المواد القانونية
ماددهی بیست و شهشهم: كار بههیچ دهقێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێت ئهگهر لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك بێ.
ماددهی بیست و حهوتهم: لهسهر ئهنجومهنی وهزیران ولایهنی پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی بیست و ههشتهم: ئهم یاسایه له ڕۆژی بڵاوكردنهوهی له ڕۆژنامهی فهرمی (وهقائیعی كوردستان) جێبهجێ دهكرێ.
ماددهی یهكهم: یهكهم: كاركردن بهبڕگه (1) لهماددهی (سێیهم) لهیاسای ژماره(188)ی ساڵی 1959ی ههمواركراو، له ههرێمی كوردستان ـ عیراق ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: 1- هاوسهرگیریی گرێبهندێكی ئارهزوومهندانهیه له نێوان ژنء پیاودا كه به هۆیهوه ههریهك بۆ ئهوهكهی دی به پێی شهرع حهڵاڵ دهبێ و مهبهست لێی پێكهێنانی خێزانه له سهر بنچینهی خۆشهویستی و بهزهیی و بهر پرسیاریێتی هاوبهش به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه. دووهم: كاركردن به بڕگهكانی (7،6،5،4)ی ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: نابێ هاوسهرگیریی لهگهڵ ژنێك پتر بكرێت مهگهر به رێگهپێدانی دادوهرنهبێ. دهبێ رێگهدانیش ئهم مهرجانهی خوارهوهی تێدابێت: أ- لهبهردهم دادگا رهزامهندیی هاوسهری یهكهم له سهر ژنهێنانی دووهمی مێردهكهی وهربگیرێ. ب- تووشبوونی ژنهكه به نهخۆشیهكی درێژخایهنی سهلمێنراو كه ڕێگه له كاری سهرجێی ژن و مێردایهتی بگرێ و ئومێدی چاكبوونهوهی نهبێ، یاخود نهزۆك بێ. كه به راپۆرتی لیژنهی تایبهتی پزیشكی سهلمێنرابێ. ج- ئهو پیاوهی ژنی دووهم دێنێ توانای دارایی وای ههبێ كه بهشی بهڕێوهبردنی پتر له ژنێك بكات و ئهمهش دهبێ به بهڵگهنامهی فهرمی بسهلمێنێ و له كاتی رێكاری گریبهندی هاوسهرگیریهكهدا پێشكهش به دادگای بكات. د- دهبێ مێردهكه له بهردهم دادگا بهڵێنامهیهك به نووسین بهر له گریبهندیی هاوسهرگیریی پێشكهش بكات به بهدیهێنانی دادوپهروهری و یهكسانی له نێوانی ههردوو هاوسهرهكهی له چوونه سهرجێی هاوسهری و پهیوهندییهكانی دیكهی هاوسهرگیریی لهڕووی (ماددی و مهعنهوی)یهوه. ه- نابێ ژنهكه ئهو مهرجهی له گرێبهندی هاوسهرگیریی دانابێ، كه ههوێی بهسهر نهیهت. و- ههر كهسێكی گرێبهندی هاوسهرگیریی بۆ زیاتر له ژنێك به پێچهوانهی ههریهك له بڕگهكانی (أ،ب،ج،د،ه) له (دووهم)ی ئهم ماددهیه كرد، بهحهپس كردن بۆ ماوهیهك له شهش مانگ كهمترو له ساڵێكیش زیاتر نهبێ و به غهرامهیهكی ده ملیۆن دیناریش سزادهدرێ. ز- نابێ دادوهر جیبهجێ كردنی ئهو سزایانهی كه له بڕگهی (و) دا هاتوون ڕابگرێ.
ماددهی بیست و سێیهمین: دهبێ كۆڕ (6) مانگ له كار پێكردنی ئهم یاسایهوه پێرهوێكی ناوخۆ بۆ خۆی دابنێ.
ماددهی بیستهم: سهرۆكی كۆر پلهی وهزیری دهبێ و ههمان مووچه و دهرماڵه وهردهگرێت.
ماددهی بیست و یهكهم: 1. جێگری سهرۆك و سكرتێری و ئهندامه كارا (متفرغ) هكان به خاوهن پلهی تایبهتهند دهژمیردرێن. 2. ئهندامی (متفرغ) سهر پشك دهكرێ له نێوان وهرگرتنی مهووچه و دهرماڵهی فهرمانگهكهی خۆی و ئهوهی له ناوهرۆكی ئهم یاسایه هاتووه.
ماددهی بیست و دووهم: 1. ئهندامی كارا ئهركهكانی له كۆردا جێبهجێ دهكات و بهردهوام ئاماده دهبێ و بهشداریی له لیژنهكان و كۆبوونهوه و چالاكییهكانی كۆردا دهكات. 2. ئهندامی كارا به (مستقیل) دهژمێردرێ ئهگهر بێ پاساوی یاسایی له سێ دانیشتنی لهسهر یهك ئاماده نهبێت. 3. ئهگهر شوێنی یهك له ئهندامانی ئهنجومهن چۆڵ بوو، سهرۆك له یهكهم دانیشتنیدا ئهمه رادهگهیهنێ و بڕیار دهدا له ماوهی (3) مانگدا پڕ بكرێتهوه.
ماددهی بیست و چوارهمین: دهبێ لایهنه پهیوهندارهكان گرینگی بدهن به بهرههمهكانی كۆر له ههموو بوارهكاندا و سوودیان لێ ببینن.
ماددهی بیست و پێنجهمین: پهیوهندی كۆر به كۆره زانستییهكانی ئهو نهتهوه برایانهی له كوردستانی عێراقدا پێكهوه دهژین به یاسا دیاری دهكرێ.
ماددهی بیست و شهشهمین: دهبێ ئهنجومهنی وهزیران حوكمهكانی ئهم یاسایه جێیهجێ بكات.
ماددهی بیست و حهفتهمین: ئهم یاسایه له مێژووی دهرچوونیهوه كاری پی دهكرێ و له رۆژنامهی رهسمیدا بڵاو دهكرێتهوه.
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم زاراوه و دهستهواژانهی دادێن، واتاكانی بهرامبهریانه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه: یهكهم: ههرێم: ههرێمی كوردستان ـ عیراق. دووهم: وهزارهت: وهزارهتی رۆشنبیری و لاوان له ههرێمدا. سێیهم: وهزیر: وهزیری رۆشنبیری و لاوان له ههرێمدا. چوارهم: لاوان: ئهو توێژهی كه تهمهنیان له نێوانی (14) ساڵ تا (34) ساڵه.
ماددهی دووهم: وهزارهت بهجێ گهیاندنی ئهم ئهرك و ئامانجهكانهی دادێن، دهگرێته ئهستۆ: یهكهم: بایهخدان به بنیات نانی ژێرخانی پێویست بۆ پهرهپێدانی بوارهكانی رۆشنبیری و هونهر و وهرزش و قاڵ كردنهوهی تواناكانی لاوان له ههرێمدا. دووهم: بڵاوكردنهوه و پهرهپێدانی كولتووری كوردستان بهو جۆرهی رهسهنایهتی و پاراستنی كهلهپوور پتهو دهكات و، گهشه به نهریتی مهدهنی و پێشكهوتنخواز له بواری چالاكیی كولتووری و هونهری و وهرزشی و لاوان دهدات و، رێز گرتن له فرهیی هزری كولتووری و نهتهوهیی و بایهخدان به زمانی كوردی و زمانی نهتهوهكانی دیكهی ههرێم و، بهو جۆرهی پشتگیری له رۆحی وڵاتایهتی (هاووڵاتی بوونی)كوردستانی وكرانهوه بهرهو چاوگهكانی كولتووری جیهانی دهكات. سێیهم: پهرهپێدانی پهیوهندیی كولتووری و وهرزشی و چالاكیی لاوان لهگهڵ كوردستانیانی وڵاتانی دراوسێ و جیهان و ناوچهكانی دیكهی عیراقی فیدراڵ و گهلانی ناوچهكه و جیهان. چوارهم: پشتیوانی كردن و هاندانی بزاڤی دانان و وهرگێڕان و بڵاوكردنهوه و، ڕێزنان له نووسهر و ئهدیب و هونهرمهند و رۆژنامهنووس و داهێنهران، له رێی دهست گیرۆیی كردنی چالاكییهكانیان و چاپ كردنی بهرههمی جۆربهجۆریان بهگوێرهی پرهنسیپی تایبهت لهگهڵ پاراستنی مافی بهدهست هاتوویان. پێنجهم: ههماههنگی كردن لهگهڵ وهزارهت و لایهنانی پهیوهندیدار و رێكخراوهكانی كۆمهڵگای مهدهنی له ههرێمدا، بهو جۆرهی پێداویستهكانی پهرهپێدانی مرۆیی و بڵاوكردنهوهی كولتووری كاری هاوبهش و خۆبهخشانه له نێو كۆمهڵدا بهجێ دهگهیهنێت. شهشهم: داڕشتنی پلانی پێویست بۆ پشتگیری كردنی بزاڤی وهرزشی و چالاكیی لاوان و هاندان و چاودێری كردن و رێزگرتنی وهرزشوانان، له رێی ههماههنگی كردن لهگهڵ لیژنهی ئۆڵۆمپیی كوردستان به ئامانجی پهرهپێدانی واقیعی بزاڤی وهرزش له ههرێمدا. حهوتهم: دامهزراندنی كتێبخانهی نیشتیمانی و ناوهند(سهنتهر)ی بهڵگهداری و ئهرشیفكاریی كوردستان و، بایهخدان به كتێبخانهی گشتی و چالاكییهكانی پهیوهندیدار به بوارهكانی رۆشنبیریی منداڵ و هونهری شێوهكاری و سینهما و شانۆ و مووزیك و فۆلكلۆر و كولتووری میللی و دروست كردنی مافوور و، پیشهسازیی میللیی دهست و دابین كردنی هۆڵ بۆ هونهری شێوهكاری، بۆ نمایشی شانۆیی و سینهمایی هاوچهرخ و كردنهوهی پیشانگای كتێب. ههشتهم: ساز كردنی فیستیڤاڵ و كۆڕ و وۆرك شۆپی رۆشنبیری و هونهریی و وهرزشی و، چالاكیی وهرزشی تایبهت به لاوان و هاندان و پشتیوانی كردنی چالاكی و جموجۆڵی رێكخراوهكانی كۆمهڵگای مهدهنیی تایبهت بهم بوارانه. نۆیهم: ههماههنگی كردن لهگهڵ لایهنانی پهیوهندیدار، سهربارهت بهوهی پهیوهسته بهكاری ئاژانسهكانی ههواڵ و دهركردنی رۆژنامه و گۆڤار و پهخشی ئێزگه و تهلهفزیۆن، به ئامانجی گهیاندنی سیاسهتی حكوومهتی ههرێمی كوردستان، هێندهی پهیوهسته به بوار و جموجۆڵی رۆشنبیری و هونهری و وهرزشی و میدیایی و یهكێتییهكان و تیپهكانی هونهر و یانه ئههلییهكانی وهرزش و هۆڵهكان و قوتابخانه و پهیمانگاكانی وهرزش و هونهر و یاریگاكانهوه. دهیهم: بایهخدانی تایبهت بهبوارهكانی كهلتوور و هونهر و وهرزشی ژنانه و كاركردن له پێناو بڵاوكردنهوهی كهلتووری جۆری كۆمهڵایهتی جهندهر (بهمانای تێڕوانینی یهكسان بۆ تاكهكان بهپێی شارهزایی و لێهاتوویی پسپۆڕی دوور له جیاكاری و رهگهزی و پێگهی كۆمهڵایهتیان). یازدهههم: بهشداری كردن لهگهڵ وهزارهتانی پهیوهندیدار بۆ داڕشتنی سیاسهتێكی نیشتیمانیی كوردستانی، بۆ كارا كردنی بهشدار بوونی لاوان له كاروباری گشتی و ناوهندهكانی بڕیار و كار كردن له پێناو چارهسهركردنی گرفتهكانی لاوان و شیاندنیان له رێی بهشداری كردن له پرۆسهی پهرهپێدانی سیاسی و ئابووری و كۆمهڵایهتیدا. دوازدهههم: پشتیوانی كردن و بایهخدان به لاوانی خاوهن پێداویستی تایبهت و كار كردن بۆ بهرز كردنهوهی وزه و توانایان له بواری ههمهجۆردا. سێزدهههم: هۆشیار كردنهوه به زیانی بهكارهێنانی ماددهی هۆشبهر له كۆمهڵگادا و قهدهغه كردنی بهكارهێنانی ماددهی چالاكی بهخش و یاساغ له ئاستی نێودهوڵهتیدا له بواری وهرزش. چواردهههم: هاندانی كهرتی تایبهت له بواری چالاكیی رۆشنبیری و هونهری و وهرزش و لاوان به گوێرهی یاسا. پازدهههم: بایهخدان به كولتووری كوردی له پاشكۆكانی كولتووری له باڵیۆزخانه و كونسوڵخانهكانی عیراق و، ههروهها له نووسینگه و نوێنهرایهتییهكانی حكوومهتی ههرێمی كوردستان له دهرهوه.
ماددهی دووهم: كاركردن به حوكمی ماددهی پێنجهم لهیاساكهدا ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهو جێی دهگرێتهوه: شایستهیی له گرێبهندی هاوسهرگیریی به بوونی ئهو مهرجانه دێته دی، كه پێویسته له هاوگرێبهندهكان ههبن یان لهوانهی جێیان دهگرنهوه به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه.
ماددهی پێنجهم: ئهو پاراستنهی بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه بۆ كارهكان بڕیاردراوه، ئهمانهی خوارهوه ناگرێتهوه: یهكهم: بیرۆكهی ڕووت، رێكار، شێوازی كاركردن، رێگهی بهكارخستن، چهمك، پرنسیپ، دۆزینهوهو داتا زانستیهكان، بیردۆز، هاوكێشهی بیركاریی، نیگاری ڕوونكهرهوهی ئاماریی با له كارێكی تردا گوزارشتی لێكرابێت یان وهسف كرابێت یان ڕوونكرابێتهوه یان تیایدا هاتبێت. دووهم: دهنگوباسی رۆژانهی بڵاوكراوه یان پهخشكراو یان ڕاگهیهنراو بهشێوهیهكی ئاشكرا. سێیهم: یاسا، مهرسوم، پێڕهوو رێنمایی، حوكمی دادگهریی، حوكمی ناوبژیوانان، بڕیاری دهسته كارگێرییهكان، رێككهوتننامه نێودهوڵهتیهكان، بهڵگهنامه فهرمیهكانی ترو وهرگێڕانه فهرمیهكانی سهرتاپا یان بهشێكیان. چوارهم: نیشانهو و هێماكان وهك: ئاڵا، مهدالیای باو، جلوبهرگی فهرمی هێزه چهكدارهكان. پێنجهم: ئهو كارانهی بوونهته موڵكی گشتی، به مهرجێك وهزارهت مافهكانی دانهر بهسهر ئهم كارانه پیاده بكات له بهرامبهر شێواندن یان دهستكاریكردن یان زیانپێگهیاندنیان.
ماددهی چوارهم: فۆلكلۆر موڵكی گشتی گهلهو وهزارهت مافهكانی دانهری بهسهردا پیاده دهكات و كار دهكات بۆ پاراستنی فۆلكلۆر له شێواندن ودهسكاریكردن.
ماددهی شهشهم: یهكهم: پاراستنی بڕیاردراو بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه بهسهر ئهمانهی خوارهوه پیاده دهكرێت: 1- كارهكانی هاوڵاتیانی ههرێم، جێگهی نیشتهجێبوونیان له ههر شوێنێك بێت. 2- كاره هاوبهشهكان كه یهكێك له دانهرهكانیان هاوڵاتیی ههرێم بێت. 3- كارهكانی ئهو هاوڵاتیه عێراقیانهی كه نیشتهجێی ههرێم نینه. 4- كارهكانی ئهو بیانیانهی كهوا یهكهمجار له ههرێمدا بڵاودهكرێنهوه یان پێشكهش دهكرێن لهگهڵ ڕهچاوكردنی ئهو رێككهوتننامه نێودهوڵهتیه پهیوهندارانهی كهوا عێراق پێیانهوه پهیوهسته. دووهم: ئهم یاسایه، كارهكانی ئهو بیانیانهی كهوا یهكهمجار له وڵاتێكی بیانیدا بڵاودهكرێنهوه، ناپارێزێت ئهگهر ئهم ووڵاته پاراستنی هاوشێوه بۆ كاری هاوڵاتی عێراقی كه یهكهمجار له كۆماری عێراقی فیدراڵدا بڵاودهكرێنهوه یان نیشان دهدرێن، دابین نهكات. سێیهم: لهگهڵ ڕهچاوكردنی ئهو حوكمانهی له بڕگه (یهكهم)ی سهرهوه دهقیان له سهر كراوه، ئهوا هونهرمهندی بهجێگهینهرو بهرههمهێنهری تۆماره بیستراوو بینراوهكان، و دهستهكانی پهخشی تهلهفزیۆنی و رادیۆیی و خانهكانی بڵاوكردنهوه، دهپارێزرێن.
ماددهی حهوتهم: یهكهم: دانهر مافی دارایی و مهعنهوی ههیهو، دانهرو جێگرهوه گشتیهكهی مافی مهعنهوی نهشیاو بۆ بهسهرچوون یان دهستلێههڵگرتن، پیاده دهكهن، كه ئهمانهی خوارهوه دهگرێتهوه: 1- مافی خستنهبهردهستی كارهكه بۆ جهماوهر بۆ یهكهمجار، له كاتێكی دیاریكراوداو بهو رێگهیهو ئامرازهی دانهر دیاری دهكات. 2- مافی خستنهپاڵی كارهكه بۆ دانهر. 3- مافی بڵاوكردنهوهی كارهكهی بهناوی ڕاستهقینهی خۆی یان بهناوێكی خوازراو یان بهبێ ناو. 4- مافی رێگهنهدان به ههمواركردنی كارهكه به شێوهیهك كه ببێته شێواندن یان دهستكاری كردنی، وه ههمواركردن له بواری وهرگێڕاندا به دهستدرێژی لهسهر ئهم مافه ههژمار ناكرێت، ئهگهر وهرگێر ئاماژه بهو شوێنانهی لای بردوون یان گۆڕانگاری تیادا كردووه پشتگوێ نهخات، یان بهم كارهی زیان بگهینێت به ناوبانگ و پێگهی ئهدهبی یان هونهری یان زانستیی دانهر. 5- مافی رێگهنهدان به ههر دهستدرێژیهك بۆ سهر كارهكهی. 6- مافی پاشگهزبوونهوه له گرێبهستهكانی دهستلێههڵگرتن یان ڕهفتاركردن به مافه داراییهكانی خۆی، تهنانهت له دوای بڵاوكردنهوهی كارهكهشی و كێشانهوهی له دهستاودهستكردن، ئهگهر ئهم پاشگهزبوونهوهیه پێویستی ههبێت بۆ پاراستنی كهسایهتیی و ناوبانگی خۆی، به مهرجێك ئهوهی مافهكانی سوودمهندی پێدراوه لهو زیانهی كه دهبێته دهرئهنجامی پاشگهزبوونهوه له ماوهیهك كه لهسهری پێكهاتوون یان دیاریكراو له لایهن دادگاوه، قهرهبوو بكرێتهوه. دووهم: له حاڵهتی نهبوونی میراتگری دانهر یان وهسیهت بۆكراو، ئهوا وهزارهت ئهو مافانهی له بڕگه (یهكهم)ی سهرهوه هاتوون، پیاده دهكات.
ماددهی حهوتهم: كار به هیچ دهقێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێ گهر لهگهلأ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك بێ.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة