المواد القانونية

مادده‌ی حه‌وته‌م

مادده‌ی حه‌وته‌م: ده‌سته‌ی گشتی ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ: 1-سه‌رۆك و ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی ته‌نفیزی هه‌ڵده‌بژێرێت – ته‌نیا نوێنه‌رانی وه‌زاره‌ته‌كان و لاوانی كوردستان و ئه‌و شاره‌زایانه‌شی لێ ده‌رچێ كه‌ به‌ دامه‌زراندن داده‌مه‌زرێن. 2- گفتوگۆ له‌سه‌ر مه‌حزه‌ری كۆبوونه‌وه‌كانی پێشتر ده‌كات. 3- راپۆرتی چالاكی و پلانه‌ جۆربه‌جۆره‌كانی ساڵی تازه‌ی ئه‌نجومه‌ن ته‌سدیق ده‌كات. 4- گفتوگۆ له‌سه‌ر ئه‌و پێشنیازانه‌ ده‌كات كه‌ یه‌كێتی و یانه‌ وه‌رزشییه‌كان پێشكه‌شی ده‌كه‌ن، ئه‌وجا به‌ر له‌ كۆبوونه‌وه‌، له‌ كه‌می به‌ مانگێك به‌ نووسین پێشكه‌شی ده‌كات به‌ مه‌كته‌بی یه‌كێتی و یانه‌كانی ئه‌نجومه‌ن. 5- راپۆرتی حساباتی كۆتایی ساڵی دارایی رابوردووی ئه‌مینداری دارایی ئه‌نجومه‌ن ته‌سدیق ده‌كات. 6- بوجه‌ی ساڵانه‌ی ئه‌نجومه‌ن ئاماده‌ ده‌كات و پێشكه‌شی ده‌كات به‌ لایه‌نه‌ پێوه‌ندیداره‌كان. 7- دروشمی ئه‌نجومه‌ن دیار ده‌كات.

المادة الثانية عشرة

المادة الثانية عشرة – اذا حضر المحكوم عليه غيابيا او قبض عليه خلال الستة اشهر من تاريخ اعلان الحكم فللهيئة المختصة ان تقرر توقيفه او اطلاق سراحه بكفالة ان كانت الجريمة مما يجوز اطلاق السراح فيها بالكفالة حتى تتم محاكمته حسب الاصول المنصوص عليها في هذا القانون . وللمحكمة عند اعادة المحاكمة ان تؤيد قرار التجريم السابق او تبدله او تلغيه وتبرئ المتهم ولها ايضا ان تؤيد العقوبة او تخفضها او تلغيها . واذا كانت المحكمة التي اصدرت الحكم الغيابي موجودة ولسكن غير منعقدة فتجتمع بذات هيئتها السابقة لاعادة المحاكمة ويعين اخرون بدلا عنهم ان تعذر ذلك .

مادده‌ی بیست و یه‌ك:

مادده‌ی بیست و یه‌ك: 1-كۆنگره‌ باڵاترین ده‌سه‌ڵاته‌ له‌ یه‌كێتی جوتیاراندا و له‌ (سه‌رۆك و ئه‌ندامانی ئه‌سڵی و یه‌ده‌گی مه‌كته‌بی ته‌نفیزی و ئه‌ندامه‌ هه‌ڵبژێردراوه‌كانی ده‌سته‌كانی لقی پارێزگاكان و لیژنه‌گه‌لی هه‌ڵبژێردراوی قه‌زاو ناحیه‌) پێك دێت بۆ سازدانی كۆنگره$. 2-كۆنگره‌ سێ ساڵ جارێك به‌ بڕیاری مه‌كته‌بی ته‌نفیزی و بانگهێشتێ كه‌ سه‌رۆك ده‌ری دێنێ ساز ده‌درێت و (نیصاب) یش به‌ ئاماده‌بوونی دوو سێیه‌كی ئه‌ندامنی كۆنگره‌ دێته‌ جێ. 3-ئه‌گره‌ له‌ حاڵه‌تێكدا (نیصاب) نه‌هاته‌جێ، ئه‌وه‌ له‌و باره‌دا، دوای (15) رۆژ له‌ كۆبوونه‌وه‌ی یه‌كه‌م هه‌ڵبژاردن له‌ هه‌مان جێگه‌و هه‌مان كاتدا ئه‌نجام ده‌درێ و له‌م باره‌دا (نیصاب) به‌ ئاماده‌بوونی سێیه‌كی ئه‌ندامان دێته‌جێ، ده‌نا ئه‌گه‌ر نه‌هاته‌جێ ئه‌وا مه‌كته‌بی ته‌نفیزی بۆ خولێكی دیكه‌ش به‌رده‌وام ده‌بێت.

ماددەی یازدەهەم

ماددەی یازدەهەم: ئەم یاسایە لە رۆژی بڵاوكردنەوەی لە رۆژنامەی فەرمیی (وەقایعی كوردستان)دا جێبەجێ دەكرێت.

مادده‌ی هه‌شته‌م:

مادده‌ی هه‌شته‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتیی بودجه‌: به‌رپرسیارێتی پلاندانان ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆو بودجه‌ی هه‌رێم ئاماده‌ ده‌كات و، له‌ پێكهاته‌ و قۆناغه‌كانی بودجه‌ی گشتی و به‌شه‌كانی ده‌كۆڵێته‌وه‌، هه‌روه‌ها بڕیاری به‌رایی(الاولی)له‌سه‌ر هێزی كار(میلاك)ی فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێم ده‌دات و، پشتیوانه‌ی پاره‌ی پێویستیان بۆ زامن ده‌كات و، رای خۆی له‌سه‌ر یاسا جۆربه‌جۆره‌كانی دارایی ده‌رده‌بڕێت و توێژینه‌وه‌و، لێكۆڵینه‌وه‌ی شیكاری (التحلیلیه‌) له‌سه‌ر بارودۆخی دارایی و بودجه‌ی به‌رده‌ست(الجاریه‌) به‌پێی شێوازه‌كانی پلاندانان ئه‌نجام ده‌دات و، رێنمایی بۆ جێبه‌جێ كردنی بودجه‌ ده‌رده‌چوێنێ و، به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتیش سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیی به‌ده‌ست هێنا بێت و به‌ ئه‌زموون و پسپۆڕ بێت.

مادده‌ی سێیه‌م:

مادده‌ی سێیه‌م: یه‌كه‌م: وه‌زیر: سه‌رۆكی باڵای وه‌زاره‌ته‌كه‌یه‌و، به‌رپرسی ئاڕاسته‌كردنی ئیشه‌كانێتی و، سه‌رپه‌رشتی و موراقه‌به‌ی چالاكییه‌كانی ده‌كات و، بڕیار و رێنمایی و فه‌رمانه‌كان له‌ هه‌ر شتێكدا پێوه‌ندیی به‌كاره‌كان و پێكهاته‌كان و كاروباری دیكه‌ی ئیداری و دارایی و رێكخستنه‌وه‌ هه‌بێت له‌ چوارچێوه‌ی حوكمه‌كانی یاسا و پێڕۆ و رێنمایی به‌ركاردا، هه‌مووی له‌لایه‌ن وه‌زیره‌وه‌ ده‌رده‌چێت و، وه‌زیر به‌رپرسه‌ له‌به‌رده‌می ئه‌نجومه‌نی وه‌زیراندا چونكه‌ خۆیشی ئه‌ندامێكی هاوكاره‌ له‌ ئه‌نجومه‌نه‌كه‌دا، بۆیشی هه‌یه‌ هه‌ندێ له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی خۆی به‌ بریكاری وه‌زاره‌ته‌كه‌، یان به‌ به‌ڕێوه‌به‌ر گشتیه‌كانی، یان به‌و كه‌سه‌ی به‌ گونجاوی ده‌زانێت بسپێرێت و هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ بانكی ناوه‌ندی عیراقدا له‌ هه‌موو ئه‌و كارانه‌دا ده‌كات كه‌ په‌یوه‌ندییان به‌رێكخستن و نه‌خشه‌ بۆ سیاسه‌تی نه‌قدی و بانكداری(الصیرفه‌) ده‌كێشێ و سه‌رپه‌رشتی لقه‌كانی بانكی ناوه‌ندی عیراقی له‌ هه‌رێمدا ده‌كات. دووه‌م: نووسینگه‌ی وه‌زیر: فرمانبه‌رێك به‌ پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ر سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات به‌ ئه‌زموون و لێهاتوو بێت. ئه‌و ئیش و كارانه‌ ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ كه‌ وه‌زیر پێی ده‌سپێرێت و به‌رپرس ده‌بێت له‌ رێكخستن و پاراستنی تۆماره‌كان و نامه‌ و نامه‌كاریی تایبه‌ت به‌ وه‌زیر و ژماره‌یه‌كیش فه‌رمانبه‌ر یاریده‌ی ده‌ده‌ن. سێیه‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی چاودێری و پشكنینی دارایی: راسته‌وخۆ به‌ وه‌زیره‌وه‌ په‌یوه‌ست ده‌بێ و كاری چاودێری ناوخۆی وه‌زاره‌ته‌كه‌ و فه‌رمانگه‌كانی سه‌ر به‌و ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ. هه‌روه‌ها له‌ حاڵه‌تی گزی(اختلاس) یان ده‌سكاریكردنی پاره‌ی گشتیدا كاری لێوردبوونه‌وه‌ و پشكنینی هه‌موو فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێم به‌جێ ده‌هێنی چاودێری و چۆنێتیی ده‌سكاریكردنیان ده‌كات. فه‌رمانبه‌رێكیش سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات كه‌ پله‌كه‌ی له‌ پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ر كه‌متر نه‌بێت و، بڕوانامه‌ی زانكۆیی هه‌بێت و ئه‌زمووندار و پسپۆڕ بێت. چواره‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی په‌یوه‌ندییه‌كان و راگه‌یاندن: راسته‌وخۆ به‌ وه‌زیره‌وه‌ په‌یوه‌ست ده‌بێ و فه‌رمانبه‌رێك سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات كه‌ پله‌ی له‌ به‌ڕێوه‌به‌ر كه‌متر نه‌بێت و، بڕوانامه‌ی زانكۆیی هه‌بێت و ئه‌زمووندار و پسپۆڕ بێت.

ماددەی دەیەم

ماددەی دەیەم: پێویستە ئەنجومەنی وەزیران و لایەنانی پەیوەندیدار، حوكمەكانی ئەم یاسایە جێبەجێ بكەن.

مادده‌ی پێنجه‌م

مادده‌ی پێنجه‌م: یه‌كه‌م: ده‌سته‌ی ته‌نفیزی، هه‌ر دوو مانگ جارێك، كۆبوونه‌وه‌یه‌كی ئاسایی ساز ده‌دات و، سه‌رۆك یان دووسێیه‌كی ئه‌ندامانیش بۆیان هه‌یه‌ بۆ كۆبوونه‌وه‌یه‌كی لاوه‌كی بانگهێشتی بكه‌ن. دووه‌م: ده‌سته‌ی ته‌نفیزی ئه‌م ئه‌رك و فرمانانه‌ ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ: 1-به‌رنامه‌ی وه‌زرشیی وه‌رزی وه‌رزش داده‌نێ و ده‌یخاته‌ به‌رده‌ست ده‌سته‌ی گشتی بۆ موساده‌قه‌ له‌سه‌ر كردنی. 2- ئه‌رك و فرمان و بزاڤی لیژنه‌ وه‌رزشییه‌كانی پارێزگا دیار ده‌كات. 3- دابه‌شكردنی كۆمه‌كی دارایی به‌سه‌ر یانه‌و یه‌كێتییه‌ وه‌زرشییه‌كاندا رێك ده‌خات. 4- به‌پێی یاسا ئیجازه‌ به‌ یانه‌ وه‌رزشییه‌كان ده‌دات. 5- ئیداره‌ی ده‌زگاو یاریگه‌ وه‌رزشییه‌كان به‌ڕێوه‌ ده‌بات. 6- به‌پێی یاسا یه‌كگرتنی دوویانه‌ یان زیاتر ئیقرار ده‌كات. 7- ئه‌گه‌ر ده‌سته‌ی ئیداره‌ی یانه‌و یه‌كێتییه‌ وه‌رزشییه‌كان له‌ یاساو عورف و عاده‌تی وه‌رزشی لابده‌ن سزایان به‌سه‌ردا ده‌سه‌پێنێ، به‌ له‌كارخستن و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌شیانه‌وه‌. 8- سه‌ڵاحییه‌تی ده‌رهێنانی فه‌رمانگه‌لی ناردنی شاندی بۆ ناوه‌وه‌و ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمیش هه‌یه‌.

مادده‌ی هه‌شته‌م:

مادده‌ی هه‌شته‌م: 1. ده‌سته‌ی گشتی پێك هاتووه‌ له‌ هه‌موو ئه‌ندامه‌كانی سه‌ندیكا ئه‌وانه‌ی به‌ گوێره‌ی ئه‌م یاسایه‌ وه‌فایان به‌ پابه‌ندییه‌كانی خۆیانه‌وه‌ كردووه‌ به‌ بانگێشتی ئه‌نجومه‌ن سێ ساڵ جارێك كۆبوونه‌وه‌یه‌كی گشتی ئاسایی ساز ده‌كا له‌ هه‌فته‌ی یه‌كه‌می ئه‌و مانگه‌ی كه‌ سه‌ندیكای تێیدا دامه‌زراوه‌، بۆ هه‌ڵبژاردنی نه‌قیب و یانزده‌ ئه‌ندام كه‌ له‌ نێوانیاندا (سیانیان یه‌ده‌گن) بۆ پڕكردنه‌وه‌ی ئه‌ندامیه‌تی ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكاو لیژنه‌ی به‌رزه‌فتكاری (الانضباط) به‌ ئاماده‌بوونی سێ یه‌كی ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی گشتی راده‌ی یاسایی (النصاب) به‌ ته‌واو ده‌ژمێردرێ، وه‌ له‌ كاتی ته‌واو نه‌بوونی (النصاب)دا دوای پانزده‌ رۆژ له‌ مێژووی كۆبوونه‌وه‌ی یه‌كه‌م هه‌ڵبژاردن له‌ هه‌مان شوێن و كاتدا ئه‌نجام ده‌درێت، به‌پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌ ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكای پێشوو بۆ خولێكی تریش به‌ به‌رده‌وام ده‌ژمێردرێ له‌ كاره‌كانیدا. 2. ئه‌ندامه‌ هه‌ڵبژێردراوه‌كان به‌ نه‌قیبیشه‌وه‌ كۆده‌بنه‌وه‌ بۆ دابه‌شكردنی كاروباری ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا و لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی (ئینزیبات) له‌ نێوان خۆیاندا به‌ رێگه‌ی ده‌نگدانی نهێنی یه‌وه‌. 3. برَیاری ده‌سته‌ی گشتی به‌ زۆربه‌ی ده‌نگی ئاماده‌بووانی ده‌رده‌چێ. 4. پێویسته‌ ده‌ه‌سته‌ی گشتی ساڵانه‌ كۆبونه‌وه‌ی ئاسایی خۆی سازبدات بۆ ئه‌نجامدانی:- 5. په‌سه‌ند كردنی بودجه‌. 6. وتووێژكردن له‌سه‌ر راپۆرتی ساڵانه‌ و كارو باری سه‌ندیكا و حیساباته‌كه‌ی 7. ته‌ماشاكردنی پێشنیازه‌كانی ئه‌نجومه‌ن له‌ باره‌ی هه‌مواركردنی یاساكه‌ی یاخود پێره‌وی ناوخۆیه‌كه‌ی. 8. بڕیاردان له‌سه‌ر پاكتاوكردنی موڵك و ماڵی سه‌ندیكا و داراییه‌كه‌ی له‌ كاتی هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌یدا. 9. ده‌كرێ ده‌سته‌ی گشتی بانگهێشت بكرێت بۆ كۆبوونه‌وه‌ی نائاسایی له‌سه‌ر داخوازی نه‌قیب و به‌ بڕیاری ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا یان له‌سه‌ر داوایه‌كی نوسراوی سێ یه‌كێكی ئه‌ندامانی سه‌ندیكا، به‌ مه‌رجێك هۆیه‌ پێویستییه‌كانی ئه‌و داواكارییه‌ له‌ بانگێشته‌كه‌دا به‌ دیار بخرێن.

مادده‌ی بیست و هه‌شته‌م:

مادده‌ی بیست و هه‌شته‌م: چوونه‌ پاڵ سه‌ندیكا به‌ داواكارییه‌كی نووسراو ده‌بێت و پێشكه‌ش به‌ ئه‌نجومه‌ن ده‌كرێت و به‌ڵگه‌نامه‌ی پێویستی پێوه‌ ده‌لكێنرێ و ئه‌نجومه‌نیش ده‌بێ بڕیارێكی یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ له‌ باره‌ی داواكارییه‌كه‌ی له‌ ماوه‌ی یه‌ك مانگ له‌ مێژووی تۆمار كردنی ئه‌و داوایه‌ی بدات و له‌ باره‌ی ره‌فز كردنیشی پێویسته‌ هۆیه‌كانی به‌دیار بخات و خاوه‌ن داواكه‌ مافی (ته‌مییز) كردنی هه‌یه‌ له‌ لای دادگای پێداچوونه‌وه‌ (التمییز) له‌ ماوه‌ی (30) سی رۆژدا له‌ مێژووی ئاگادار كردنیه‌وه‌، ئه‌گه‌ر هاتوو ئه‌و ماوه‌یه‌ كۆتایی هات و داواكارییه‌كه‌ یه‌ك لا نه‌كرایه‌وه‌، ئه‌وا ئه‌و كه‌سه‌ به‌ وه‌رگیراو داده‌نرێ.

مادده‌ی شه‌شه‌م:

مادده‌ی شه‌شه‌م: یه‌كه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران پاش دیاریكردن و خه‌ملاندنی مافه‌ داراییه‌كانی هه‌رێم به‌گوێره‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ داوا له‌ حكومه‌تی ئیتیحادی بكات به‌ دانه‌وه‌ی شایسته‌ داراییه‌ خه‌ملێندراوه‌كان به‌پێی یاسا له‌ ماوه‌ی (90) نه‌وه‌ت رۆژ له‌ رێكه‌وتی پێڕاگه‌یاندنی به‌ داواكارییه‌كه‌ و هه‌ڵسانی به‌ دانانی یاسای دابه‌شكردنی داهاته‌كانی نه‌وت و گاز پاڵپشت به‌ به‌ندی یه‌كه‌م له‌ مادده‌ی (112)ی ده‌ستور. دووه‌م: له‌ حاڵه‌تی ئاگادارنه‌كردنه‌وه‌ی حكومه‌تی هه‌رێم له‌ لایه‌ن حكومه‌تی ئیتیحادیه‌وه‌ به‌ ئاماده‌بوونی بۆ دانوستان ده‌رباره‌ی شایسته‌كانی هه‌رێم، له‌ ماوه‌ی (30) سی رۆژ له‌ رێكه‌وتی وه‌رگرتنی داواكارییه‌كه‌ی هه‌رێم یان به‌سه‌رچوونی (90) نه‌وه‌ت رۆژ به‌سه‌ر رێكه‌وتی ده‌ستپێكردنی دانوستان به‌بێ گه‌یشتن به‌ پێكهاتنێك له‌ نێوان هه‌ردوو لایه‌ن یان ڕه‌تكردنه‌وه‌ی داواكارییه‌كانی هه‌رێم به‌ شێوه‌یه‌كی نائاشكرا یان ئاشكرا یان بێ ده‌نگبوون له‌ ئاستیه‌وه‌، ئه‌وا پێویسته‌ له‌سه‌ر حكومه‌تی هه‌رێم ئه‌و رێكارانه‌ی به‌ گونجاویان ده‌بینێت به‌پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بۆ وه‌رگرتنی مافه‌ داراییه‌كانی خۆی بگرێته‌به‌ر له‌ نێوانیشیاندا به‌رهه‌مهێنان و هه‌نارده‌كردن و فرۆشتنی نه‌وتی خاوو گاز بۆ پڕكردنه‌وه‌ی سه‌رجه‌م ئه‌و به‌ركه‌وتانه‌ (مستحقات) كه‌وا حكومه‌تی ئیتیحادی خۆی ده‌گرێت له‌ دانه‌وه‌یان، چ به‌ر له‌ به‌ركاربوونی ئه‌م یاسایه‌وه‌ بێت یان له‌ دوای و ئاگاداركردنه‌وه‌ی په‌رله‌مان لێیه‌وه‌.

مادده‌ی ده‌یه‌م

مادده‌ی ده‌یه‌م: یه‌كه‌م: وه‌زیری تایبه‌تمه‌ند ده‌سه‌ڵاتی خه‌رج كردنی هه‌یه‌ به‌ بڕێ كه‌ له‌ (350) سێ سه‌د و په‌نجا ملیۆن دینار بۆ هه‌ر حاڵه‌تێك تێپه‌ڕ نه‌كات، بۆشی هه‌یه‌ كه‌ ده‌سه‌ڵات به‌ سه‌رۆك فه‌رمانگه‌كانی سه‌ر به‌ وه‌زاره‌ته‌كه‌ی بدات، كه‌ بڕی تا (250) دوو سه‌د و په‌نجا ملیۆن دینار خه‌رج بكه‌ن. دووه‌م: ئه‌و سه‌رۆك ده‌ستانه‌ی سه‌ر به‌ وه‌زاره‌تێك نین، ده‌سه‌ڵاتی خه‌رج كردنی تا (300) سێ سه‌د ملیۆن دینار زیاتریان نییه‌ بۆ هه‌ر حاڵه‌تێك هه‌یه‌. سێیه‌م: له‌ یه‌كه‌م و دووه‌مدا، ئه‌مانه‌ی دادێن ره‌چاو ده‌كرێن: 1- خه‌رج كردن به‌ گوێره‌ی پشته‌وانه‌ی په‌سند كراو له‌ بودجه‌ی گشتی ساڵانه‌ ده‌بێت و بۆ ئه‌و مه‌به‌ستانه‌ی بۆیان دیاری كراوه‌. 2- پابه‌ند بوون به‌و پشته‌وانه‌ی له‌ بودجه‌ی گشتیدا ته‌رخان كراوه‌، ناشكرێ خۆ وا پابه‌ند به‌ خه‌رج كردن بكرێت، به‌ زیاتر له‌وه‌ی له‌ بودجه‌دا ته‌رخان كراوه‌. چواره‌م: وه‌زیری كشتوكاڵ و سه‌رچاوه‌كانی ئاو ده‌سه‌ڵاتی خه‌رج كردنی ئه‌و بڕه‌ پاره‌یه‌ی هه‌یه‌ كه‌ بۆ باربووی(اعانات) كشتوكاڵی ته‌رخان كراوه‌ تا له‌ كاتی گونجاوداو به‌هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ وه‌زیری دارایی وئابووری وه‌ هانای پێداویستییه‌كانه‌وه‌ بچێت.

مادده‌ی سێ یه‌م

مادده‌ی سێ یه‌م: كۆمه‌ڵه‌ پابه‌ندی ئه‌و بیر و باوه‌ره‌ بنچینه‌یی یانه‌ی ده‌بێ كه‌ له‌ لایه‌ن كۆمه‌ڵانی خاچی سوور و هه‌یڤی سووری نێوده‌وڵه‌تی یه‌وه‌ په‌یره‌و ده‌كرێن كه‌ ئه‌مانه‌ن: 1-مرۆڤایه‌تی:كۆمه‌ڵه‌ هه‌وڵده‌دا یارمه‌تی مرۆچایه‌تی به‌بێ جیاوازی پێشكه‌ش به‌ وانه‌ بكا كه‌ پێویستیان پێ یه‌تی و كۆشش ده‌كا بۆ به‌رگرتن له‌ ئه‌شكه‌نجه‌ی مرۆڤ و سووكردنی باری هه‌ر كۆی هه‌بێ و هه‌روه‌ها پاراستنی ژیان و ته‌ندروستی زامنكردنی رێز گرتن له‌ كه‌سایه‌تی مرۆڤ و چه‌سپاندنی له‌ یه‌كتر گه‌یشتن و دۆستایه‌تی و هاوكاری و ئاشتی هه‌میشه‌یی له‌ نێوان گه‌لاندا. 2-جیاوازی نه‌كردن: كۆمه‌ڵه‌ جیاوازی نه‌كردن له‌ نێوانی كه‌ساندا له‌سه‌ر بنچینه‌یی ره‌گه‌ز یا توخم یا دین یا بارودۆخی كۆمه‌ڵاتی یا سیاسی یان ناكاو ته‌نیا ته‌قه‌للا ده‌دا یارمه‌تی پێشكه‌ش به‌ كه‌سان به‌ پێی ئه‌شكه‌نجه‌یان بكا له‌گه‌ڵ پێشخستنی ئه‌و حاله‌تانه‌دا زیاتر پێویستیان هه‌یه‌. 3-بێ لایه‌نی: كۆمه‌ڵه‌ له‌ كاتی كرداری جه‌نگی دا بێ لایه‌ن راده‌وه‌ستێ و وه‌رگرتنی باوه‌ری هه‌مووان ده‌پارێزێ و له‌ هیچ كاتێك دا به‌شداری له‌و ناكۆكیانه‌دا ناكا كه‌ شێوه‌ی سیاسی یا ره‌گه‌زی یا دینی یا مه‌زهه‌بییان هه‌یه‌. 4-سه‌ربه‌خۆیی: كۆمه‌ڵه‌ سه‌ربه‌خۆیه‌ و ئه‌م شێوازه‌ی ده‌پارێزێ كه‌ هه‌میشه‌ ماوه‌ی ده‌دا به‌ پێی بیر و باوه‌ره‌كانی كار بكا به‌و مانایه‌ی كه‌ ده‌بێته‌ یاریده‌ده‌ری ده‌سه‌ڵاته‌ گشتییه‌كان له‌ چالاكی مرۆیی یه‌كان داو له‌ ژێر ركێفی یاساكاننی هه‌رێمدا ده‌بێ. 5-خۆبه‌خشی: (تگوع): كۆمه‌ڵه‌ بزوتنه‌وه‌یه‌كی فریا گوزاری خۆبه‌خشی یه‌و كار له‌ پێناوی به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌تی دا ناكات. 6-جیهانگیری: كۆمه‌ڵه‌ پابه‌ندی بزوتنه‌وه‌ی نێوده‌وڵه‌تی خاچی سوور و هه‌یڤی سووره‌ وه‌ك بزووتنه‌وه‌یه‌كی جیهانگیری ده‌بێ تا مافی هاوتای هه‌بێ و ئه‌ركی هاریكاری له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵه‌كانی تردر له‌ ئه‌ستۆی بێ.

مادده‌ی یه‌كه‌م

مادده‌ی یه‌كه‌م: زیاده‌ باجێكه‌ له‌سه‌ر زیاتر له‌ (15000) پازده‌ هه‌زار دینار له‌ كۆی داهاتی (عه‌قاره‌كان)ی ئه‌وه‌ی له‌سه‌ریه‌تی (المكلف) وه‌رده‌گرێ و ده‌سه‌پێندرێ، به‌و مافه‌شه‌وه‌ كه‌ له‌ عه‌قاره‌ وه‌قف كراوه‌كانیشه‌وه‌ هه‌یه‌تی، دوای لێده‌ركردنی بڕه‌ باجی بنچینه‌یی و بێ قه‌یدی یاسایی (السماح القانونی) به‌ پێی ئه‌م رێژانه‌ی خواره‌وه‌:- (5%) تاكو ده‌گاته‌ (5000) پێنج هه‌زار دینار. (8%) ئه‌وه‌ی له‌ (5000) پێنج هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (7000)حه‌وت هه‌زار دینار. (10%) ئه‌وه‌ی له‌ (7000) حه‌وت هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (10000) ده‌ هه‌زار دینار. (15%) ئه‌وه‌ی له‌ (10000) ده‌ هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (15000) پازده‌ هه‌زار دینار. (17%) ئه‌وه‌ی له‌ (15000) پازده‌ هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (20000) بیست هه‌زار دینار. (20%) ئه‌وه‌ی له‌ (20000) بیست هه‌زار دینار پتر بێت.

مادده‌ی شه‌شه‌م:

مادده‌ی شه‌شه‌م: دیوان له‌مانه‌ پێكدێت: یه‌كه‌م: ئه‌نجومه‌نی چاودێری دارایی: 1. ئه‌نجومه‌نی چاودێری پێكدێ له‌ سه‌رۆكی دیوان وه‌ك سه‌رۆك له‌گه‌لأ جێگره‌كه‌ی و به‌ڕێوه‌به‌ره‌ گشتییه‌كان وه‌ك ئه‌ندام وله‌ كاتی ئاماده‌نه‌بوونی سه‌رۆكی دیوان جێگره‌كه‌ی جێگای ده‌گرێته‌وه‌. 2-ئه‌نجومه‌ن به‌لانی كه‌مه‌وه‌ مانگێ جارێك كۆ ده‌بێته‌وه‌و وراده‌ی یاسایی به‌ ئاماده‌بوونی 2/3 دوو له‌سه‌ر سێی ئه‌ندامانی ته‌واو ده‌بێ. 3-ئه‌نجومه‌ن بڕیاره‌كانی به‌ زۆرینه‌ی ده‌نگی ئاماده‌بووان ده‌رده‌كات و له‌كاتی یه‌كسان بوونی ده‌نگه‌كان ئه‌و لایه‌نه‌ په‌سه‌ند ده‌كرێ كه‌ سه‌رۆك ده‌نگی بۆ داوه‌. دووه‌م: سه‌رۆكی دیوان: سه‌رۆكی دیوان ده‌بێته‌ سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌ن و ئه‌م فه‌رمانگانه‌ی خواره‌وه‌ به‌ سه‌رۆكی دیوان ده‌به‌سترێنه‌وه‌: 1-فه‌رمانگه‌ی كاروباری كارگێڕی و دارایی و یاسایی: به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات و خزمه‌تگوزارییه‌كانی كارگێڕی و دارایی ویاسایی ئاماده‌و پێشكه‌ش به‌ پێكهاته‌كانی دیوان ده‌كات. 2-فه‌رمانگه‌ی كاروباری هونه‌ریی و توێژینه‌وه‌: به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات وئه‌و ئه‌ركه‌ هونه‌ری وپیشه‌ییانه‌ پێشكه‌ش ده‌كات كه‌ نه‌خشه‌سازیی و به‌دواداچوون و سستمی ژمێریاریی پێویستیان پێی هه‌یه‌، له‌گه‌لأ هه‌ڵسه‌نگاندنی ئه‌نجامه‌كانی كار و شیاندن و هه‌روه‌ها ئه‌ركی توێژینه‌وه‌ له‌ هۆكاره‌كانی په‌ره‌پێدانی ئه‌ركی چاودێری وزیادكردنی كاریگه‌ریه‌كه‌ی و به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی جێبه‌جێ كردنی له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێ و هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌لأ فه‌رمانگه‌و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیه‌كانی سه‌ر به‌دیوان ده‌كات. 3-نووسینگه‌ی سه‌رۆكی دیوان: فه‌رمانبه‌رێك به‌پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ر سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات. 4-به‌شی راگه‌یاندن و په‌یوه‌ندییه‌ گشتییه‌كان. 5-به‌شی چاودێری ناوخۆ. سێیه‌م: جێگری سه‌رۆك: سه‌رۆكی دیوان جێگرێكی هه‌یه‌ به‌ پله‌ی بریكاری وه‌زاره‌ت و هه‌موو ماف و ئیمتیازاتێكی تایبه‌ت به‌ بریكاری وه‌زاره‌تی هه‌یه‌. چواره‌م: فه‌رمانگه‌كانی وردبینی: هه‌ریه‌ك له‌وانه‌ به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتی یا ژمێریارێكی یاسایی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات و تایبه‌تمه‌ند ده‌بن به‌ ژماره‌یه‌ك چالاكی كه‌رتی به‌و پێیه‌ی كه‌ ئه‌نجومه‌ن به‌پێی پێویستی كاری چاودێری دارایی بڕیاری له‌سه‌ر ده‌دات وپێكدێ له‌: 1-فه‌رمانگه‌كانی وردبینی مه‌ڵبه‌ندیی كه‌ بریتین له‌: أ-فه‌رمانگه‌ی چالاكی ته‌مویل و دابه‌شكردن و كۆمپانیاكان. ب- فه‌رمانگه‌ی چالاكی پیشه‌سازیی وسه‌رچاوه‌ سروشتییه‌كان. ج- فه‌رمانگه‌ی چالاكی كشتوكاڵی و ئاوه‌دانكردنه‌وه‌. د- فه‌رمانگه‌ی چالاكی خزمه‌تگوزارییه‌كانی گشتی. هـ- فه‌رمانگه‌ی چالاكی سه‌ندیكاو رێكخراوه‌ جه‌ماوه‌ری و پیشه‌ییه‌كان. و- فه‌رمانگه‌ی چالاكی ئه‌ندازه‌یی و هونه‌ریی. 2-فه‌رمانگه‌كانی وردبینی پارێزگاكان.

مادده‌ی سێزده‌م

مادده‌ی سێزده‌م: یه‌كه‌م: نابێت مافه‌ مه‌عنه‌ویه‌كانی دانه‌ر یان هه‌ر كارێك به‌ر له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی گل بدرێته‌وه‌. دووه‌م: نابێت ئه‌و كاره‌ی كه‌وا دانه‌ره‌كه‌ی به‌ر له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی كۆچی دوایی كردووه‌، گل بدرێته‌وه‌، ئه‌گه‌ر ئه‌م دانه‌ره‌، به‌ر له‌ مردنی، ڕازی نه‌بووبێت له‌ سه‌ر بڵاوكردنه‌وه‌ی.

مادده‌ی ده‌یه‌م

مادده‌ی ده‌یه‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی باج و عه‌قارات: ئه‌ركی به‌رێوه‌بردنی پێداویستییه‌كانی باج و وه‌دیهاتنی وه‌رگرتنی له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێ و ژمێریاریه‌تییه‌كه‌ی رێك ده‌خات و به‌دواداچوون بۆ قه‌رزه‌كانی ده‌كات و قه‌رزه‌كانی و رێكار و بنه‌ماكانی وه‌رگرتنیان ده‌ست نیشان ده‌كات، هه‌روه‌ها مافی موڵكداریه‌تی عه‌قاری له‌ هه‌رێم له‌ باری جۆرو شوێنه‌وه‌ له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێ و رێكی ده‌خات و تۆماری پێویستییه‌كانی دوور له‌ (بمعزل)لایه‌نه‌ پسپۆره‌كان ده‌گرێته‌ ده‌ست و بڕیاره‌كانی ته‌رخان كردن و یاساكاری تایبه‌ت به‌ فرۆشتن و به‌كریدانی خانووبه‌ره‌كانی موڵكی هه‌رێم جێبه‌جێ ده‌كات و، هه‌روه‌ها به‌رێوه‌بردن و به‌یاناتی ئه‌و خانوو وبه‌رانه‌ش جێبه‌جێ ده‌كات كه‌ ئه‌ركی به‌رێوه‌بردن و فرۆشتنیان به‌ وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری ده‌سپێردرێ و به‌رێوه‌به‌رێكی گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیی به‌ده‌ست هێنابێت و به‌ ئه‌زموون و پسپۆر بێت.

مادده‌ی سێیه‌م

مادده‌ی سێیه‌م: یه‌كه‌م: وه‌زیر: سه‌رۆكی باڵای وه‌زاره‌تهكه‌یه‌و، به‌رپرسی ئاڕاسته‌كردنی ئیشه‌كانێتی و، سه‌رپه‌رشتی و موراقه‌به‌ی چالاكییه‌كانی ده‌كات و، بڕیار و رێنمایی و فه‌رمانه‌كان له‌ هه‌ر شتێكدا پێوه‌ندیی به‌كاره‌كان و پێكهاته‌كان و كاروباری دیكه‌ی ئیداری و دارایی و رێكخستنه‌وه‌ هه‌بێت له‌ چوارچێوه‌ی حوكمه‌كانی یاسا و پێڕۆ و رێنمایی به‌ركاردا، هه‌مووی له‌لایه‌ن وه‌زیره‌وه‌ ده‌رده‌چێت و، وه‌زیر به‌رپرسه‌ له‌به‌رده‌می ئه‌نجومه‌نی وه‌زیراندا چونكه‌ خۆیشی ئه‌ندامێكی هاوكاره‌ له‌ ئه‌نجومه‌نه‌كه‌دا، بۆیشی هه‌یه‌ هه‌ندێ له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی خۆی به‌ بریكاری وه‌زاره‌ته‌كه‌، یان به‌ به‌ڕێوه‌به‌ر گشتیه‌كانی، یان به‌و كه‌سه‌ی به‌ گونجاوی ده‌زانێت بسپێرێت و هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ بانكی ناوه‌ندی عیراقدا له‌ هه‌موو ئه‌و كارانه‌دا ده‌كات كه‌ په‌یوه‌ندییان به‌رێكخستن و نه‌خشه‌ بۆ سیاسه‌تی نه‌قدی و بانكداری(الصیرفه‌) ده‌كێشێ و سه‌رپه‌رشتی لقه‌كانی بانكی ناوه‌ندی عیراقی له‌ هه‌رێمدا ده‌كات. دووه‌م: نووسینگه‌ی وه‌زیر: فرمانبه‌رێك به‌ پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ر سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات به‌ ئه‌زموون و لێهاتوو بێت. ئه‌و ئیش و كارانه‌ ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ كه‌ وه‌زیر پێی ده‌سپێرێت و به‌رپرس ده‌بێت له‌ رێكخستن و پاراستنی تۆماره‌كان و نامه‌ و نامه‌كاریی تایبه‌ت به‌ وه‌زیر و ژماره‌یه‌كیش فه‌رمانبه‌ر یاریده‌ی ده‌ده‌ن. سێیه‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی چاودێری و پشكنینی دارایی: راسته‌وخۆ به‌ وه‌زیره‌وه‌ په‌یوه‌ست ده‌بێ و كاری چاودێری ناوخۆی وه‌زاره‌ته‌كه‌ و فه‌رمانگه‌كانی سه‌ر به‌و ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ. هه‌روه‌ها له‌ حاڵه‌تی گزی(اختلاس) یان ده‌سكاریكردنی پاره‌ی گشتیدا كاری لێوردبوونه‌وه‌ و پشكنینی هه‌موو فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێم به‌جێ ده‌هێنی چاودێری و چۆنێتیی ده‌سكاریكردنیان ده‌كات. فه‌رمانبه‌رێكیش سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات كه‌ پله‌كه‌ی له‌ پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ر كه‌متر نه‌بێت و، بڕوانامه‌ی زانكۆیی هه‌بێت و ئه‌زمووندار و پسپۆڕ بێت. چواره‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی په‌یوه‌ندییه‌كان و راگه‌یاندن: راسته‌وخۆ به‌ وه‌زیره‌وه‌ په‌یوه‌ست ده‌بێ و فه‌رمانبه‌رێك سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات كه‌ پله‌ی له‌ به‌ڕێوه‌به‌ر كه‌متر نه‌بێت و، بڕوانامه‌ی زانكۆیی هه‌بێت و ئه‌زمووندار و پسپۆڕ بێت.

مادده‌ی حه‌وته‌م

مادده‌ی حه‌وته‌م: مافی خانه‌نشینی، دوای مردن، بۆ وه‌ره‌سه‌یه‌. ئه‌و وه‌ره‌سانه‌ش كه‌ مافی خانه‌نشینیان به‌رده‌كه‌وێ، به‌پێی حوكمه‌كانی یاسا ژماره‌ (33)ی هه‌مواركراوی ساڵی 1996 یاسای خانه‌نشینیی مه‌ده‌نی و به‌پێی ئه‌و بڕیارانه‌ش كه‌ له‌م باره‌یه‌وه‌ ده‌هێنراون، پێیان ده‌درێ.

مادده‌ی پێنجه‌م

مادده‌ی پێنجه‌م: ئه‌و پاراستنه‌ی به‌پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بۆ كاره‌كان بڕیاردراوه‌، ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ ناگرێته‌وه‌: یه‌كه‌م: بیرۆكه‌ی ڕووت، رێكار، شێوازی كاركردن، رێگه‌ی به‌كارخستن، چه‌مك، پرنسیپ، دۆزینه‌وه‌و داتا زانستیه‌كان، بیردۆز، هاوكێشه‌ی بیركاریی، نیگاری ڕوونكه‌ره‌وه‌ی ئاماریی با له‌ كارێكی تردا گوزارشتی لێكرابێت یان وه‌سف كرابێت یان ڕوونكرابێته‌وه‌ یان تیایدا هاتبێت. دووه‌م: ده‌نگوباسی رۆژانه‌ی بڵاوكراوه‌ یان په‌خشكراو یان ڕاگه‌یه‌نراو به‌شێوه‌یه‌كی ئاشكرا. سێیه‌م: یاسا، مه‌رسوم، پێڕه‌وو رێنمایی، حوكمی دادگه‌ریی، حوكمی ناوبژیوانان، بڕیاری ده‌سته‌ كارگێرییه‌كان، رێككه‌وتننامه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌كان، به‌ڵگه‌نامه‌ فه‌رمیه‌كانی ترو وه‌رگێڕانه‌ فه‌رمیه‌كانی سه‌رتاپا یان به‌شێكیان. چواره‌م: نیشانه‌و و هێماكان وه‌ك: ئاڵا، مه‌دالیای باو، جلوبه‌رگی فه‌رمی هێزه‌ چه‌كداره‌كان. پێنجه‌م: ئه‌و كارانه‌ی بوونه‌ته‌ موڵكی گشتی، به‌ مه‌رجێك وه‌زاره‌ت مافه‌كانی دانه‌ر به‌سه‌ر ئه‌م كارانه‌ پیاده‌ بكات له‌ به‌رامبه‌ر شێواندن یان ده‌ستكاریكردن یان زیانپێگه‌یاندنیان.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة