب-دیاری كردنی ههندێ ئهو رهسمهی لهسهر وهرهقهكه فهرزه. 2-بریاری وهزیر له ههردوو حالهتی برگه (1)ی ئهم ماددهیه بنبڕ (قگعی) دهبێ. بهشی پێنجهم بهخشین له رهسمدان
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: مهبهست لهو وشانهی خوارهوه بۆ مهبهستهكانی ئهم یاسایه ماناكانی تهنیشتیانه: 1-وهزارهت: وهزارهتی دارایی و ئابووری ههرێمی كوردستانی عێراق. 2-وهزیر: وهزیری دارایی و ئابووری ههرێمی كوردستانی عێراق. 3-حكومهت: حكومهتی عهرێمی كوردستان. 4-سهرۆكی فهرمانگه: سهرۆكۆكهكانی فهرمانگه حكومهتی یهكان له ههرێمدا و بهرێوهبهری كۆمپانیاكان سهرۆكهكانی ئهنجومهنه تایبهتهكان و ئهنجومهنی تایفهكان و سهرۆكهكانی ئهو دهستانهی كهسایهتێكی مهعنهوییان ههیه بۆ مهبهستهكانی ئهو یاسایه به سهرۆكی فهرمانگه دانرێن. 5-فهرمانبهر: ههر كهسێك له كارگهرانی میری كه خزمهتگزارییهكی گشتی پێ سپێردرا بێ و كاگهرانی كۆمپانیاكان و ئهنجومهنه تایبهتهكان و ئهنجومهنی تایفه گهری و ئهو دهستانهی كهسایهتی مهعنهویان ههیه بۆ مهبهستهكانی ئهم یاسایه له حوكمی فهرمانبهر دا دادهنرێن. 6-رهسم: ئهم رهسمی پوولهی به پێی ئهو یاسایه فهرز دهكرێ.گ 7-پوول: ئهو پوولی داراییهی وهزارهت به پێی ئهو یاسایه دهری دهكا. 8-وهرهقه: ههر وهرهقهیهك كه دهبی به پێی ئهم یاسایه روسمی لێ بدرێ ئیتر سا بهدهستخهت بێ یا كرابێته وێنه یا چاپ كرابێ یا لهبهر گیرابێتهوه. 9-ئیمزا: نیشان دان لهسهر وهرهقهكه به ئیمزا یا به مۆر یا به پهنجه مۆر یا به ههر نیشانهیهك كه ئیمزا بگهێنێ. 10-كهس: كهسی سروشتی یا مهعنهوی. 11-رهسمدهر: ئهو كهسه كه دهبێ به پێی ئهم یاسایه رهسم بدا.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: 1-تهنیا یهك دانهی ئهو وهرهقه به بازرگانییهكی بهچهند وێنهیهك رێك دهخرێ رهسمی لێوهردهگیرێ. 2-ئهگهر لهو وهرهقانهی به پشتئمیزا (التڤهیر)بۆ دهستاو دوست كردن دهشێن و له كاتی ئیمزا كردنیاندا به هۆی بهخشینی رهسمدهره وه له رهسمدان رهسمیان لهسهر نهدرابوو بهڵام دوای پشتئمیزاكردنیدا دهبێ رهسمی تهواوی لهسهر بدا با ئهوكهسهش كه بۆ پشتئمیزا دهكا له رهسمدا بهخشراو بێ. بهشی سێیهم رهسمدهر
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: یهكهم: ئهنجومهنێك پێك دێت به ناوی (ئهنجومهنی بهڕێوهبردنی سندووق) به سهرۆكایهتی وهزیری كاروكاروباری كۆمهڵایهتی و نوێنهرایهتی ههریهك لهم وهزارهتانهی خوارهوه كه پلهكهیان له بهڕێوهبهری گشتی كهمتر نهبێت: 1- وهزیری كاروكاروباری كۆمهڵایهتی سهرۆك. 2- نوێنهری وهزارهتی رۆشنبیری و لاوان ئهندام. 3- نوێنهری وهزارهتی كشتوكاڵ ئهندام. 4- نوێنهری وهزارهتی بازرگانی و پیشهسازی ئهندام. دووهم: ئهنجومهن بۆی ههیه ڕاوێژ بكات به شارهزاو ڕاوێژكاران له ناو وهزارهت یان له دهرهوه لهكاتی پێویست.
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: ماددهی (6) ههموار دهكرێ و بهم شێوهی خوارهوه دهخوێنرێتهوه (بۆ وهزیری داد ههیه دادوهرێك به دادوهری دادگای تهمییزیشهوه به رهزامهندی دهست نووسی خۆی دابێ (انتداب) بكات بۆ فهرمانگهكانی دیوانی وهزارهت.
ماددهی چل و یهكهم:
ماددهی چل و یهكهم: مامهڵهكردن لهگهڵ داهاته وهدهستهاتووهكانی پرۆسه نهوتیه تایبهتهكانی كێڵگه نهوتیهكان بهگوێرهی حوكمهكانی دهستووری عێراق و مادده (15)ی یاسای نهوت و گازی ههرێم ئهنجام دهدرێت، تاوهكو دهركردنی یاسای سندوقی كوردستان بۆ داهاته نهوتیهكان.
ماددهی پازدهم:
ماددهی پازدهم: یهكهم: سهرۆكی پهرلهمانی كوردستان - عێراق بۆی ههیه لێكگواستنهوه (مناقله) له نێو پارهدانراوهكانی تهرخانكراو بۆ پهرلهمان، ئهنجام بدات. دووهم: سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهریی ههرێم بۆی ههیه لێكگواستنهوه له نێو پارهدانراوهكانی تهرخانكراو بۆ ئهنجومهنی دادوهریی، ئهنجام بدات. سێیهم: وهزیری پلاندانان، له سهر داواكاری وهزارهتی پهیوهندار، بۆی ههیه لێكگواستنهوهی پێویست بۆ پرۆژهكانی وهبهرهێنان له نێو بودجهی وهبهرهێنانی ههمان وهزارهت و له سنووری یهك پارێزگادا، ئهنجام بدات و وهزارهتی دارایی و ئابوری لێ ئاگادار بكاتهوه. چوارهم: وهزیری دارایی و ئابوری و بهههماههنگی لهگهڵ وهزارهتی پلاندانان و وهزارهته پهیوهندارهكان، بۆی ههیه لێكگواستنهوهی پێویست بۆ پرۆژهكانی وهبهرهێنان له نێوان وهزارهتهكان و له سنووری یهك پارێزگا یان یهك قهزاو له نێو بودجهی وهبهرهێنانی پهسهنكراودا، ئهنجام بدات. پێنجهم: وهزیری شارهوانی و گهشت و گوزار سهرپشك دهكرێت به ئهنجامدانی لێكگواستنهوه له نێوان داهاته خۆیهتیهكانی بودجهی دامهزراوهكانی شارهوانی له نێو یهك پارێزگاداو ئهنجامدانی لێكگواستنهوه له نێو ژمێرهی كهلوپهل و خزمهتگوزاری و چاككردن بۆ ههر دامهزراوێكی شارهوانیی. شهشهم: ههردوو وهزیری ئاوهدانكردنهوهو ونیشتهجێكردن و شارهوانی و گهشت و گوزار بۆیان ههیه لێكگواستنهوهی پێویست بۆ ئهو پرۆژانهی تایبهتن به وهزارهت له نێو بودجهداو له سنووری یهك پارێزگا یان یهك قهزادا، ئهنجام بدهن و ههردوو وهزارهتی دارایی و ئابوری پلاندانانی لێی ئاگادار بكهنهوه.
ماددهی دوازدهم:
ماددهی دوازدهم: سهرباری تهرخانكراوهكانی بودجهی وهبهرهێنانی ناوچه كوردستانیهكانی دهرهوهی ههرێم، گوژمهیهك بهبڕی (50.000.000.000) پهنجا ملیار دینار بۆ ئهم ناوچانه تهرخان دهكرێت.
مادده حهوتهم:
مادده حهوتهم: حكومهتی ههرێمی كوردستان پابهند دهبێت به:- یهكهم: بهردهوامبوون له ههڵمهتی نیشتیمانیی دروستكردنی قوتابخانه. دووهم: بهردهوامبوون له پشتگیریكردنی سندوقی نیشتهجێكردنی دانیشتووانی كهم دهرامهت له وهزارهتی ئاوهدانكردنهوهو نیشتهجێكردن به مهبهستی بهردهوام بوون له دروستكردنی یهكهكانی نیشتهجێبوون بهپێی یاسای دابینكردنی خانووی نیشتهجێبوون بۆ دانیشتوانی ههرێمی كوردستانی ژماره (7)ی ساڵی 2008ی ههمواركراو به یاسای ژماره (16)ی ساڵی 2011.
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: قهوارهی رێكخستنی وهزارهت به پێرهوێكی تایبهتی ئاماده دهكرێ ب جۆرێك كه ئامانجهكانی بهدی بێنێ و كاروباری پێشمهرگه له رووی سهربازی و ئیداری و داریی و هونهریهوه به رێوهببا.