أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
المادة 92
المادة 92 – يراعى في توريث الاخوة والاخوات لآب وام او لآب مع الجد الصحيح احكام المذهب الذي يتبعه المورث في ذلك. (ملاحظة: في اقليم كردستان يطبق قانون التعديل رقم 15 لسنة 2008 الذي ساوى في بعض الاحكام).
المادة 93
المادة 93 – اولاد الاخوة والاخوات وان نزلوا يحلون محل ابائهم في الارث. (ملاحظة: يراعى نص المادة 74 المعدلة في الاقليم).
المادة 94
المادة 94 – يراعى في توريث ذوي الارحام القواعد الشرعية المعمول بها.
المادة 95
المادة 95 – يمنع من الارث من قتل مورثه عمداً سواء كان القاتل فاعلاً اصلياً او شريكاً او متسبباً.
المادة 96
المادة 96 – لا توارث مع اختلاف الدين الا اذا كان الوارث مسلماً والمورث غير مسلم. (ملاحظة: تم تعديل هذا المفهوم في الاقليم بموجب المادة 24 فقرة 2 لتشمل الزوجة الكتابية في الوصية الواجبة).
المادة 97
المادة 97 – المفقود الذي لا تعرف حياته ولا موته يعتبر حياً في حق ماله فلا يورث منه، ويعتبر حياً في حق غيره فلا يرث من غيره.
المادة 98
المادة 98 – يحكم بموت المفقود اذا قام دليل على موته او مضت مدة على فقده يغلب فيها الظن بموته، وتحدد هذه المدة بقرار من المحكمة.
المادة 99
المادة 99 – اذا حكم بموت المفقود وزعت تركته على ورثته الموجودين وقت صدور الحكم.
المادة 100
المادة 100 – اذا عاد المفقود او تبين انه حي بعد الحكم بموته استرد ما بقي من اعيان ماله في يد ورثته.
المادة 64/1
المادة 64 – 1 – يجوز زيادة النفقة ونقصها تبعا لتغير الاحوال الاقتصادية واسعار الاستهلاك، ولا تسمع دعوى الزيادة او النقصان قبل مضي سنة على الحكم بالنفقة الا في الحالات الاستثنائية. 2 – تكون الزيادة او النقصان في النفقة من تاريخ المطالبة القضائية.
المادة 86/1
المادة 86 – يستحق الارث بموت المورث او بحكم القاضي بموته. 2 – يجب ان يكون الوارث حياً وقت موت المورث او وقت صدور الحكم بموته. 3 – الحمل يستحق الارث اذا ولد حياً. 4 – اذا مات اثنان او اكثر وكان بينهم توارث ولم يعلم ايهما مات اولاً فلا استحقاق لاحدهم في تركة الاخر.
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم: یهكهم:كاركردن به حوكمی بڕگه(1) لهماددهی ههشتهمی ئهم یاسایه ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه:- 1- ههر كهسێك شازده ساڵی تهمهنی تهواوكرد و داوای هاوسهرگیریی كرد، دادوهر بۆی ههیه ڕێگهی پێ بدات،ئهگهر دهركهوت شایستهیی و توانای جهستهیی ههیهو ئهمهش دوای ڕهزامهندیی سهرپهرششتیار (وهلی)ی شهرعی دهبێ و ئهگهر سهرپهرشتیار رێگربوو،ئهوا دادوهر داوای لێدهكات له ماوهیهكی دیاریكراودا قایل بێت، ئهگهر ڕهخنهی نهگرت یان رهخنهكهی شیاوی ئهوه نهبوو گوێی پێ بدرێ، ئهوا دادوهر رێگهی ئهو هاوسهرگیرییه دهدات. دووهم: بڕگهیهك به زنجیرهی (3) دهخرێته سهر ماددهكهو بهم جۆرهی خوارهوه: 3- دایك به سهرپهرشتیار (وهلی) ئهمر دادهنرێ كه باوك مردبی یان، دیارنهبێء دایكهكه بهخێوی كردبی و لهلای بێ.
ماددهی بیست و حهوتهم
ماددهی بیست و حهوتهم: لهسهر ئهنجومهنی وهزیران ولایهنی پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی بیستهم
ماددهی بیستهم: كاركردن به حوكمی ماددهی چل و چوارهم له یاساكهدا ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه:- (دهشێ هۆیهكانی لێك جودابوونهوه و ههڵوهشاندنهوهی گرێبهندی هاوسهرگیریی به ههموو هۆیهكانی سهڵماندن و لهوانهش ئهو شایهدییانهی كه گوێیان لێگیراوه، ئهگهر به تهواوتر هاتبێ و ئهمهش دادگا دیاری دهكات، بهدهر لهو حاڵهتانهی كه یاسا هۆیه دیاریكراوهكانی سهڵماندنیانی دهستنیشانكردووه.
ماددهی بیست و ههشتهم
ماددهی بیست و ههشتهم: ئهم یاسایه له ڕۆژی بڵاوكردنهوهی له ڕۆژنامهی فهرمی (وهقائیعی كوردستان) جێبهجێ دهكرێ.
ماددهی پازدهم
ماددهی پازدهم: كاركردن به حوكمی بڕگهی (2) له ماددهی سی و حهوتهم له یاساكهدا ڕادهگیریی و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه:- ئهو تهڵاقه ناكهوێ كه به ژماره گوتراوه یا، به هێما، مهگهر یهكێك نهبێ و تهلاقی (موعتهدده)ش ناكهوێ.
ماددهی شهشهم
ماددهی شهشهم: كاركردن به بڕگهكانی (2،1)ی ماددهی نۆیهم له یاساكهدا ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: 1- نابێ هیچ خزمێك یان كهسێكی بیانی یهكێك ناچاربكات چ نێر بێ و چ مێ بۆ هاوسهرگیریی بهبێ ڕهزامهندیی خۆی و گرێبهندی به زۆری به نادروست دادهنرێ، ئهگهر نهچووبێته پهردهوهو له گهڵی جووت نهبووبێ و ئهگهر چووبیش ئهوا ڕادهگیرێ. ههروهها كهسێك له خزمان یا جیا لهوانیش رێگه له یهكێك بگرێ كه شایستهیی هاوسهرگیرییه به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه بۆ هاوسهرگیریی. 2- ههركهسێكی سهرپێچی حوكمهكانی بڕگه(1)ی ئهم ماددهیه بكات به حهپس كردن بۆ ماوهیهك له دوو ساڵ كهمتر نهبێ و له پێنج ساڵیش زیاتر نهبێ سزادهدرێ ئهگهر له خزمهكانی پله یهك بێ، بهڵام گهر سهرپێچی كهر له ئهوان نهبوو ئهوا سزاكهی حهپس كردن دهبێ بۆ ماوهیهك له سێ ساڵ كهمتر نهبێ یاخود بهندكردنی بۆ ماوهیهك له ده ساڵ زیاتر نهبێ.
ماددهی یازدهم
ماددهی یازدهم: كاركردن به حوكمی ماددهكانی بیست و نۆیهم و سییهم له یاساكهدا ڕادهگیرێ و ئهمانهی خوارهوه جێیان دهگرنهوه: (ئهگهر مێرد بهبێ نهفهقه ژنهكهی جێهێشت و خۆی بزر كرد یان نههاتهوه، یاخود ون بوو یان بهندكرا، دادوهر حوكمی خۆی دهدات به دانی نهفهقه له ڕۆژی بهجێهێشتن و سندووقی چاودێری كۆمهڵایهتی نهفهقهی خهملێندراءخهرج دهكات).
ماددهی دهیهم
ماددهی دهیهم: كاركردن به حوكمهكانی ماددهی بیست و پێنجهم له یاساكهدا ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: یهكهم: لاساری (نشوز): بریتیه له خۆ به گهوره زانینی یهكێك له دوو هاوسهرهكه لهسهر ئهوهكهی دیكهیان وهكو ئهم حاڵهتانهی خوارهوه: 1- مێرد ژنهكهی به جێبێڵێ یاخود، ژنهكه ماڵی مێردی بهبێ مۆلهتء بهبێ ڕووی شهرعی جێبێڵێ. 2- به خراپی جێبهجێ كردنی ئهركی هاوسهرگیریی ههریهك لهدوو هاوسهرهكه یان كهموكوڕی نواند به مهبهستی زیان گهیاندن به هاوسهرهكهی دی. 3- ئاماده نهكردنی ماڵی شهرعی لهلایهن مێردهوه بۆ ژنهكهی به جۆرێك كه لهگهڵ باری كۆمهڵایهتی و ئابووریدا بگونجێ. 4- قهدهغهكردنی مێرد یا ژن بۆ هاتنه ناو ماڵ بهبێ پاساوێكی شهرعی. دووهم: پێویسته له سهر دادگا پهله نهكات له دهرچواندنی حوكمهكهی به لاساری یهك له دوو هاوسهرهكه تاكو به تهواوی ئاگاداری هۆیهكانی لاساری نهبێ و دهبێ ههموو ههوڵهكانی به كاربێنێ بۆ نههێشتنی ئهو هۆیانهی ڕێگرن له پێشی. سێیهم: لاساری به هۆیهك له هۆیهكانی لێك جودابوونهوه دادهنرێ دوای تێپهڕبوونی شهشه مانگ له وهرگرتنی حوكمی لاساری پلهی یهكلاكهرهوهو بهم شێوهیهی خوارهوه:- 1- ئهگهر پیاوهكه خۆی لاسار بوو، ئهوا پێویسته نهفهقهی ژنهكهی به درێژایی ماوهی لاساری بدات و له باری جودابوونهوهشدا، پێویسته مارهیی پاشهكی و نهفهقهی عیدده بدات و قهرهبووی ئهوهی كهوتۆتهسهری بكاتهوه ئهگهر هاتبێته سهری. 2. ئهگهر ژنهكه لاسار بوو، ئهوا له نهفهقه بێبهش دهكرێ و مارهییه پاشهكیهشی ناكهوێ لهحالهتی لێك جودابوونهوه له یهكتری دوای چوونه پهرده(دخول)، ئهگهر ههموو مارهییهكهی وهرگرتبێ، دهبێ نیوهی ئهوهی وهری گرتووه بیگێرێتهوه، بهڵام ئهگهر جودابوونهوهكه بهر له چوونه پهردهوه بێت، ئهوا مارهیی پاشهكیهكهی ناكهوێ و ناچار دهكرێ ئهوهی وهری گرتووه له مارهیی پێشهكی بیگهرێنێتهوه. چوارهم: لێك جودابوونهوه به پێی حوكمهكانی ئهم ماددهیه به تهڵاقی (بائین) دادهنرێ له جۆری (بهینونه)ی بچووك.
ماددهی حهڤدهم
ماددهی حهڤدهم: یهكهم: كاركردن به حوكمی بڕگهكانی (2، 3)ی ماددهی سی و نۆیهم له یاساكهدا ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه. 2. مێرد ناچار دهكرێت گۆژمه پارهیهك بۆ ماوهی (3) سێ مانگ له سندوقێكی تایبهتی چاودێری خێزان دابنێ لهلای دادگا لهكاتی بهرزكردنهوهی داوای تهڵاق . 3. ئهگهر مێرد ژنهكهی تهڵاق دا و لهلای دادگا ساغ بووهوه كه پیاوهكه خهتاباره له تهڵاق دانی و ژنهكهی لهو بارهیهوه تووشی زیان بووبوو، ئهوا دادگا حوكم دهدات لهسهر ئهو داوایهی ژنهكه پێشكهشی دهكات، بهوهی كه پیاوهكهی تهڵاقی داوه قهرهبووێكی وای بكاتهوه كه گونجاو بێت لهگهڵ باری دارایی و پلهی خهتاو توندوتیژیهكهیداو تێكرا تهخمین دهكرێ به مهرجێك كهمتر نهبێ له نهفهقهی سێ ساڵ و زیاتریش نهبێ له پێنج ساڵ جگه لهو مافانهی دیكهی كه سهلمێنراون. دووهم: بڕگهیهك به زنجیرهی(4) دهخرێته سهر ماددهكه بهم جۆرهی خوارهوه: 4. حكومهتی ههرێم چاودێری ژنی تهڵاقدراوكه هیچ دهستكهوتێكی نهبێ دهخاته ئهستۆی خۆی و پارهیهكی مانگانهی لهلایهن چاودێری كۆمهڵایهتی بۆ تهرخان دهكرێ، تاكو دهرفهتێكی كاركردنی بۆ دهرهخسێ، یاخود شوو دهكاتهوه.