المواد القانونية
ماددهی دهیهم: دهكرێت ئهو ناكۆكیانهی له ئهنجامی پیاده$ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه و ئهو رێككهوتن و گرێبهستانهی بهپێی ئهم یاسایه دهبهسترێن چارهسهر بكرێن له رێگهی ناوبژیوانیی نێودهوڵهتی بهگوێرهی ئهوهی بهرژهوهندی گشتی پێویستی دهكات.
ماددهی چوارهم: ئهو پێشمهرگهیەش كه تووشی كهمئهندامی بووه وپلهی زهبوونيیهكهی له (50%) كهمتره، لهسهر حهز وئارهزووی خۆی ههواڵهی یهكه جێنهگۆڕه (الوحدات الثابته) كانی ریزهكانی پێشمهرگه دهكرێ كه لهوێ كار بكات.
ماددهی حهڤدهیهم: یهكهم: دهسهڵاتهمانی دادگای تێههڵچوونهو ئهمانهن: 1-سهرپهرشتی كردنی كارو باری بهرێوهبردن و دابهشكردنی كار له سنووری ناوچهكهدا. 2-سهرۆكایهتی كردنی ناوچهی تێههڵچوونهوه. 3-سهرۆكایهتی كردنی دادگای تێههڵچوونهوه به سیفهتی پێداچوونهوه و بۆیشی ههیه سهرۆكایهتی دادگای تێههڵچوونهوه بهسیفهتی تێههڵچوونهوه دادگای تاوان بكا. 4-ناردنی ئهو تانوتانهی به سیفهتی تێههڵچوونهوه و پێداچوونهوه پێشكهش به دداگای تێههڵچوونهوه دهكرێن بۆ وهرگرتنی رهسم. 5-نووسینی راپۆرتی ساڵانه له بارهی دادوهر و قازی و مووچه خۆرانهوه. 6-ئیمزا كردنی نووسراوه رهسمییهكان. 7-مۆڵهتدان به دادوهرانی دادگا و فهرمانبهر و كرێكارانی. دووهم: ددهسهڵاتهكانی جێگری سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه ئهمانهن: 1-بهجێهێنانی كارهكانی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه له كاتی ئاماده نهبوونیدا. 2-سهرۆكایهتیكردنی یهكێك له دهستهكانی دداگای تێههڵچوونهوه یا دادگای تاوان. 3-ئیمزا كردنی ئهو نووسراوانهی فایلی داوا كۆتایی پێهێنراوهكانی لهگهڵ بڕیارهكان دادگای تێههڵچوونهوهدا پێ دهنێردرێ بۆ دادگای پهیوهندیدار. 4-چاودێریكردنی دهوامی داوهر و فهرمانبهر و كرێكارهكان.
ماددهی شازدهیهم: یهكهم: له ههر ناوچهیهكی تێههڵچوونههدا ئهنجومهنێك به ناوی (ئهنجومهنی ناچهی تێههلچوونهوه) له سهرۆكی دداگا و ئهندامیهتی جێگرهكانی دادوهرانی دادگای تیههڵچوونهوه پێك دێ. دووهم: ئهنجومهن به لایهنی كهمهوه مانگی جارێك كۆدهبێتهوه و سهرۆكیش بۆی ههیه له كاتی پێویستیدا داوای كۆبونهوه بكا و به بێ ئاماده بوونی به لایهنی كهمهوه سێ له چوار بهشی ژمارهی ئهندامانیشی كۆبوونهوهی ساز نابێ. سێ یهم: ئهنجومهن ئهم تایبهتكاریانه بهجێ دێنێ: 1-لێكۆڵینهوهی ئهو كۆسپ و گیر و گرفتانهی دادگاكان توشیان دهبن. 2-باسكردنی پێویستییهكانی دادگاكان و خشتهی كارگهرانیان (الملاك) لهبهر رۆشنایی پێویستی ساڵانهیان. 3-پێشكهشكردنی پێشنیاز له بارهی دامهزراندنی دادگای نوێ وه. 4-چاككردنی شێوازی كاركردن و بهرز كردنوهی رادهی بهجێ هێنانی له دادگاكاندا.
ماددهی پازدهیهم: سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه سهرپهرشتی دادگاكان و كارهكانیان و بهرێوهبهرێتی یهكان جێ به جێ كاری (تنفیژ) و فهرمانگهكانی دادنووس (الكاتب العدل) و بهرێوبهرێتی یهكانی ناكامڵان (قاصرین) له ناوچهكهدا و دابهشكردنی كار له نێوان دادوهرهكانیدا دهكا و بۆیشی ههیه هێندهی به باش دهزانێ لهم دهسهڵاتانهی بدا به یهكێ له جێگرهكانی.
ماددهی چواردهیهم: یهكهم: دادگای تێههڵچوونهوه و دهستهكانی به سهرۆكایهتی سهرۆكهكهی یا یهكێ له جێگرانی و ئهندامیهتی دوو له جێگرانی یا یهكێكیان و دادوهرهكانی دادگای تێههڵچوونهوه یا ئهندامیهتی دوو دادوهر له دادوهرانی دهبهسترێت. دووهم: سهرۆك ئهندامانی دادگای تێههڵچوونهوه و دهستهكانی به بهیانانامهیهك دیاری دهكرێن كه وهزیری اداد لهسهر پێشنیازی ئهنجومهنی دادوهری دهری دهاك و نابێ سهرۆك یا ئهندام بگۆردرێن ئهگهر پێویستییهكی زۆر نهیخوازێ.
ماددهی بیست و نۆیهم: لیژنهی لق ئهم دهسهڵاتانهی خوارهوهی ههیه: یهكهم: جێبهجێ كردنی بڕیارهكانی دهستهی گشتی و ئهنجومهنی سهندیكا و لیژنهكانی. دووهم: دامهزراندنی كارمهندی لق و دهست نیشان كردنی مووچهكهیان دوای ئهوهی كه ئهنجومهن رهزامهندی خۆی لهسهر دهردهبڕێت. سێیهم: دهستنیشان كردنی ئهو كهسهی دهبێته نوێنهری لق له لیژنه رهسمییهكان و هی تر له پارێزگادا. چوارهم: پێشكهش كرنی پێشنیاز و راسپاردهی تایبهت به كار و باری لق به ئهنجومهن تاكو بڕیاری خۆی له بارهیانهوه بدات. پێنجهم: ئامادهكردنی بودجهی ساڵانهی مهزهنده كراو بۆ لق و بهرزكردنهوهی بۆ ئهنجومهن بۆ راستاندنی. شهشهم: سهرف كرنی خهرجی پێویست له بودجه بۆ بهرێوهبردنی كارو باری لق. حهوتهم: پیكهوه نانی لقه لیژنه بۆ بهدیهێنانی مهبهستهكانی سهندیكا له پارێزگادا. ههشتهم: بهكار هێنانی ئهو دهسهڵاتهی كه ئهنجومهن به پێی ئهم یاسایه پێی دهدات.
ماددهی شهشهم: یهكهم: به وهفد چوو دهرماڵهی دهكهوێ بۆ ههر شهوێك كه لهكاتی به وهفد چوونیدا له دهرهوهی بارهگای وهزیفهكهیدا بهسهری دهبا بۆ ئهنجامدانی كاری رهسمی به گوێرهی ئهو پێوانهیهی خوارهوه: جۆر دهرماڵه 1. دووهم (100) دینار بۆ خواردن (50) دینار بۆ گیرفان. 2. سێیهم وچوارهم (80) دینار بۆ خواردن (30) دینار بۆ گیرفان (سێیهم) (20) دینار بۆ گیرفان (چوارهم) دووهم: ئهوهی (تنسیب یان ئینتداب) كرابێ بۆ فهرمانێك كه دهكهوێته دهرهوهی سنووری ئهو شارهوانییهی كه بارهگای فهرمانهكهی تێدایه دهرماڵهی شهوانهی دهكهوێ بهگوێرهی بهندی یهكهم (اولا) بۆ ماوهیهك كه له (60) رۆژ زیاتر نهبێ. سێیهم: به وهفد چوو دهرماڵهی شهوانهی ئهو رۆژهی دهكهوێ كه بۆ بارهگای وهزیفهكهی دهگهڕێتهوه دوای سهعات شهشی ئێواره ئهگهر له كاتی به وهفد ناردنیدا تهنیا شهوێكی بهسهر بردبێ.
ماددهی چواردهیهم: وهزیری دارایی لهسهریهتی رێنمایی پێویست دهربهێنێ بۆ ئاسانكردنی جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه و دیاری كردنی دهرماڵهی شهوانهی براوه بۆ ئهوانهی دهیاگرێتهوه لهو شوێنانهی كه ئوتێلیان لێ نییه بۆ حهوانهوهیان.
ماددهی شانزدهیهم: ئهنجومهنی وهزیران لهسهریهتی حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكات.
ماددهی سیازدهیهم: یهكهم:دادگای تێههڵچوونهوه دهستهیهكی دادوهری باڵایه بۆ دادگاكانی یهك پارێزگا یا زیاتر و له سهرۆك و ژمارهیهكی پێویست له جێگری سهرۆك و دادوهر پێك دێ و ئهو تایبهتكاریانهی بهجێ دێنێ و كه به پێی یاسا بۆی دیاری دهكرێن. دووهم: پێك هێنانهی دادگاكانی تێههڵچوونهوه بهم جۆر دهبێ. 1-دادگای تێههڵچوونهوهی ناوچهی ههولێر كه دادگاكانی ههردوو پارێزگای ههولێر و دهۆك دهگرێتهوه و مهڵبهندهكهی له شاری ههولێر دهبێ. 2-دادگای تێههڵچوونوهی ناوچهی كهركوك كه دادگاكانی ههردوو پارێزگای كهركوك و سلێمانی دهگرێتهوه و مهڵبهندهكهی له شاری كهركوك دهبێ. سێیهم: دهشێ لهسهر پێشنیازی وهزیر و بڕار لهسهر دانی ئهنجومهنی دادوهری (مجلس القچاء) پهیوهندی دادگابهك یا زیاتر له دادگایهكی تێههڵچوونهوه دابڕ بكرێ و به یهكێكی تریانهوه ببهسترێتهوه.
ماددهی دهیهم: یهكهم: دهستهكانی دادگای پێداچوونهوه بهم جۆره دهبن: أ-دهستهی گشتی: به سهرۆكایهتی سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه یان پێشترین جێگرانی ئهگهر ئاماده نهبوو یا ئهگهر هۆیهكی یاسای رێگهی یهشداریكردنی لێ گرت و به ئهندامیهتی جێگرهكانی تری و ههموو دداوهره كارگهرهكانی دادگا كۆدهبێتهوه و به تایبهتی ئهم بابهتانی دهبینێ: 1-ئهوهی له یهكێك له دهستهكانهوه بۆی دهنێردرێ سهبارهت به دهستبهردانی له بنهمایهك كه حوكمێكی پێشوو بڕیاری لهسهر دابێ. 2-ئهو داوایانهی (الدعاوی)كه حوكمی مردنیان تێدا دهرچووه. 3-ساغكردنهوهی ئهو دژكارییهی له حوكم و بڕیارهكانی دادگای پێداچوونهوه خۆیدا روو دهدا. ب-دهستهی فراوان: به سهرۆكایهتی سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه یا پێشترین جێگرانی ئهگهر ئاماده نهبوو یا ئهگهر هۆیهكی یاسایی رێگهی بهشداریكردنی لێ گرت و به ئهندامیهتی به لایهنی كهمهوه شهشه له دادوهرهكانی كۆ دهبێتهوه و به تایبهتی ئهم بابهتانه دهبینێ: 1-ئهو دژكارییهی له جێ بهجێ كردنی دوو حوكمی پێچهوانهی یهكتر و له یه باسدا دهرچوو بن و به پلهی كۆتایی (الدرجه القگعیه) گهیشتبن روودهدا ئهگهر له نێوان دژكاران خۆیان دا بوو یهكێكیان له یهكێ له دوو حوكمهكهدا لایهن بوو كه دهبێ دهستهیهكی له دوو حوكمهكه زاڵ بكا و بڕیاری جێ بهجێ كردنی بدا. سهرۆكی دداگای پێداچوونهوهش بۆی ههیه تاكاتی دهرچوونی بڕیاری پێداچوونهوه جێ بهجێ كردنی ههر دوو حوكمهكه رابگرێ. 2-ئهو دژكارییهی سهبارهت به تایبهتكاری (اختصاص) ی بینینی داوایهك (الدعوی) له نیوان دوو دادگادا روو دهدا. 3-ئهو حوكم و بڕیارانهی سهرۆك بۆیانی رهوانه دهكا و به پێی ئهو یاسایهی حوكم و بڕیارهكانی پێ دهرچوون له چوار چێوهی تایبهتكاری دادگاران. ج-دهستهی شارستانی (الهیئه المدنیه): تایبهته به بینینی ئهو حوكم و بڕیارانهی سهبارهت به دااوی شارستانی و بابهتی جۆراو جۆرهكانی ترهوه به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه له دادگا و لیژنهكانهوه دهردهچن. د-دهستهی باری كهسایهتی (الاحوال الشخصیه): تایبهته به بینینی ئهو حوكم و بڕیارانهی به پێی یاسا له دادگاكانی باری كهسایهتی و بابهتی كهسایهتی (المواد الشخصیه) یهوه دهردهچن. ه-دهستهی سزایی (الهیئه الجزائیه): تایبهته به بینینی ئهو حوكم و بڕیاریانهی به پێی یاسا سهبارهت به داوا سزاییهكان دهردهچن. و-دهستهی كشتوكاڵ: تایبهته به بینینی ئهو حوكم و بڕیاارنهی له لچژنهكانی زهوی و دهست بهسر داگرتنهوه دهردهچن. دووهم: دهستهی شارستانی و دهستهی باری كهسایهتی و دهستهی سزای و دهستهی كشتوكاڵ به سهرۆكایهتی جێگری سهرۆك یا ئهوهی دهستهی سهرۆكایهتی دیاری دهكا و به ئهندامیهتی به لایهنی كهمهوه دوو له دادوهرانی دادگا كۆدهبێتهوه. سێ یهم: دهستهی شارستانی كاتێ ئهو حوكمانه دهبینێ كه له لایهن دادگای تێههڵچوونهوه (الاستئناف) دهركراون، به سهرۆكایهتی جێگری سهرۆك و ئهندامیهتی بهلایهنی كهمهوه چوار له دادوهرانی دادگا كۆدهبێتهوه. ههروههاش سهبارهت به دهستهی سزایی كاتێ كه به سیفهتی ئهسڵی حوكم و بڕیارهكانی دداگاكانی تاوان (محاكم الجنایات) دهبینێ. چوارهم: أ-دهشێ به بڕیاری دهستهی سهرۆكایهتی دهستهی تر پێك بهێنرێت. ب-دهستهی سهرۆكایهتی له سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه و جێگرهكانی پێك دێ و له حاڵهتی ئاماده نهبوونی ههر یهكێكیاندا پێشترین دداوهری دادگا جێگهی دهگرێتهوه.
دووهم: مافی بهكارهێنانی ئهو زهویانهی كه بڕیاری به موڵك كردنی ناوبراو له بڕگهی یهكهمی سهرهوه دهیان گرێتهوه، دووباره به ناوی خاوهنهكانی پێش دهرچوونی بڕیاری ناوبراو تۆمار دهكرێنهو، بهبێ ئهوهی رهسمی تۆمار كردنهوهی مافی بهكار هێنانیان (تصرف) به ناو دهربچێتهوه لێ وهربگیرێت.
ماددهی دووهم: پێشمهرگه(زێڕهڤانی ههرێم)ی كه تووشی كهمئهندامیهكی ههمیشهیی بووه لهم دووبارهدا خانهنشین دهكرێ:- یهكهم: ئهگهر پلهی پهككهوتنهكهی كهیشته(50%)و بهرهوسهر، بهپێی راپۆرتێكی پزیشكی كه له لیژنهی پزیشكی تایبهت دهرچووبێت. دووهم: ئهگهر یهكێك له ئهندامه دیارهكانی (لهلایهنی ئۆرگانی و فرمانی)له دهستدابێ جا پلهی پهككهوتنهكهی ههرچهنده بێت.
ماددهی شازدهیهم: داهاتهكانی لیژنه ئهمتنه دهبن: 1-ئهو قهرزانهی له لایهن وهزارهتی دارایی یهوه دهیدرێتێ. 2-داهاتی راستهخۆ یانسیبهكه. 3-سوودی سپێردراو (ودائع) و پاره كاشهكانی خۆی. 4-ئهو پارهیهی به پێی ئهم یاسایه له قازانجی ئهو كهسه دهردهكرێ كه بلیتهكهی بۆ دهرچووه. 5-ههر داهاتیكی تر كه لیژنه دوای بڕیار له سهردانی ئهنجومهنی وهزیران قبوولی دهكا.
ماددهی سیازدهیهم: پارهی كاشی لیژنه دهخرێته یهكێك له بانقهكانی ههرێمهوه پاره لێراكێشانی به ئیمزای سهرۆكی لێژنه و فهرمانبهری بهرپرسیار له حیسابی دهبێ و لیژنه بۆی ههیه ههندێ پارهكه له ده ههزار دینار زیاتر نهبێ له سندوقهكهیدا بۆ مهسرهفی دهم و دهست ههڵبگرێ.
ماددهی نۆیهم: لیژنه بووجهیهكی تایبهتی بۆ خۆی دادهنێ كه داهات و مهسرهفی بۆ ماوهی سالێكی تهواو كه له 1/كانوونی دووهمهوه دهست پێدهكا و له 31/ كانوونی یهكهمدا كۆتایی دێ دیاری دهكا و له دوا سهلماندنییهوه له لایهن وهزیری داراییهوه كاری پێدهكرێ.
ماددهی ههشتهم: لیژنه دهبێ له ماوهی ههفتهیهكدا له رۆژی كۆبوونهكهوه بڕیارهكانی بنێرێ بۆ ئهنجومهنی وهزیران ئهگهر ئهنجومهن له ماوهی پازده رۆژدا نارهزایی دهر نهبرن له رۆژی سپاردنیانهوه به ئهنجومهن به سهلمێنراو دادهنرێن.
ماددهی ههشتهم: دادگای شارستانییهكان (المدنیه) پێك دێن له: 1-دادگای پێداچوونهوه (التمییز). 2-دادگای تێههڵچوونهوه (الاستیئناف). 4-دادگای سهرهتایی (البدائی). 5-دادگای تاون (الجنایات). 6- دادگای كهتن (الجنح). 7- دادگای ههرزهكاران (الاحداس). 8- دادگای كار (العمل). 9-دادگای لێكۆلینهوه (التحقیق).
ماددهی حهوتهم: 1-دادگاكان له كاتی پشوو یاندا كێشهكانی شارستانی و باری كهسایهتی (القچایا المدنیه والاحوال الشخصیه) نابینن ئهگهر بهپهله نهبن و دادبینی (المرافعه) تیتیاندا له رۆژی یهكهمی مانگی تهموزهوه ههتا رۆژی یهكهمی مانگی ئهیلوولی ههر ساڵێك رادهگیرێ و كێشه به پههلهكان بۆ ئهم مهبهسته به بهیاننامهیهك كه وهزیری دادوهری دهری دهكا دیاری دهكرێن. 2-وهزیری داد بۆی ههیه ئهو پشووه بۆ ماوهیهك كه له (30) رۆژ زیاتر نهبێ له كاتی پێویستیهكی زۆردا كهم بكاتهوه.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة