أحكام القانون

مادده‌ی سێزده‌م: یه‌كه‌م: ئه‌م كارو ره‌فتارانه‌ بۆ مه‌به‌ستی ئه‌م یاسایه‌ به‌ سه‌رپێچی دارایی داده‌نرێن: 1-پابه‌ند نه‌بوون به‌ یاساو بڕیارو پێڕه‌و ورێنمایی و به‌یانه‌ داراییه‌كان. 2- پشتگوێ خستن و كه‌مته‌رخه‌می نواندن كه‌ ده‌بنه‌ هۆی له‌ ده‌ست چوون و به‌فیڕۆ دانی دارایی گشتی یاخود زیان گه‌یاندن به‌ ئابووری نیشتمانیی.  3-پێشێلكردنی یاسای به‌رزه‌فتكردنی فه‌رمانبه‌رانی ده‌وڵه‌ت یاخود هه‌ر یاسایه‌كی دیكه‌ كه‌ كاری پێ ده‌كرێت، ئه‌گه‌ر له‌ ئه‌نجامدا زیان به‌ دارایی گشتی گه‌یاند. 4- شاردنه‌وه‌ی په‌ڕاوو موسته‌نه‌دو ئه‌و تۆمارانه‌ی كه‌ بۆ كاری چاودێری و وردبینی پێویستن به‌بێ بوونی پاساوی گونجاو. 5 ـ وه‌ڵام نه‌دانه‌وه‌ی نووسراوه‌كانی ده‌سه‌ڵاتی چاودێری و سه‌رپێچی و تێبینیه‌كانی و له‌به‌رچاو نه‌گرتنیان.  6 ـ ئه‌نجام نه‌دانی كاری پێویست سه‌باره‌ت به‌ یه‌كلایی كردنه‌وه‌ی ئه‌و سه‌رپێچییانه‌ی كه‌ له‌ راپۆرته‌كانی دیواندا هاتوون. دووه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌و لایه‌نانه‌ی كه‌ سه‌ر به‌ چاودێری دیوانن له‌ حاڵه‌ته‌كانی (تزویر)و(اختلاس) وئه‌و سه‌رپێچییه‌ داراییانه‌ ئاگاداری بكه‌نه‌وه‌ كه‌ له‌ بڕگه‌كانی(1 و2)ی به‌ندی(یه‌كه‌م)له‌م مادده‌یه‌دا هاتوون، ئه‌مه‌ش له‌كاتی ئاشكرابوونی به‌بێ ئه‌وه‌ی ئه‌و ئاگادار كردنه‌وه‌یه‌ ببێته‌ هۆی هه‌ڵنه‌سانی ئه‌و لایه‌نانه‌ به‌كاری پێویست، هه‌روه‌ها پێویسته‌ دیوان له‌ ئه‌نجامی لێكۆڵینه‌وه‌ له‌و سه‌رپێچیانه‌ ئاگادار بكاته‌وه‌، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ش به‌ سه‌رپێچی ئه‌م یاسایه‌ داده‌نرێت.

مادده‌ی دووه‌م: ده‌سته‌ڵاتێكی چاودێری له‌ هه‌رێمدا داده‌مه‌زرێت به‌ناوی(دیوانی چاودێری دارایی هه‌رێمی كوردستان – عیراق)كه‌سایه‌تییه‌كی مه‌عنه‌وی و سه‌ربه‌خۆیی دارایی و كارگێڕی هه‌یه‌و بۆی هه‌یه‌ هه‌موو ره‌فتارێكی یاسایی بۆ به‌ ئاكام گه‌یاندنی ئه‌ركی سه‌رشانی خۆی بگرێته‌ به‌رو سه‌رۆكه‌كه‌ی یا ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ ده‌سته‌ڵاتی پێ ده‌دات نوێنه‌رایه‌تی ده‌كات.

مادده‌ی یازده‌: دارایی ریكخراوه‌كه‌ له‌ مانه‌ی خواره‌وه‌ پێك دێ: 1-ئه‌و به‌ش و پشكه‌ی كه‌ ئه‌ندامه‌كان ده‌یده‌نێ. 2-ئه‌و ده‌سنگه‌ و به‌خشش و خه‌ڵات و پیتاك و دارایی و وه‌قف و وه‌سیه‌ته‌ی كه‌ تاكه‌ تاکەی خه‌ڵك و لایه‌نی دیكه‌ ده‌یده‌نێ. 3-ئه‌و داهاتانه‌ی كه‌ رێكخراوه‌كه‌ به‌ بزاڤ و چالاكی خۆی و وه‌به‌رهێنانی دارایی خۆی ده‌ستی ده‌كه‌وێ.

مادده‌ی حه‌وته‌م: بڕگه‌ی (چواره‌م) له‌ مادده‌ی بیست و پێنج هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌: چواره‌م: پێویسته لةسةر‌ لایه‌نه‌ ناوبراوه‌كانی بڕگه‌ (یه‌كه‌م)ی سه‌ره‌وه‌ رێژه‌ی (10%)ی مزوكرێی راوێژكاریی پارێزه‌ر دابشكێنن و پاره‌كه‌ هه‌واڵه‌ی سه‌ندیكا بكه‌ن تا به‌ داهاتی خۆی تۆماری بكات، به‌ مه‌رجێ ساڵی له‌ (250) دوو سه‌دو په‌نجا دینار كه‌متر نه‌بێت.

مادده‌ی سێیه‌م: ئه‌و ئه‌فسه‌رانه‌ی له‌ دوای رێككه‌وتننامه‌ی 11/ئازاری/1970 وه‌ به‌شداری شۆرشی چه‌كدارانه‌ی كوردییان كردووه‌ و له‌ ساڵی (1975) و دواتریدا خانه‌نشین كراون یا گوازراونه‌ته‌وه‌ بۆ وه‌زیفه‌یه‌كی مه‌ده‌نی ده‌گێردرێنه‌وه‌ بۆ خزمه‌ت كردن له‌ وه‌زاره‌تی كاروباری پێشمه‌رگه‌دا و ئه‌و خزمه‌ته‌ی ده‌ره‌وه‌ی سوپایان به‌ خزمه‌تی فعلی داده‌نرێ بۆ مه‌به‌ستی زیاده‌ی ساڵانه‌ و پله‌ به‌رزی و خانه‌نشینی له‌گه‌ڵ ره‌چاو كردنی لێهاتووی و پایه‌دا به‌ مه‌رجیچك روتبه‌شبان له‌ لیوا تێپه‌ر نه‌كا.

مادده‌ی پێنجه‌م: ئه‌و ماوه‌یه‌ی كه‌ (زێزِه‌ڤانی هه‌رێم)له‌ ریزه‌كانی شۆڕشی به‌سه‌ر بردووه‌ به‌ خزمه‌تێكی كرده‌یی بۆ مه‌به‌ستی به‌رزكردنه‌وه‌و خانه‌نشینی داده‌نرێ.

مادده‌ی سی و چواره‌م: یه‌كه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر گشت شوێنه‌ مۆڵه‌تدراوه‌كانی كۆپیكردن یان دابه‌شكردن یان فرۆشتنی كاره‌كان له‌ هه‌رێمدا، ئه‌و به‌ڵگه‌نامه‌ نووسراوانه‌ی كه‌وا له‌ لایه‌ن خاوه‌نی كاره‌كه‌ یان ده‌سه‌ڵاته‌ په‌یوه‌نداره‌كانی تر به‌م كارانه‌ ڕایانده‌سپێرێت، بپارێزن، كاره‌كه‌ چ له‌ ناوه‌وه‌ی هه‌رێم بێت یان له‌ ده‌ره‌وه‌ی. دووه‌م: فه‌رمانبه‌رانی به‌شی پاراستنی مافی دانه‌ر له‌ وه‌زاره‌ت، پاڵپشت به‌ بڕیارێكی دادگه‌ریی ده‌ركراو له‌ دادگای لێكۆڵینه‌وه‌ی ناوچه‌كه‌، بۆیان هه‌یه‌ هه‌ر شوێنێكی چاپكردن یان كۆپیكردن یان به‌رهه‌مهێنان یان دابه‌شكردنی كاره‌كان، به‌ ئامرازه‌كانی گواستنه‌وه‌شه‌وه‌، بپشكنن، و بۆیان هه‌یه‌، تا گه‌یشتن به‌ ئه‌نجام، دانه‌ سه‌رپێچیكاره‌كانی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ له‌ لای دادگای لێكۆڵینه‌وه‌ بسپێرن.

حەوتەم: داوا لە حکومەتی هەرێمی کوردستان بکرێ پتر بایەخ بەو ناوچانە بدات کە بەر ئەنفال کەوتوون ێێشکەشکردنی خزمەتگوزاری بۆیان و دامەزراندنەوەی ژێرخانیان.

مادده‌ی دووه‌م: دامه‌زراو و فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێم و خاوه‌ن پله‌ و پایه‌كانیان شوێنی دامه‌زراو و فه‌رمانگه‌ فیدرالیه‌كان و خاوه‌ن پله‌ و پایه‌كانیان ده‌گرنه‌وه‌ له‌ هه‌ر شوێنێكی یاساكه‌دا هاتبن.

مادده‌ی شازده‌: یه‌كه‌م: دارایی یه‌كێتی له‌مانه‌ پێك دێت: 1-هه‌ر مامۆستاو وانه‌بێژێكی ئه‌ندام مانگانه‌ پێنج دینار ده‌دات و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ له‌ مووچه‌كه‌ی داده‌شكێنرێ: أ-دوو دینار بۆ به‌رژه‌وه‌ندی سندوقی زامنكاری. ب- یه‌ك دینار ئابوونه‌ی به‌شداربوونی سندوقی وه‌فات. جـ- یه‌ك دینار ئابوونه‌ی به‌شداربوونی سندوقی نه‌خۆشییه‌ سه‌خته‌كان. د- یه‌ك دینار ئابوونه‌ی مانگانه‌ی ئه‌ندامێتی. 2- هه‌موو ئه‌ندامێكی ته‌دریسی له‌ په‌یمانگاو زانكۆكاندا دوو قاتی ئه‌وه‌ ده‌ده‌ن كه‌ له‌ بڕگه‌ی (1)ی سه‌ره‌وه‌دا بڕیاردراوه‌. 3- ده‌سنگه‌ (منح)و یارمه‌تی كه‌ حكومه‌تی هه‌رێم به‌ یه‌كێتیی ده‌به‌خشێ. 4- قازانجی بزاڤه‌كانی یه‌كێتی. 5- سوودو قازانجی وه‌به‌رهێنانه‌كان (الاستپمارات). 6- كرێی عیقاراتی موڵكی یه‌كێتی. دووه‌م: كۆنگره‌ی گشتی چۆنێتیی خه‌رج كردنی ئه‌وانه‌ی بڕگه‌ (أ، ب، جـ، د)ی به‌ندی یه‌كه‌م دیار ده‌كات و پێویسته‌ ده‌سته‌ی ئیداره‌گه‌لی لقه‌كانیش ئیلتیزامیان به‌و رێنماییانه‌وه‌ هه‌بێ كه‌ له‌م باره‌یه‌وه‌ ده‌رده‌چن و لیژنه‌گه‌لی تایبه‌تكار به‌ناوی (لیژنه‌ی زامنكاری و لیژنه‌ی یاریده‌دانی ئه‌ندامان) پێك بهێنن بۆ به‌ركارخستنیان. سێیه‌م: كردنه‌وه‌ی حسابێك له‌ بانكه‌كانی هه‌رێمدا. چواره‌م: ره‌زامه‌ندی له‌سه‌ر بڕیاره‌كانی لیژنه‌ی زامنكاری و لیژنه‌ی یارمه‌تیدانی مامۆستایان، له‌ كۆبوونه‌وه‌كانی لقدا ده‌درێ. پێنجه‌م: حساباتی یه‌كێتی بۆ ریقابه‌ی یاسایی و دارایی ملكه‌چ ده‌بێ. شه‌شه‌م: هه‌ر ئه‌ندامێ ئه‌ندامێتیی خۆی له‌ یه‌كێتیدا له‌ ده‌ست بدات، مافی ئه‌وه‌ی نابێ داوای مافی دارایی له‌ یه‌كێتی بكات. حه‌وته‌م: (40%) چل له‌ سه‌دی ئه‌و داهاته‌ داراییه‌ی كه‌ له‌ بڕگه‌ (د)ی به‌ندی (یه‌كه‌م)دا هاتووه‌، له‌ لایه‌ن لقه‌وه‌ ده‌گوازرێته‌وه‌و ده‌خرێته‌ سه‌ر حسابی مه‌كته‌بی سكرتارییه‌ت له‌ بانكه‌كانی هه‌رێمدا.

مادده‌ی حه‌وته‌م: یه‌كه‌م : وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ له‌ كاتی پێویستدا هه‌ر به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیه‌ك یا به‌شێك یا هۆبه‌یه‌ك له‌ناو پێكهاته‌كانی وه‌زاره‌ت له‌ نوێ دابنێ یان لێكیان بدات یا خود هه‌ڵیان وه‌شێنێته‌وه‌ به‌ پێی پێویستی كاره‌كه‌ی. دووه‌م: وه‌زاره‌ت بۆی هه‌یه‌ رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكاریی جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربچوێنێ.

مادده‌ی نۆیه‌م: كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یان بڕیارێك ناكرێ گه‌ر له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ و یاسای سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم ژماره‌ (1)ی ساڵی 2005 و هه‌مواركراوه‌كانی ناكۆك بێت.

مادده‌ی سیازده‌: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی ده‌رهێنانیه‌وه‌ ده‌خرێته‌ به‌ركار، و له‌ (وه‌قایعی كوردستان)دا بڵاو ده‌كرێته‌وه‌.

دووەم: داواکردن لە حکومەتی عێراقی فیدرال بۆ جێبەجێکردنی پابەندییەکانی کەهاتووەتە سەری بەپێی یاری دادگای تاوانی بالای عێراقی ژمارە(1/ج2/6002)7842/6/7002 وبڕیاری ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق کە لەدانیشتنی ئاسایی نۆیەمی لە(41/4/8002)وەرگیراوە، چونکە ئەوەی کە گەلی کورد لەکوردستانی عێراق دووچاری بووە لە سەربڕین و کۆمەڵکوژی بە هەموو پێوانەکان کۆمەڵکوژی(جینۆساید) بووە.

مادده‌ی ده‌یه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی نۆیه‌م: كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێ گه‌ر له‌گه‌لأ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ناكۆك بێت.

مادده‌ی شه‌شه‌م: رێزلێنانی ئه‌و شه‌هیدانه‌ی كه‌ گیانی خۆیان به‌خت كردووه‌ له‌ پێناوی شۆڕش و ئه‌و پێشمه‌رگه‌ كه‌مئه‌ندامانی دوای ئه‌و مێژووه‌ی كه‌ له‌ مادده‌ی سێیه‌می ئه‌م یاسایه‌دا هاتووه‌ به‌ پێره‌وێكی تایبه‌ت جێبه‌جێ ده‌كرێ.

مادده‌ی شه‌شه‌م: یه‌كه‌م: پێویسته‌ ده‌زگا په‌یوه‌ندیداره‌كان پێویستیه‌كانی ژیان و هۆیه‌كانی حه‌سانه‌وه‌ به‌ جۆرێك فه‌راهه‌م بكه‌ن كه‌ له‌گه‌ڵ په‌ككه‌وتنه‌كه‌ی پێشمه‌رگه‌( زیره‌ڤانی هه‌رێم)دا بگونجێ. دووه‌م: یه‌كێكی یارمه‌تیده‌ر داده‌مه‌زرێ بۆ ئه‌و پێشمه‌رگه‌(زیره‌ڤانی هه‌رێم) ـه‌ كه‌ په‌ككه‌وته‌ییه‌كه‌ی ته‌واو له‌ (100%)ه‌ و له‌ كاتی تووش بوونی به‌ نه‌خۆشی ئیفلیجی ته‌واو یا هه‌ردوو لاقی له‌ سه‌رووی چۆكه‌وه‌ یا ده‌سته‌كانی یا چاوه‌كانی له‌ ده‌ستدابێ یاخود به‌هۆی پێكانه‌وه‌ تووشی نه‌خۆشی شیزۆفرینیابووبێ. سێیه‌م: حكومه‌تی هه‌رێم به‌رپرسیی چاره‌سه‌ركردنی كه‌مئه‌ندام له‌ پێشمه‌رگه‌ (زێره‌ڤانی هه‌رێم) ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ، له‌گه‌ڵ شیاندنی و هه‌وڵدان بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی به‌ شێوه‌یه‌كی سروشتی بۆ ناو كۆمه‌ڵگا. چواره‌م: مووچه‌ی پێشمه‌رگه‌(زێڕه‌ڤانی هه‌رێم) ی كه‌مئه‌ندام به‌ هه‌مان زیاده‌ی كه‌ به‌سه‌ر مووچه‌ی پێشمه‌رگه‌ی به‌رده‌وام له‌ خزمه‌تدادێ زێده‌ ده‌كرێ، له‌ باری هه‌ر گۆڕانكارییه‌ك كه‌ له‌ سیسته‌می مووچه‌كان به‌پێی پله‌و پایه‌ رووده‌دات.

مادده‌ی یه‌كه‌م: داهاته‌كانی بودجه‌ی ساڵی دارایی (2011)ی هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق به‌ بڕی (12.386.000 ملیۆن) دوازده‌ تریلیۆن و سێ سه‌د و هه‌شتا و شه‌ش ملیار دینار ده‌خه‌مڵێندرێت، به‌ گوێره‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ له‌م خشته‌ی دادێت روون كراوه‌ته‌وه‌: 1. به‌شی هه‌رێم به‌ گوێره‌ی یاسای بودجه‌ی گشتی فیدراڵی كۆماری عیراق بۆ ساڵی دارایی (2011) (11.180.000 ملیۆن) یازده‌ تریلیۆن و سه‌د و هه‌شتا ملیار دینار. 2. داهاتی به‌ كرده‌نی به‌ده‌ست هاتوو له‌ ده‌روازه‌كانی سنووری هه‌رێمی كوردستان بۆ ساڵی 2010 كه‌ دووباره‌ له‌ چوارچێوه‌ی بودجه‌ی هه‌رێمی كوردستان ته‌رخان كراوه‌ته‌وه‌، ئه‌ویش به‌ گوێره‌ی بڕگه‌ی سێیه‌م له‌ مادده‌ی (25) له‌ یاسای بودجه‌ی گشتی فیدراڵی كۆماری عیراق بۆ ساڵی دارایی 2011. (305 ملیار) سێ سه‌د و پێنج ملیار دینار. 3. داهاتی خه‌مڵێنراوی فرۆشتنی وزه‌ی كاره‌با له‌ هه‌رێمدا. (151 ملیار) سه‌د و په‌نجا و یه‌ك ملیار دینار. 4. داهاتی گشتی خه‌مڵێنرا و به‌ داهاتی ده‌روازه‌ سنووریه‌كانی ساڵی 2011. (400 ملیار) چوار سه‌د ملیار دینار. 5. بڕه‌ پاره‌ی پترۆ دۆلار به‌گوێره‌ی بڕگه‌ی چواره‌م له‌ مادده‌ی (25) له‌ یاسای بودجه‌ی گشتی فیدراڵی كۆماری عیراق بۆ ساڵی دارایی (2011). (350 ملیار) سێ سه‌د و په‌نجا ملیار دینار.

مادده‌ی شه‌شه‌م: كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێ، گه‌ر له‌گه‌لأ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ناكۆك بێ.