المواد القانونية

مادده‌ی یه‌كه‌م:

مادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌م وشانه‌ی خواره‌وه‌ بۆ مه‌به‌ستی ئه‌م یاسایه‌ ماناكانی ته‌نیشتیانه‌: 1-هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستانی عێراق. 2-وه‌زاره‌ت: وه‌زاره‌تی ناوخۆ. 3-وه‌زیر: وه‌زیری ناوخۆ. 4-بریكاری وه‌زاره‌ت: بریكاری وه‌زاره‌تی ناوخۆ.

مادده‌ی دووه‌م:

مادده‌ی دووه‌م: وه‌زاره‌ت ئه‌م ئه‌ركانه‌ به‌جێ دێنێ. 1-جێبه‌ جێ كردنی سیاسه‌تی گشتی حوكمه‌تی هه‌ریچمه‌ كوردستانی عێراق و كاركردن بۆ پاراستنی ئاسایشی ناوخۆ به‌ دانانی نه‌خشه‌ی كاری تایبه‌تی بۆ دام و ده‌زگاكانی وه‌زالاه‌ت. 2-كاكردن بۆ سه‌روه‌ره‌ی یاسا چه‌سپاندنی سیسته‌می گشت و دابین كردنی حه‌وانه‌وه‌ و دڵنیایی بۆ هاوڵاتیان و پارێزگاری كردن له‌ ماڵ و موڵكیان . 3-هاریكاری و رێكخست له‌گه‌ل َ ئه‌و وه‌زاره‌ت و فه‌رمانگایانه‌ی تایبه‌تكارن له‌و ئه‌ركانه‌دا و كه‌ په‌یوه‌ندیان به‌ ئاسایش و پاراستی سیسته‌مه‌وه‌ هه‌یه‌ بۆ به‌دیهێنانی به‌رژه‌وه‌ندی گشتیی. 4-كاركردن بۆ رێگه‌ گرتن له‌ روودانی تاوان و پێشبینی كردنی روودانی تاوان به‌ به‌دیهێنانی ئاسایشێكی به‌رده‌وام و دڵنیایی و كاركردن بۆ چه‌سپاندنی ئاسایش و سه‌قامگیر بوونی هه‌میشه‌یی و بایه‌خدان به‌ لایه‌نی پارێز (وقایه‌) له‌ رووی تاواندا. 5-كاركردن له‌ پێناو پاراستنی سه‌ربه‌ستییه‌ دیموكراتتییه‌كان و مافه‌كانی مرۆڤ له‌ كوردستانی عێراقدا و به‌ كار هێنانی شێوازی یاسایی و زانیاریانه‌ له‌ چاره‌سه‌ركردنی دژ كاری و گیر و گرفتی گشتی و تایبه‌تی دا. 6-پارێزگاری كردن له‌ ئادابی گشتی له‌ هه‌رێمدا. 7-به‌رهه‌ڵستی كردنی جاسوسییه‌ت و قاچاخچیه‌تی و دزه‌ كردن و پاراستنی ئابووری هه‌رێم و ئاسایشی ئه‌و ئابوورییه‌ و رێگه‌ گرتن له‌ هاتنی ناشه‌رعی بۆ ناو هه‌رێم.

مادده‌ی شه‌شه‌م:

مادده‌ی شه‌شه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر وه‌زاره‌تی خوێندنی باڵاو توێژینه‌وه‌ی زانستی رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبه‌جێكردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربكات.

ماده‌ی هه‌ژده‌م:

ماده‌ی هه‌ژده‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمیه‌وه‌ (وه‌قائیعی كوردستان) جێبه‌جێ ده‌كرێت.

مادده‌ی یه‌كه‌م

مادده‌ی یه‌كه‌م: ئه‌و پێشمه‌رگه‌یه‌ی له‌م حاڵه‌تانه‌ی خواره‌وه‌دا تووشی كه‌مئه‌ندامبوونی له‌ش بوون، خانه‌نشین ده‌كرێن: 1. ئه‌گه‌ر پله‌ی زه‌بوونيی، به‌ پێی راپۆرتی پزیشكی كه‌ له‌ لایه‌نێكی پسپۆره‌وه‌ ده‌رچووبێ (50%) یان زیاتر بێ. 2. ئه‌گه‌ر ئه‌ندامێكی دیوی ده‌ره‌وه‌ی له‌شی له‌ ده‌ست دابێ، سا پله‌ی زه‌بوونیی هه‌رچه‌نده‌ ده‌بێ ببێ.

مادده‌ی سێیه‌م

مادده‌ی سێیه‌م: هه‌ر پێشمه‌رگه‌یێ پله‌ی زه‌بوونیی له‌ (50%) كه‌متر نه‌بێ ونه‌گه‌یشتبێته‌ (100%)، ئه‌وه‌ مووچه‌یه‌كی خانه‌نشینی بۆ ده‌بڕدرێته‌وه‌ به‌ قه‌ده‌ر ئه‌و مووچه‌یه‌ بێت كه‌ له‌ كاتی خزمه‌تا وه‌ریده‌گرت.

مادده‌ی پێنجه‌م:

مادده‌ی پێنجه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌نداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی یه‌كه‌م:

مادده‌ی یه‌كه‌م: ئه‌و خانووه‌ نیشته‌جێیانه‌ی ده‌كه‌ونه‌ حه‌ره‌می گونده‌كان و، ئه‌و خانووانه‌ی ئاسه‌واری بیناكانیان ماوه‌، له‌ نێو سنووری شاره‌وانیه‌كاندا، كه‌ تاوه‌كو ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌ به‌خاوه‌ن نه‌كراون، به‌گوێره‌ی دیزاینی بنه‌ڕه‌تی شاره‌وانیه‌كان، به‌خاوه‌ن ده‌كرێن و، بۆ دیاری كردنی حه‌ره‌می گونده‌كانیش پشت ده‌به‌سترێت به‌ نه‌خشه‌ی كادستڕۆ، به‌م شێوه‌ی خواره‌وه‌: یه‌كه‌م: ڕووبه‌ری زه‌وی تا ڕاده‌ی (400م2) به‌ نرخێكی ره‌مزی و، ئه‌وه‌ی له‌م ڕاده‌یه‌ زیاتر بێت تا ڕاده‌ی ڕووبه‌ری (800م2) به‌ نرخی (50%)ی نرخی باو له‌ پارێزگاو، (25%) له‌ قه‌زاو، (10%) له‌ ناحیه‌، به‌خاوه‌ن ده‌كرێن. دووه‌م: ئه‌گه‌ر ڕووبه‌رهكه‌ له‌ (800م2) زیاتر بێت ئه‌وا ڕووبه‌ره‌ زێده‌كه‌ به‌ ناوی شاره‌وانیی په‌یوه‌ندار به‌بێ به‌رامبه‌ر تۆمار ده‌كرێت.

مادده‌ی چواره‌م:

مادده‌ی چواره‌م: له‌ رێكه‌وتی 7/5/2012ه‌وه‌ كار به‌ حوكمه‌كانی هه‌مواری یه‌كه‌می یاساكه‌ ده‌كرێت.

مادده‌ی هه‌شته‌م

مادده‌ی هه‌شته‌م: 1. نابێ ده‌رمانساز له‌ هه‌رێمدا له‌ یه‌ك مۆڵه‌تی ده‌رمانخانه‌ی زیاتر هه‌بێت. 2. پێویسته‌ هه‌ر ده‌رمانخانه‌یه‌ك به‌رێوه‌به‌رێكی هه‌بیت. 3. خاوه‌ن مۆڵه‌ت به‌رێوه‌به‌ری ده‌رمانخانه‌كه‌ی ده‌بێ و نابێ ده‌رمانخانه‌یه‌كی تر به‌رێوه‌ ببات. 4. نابێ ده‌رمانسازی مۆڵه‌ت پێدراو مۆڵه‌تی ده‌رمانخانه‌یه‌كی تری هه‌بێت. 5. ده‌رمانسازی دامه‌زراو له‌سه‌ر میلاكی زانكۆ دوای تێپه‌ر بوونی سێ ساڵ به‌سه‌رخزمه‌تكردنی له‌ زانكۆدا ده‌كرێ ده‌رمانخانه‌ بكاته‌وه‌، وه‌ مافی هه‌یه‌ له‌و ماوه‌یه‌دا كار له‌ عیاده‌ میللیه‌‌كان یان له‌ قه‌زاو ناحییه‌كان بكا.

مادده‌ی پێنجه‌م

مادده‌ی پێنجه‌م: یه‌كه‌م: ئه‌نجومه‌نی ده‌زگا پێك دێت له‌: 1- سه‌رۆكی ده‌زگا سه‌رۆك. 2- جێگری سه‌رۆكی ده‌زگا جێگر. 3- به‌رێوه‌به‌رانی گشتی ئه‌ندام. 4- ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ له‌ كاتی پێویستدا په‌نا بباته‌ به‌ر شاره‌زایان، به‌بێ ئه‌وه‌ی مافی ده‌نگدانیان هه‌بێت. دووه‌م: ئه‌نجومه‌ن كۆبوونه‌وه‌ی ده‌وری ده‌به‌ستێت و بۆی هه‌یه‌ له‌ كاتی پێویستدا كۆبوونه‌وه‌ی نائاسایی گرێ بدات و بڕیاره‌كانیشی به‌ زۆرینه‌ ده‌رده‌چن و له‌ كاتی یه‌كسان بوونی ده‌نگدا، ئه‌و لایه‌نه‌ قبوولأ ده‌كرێت كه‌ سه‌رۆك ده‌نگی له‌گه‌ڵ داوه‌.

مادده‌ی سێیه‌م:

مادده‌ی سێیه‌م: له‌كارخستنی بڕگه‌ی (یه‌كه‌م)ی مادده‌ی یه‌كه‌می یاسای ژماره‌ (32)ی ساڵی 2012 یاسای هه‌مواری یه‌كه‌می یاسای ژماره‌ (23)ی ساڵی 2008 له‌ هه‌رێمداو، ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ جێگه‌ی ده‌گرێته‌وه‌: یه‌كه‌م: فه‌رمانبه‌ری راژه‌ی زانكۆیی له‌وانه‌ی: 1- هه‌ڵگری نازناوی زانستیی (مامۆستای یاریده‌ده‌ر)و (مامۆستا)ن، به‌ته‌واوكردنی ته‌مه‌نی (66) ساڵی خانه‌نشین ده‌كرێن. 2- هه‌ڵگری نازناوی زانستیی (پرۆفیسۆری یاریده‌ده‌ر)و (پرۆفیسۆر)ن، به‌ته‌واوكردنی ته‌مه‌نی (70) ساڵی خانه‌نشین ده‌كرێن.

مادده‌ی یه‌كه‌م

مادده‌ی یه‌كه‌م: به‌رێوه‌به‌رییه‌کی گشتی نوێ به‌ ناوی (به‌ڕێوه‌به‌ری گشتیی پۆلیسی هاتوچۆ) سه‌ر به‌ وه‌زاره‌تی ناوخۆ داده‌مه‌زرێ، به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كا روتبه‌كه‌ی لە روتبەی عه‌قیدی پۆلیس كه‌متر نه‌بێ.

مادده‌ی دووه‌م

مادده‌ی دووه‌م: مادده‌ی چواره‌می یاسای ژماره‌ (9)ی ساڵی (1993) هه‌موار ده‌كرێ و، به‌م شیوه‌یه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌: 1. به‌ڕێوه‌به‌ریه‌تی گشتی پۆلیسی هاتوچۆ، بۆ ئه‌و به‌رێوه‌به‌رێتییه‌ گشتیانە زیاد ده‌كرێ كه‌ له‌ مادده‌ی چواره‌می یاسای ژماره‌ (9)ی ساڵی (1993)ی وه‌زاره‌تی ناوخۆدا ناویان هاتووه‌، ده‌بێ به‌ بڕگه‌ی (7)ی مادده‌كه‌ی سه‌ره‌وه‌. 2. به‌ڕێوه‌به‌رییه‌كانی پۆلیسی هاتوچۆی پارێزگاكان به‌ خۆیان و هه‌موو پێكهاته‌كانیانه‌وه‌، له‌ به‌رێوه‌به‌رێتیی گشتیی پۆلیس دەکرێنەوەو بە بەرێوەبەرێتیی گشتیی پۆلیسی هاتوچۆوه‌ ده‌به‌سترێن.

مادده‌ی دووه‌م:

مادده‌ی دووه‌م: به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌ سه‌ندیكایه‌ك به‌ ناوی سه‌ندیكای خاوه‌ن پیشه‌ ته‌ندروستیییه‌كان له‌ هه‌رێمی كوردستانی عێراق دا داده‌مه‌زرێت و باره‌گاكه‌ی له‌ شاری هه‌ولێری پایته‌ختی هه‌رێمدا ده‌بێت و، خاوه‌نی كه‌سایه‌تی مه‌عنه‌وی سه‌ربه‌خۆی و بۆی هه‌یه‌ لقه‌كانی له‌ ناوه‌ندی پارێزگاكانی هه‌رێم بكاته‌وه‌.

مادده‌ی دووه‌م:

مادده‌ی دووه‌م: ده‌سه‌ڵاته‌ تایبه‌تمه‌نده‌كانی (كارگێڕی و زانستی و ئه‌كادیمی) هه‌رێم ده‌چنه‌ جێگه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌ فیدڕالیه‌كان له‌ هه‌ر شوێنێكی یاسای ناوبراودا هاتبن.

مادده‌ی بیست و حه‌وت

مادده‌ی بیست و حه‌وت: پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بخه‌نه‌ به‌ر كار.

مادده‌ی یه‌كه‌م

مادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌و زاراوه‌وه‌ و ده‌سته‌واژانه‌ی دادێ، واتاكانی به‌رامبه‌ریانه‌ بۆ مه‌به‌ستی ئه‌م یاسایه‌: یه‌كه‌م: هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستان- عێراق. دووه‌م: سه‌رۆكی هه‌رێم: سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان- عێراق. سێیه‌م: ئه‌نجومه‌ن: ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی هه‌رێم. چواره‌م: راوێژكار: راوێژكاری ئاسایشی هه‌رێم. پێنجه‌م: ئاسایشی هه‌رێم: پاراستنی هه‌رێمی كوردستان- عێراق له‌ هه‌ڕه‌شه‌ی ده‌ره‌كی و ناوخۆ.

مادده‌ی چواره‌م

مادده‌ی چواره‌م: یه‌كێتیی بۆ وه‌دیهێنانی ئه‌و ئامانجانه‌ تێده‌كۆشێ: 1-بۆ ریشاژۆكردنی فیدراڵیه‌ت تێده‌كۆشێ و پاڵپشتی له‌ ئه‌زموونی دیموكراسی و ده‌زگاكانی ده‌كات له‌ كوردستانی عێراقدا. 2-جه‌ماوه‌ری جوتیاران له‌ هه‌رێمدا رێك ده‌خاو رێزه‌كانیان یه‌ك ده‌خاو بارودۆخی ژین و ژیارییان چاكتر ده‌كا و سه‌ویه‌ی رۆشنبیری و كۆمه‌ڵایه‌تی و ته‌ندروستیان باڵاتر ده‌كا و له‌ په‌یوه‌ندی كۆمه‌ڵایه‌تی و پیشه‌ی نێوانیاندا گیانی هاوكۆمه‌كی و برایه‌تی و دیموكراتی فراژوو ده‌كا و له‌ چاره‌سه‌ر كردنی كێشه‌كاندا توندرۆیی ده‌بیزێ و نایهێلێ. 3-دنه‌ ده‌دات جوتیاره‌ ئاواره‌ و راگوێزراوه‌كان بگه‌رێنرێنه‌وه‌ دیهات و گونده‌كانی خۆیان و ئه‌و كێشه‌ و پێ لێ درێژكردنانه‌ش كه‌ به‌هۆی كۆچكردنی ناوخۆ و له‌ ئه‌نجامی بارودۆخی لاوه‌كیدا روویان داو دوچاری هه‌رێم بوو بوون چاره‌سه‌ریان بكات. 4-رۆڵه‌كانی جوتیاران هان ده‌درێن بچنه‌ قوتابخانه‌ و په‌یمانگه‌و كۆلێجه‌ پیشه‌ییه‌كانه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی له‌ ناوچه‌كانی خۆیاندا سوودیان لێ وه‌ربگیردرێت. 5-جوتیاران رێنمایی ده‌كات كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی رێك و پێكی ئه‌وتۆ سوود له‌ سامانی ئاو وه‌ربگرن كه‌ له‌گه‌ڵ باری ئابووریی هه‌رێمدا بلوێ. 6-جوتیار به‌ ئاوه‌زدێنێ (توعیه‌) و دنه‌یان ده‌دا جه‌نگه‌ڵ و له‌وه‌رگای خۆرسك بپارێزن و به‌ره‌و چاكتری ببه‌ن تا رووه‌كی رووپۆشی كوردستان زامن ببێ و، راوكردنیش به‌ جۆرێك پێك بخه‌ن كه‌ په‌له‌وه‌ر و گیانله‌به‌رانی ده‌گمه‌ن پارێزراو بن. 7-بۆ نه‌هێشتنی نه‌خوێندواری تێ ده‌كۆشێ و بۆ ئه‌و ئامانجه‌ش له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كاندا به‌ شێوه‌یه‌كی كاریگه‌ر هاوبه‌شی ده‌كات. 8-جوتیاران دنه‌ ده‌دات كه‌ كارگه‌ی بچوك بچوك دابمه‌زرێنن تا ئه‌و به‌رووبوومه‌ی له‌ فرۆشتن زیاده‌یه‌ و ماوەتەوە سه‌نعه‌تكاریی بكه‌ن، هه‌روه‌ها دنه‌ی دامه‌زراندنی پیشه‌سازی خۆراكیش ده‌دات. 9-جوتیاران دنه‌ ده‌دات و حاڵیان ده‌كات كه‌ زیاد كردنی رادده‌ی ره‌نێوهاتی مەزراکان زەروورە و پێوستیشە راددەی رەنێوهاتی (الانتاجیه‌)یه‌كه‌ی كشتوكاڵی زیاتر بكرێ بۆ ئه‌وه‌ی بگاته‌ پله‌ی مامناوه‌ند (المعدل)ی جیهانی. 10- جوتیاران و كه‌رتی تایبه‌ت (القطاع الخاص) دنه‌ده‌دات كه‌ شیركه‌تی تایبه‌ت بۆ ره‌نێو هانین (انتاج)و تۆوی چاككرا و مسۆگه‌ر كردنی كۆگای ساردكارو كه‌ به‌روبوومی كشتوكاڵی تێدا بپارێزێ، دابمه‌زرێنن. 11- جوتیاران دنه‌ ده‌دات كه‌ كشتوكاڵی شوشه‌ به‌ند ره‌نێوبهێنن و، له‌ به‌راوه‌كاندا دێبه‌بەرو بێستان زووتر بكه‌ن و، له‌ دێمه‌كاره‌كانیشدا هه‌ر جێگایه‌ك له‌بار بێ بۆ ره‌زی مێو دارمێوی لێ بنێژرێ. 12- جوتیاران دنه‌ ده‌دات كه‌ مه‌كینه‌ سازی نوێ له‌ كشتوكاڵدا بهێننه‌ مه‌یدانی كار و، له‌ هه‌ردوو به‌شی رووه‌كی و ئاژه‌ڵداریدا رێگا و شێوازی به‌هره‌مه‌ندی به‌ره‌و چاكتر كردن بخه‌نه‌ كار. 13-له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌ پێوه‌ندیداره‌كاندا به‌ هاوده‌نگی كۆشش ده‌كات بۆ فه‌راهه‌مكردنی ڕێگا و شێوازی ئه‌وتۆ كه‌ به‌ بازارگه‌یاندن و فرۆشتنی داهاتی جوتیاران مسۆگه‌ر بكات. 14-شتێكی پێویستیشه‌ كه‌ به‌ هاوكاری و هاوده‌نگی له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌ پێوه‌ندیداره‌كاندا پێكه‌وه‌ كێلگه‌كانی كشتوكاڵ و له‌وه‌رگا خۆرسكه‌كان له‌ مین پاك بكاته‌وه‌. 15-بۆ فه‌راهه‌مكردنی شێواز و ئامرازی نوێ له‌ناو بردنی ده‌ردو به‌ڵای كشتوكاڵی له‌ هه‌ردوو بواری روه‌كی و ئاژه‌ڵیدا كۆشش ده‌كات. 16-له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌ حكومییه‌كاندا هه‌وڵ ده‌دات كه‌ ئه‌و لێژنانه‌ی له‌ كاتی زه‌رووردا ساز ده‌درێن و یه‌كسه‌ر په‌یوه‌ندی به‌ به‌رژه‌وه‌ندی جوتیارانه‌وه‌ هه‌یه‌، نوێنه‌ری یه‌كێتیی جوتیارانیشی تێدابن.

مادده‌ی هه‌ژده‌یه‌م (دووباره‌)

مادده‌ی هه‌ژده‌یه‌م: 1. هه‌موو موڵك و ماڵێكی ده‌زگا، ماڵی گشتین، بۆ مه‌به‌ستی ئه‌و یاسایه‌ نه‌بێ نابێ ده‌سكاری بكرێن. 2. قه‌رزه‌كانی ده‌زگا و هه‌موو پاره‌یه‌كی كه‌ به‌ قانوونی ده‌یكه‌وی، قه‌رزی نایابن (ممتاز) له‌ وه‌رگرتنیان یاسای وه‌رگرتنه‌وه‌ی قه‌رزی ره‌وای حكومه‌تیان له‌ سه‌ر پیاده‌ ده‌كرێ. 3. هه‌موو ماڵێكی گوێزراوه‌ و نه‌گوێزراوه‌ی ده‌زگا له‌ باج و ره‌سم ده‌بووردرێن. 4. ده‌زگا له‌ هه‌موو ئه‌و ره‌سمانه‌ی ده‌بووردرێ كه‌ به‌ هۆی هه‌ڵسوكه‌وتی یاسایه‌وه‌ كه‌وتۆته‌ سه‌ری، هه‌روه‌ها له‌و داواكاریانه‌ش كه‌ بۆی به‌رز ده‌كرێته‌وه‌ یان له‌ دژی ده‌درێ. 5. حسابه‌كانی ده‌زگا له‌ ژێر چاودێری دارایی دا ده‌بێت.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة