المادة السابعة والثلاثون : حصانة الشهود والخبراء 1- لايجوز توقيع أي جزاء او تدبير ينطوي على اكراه الشاهد او الخبير الذي لم يمتثل للتكليف بالحضور ، ولو تضمنت ورقة التكليف بالحضور بيان جزاء التخلف . 2- اذا حضر الشاهد او الخبير طواعية الى اقليم الدولة الطالبة ، فيتم تكليفه بالحضور وفق احكام التشريع الداخلي لهذه الدولة . 3- لا يجوز ان يحاكم او يحبس او يخضع لاي قيد على حريته في اقليم الدولة الطالبة أي شاهد او خبير – ايا كانت جنسيته – يحضر امام الجهات القضائية لتلك الدولة بناء على تكليف بالحضور عن افعال او احكام اخرى غير مشار اليها في ورقة التكليف بالحضور ، وسابقة على مغادرته اراضي الدولة المطلوب منها . 4- تنقضي الحصانة المنصوص عليها في هذه المادة اذا بقى الشاهد او الخبير المطلوب في اقليم الدولة الطالبة ثلاثين يوما متعاقبة او المدة التي يتفق عليها الطرفين ، بالرغم من قدرته على مغادرته بعد ان اصبح وجوده غير مطلوب من الجهات القضائية ، او اذا عاد الى اقليم الدولة الطالبة بعد مغادرته .

مادده‌ی حه‌وته‌م: 1-دادگاكان له‌ كاتی پشوو یاندا كێشه‌كانی شارستانی و باری كه‌سایه‌تی (القچایا المدنیه‌ والاحوال الشخصیه‌) نابینن ئه‌گه‌ر به‌په‌له‌ نه‌بن و دادبینی (المرافعه‌) تیتیاندا له‌ رۆژی یه‌كه‌می مانگی ته‌موزه‌وه‌ هه‌تا رۆژی یه‌كه‌می مانگی ئه‌یلوولی هه‌ر ساڵێك راده‌گیرێ و كێشه‌ به‌ په‌ه‌له‌كان بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ به‌ به‌یاننامه‌یه‌ك كه‌ وه‌زیری دادوه‌ری ده‌ری ده‌كا دیاری ده‌كرێن. 2-وه‌زیری داد بۆی هه‌یه‌ ئه‌و پشووه‌ بۆ ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌ (30) رۆژ زیاتر نه‌بێ له‌ كاتی پێویستیه‌كی زۆردا كه‌م بكاته‌وه‌.

مادده‌ی چل و شه‌شه‌م: ته‌نیا زانكۆ و ده‌سته‌ تایبه‌تمه‌ندن به‌ یه‌كلا كردنه‌وه‌ی سكالاكانی كه‌ په‌یوه‌ندیدارن به‌ قه‌بوڵ و گواستنه‌وه‌ و ئه‌زموونه‌كان و سزا به‌رزه‌فتیه‌كان كه‌ به‌سه‌ر قوتابی داده‌سه‌پێ و فه‌سڵ كردنیان به‌ هۆی ده‌رنه‌چوونیان له‌گه‌ڵ هه‌ڵسه‌نگاندنی بڕوانامه‌كان و پله‌ زانستیه‌ عیراقی و بیانیه‌كان كه‌ له‌ دوای قۆناغی خوێندنی دواناوه‌ندیی دێن له‌گه‌ڵ داواكاریی به‌خشینی نازناو و بڕوانامه‌ی زانستی و فه‌خریی.

مادده‌ی هه‌شته‌م: دادگای شارستانییه‌كان (المدنیه‌) پێك دێن له‌: 1-دادگای پێداچوونه‌وه‌ (التمییز). 2-دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ (الاستیئناف). 4-دادگای سه‌ره‌تایی (البدائی). 5-دادگای تاون (الجنایات). 6- دادگای كه‌تن (الجنح). 7- دادگای هه‌رزه‌كاران (الاحداس). 8- دادگای كار (العمل). 9-دادگای لێكۆلینه‌وه‌ (التحقیق).

مادده‌ی هه‌شته‌م: لیژنه‌ ده‌بێ له‌ ماوه‌ی هه‌فته‌یه‌كدا له‌ رۆژی كۆبوونهكه‌وه‌ بڕیاره‌كانی بنێرێ بۆ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ئه‌گه‌ر ئه‌نجومه‌ن له‌ ماوه‌ی پازده‌ رۆژدا ناره‌زایی ده‌ر نه‌برن له‌ رۆژی سپاردنیانه‌وه‌ به‌ ئه‌نجومه‌ن به‌ سه‌لمێنراو داده‌نرێن.

مادده‌ی نۆیه‌م: لیژنه‌ بووجه‌یه‌كی تایبه‌تی بۆ خۆی داده‌نێ كه‌ داهات و مه‌سره‌فی بۆ ماوه‌ی سالێكی ته‌واو كه‌ له‌ 1/كانوونی دووه‌مه‌وه‌ ده‌ست پێده‌كا و له‌ 31/ كانوونی یه‌كه‌مدا كۆتایی دێ دیاری ده‌كا و له‌ دوا سه‌لماندنییه‌وه‌ له‌ لایه‌ن وه‌زیری داراییه‌وه‌ كاری پێده‌كرێ.

مادده‌ی سیازده‌یه‌م: پاره‌ی كاشی لیژنه‌ ده‌خرێته‌ یه‌كێك له‌ بانقه‌كانی هه‌رێمه‌وه‌ پاره‌ لێراكێشانی به‌ ئیمزای سه‌رۆكی لێژنه‌ و فه‌رمانبه‌ری به‌رپرسیار له‌ حیسابی ده‌بێ و لیژنه‌ بۆی هه‌یه‌ هه‌ندێ پاره‌كه‌ له‌ ده‌ هه‌زار دینار زیاتر نه‌بێ له‌ سندوقه‌كه‌یدا بۆ مه‌سره‌فی ده‌م و ده‌ست هه‌ڵبگرێ.

مادده‌ی شازده‌یه‌م: داهاته‌كانی لیژنه‌ ئه‌متنه‌ ده‌بن: 1-ئه‌و قه‌رزانه‌ی له‌ لایه‌ن وه‌زاره‌تی دارایی یه‌وه‌ ده‌یدرێتێ. 2-داهاتی راسته‌خۆ یانسیبه‌كه‌. 3-سوودی سپێردراو (ودائع) و پاره‌ كاشه‌كانی خۆی. 4-ئه‌و پاره‌یه‌ی به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌ له‌ قازانجی ئه‌و كه‌سه‌ ده‌رده‌كرێ كه‌ بلیته‌كه‌ی بۆ ده‌رچووه‌. 5-هه‌ر داهاتیكی تر كه‌ لیژنه‌ دوای بڕیار له‌ سه‌ردانی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران قبوولی ده‌كا.

مادده‌ی دووه‌م: پێشمه‌رگه‌(زێڕه‌ڤانی هه‌رێم)ی كه‌ تووشی كه‌مئه‌ندامیه‌كی هه‌میشه‌یی بووه‌ له‌م دووباره‌دا خانه‌نشین ده‌كرێ:- یه‌كه‌م: ئه‌گه‌ر پله‌ی په‌ككه‌وتنه‌كه‌ی كه‌یشته‌(50%)و به‌ره‌وسه‌ر، به‌پێی راپۆرتێكی پزیشكی كه‌ له‌ لیژنه‌ی پزیشكی تایبه‌ت ده‌رچووبێت. دووه‌م: ئه‌گه‌ر یه‌كێك له‌ ئه‌ندامه‌ دیاره‌كانی (له‌لایه‌نی ئۆرگانی و فرمانی)له‌ ده‌ستدابێ جا پله‌ی په‌ككه‌وتنه‌كه‌ی هه‌رچه‌نده‌ بێت.

مادده‌ی چل و حه‌وته‌م: زانكۆكان و ده‌سته‌كان بۆیان هه‌یه‌ بۆ ئه‌نجامدانی ئه‌زموونه‌ زانستی و پیاده‌ كردنه‌كانیان و مه‌شقی قوتابیان، په‌نا ببنه‌ به‌رهه‌موو لایه‌نێكی پسپۆڕ له‌ فه‌رمانگه‌كانی فه‌رمی هه‌رێم و كه‌رتی تایبه‌ت و ده‌بێ ئه‌و فه‌رمانگایانه‌ش ئاسانكاری و یارمه‌تی پێویست بۆ به‌دیهێنانی ئه‌م كاره‌ پێشكه‌ش بكه‌ن.

دووه‌م: مافی به‌كارهێنانی ئه‌و زه‌ویانه‌ی كه‌ بڕیاری به‌ موڵك كردنی ناوبراو له‌ بڕگه‌ی یه‌كه‌می سه‌ره‌وه‌ ده‌یان گرێته‌وه‌، دووباره‌ به‌ ناوی خاوه‌نه‌كانی پێش ده‌رچوونی بڕیاری ناوبراو تۆمار ده‌كرێنه‌و، به‌بێ ئه‌وه‌ی ره‌سمی تۆمار كردنه‌وه‌ی مافی به‌كار هێنانیان (تصرف) به‌ ناو ده‌ربچێته‌وه‌ لێ وه‌ربگیرێت.

مادده‌ی سێیه‌م: یه‌كه‌م: به‌رێوه‌بردنی ئه‌و دامه‌زراوانه‌ی ته‌ندروستیی ده‌روونی كه‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ به‌سه‌ریان پیاده‌ ده‌كرێت به‌پێی مۆڵه‌تێك ده‌بێت كه‌ له‌ وه‌زاره‌تی ته‌ندروستیه‌وه‌ ده‌رده‌كرێت به‌ مه‌رجێك له‌ تۆماره‌كانی ئه‌نجومه‌نی ته‌ندروستیی ده‌روونی تۆمار بكرێت به‌پێی ئه‌و مه‌رج و رێكارانه‌ی ئه‌نجومه‌ن دیاریان ده‌كات. دووه‌م: مه‌رج و رێكاره‌كانی به‌خشین و نوێكردنه‌وه‌و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی مۆڵه‌ت به‌ رێنماریی دیاری ده‌كرێن كه‌ وه‌زاره‌ت ده‌ری ده‌كات.

مادده‌ی ده‌یه‌م: یه‌كه‌م: ده‌سته‌كانی دادگای پێداچوونه‌وه‌ به‌م جۆره‌ ده‌بن: أ-ده‌سته‌ی گشتی: به‌ سه‌رۆكایه‌تی سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ یان پێشترین جێگرانی ئه‌گه‌ر ئاماده‌ نه‌بوو یا ئه‌گه‌ر هۆیه‌كی یاسای رێگه‌ی یه‌شداریكردنی لێ گرت و به‌ ئه‌ندامیه‌تی جێگره‌كانی تری و هه‌موو دداوه‌ره‌ كارگه‌ره‌كانی دادگا كۆده‌بێته‌وه‌ و به‌ تایبه‌تی ئه‌م بابه‌تانی ده‌بینێ: 1-ئه‌وه‌ی له‌ یه‌كێك له‌ ده‌سته‌كانه‌وه‌ بۆی ده‌نێردرێ سه‌باره‌ت به‌ ده‌ستبه‌ردانی له‌ بنه‌مایه‌ك كه‌ حوكمێكی پێشوو بڕیاری له‌سه‌ر دابێ. 2-ئه‌و داوایانه‌ی (الدعاوی)كه‌ حوكمی مردنیان تێدا ده‌رچووه‌. 3-ساغكردنه‌وه‌ی ئه‌و دژكارییه‌ی له‌ حوكم و بڕیاره‌كانی دادگای پێداچوونه‌وه‌ خۆیدا روو ده‌دا. ب-ده‌سته‌ی فراوان: به‌ سه‌رۆكایه‌تی سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ یا پێشترین جێگرانی ئه‌گه‌ر ئاماده‌ نه‌بوو یا ئه‌گه‌ر هۆیه‌كی یاسایی رێگه‌ی به‌شداریكردنی لێ گرت و به‌ ئه‌ندامیه‌تی به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ شه‌شه‌ له‌ دادوه‌ره‌كانی كۆ ده‌بێته‌وه‌ و به‌ تایبه‌تی ئه‌م بابه‌تانه‌ ده‌بینێ: 1-ئه‌و دژكارییه‌ی له‌ جێ به‌جێ كردنی دوو حوكمی پێچه‌وانه‌ی یه‌كتر و له‌ یه‌ باسدا ده‌رچوو بن و به‌ پله‌ی كۆتایی (الدرجه‌ القگعیه‌) گه‌یشتبن رووده‌دا ئه‌گه‌ر له‌ نێوان دژكاران خۆیان دا بوو یه‌كێكیان له‌ یه‌كێ له‌ دوو حوكمه‌كه‌دا لایه‌ن بوو كه‌ ده‌بێ ده‌سته‌یه‌كی له‌ دوو حوكمه‌كه‌ زاڵ بكا و بڕیاری جێ به‌جێ كردنی بدا. سه‌رۆكی دداگای پێداچوونه‌وه‌ش بۆی هه‌یه‌ تاكاتی ده‌رچوونی بڕیاری پێداچوونه‌وه‌ جێ به‌جێ كردنی هه‌ر دوو حوكمه‌كه‌ رابگرێ. 2-ئه‌و دژكارییه‌ی سه‌باره‌ت به‌ تایبه‌تكاری (اختصاص) ی بینینی داوایه‌ك (الدعوی) له‌ نیوان دوو دادگادا روو ده‌دا. 3-ئه‌و حوكم و بڕیارانه‌ی سه‌رۆك بۆیانی ره‌وانه‌ ده‌كا و به‌ پێی ئه‌و یاسایه‌ی حوكم و بڕیاره‌كانی پێ ده‌رچوون له‌ چوار چێوه‌ی تایبه‌تكاری دادگاران. ج-ده‌سته‌ی شارستانی (الهیئه‌ المدنیه‌): تایبه‌ته‌ به‌ بینینی ئه‌و حوكم و بڕیارانه‌ی سه‌باره‌ت به‌ دااوی شارستانی و بابه‌تی جۆراو جۆره‌كانی تره‌وه‌ به‌ پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ له‌ دادگا و لیژنه‌كانه‌وه‌ ده‌رده‌چن. د-ده‌سته‌ی باری كه‌سایه‌تی (الاحوال الشخصیه‌): تایبه‌ته‌ به‌ بینینی ئه‌و حوكم و بڕیارانه‌ی به‌ پێی یاسا له‌ دادگاكانی باری كه‌سایه‌تی و بابه‌تی كه‌سایه‌تی (المواد الشخصیه‌) یه‌وه‌ ده‌رده‌چن. ه-ده‌سته‌ی سزایی (الهیئه‌ الجزائیه‌): تایبه‌ته‌ به‌ بینینی ئه‌و حوكم و بڕیاریانه‌ی به‌ پێی یاسا سه‌باره‌ت به‌ داوا سزاییه‌كان ده‌رده‌چن. و-ده‌سته‌ی كشتوكاڵ: تایبه‌ته‌ به‌ بینینی ئه‌و حوكم و بڕیاارنه‌ی له‌ لچژنه‌كانی زه‌وی و ده‌ست به‌سر داگرتنه‌وه‌ ده‌رده‌چن. دووه‌م: ده‌سته‌ی شارستانی و ده‌سته‌ی باری كه‌سایه‌تی و ده‌سته‌ی سزای و ده‌سته‌ی كشتوكاڵ به‌ سه‌رۆكایه‌تی جێگری سه‌رۆك یا ئه‌وه‌ی ده‌سته‌ی سه‌رۆكایه‌تی دیاری ده‌كا و به‌ ئه‌ندامیه‌تی به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ دوو له‌ دادوه‌رانی دادگا كۆده‌بێته‌وه‌. سێ یه‌م: ده‌سته‌ی شارستانی كاتێ ئه‌و حوكمانه‌ ده‌بینێ كه‌ له‌ لایه‌ن دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ (الاستئناف) ده‌ركراون، به‌ سه‌رۆكایه‌تی جێگری سه‌رۆك و ئه‌ندامیه‌تی به‌لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ چوار له‌ دادوه‌رانی دادگا كۆده‌بێته‌وه‌. هه‌روه‌هاش سه‌باره‌ت به‌ ده‌سته‌ی سزایی كاتێ كه‌ به‌ سیفه‌تی ئه‌سڵی حوكم و بڕیاره‌كانی دداگاكانی تاوان (محاكم الجنایات) ده‌بینێ. چواره‌م: أ-ده‌شێ به‌ بڕیاری ده‌سته‌ی سه‌رۆكایه‌تی ده‌سته‌ی تر پێك بهێنرێت. ب-ده‌سته‌ی سه‌رۆكایه‌تی له‌ سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ و جێگره‌كانی پێك دێ و له‌ حاڵه‌تی ئاماده‌ نه‌بوونی هه‌ر یه‌كێكیاندا پێشترین دداوه‌ری دادگا جێگه‌ی ده‌گرێته‌وه‌.

مادده‌ی په‌نجاو دووه‌م: كار به‌ حوكمی مادده‌كانی (43،42،41،40)ی ئه‌م یاسایه‌ ده‌كرێ تاكو یاسایه‌كی تایبه‌ت به‌ زانكۆ نا حكومیه‌كان ده‌رده‌چێ و پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران پرۆژه‌یه‌ك له‌ ماوه‌ی سێ مانگدا پێشكه‌ش بكات.

مادده‌ی په‌نجاو سێیه‌م: كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێ گه‌ر له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ناكۆك بێ.

مادده‌ی حه‌ڤده‌: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ (وه‌قایعی كوردستان)دا، ده‌خرێته‌ به‌ركار.

مادده‌ی شازده‌: پێویسته‌ وه‌زیره‌ پێوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بخه‌نه‌ به‌ركار.

مادده‌ی سیازده‌یه‌م: یه‌كه‌م:دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ ده‌سته‌یه‌كی دادوه‌ری باڵایه‌ بۆ دادگاكانی یه‌ك پارێزگا یا زیاتر و له‌ سه‌رۆك و ژماره‌یه‌كی پێویست له‌ جێگری سه‌رۆك و دادوه‌ر پێك دێ و ئه‌و تایبه‌تكاریانه‌ی به‌جێ دێنێ و كه‌ به‌ پێی یاسا بۆی دیاری ده‌كرێن. دووه‌م: پێك هێنانه‌ی دادگاكانی تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ به‌م جۆر ده‌بێ. 1-دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ی ناوچه‌ی هه‌ولێر كه‌ دادگاكانی هه‌ردوو پارێزگای هه‌ولێر و دهۆك ده‌گرێته‌وه‌ و مه‌ڵبه‌نده‌كه‌ی له‌ شاری هه‌ولێر ده‌بێ. 2-دادگای تێهه‌ڵچوونوه‌ی ناوچه‌ی كه‌ركوك كه‌ دادگاكانی هه‌ردوو پارێزگای كه‌ركوك و سلێمانی ده‌گرێته‌وه‌ و مه‌ڵبه‌نده‌كه‌ی له‌ شاری كه‌ركوك ده‌بێ. سێیه‌م: ده‌شێ له‌سه‌ر پێشنیازی وه‌زیر و بڕار له‌سه‌ر دانی ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری (مجلس القچاء) په‌یوه‌ندی دادگابه‌ك یا زیاتر له‌ دادگایه‌كی تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ دابڕ بكرێ و به‌ یه‌كێكی تریانه‌وه‌ ببه‌سترێته‌وه‌.

مادده‌ی شانزده‌یه‌م: ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران له‌سه‌ریه‌تی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكات.

مادده‌ی چوارده‌یه‌م: وه‌زیری دارایی له‌سه‌ریه‌تی رێنمایی پێویست ده‌ربهێنێ بۆ ئاسانكردنی جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ و دیاری كردنی ده‌رماڵه‌ی شه‌وانه‌ی براوه‌ بۆ ئه‌وانه‌ی ده‌یاگرێته‌وه‌ له‌و شوێنانه‌ی كه‌ ئوتێلیان لێ نییه‌ بۆ حه‌وانه‌وه‌یان.