المواد القانونية

مادده‌ی شه‌شه‌م:

مادده‌ی شه‌شه‌م: یه‌كه‌م: ره‌سمی چوونه‌ ناو سه‌ندیكا (200) دوو سه‌د دیناره‌ و ره‌سمی به‌شداربوونی ساڵانه‌ (100) سه‌د دیناره‌. دووه‌م: ره‌سمی مۆڵه‌تدانی ده‌رمانخانه‌ (به‌رپرسیاریه‌تی + ئیمتیاز) (250) دوو سه‌د و په‌نجا دیناره‌ نیوه‌ی ده‌وام ساڵانه‌. سێیه‌م: ره‌سمی مۆڵه‌ته‌دانی كردنه‌وه‌ی ده‌رمانخانه‌ (به‌رپرسیاریه‌تی + ئیمتیاز) بۆ خانه‌نشیان (500) پێنج سه‌د دینار ده‌وامی ته‌واو ساڵانه‌. چواره‌م: ره‌سمی مۆڵه‌تدانی كۆگای ده‌رمانی ئه‌هلی (به‌رپرسیاریه‌تی + ئیمتیاز) (1000) هه‌زار دینار.

مادده‌ی په‌نجاو چوار:

مادده‌ی په‌نجاو چوار: زانكۆكان وهه‌یئه‌ی په‌یمانگه‌ ته‌قه‌نیه‌كان و هه‌یئه‌ی باڵای پسپۆڕه‌ پزیشكییه‌كان له‌ رسمي گومرگی هه‌موو مادده‌و ئامێرو جیهازو پارچه‌كانیشیان سه‌رفرازن، هه‌روه‌ها مادده‌ی یه‌ده‌گ و هی تاقیگه‌و ئامرازه‌كانی روونكردنه‌وه‌و فلیم و بڵاوكراوه‌و كتێب و چاپه‌مه‌نیی هاوه‌رده‌ش، له‌ چوارچێوه‌ی پرۆژه‌و پسپۆڕیی فێركاریدا كه‌ ئامانجه‌كانیان وه‌دی بێنن هه‌ر هه‌موویان له‌ گومرگ سه‌رفرازن.

مادده‌ی ده‌یه‌م:

مادده‌ی ده‌یه‌م: نه‌قیب ئه‌م ده‌سه‌ڵاتانه‌ ئه‌نجام ده‌دات: 1. سه‌ر‌ۆكایه‌تی كردنی كۆبوونه‌وه‌كانی ده‌سته‌ی گشتی ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا. 2. نوێنه‌رایه‌تی كردنی سه‌ندیكا له‌ كن لایه‌نه‌ تایبه‌تمه‌نده‌كان ده‌شتوانێ هه‌ندێ له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی خۆی بدا به‌ جێگره‌كه‌ی یان هه‌ر كه‌سێك كه‌ بیه‌ویێ له‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن.

مادده‌ی چواره‌م:

مادده‌ی چواره‌م: كۆر بۆ به‌دیهێنانی ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ هه‌وڵ ده‌دات: 1. كاركردن بۆ هه‌ڵبژاردنی ووشه‌ی یه‌كگرتوو له‌ ناو شێوه‌ جیاوازه‌كانی زمانی كوردیدا بۆ گه‌یشتن به‌ شێوازێكی ره‌سمی و یه‌كگرتوو. 2. پاراستنی سه‌لامه‌تی زمانی كوردی و پاككردنه‌وه‌ و پێشخستنی. 3. گه‌شه‌ پێدان به‌ دراساتی كوردی و توێژینه‌وه‌ زانستی و زمانه‌وانیه‌كان بۆ ئه‌وه‌ی له‌ كاروانی پێشكه‌وتنی زانستی و رۆشنبیری دانه‌بڕیت. 4. زیندوو كردنه‌وه‌ی كه‌لتووری كوردی و ئیسلامی له‌ زانست و ئاداب و هونه‌ر و به‌ده‌رخستنی رۆڵی زاناكانی كورد له‌م بوارانه‌وه‌. 5. گرینگی دان به‌ خوێندنه‌كانی دیرۆك و شارستانییه‌تی كورد و كوردستان. 6. هاندان و یارمه‌تیدانی دانان (التألیف) و وه‌رگێران له‌ زمانی كوردییه‌وه‌و بۆ زمانی كوردی. 7. پته‌و كردن و سازدانی په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ كۆره‌ زانستییه‌كان و زانكۆكان و مه‌ڵبه‌نده‌كانی توێژینه‌وه‌ی زانستی له‌ ناوه‌وه‌ و ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمدا.

مادده‌ی سێیه‌م:

مادده‌ی سێیه‌م: باره‌گای كۆر شاری هه‌ولێر (پایته‌ختی هه‌رێم ) ده‌بێ و ده‌توانێ هه‌ندێ له‌ دانیشتنه‌كانی به‌ بڕیاری زۆرینه‌ی ئه‌ندامه‌كاراكانی له‌ ده‌ره‌وه‌ی باره‌گاكه‌یدا ببه‌ستێ.

مادده‌ی دووه‌م:

مادده‌ی دووه‌م: كۆر كه‌سایه‌تیه‌كی واتایی (معنوی) سه‌ربه‌خۆی هه‌یه‌.

مادده‌ی سێ یه‌م:

مادده‌ی سێ یه‌م: ئه‌ركی وه‌زاره‌ت: 1-توانا خسته‌ به‌ری نه‌وجه‌وانان له‌ په‌ره‌پێدانی كه‌سایه‌تی یان دا له‌ گشت رووه‌كانی جه‌سته‌یی و رۆشه‌مبیری و گیانی یه‌وه‌. 2-ره‌خساندنی هه‌لی زانستی وه‌رگرتنی بۆ گه‌وره‌كان و به‌شداركردن له‌ راهێنیاندا به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ ببێته‌ هۆی فراوانكردنی رۆشه‌مبیری یان و واده‌ی به‌رهه‌میان به‌رز بكاته‌وه‌ و ژیانی گشتی یان له‌ رێ و شوێنی په‌روه‌رده‌ی فه‌رمانكاری و په‌روه‌رده‌ی درێژخایه‌ن چاكتر بكا.

مادده‌ی دووه‌م

مادده‌ی دووه‌م: 1. مافی به‌كارهێنانی ده‌كوژێنرێته‌وه‌ (يطفأ) له‌ زه‌ويیه‌ كشتوكاڵی و ناكشتوكاڵیه‌كانی موڵكی ده‌وڵه‌ت كه‌ ده‌كه‌ونه‌ نێوان قۆناغی جێبه‌جێ كردنه‌وه‌ (المرحله قید التنفیذ) له‌ ره‌نگرێژی بنه‌ره‌تی شاره‌وانییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان. 2. خاوه‌نی مافی به‌كارهێنان (صاحب الحقوق التصرفیه‌) له‌و زه‌ویانه‌ی به‌رێژه‌یه‌ك قه‌ره‌بوو ده‌كرێته‌وه‌ كه‌ یه‌كسانه‌ به‌ (8%) له‌ كۆتا پانتایی ئه‌و زه‌ویانه‌ی كه‌ مافی به‌كارهێنانی كوژێنراوه‌ته‌وه‌ و به‌ ناوی ئه‌وه‌ وه‌ تۆمار ده‌كرێ وه‌ك موڵكێكی ته‌واو (صرف). 3. خاوه‌ن مافی به‌كار هێنان بۆی هه‌یه‌ ئه‌و پارچه‌یه‌ی كه‌ پێی دراوه‌ جیاكاری (افراز)ى بكا به‌ مه‌رجێك هاودژ نه‌بێ له‌گه‌ڵ جۆری ئه‌و به‌كار بردنه‌ی كه‌ بۆی دیاری كراوه‌ له‌ ره‌نگرێژی بنه‌ره‌تی شاره‌وانییه‌كاندا. 4. ئه‌و زه‌ویانه‌ی كه‌ مافی به‌كارهێننانیان تێدا كوژێنراوه‌ته‌وه‌ و ده‌كه‌ونه‌ نێوان ناوچه‌ نانیشته‌جێییه‌كانه‌وه‌ (مناطق غیر سكنیه) خاوه‌نه‌كانیان به‌ زه‌وی تر له‌ ناوچه‌كانی سوكنا بوون قه‌ره‌بوو ده‌كرێنه‌وه‌ له‌ ناو سنووری شاره‌وانییه‌كاندا كه‌ نرخه‌كه‌ی هاوسه‌نگ بێ له‌گه‌ڵ ئه‌و رێژه‌یه‌دا.

مادده‌ی شازده‌:

مادده‌ی شازده‌: بڕگه‌ی (6) له‌ مادده‌ی بیست هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێویه‌ی خواره‌ره‌ ده‌خوێندرێته‌وه‌: 6- بڕواله‌قكردن به‌ سیته‌می فیدراڵی و ئاواته‌كانی گه‌لی كوردستان ومافی چاره‌ی خۆنووسین وئاسایشی هاووڵاتیان به‌ رێگای راسته‌وخۆ یان لابه‌لاو، وروژاندنی غه‌ریزه‌ی جه‌ماوه‌ر سا به‌هه‌ر رێگایه‌ك ده‌بێ ببێ.

مادده‌ی یه‌كه‌م:

مادده‌ی یه‌كه‌م: هه‌ردوو بڕگه‌ی (د،ه) له‌ مادده‌ی یه‌كه‌م هه‌موارده‌كرێن و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێندرێته‌وه‌: د- رۆژنامه‌وان: هه‌ر كه‌سێ كاری رۆژنامه‌وانی بكاو، ئینتیمای سه‌ندیكاكه‌ی كردبێ وئیلتیزامی خۆی به‌جێ هێنابێ. ه- رۆژنامه‌ (صحیفه‌): ئه‌و چاپكراوه‌یه‌ كه‌ له‌ ژێر ناوێكی دیاركراودا وبه‌ زنجیره‌ ژماره‌یه‌كی رێكوپێك، خولاوخول ده‌رده‌چێت و ئاماده‌ ده‌كرێ بۆ بڵاوكردنه‌وه‌ له‌ ناو جه‌ماوه‌ردا.

مادده‌ی بیست و حه‌وته‌م:

مادده‌ی بیست و حه‌وته‌م: 1/ كاروباری لقی سه‌ندیكا له‌ پارێزگه‌دا له‌لایه‌ن لیژنه‌ی لقه‌وه,‌ كه‌ نوێنه‌ری سه‌ندیكایه‌ له‌وێ، ده‌گێڕدرێ. 2/لیژنه‌ی لق له‌ سه‌رۆك وچوار ئه‌ندام و دوو ئه‌ندامی یه‌ده‌گ پێك دێ، ئه‌ندامانی لقی پارێزگه‌كه‌ هه‌ر سێ ساڵ جارێ به‌ ده‌نگدانی نهێنی هه‌ڵیانده‌بژێرن، به‌ مه‌رجێ له‌وانه‌ بن كه‌ به‌و پیشه‌یه‌وه‌ خه‌ریك بن. لیژنه‌كه‌ش، یه‌كێ له‌ چوار ئه‌ندامه‌كه‌ی خۆی به‌ نوێنه‌ری سه‌رۆك هه‌ڵده‌بژێرێ به‌مه‌رجێ ماوه‌یه‌ك پیشه‌كه‌ی كردبێ له‌ پێنج ساڵ كه‌متر نه‌بێ. 3/ لە كۆبوونەوەكانی ليژنەی لقدا هەمان ئەو ئيجرائاتە پەيڕەو دەكرێ كە تايبەتن بە كۆبونەوەكانی ئەنجومەن.

مادده‌ی یازده‌هه‌م:

مادده‌ی یازده‌هه‌م: 1/ده‌سته‌ی گشتی له‌ هه‌موو ئه‌و ئه‌ندامانه‌، یا ئه‌و مه‌ندوبانه‌، پێك دێ كه‌ به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌ ئیلتزاماتی خۆیان به‌جێ هێناوه و‌، له‌ سه‌ندیكادا به‌ باڵاترین ده‌سه‌ڵات له‌ قه‌ڵه‌م ده‌درێ. هه‌ر سێ ساڵیش "جارێ" كه‌ له‌ رۆژی هه‌ڵبژاردنه‌كه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كا، به‌ بڕیاری ئه‌نجومه‌ن و داواكردنی نه‌قیب كۆبوونه‌وه‌یه‌كی ئاسایی بۆ هه‌ڵبژاردنی نه‌قیب و هه‌شت ئه‌ندام و دوو ئه‌ندامی یه‌ده‌گ، بۆ جێگای ئه‌ندامێتيی ئه‌نجومه‌ن، له‌ باره‌گای خۆیدا سازده‌دا، (نیصاب)یش به‌ ئاماده‌بوونی دوو له‌ سێی ئه‌ندامانی هه‌یئه‌ی (ده‌ستەی) گشتی، یا مه‌ندووبه‌كان، دێته‌جێ. ئه‌گه‌ر (نصاب)یش نه‌هاته‌ جێ، ئه‌وا، دوای تێپه‌ڕبوونی پازده‌ رۆژ به‌سه‌ر كۆبوونه‌وه‌ی یه‌كه‌مدا، هه‌ڵبژاردن له‌ كات و جێگای دیاركراودا ده‌ست پێده‌كا، له‌م باره‌دا، (نصاب) به‌ ئاماده‌بوونی سێیه‌كی ئه‌ندامان یان مه‌ندووبان دێته‌ جێ، خۆ ئه‌گه‌ر هات و له‌و رێژه‌یه‌ش داگه‌ڕا، ئه‌وه‌، له‌م باره‌دا، ئه‌نجومه‌ن به‌وه‌ له‌قه‌ڵه‌م ده‌درێ كه‌ بۆ خولێكی تریش له‌ كاری خۆیدا به‌رده‌وامه‌. 2/ ئه‌گه‌ر ژماره‌ی ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی گشتی له‌ (500) پێنج سه‌د ئه‌ندام زیاتر بێ، ئه‌وه‌ له‌و باره‌دا، هه‌ڵبژاردنه‌كه‌ له‌ رێگای موندووبانه‌وه‌ ده‌كرێ. رێژه‌ (نسبه‌)ی نواندنیش، ئه‌نجومه‌ن، خۆی یا جێگری پله‌وپایه‌ی ئه‌نجومه‌ن دیاری ده‌كا، به‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكاشه‌وه‌.

مادده‌ی نۆیه‌م

مادده‌ی نۆیه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی ره‌ سمیی ( وه‌قایعی كوردستان)ه‌وه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێت.

مادده‌ی هه‌شته‌م

مادده‌ی هه‌شته‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ پێوه‌ندیداره‌كانیش حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی چوارده‌م:

مادده‌ی چوارده‌م: 1-پرۆگرام و نه‌خشه‌ی خوێندن و مه‌رجه‌كانی وه‌رگرتن و به‌رێوه‌بردن و زه‌بن و ئه‌زمه‌نه‌كان و باوه‌ر نامه‌ بۆ جۆره‌كانی خوێندن به‌ هه‌ردوو پله‌كانیه‌وه‌ له‌م یاسایه‌دا كراون، به‌ پێی چه‌ند پێره‌وێكی تایبه‌ت داده‌نێ كه‌ وه‌زاره‌ت روو نووسه‌كانیان (لائحه‌) ئاماده‌ ده‌كا.2-وه‌زاره‌ت بۆی هه‌یه‌ تاقیمان له‌ هه‌ندێ قوتابخانه‌دا بكا كه‌ رێكخستنی پرۆگرام و هۆیه‌كانی فێركردن و شێوازی ئه‌زموونه‌كان بگرێته‌وه‌، تا سوود له‌ ئه‌نجامه‌ وه‌ده‌ست هاتووه‌كانی وه‌ربگرێ بڵاوی بكاته‌وه‌.

مادده‌ی پێنجه‌م:

مادده‌ی پێنجه‌م: مادده‌ی ده‌یه‌م له‌ یاساكه‌ هه‌موارده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه‌ ده‌خوێنرێته‌وه: یه‌كه‌م: فێركردن له‌ هه‌ردوو قۆناغی بنه‌ڕه‌تی و ئاماده‌یی به‌ خۆراییه‌ له‌ قوتابخانه‌ فه‌رمیه‌كاندا، هه‌روه‌ها له‌ په‌یمانگاو مه‌ڵبه‌نده‌ فه‌رمییه‌كانی كه‌ له‌ مادده‌ی دوازده‌می ئه‌م یاسایه‌دا هاتوون. دووه‌م: فێركردن له‌ قۆناغی بنه‌ڕه‌تی ته‌وزیمیه‌ بۆ ئه‌وكه‌سانه‌ی كه‌ له‌سه‌ره‌تای ساڵی خوێندن یان له‌ (31)ی مانگی كانوونی دووه‌می ئه‌و ساڵه‌ شه‌ش ساڵ له‌ ته‌مه‌نیان ته‌واو ده‌كه‌ن.

مادده‌ی پێنجه‌م

مادده‌ی پێنجه‌م: بڕیاری ژماره‌(32) له‌ 6/2/2003 كه‌ له‌لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی هه‌رێمی كوردستان ـ عیراقه‌وه‌ ده‌رچووه‌، هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌.

مادده‌ی نۆزده‌م:

مادده‌ی نۆزده‌م: ئه‌و كۆمپانیایانه‌ی كه‌ گرێبه‌ستیان له‌گه‌ڵ حكومه‌تی هه‌رێم و داموده‌زگاكانی له‌سه‌ر پڕۆژه‌كانی به‌رنامه‌ی وه‌به‌رهێنان (المنهاج الاستپماری) مۆر كردووه‌ له‌هه‌موو ئه‌و باج و ڕه‌سمانه‌ به‌ره‌سمی پوولیشه‌وه‌ ده‌بوردرێن كه‌ له‌هه‌رێم له‌ئه‌نجامی ئه‌و كارانه‌ و له‌چوارچێوه‌ی گرێبه‌سته‌كه‌ كه‌وتۆته‌ سه‌ریان.

مادده‌ی سی یه‌م:

مادده‌ی سی یه‌م: ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا بۆی هه‌یه‌ مۆڵه‌تی ئیش كردن به‌ ئه‌ندام له‌ بواری پیشه‌كه‌ی له‌ حیسابی تایبه‌تی خۆی یان بۆ كۆمپانیاكان بدات، ئه‌وه‌ش به‌ پیی هه‌ڵ و مه‌رجی وا ده‌بێت كه‌ ئه‌نجومه‌ن دوای وه‌رگرتنی ره‌زامه‌ندی وه‌زیر ده‌ری ده‌چوێنێ، به‌ مه‌رجێك ئه‌مه‌ له‌گه‌ڵ یاساكان و پێره‌وه‌ ره‌چاو كراوه‌كاندا هاودژ نه‌بێت.

مادده‌ی چواره‌م

مادده‌ی چواره‌م: حوكمه‌كانی مادده‌ی ( چواره‌م)ی یاسای به‌كرێدانی خانوبه‌ره‌، له‌هه‌رێمی كوردستان ـ عیراقدا له‌كار ده‌خرێن و، ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ جێیان ده‌گرنه‌وه‌: یه‌كه‌م: نابێ ساڵانه‌ی ئه‌و خانوبه‌رانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌، له‌و گرێبه‌ستانه‌ی كه‌دوای به‌ركاربوونی ئه‌م یاسایه‌ مۆرده‌كرێن، له‌م رێژانه‌ی خواره‌وه‌ زێتربن: 1/ (4%) چوار له‌سه‌دی به‌های گشتی ئه‌و خانوبه‌ره‌ یان ئه‌و شوققانه‌ی بۆ نیشته‌نی ئاماده‌كراون و بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش به‌كرێ ده‌درێن. 2/ (6%) شه‌ش له‌سه‌دی به‌های گشتی ئه‌و خانوبه‌ره‌ یان ئه‌و شوققانه‌ی كه‌ ژوور،ژوور، بۆنیشته‌نی به‌كرێ ده‌درێن. 3/ (8%) هه‌شت له‌سه‌دی به‌های گشتی ئه‌و خانوبه‌ره‌ یان ئه‌و شوققانه‌ی كه‌ بۆ مه‌به‌ستی غه‌یری نیشته‌نی به‌كرێ ده‌درێن. دووه‌م: كرێی ساڵانه‌ی ئه‌و خانوبه‌رانه‌ی كه‌حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌، له‌و گرێبه‌ستانه‌ی پێش به‌ركاربوونی ئه‌م یاسایه‌ مۆركراون، به‌پێی ڕێژه‌كانی بڕگه‌ی (یه‌كه‌م)ی سه‌ره‌وه‌ هه‌موار ده‌كرێت. سێیه‌م: مه‌به‌ست له‌به‌های گشتی خانوبه‌ره‌ له‌م یاسایه‌دا كۆی به‌های زه‌ویه‌كه‌و بینایه‌كه‌یه‌ له‌وكاته‌دا كه‌ ده‌سه‌ڵاتی دارایی بۆ جێبه‌جێكردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یخه‌ملێنێ.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة