أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهزگایهكی گشتی دادهمهزرێ كه تایبهت بێ به كاروباری شههیدهكانی بزوتنهوهی رزگاری خوازی كوردستانی عێراق و بهو كهسانهی كه له ئهنجامی تێدا بهشدار بونیان تووشی كهم ئهندامی بوون پێی دهگوترێ دهزگای گشتی شههید.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: ئهنجوومهن تایبهته بهو كار و ئهركانهی خوارهوه: 1. پیاده كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه و یاسا و بڕیارو پێرهوه تایبهتی یهكانی به خانهنشینی شههیدانی بزوتنهوهو، ئهوانهی له ئهنجامی بهشداری كردن تێی دا توشی كهم ئهندام بوون، ههروهها ئهو یاسا و بڕیارانهش كه پهیوهندییان به كاروباریانهوه ههیه. 2. پێشنیاز كردنی ههموار كردنی یاساكان بۆ پهرهپێدانی یاسای دهزگا، یاساو بڕیارهكانی كه پهیوهندیدارن به كارو بارهكانی و بهرز كردنهوهیان بۆ ئهنجومهنی وهزیران. 3. دانانی سیاسهتی گشتی بۆ گهشه پێدانی دهستكهوتهكانی دهزگا و وهبهرهێنانی له ناو چوارچێوهی ئامانجه نهتهوهیی و نیشتمانی و كۆمهڵایهتی و ئابووریهكان و سهرپهرشتی كردنی جێبهجێ كردنیان له لایهن فهرمانگهكانی دهزگاكهوه. 4. سهلماندنی بوودجهی گشتی دهزگا و ژمێركاری كۆتایی و ئهنجامدانی گوێزانهوه و ههموار كردنی به پێی یاسا كار پێكراوهكان. 5. دانانی میلاكی دهزگاو ههموار كردنهكانی. 6. ئهنجام دانی كهم كردنهوه و مهزات كردنهكان و بڕیاردان لهسهر بهڵێننامه وقۆنتهرات و خۆ بهستنهوهی دارایی له نێو بازنهی بودجهی سهلمێندراویدا. 7. دانانی بهخشینی دهرماڵه به فهرمانبهره كارامهكان له فهرمانگهكاندا یا ئهوانهی به شێوهیهكی كاتی پێی سپێردراون، لهگهڵ شارهزا نێردراوهكان دا به مهرجێك له رێژهی 201% مووچهكانیان پتر نهبێ، بهخشینی دهرماڵه كه له رێژهی 70% ی مووچهكانیان پتر نهبێ بۆ ئهو كهسانهی كه بۆ ئهنجامدانی كاری زێده له دوای دهوامی رهسمی روویان لێ دهنرێ. 8. پێكهوهنانی چهند لیژنهیهك بۆ لێكۆڵینهوه له كاروباری ههمهجۆری دهزگاكهو بۆیشی ههیه پشت به شارهزایان له دهرهوهی دهزگا ببهستێ بهرامبهر به كرێ یهكی وا كه ئهنجومهن بڕیاری لهسهر دهدات. 9. چاودێری كردنی شیاندنی منداڵانی شههیدان، له وانهی كه مهترسی لهسهر موعاناتیان ههیه، كه له ئهنجامی باری ههڵوهشانهوهی خێزانی و له ئاكامی نهمانی دایك و باوك یاخود یهكێكیان لهلایان خولقاوه. 10. چاودێری كردن و شیاندنی كهم ئهندامانی بزووتنهوه له ناو پێشمهرگهدا و، لێكۆڵینهوه له بارهی ژیانیان و ئامادهكردنی ئاماركردنێكی تایبهت پێیان و دانانی نهخشه بۆ راهێنان و چاودێری كردن و شیاندنیان و بهرزكردنهوهی ئاستی تهندروستی و كۆمهڵایهتی و رۆشنبیری یان به دروستكردنی مهڵبهندی تایبهتی یان سوود وهرگرتن له مهڵبهند و پهیمانگای تایبهت به فهرمانگهكانی چاودێری كۆمهڵایهتی و رێكخراوه كۆمهڵایهتی و رێكخراوه مرۆڤایهتی یهكان كه ههمان ئامانجیان ههیه و مافی پیشهیی یان له وهرگرتن به ههماههنگی لهگهڵ لایهنه تایبهتهكان دا پێ بدرێ. 11. پێشنیاز كردنی دامهزراندنی فهرمانبهر بۆ ئهنجومهنی وهزیران و ئهنجومهنیش بۆی ههیه بهرزیان بكاتهوه و بیان گوازێتهوه و واز هێنانیان لێ قبوول بكات و خانهنشینیان بكات و به شێوهیهكی كاتی بیان سپێرێ و سزایان بدات و له كاریان لابدات و بهلێنكاری لهگهڵ پسپۆر و شارهزایان و تهكنیكاران ببهستێ بۆ كاركردن له دهزگاكهدا. 12. دانانی راپۆرتێكی ساڵانه له بارهی كار و ئهركهكانی دهزگا و بهرز كردنهوهی بۆ ئهنجومهنی وهزیران له بارهی پوختهی چالاكییهكانی دهزگا و راپهراندنی كارهكانی و كێشه و راو پێشنیازهكانی. 13. ئهنجومهن بۆی ههیه لقه فرمانگه بۆ دهزگاكه له یهكهكانی بهرێوهبردن دا بكاتهوه و بهش و هۆبه له نوێ دابنێ و لێكیان بدات و ههڵیان وهشێنێتهوه به پێی پێویست لهگهڵ دانانی سنوورێك بۆ كار و ئهركهكانی و پسپۆرییهكانی به پێی رێنماییهكانی خۆی. 14. ئهنجومهن بۆی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی خۆی بدا به سهرۆكی دهزگا و بهرێوهبهره گشتی یهكانی.
ماددهی نۆزده
ماددهی نۆزده: ئهگهر رۆژنامهوانهكه خۆی، یا یهكێ له خاووخێزانهكهی دوای مردنی خۆی له وهرگرتنی مووچهكه دابڕا یان نههات و داوای مووچه بۆ بڕینهوهی نهكرد و دوو ساڵیشی زیاتر بهسهر داچوو، ئهوه، لهو بارهدا مافی ئهوهی نی یه داوای مووچهی ئهو ماوهیه بكات كه دواكهوتووه مهگهر بیانووی بهجێی ههبێ بۆ ئهو دواكهوتنهی، دواكهوتن له پێشكهشكردنی بهڵگهنامه و مهعلومات به دهستهی سندوق به پێ ی ئهم ماددهیه بهدابڕان له داواكردن له قهڵهم دهدرێ.
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: ئهم ماددهیهی خوارهوه بۆ یاساكه، دووباره به زنجیرهی ماددهی بیست ودووهم زیاد دهكرێ و بهم شێوهی خوارهوه دهخوێنرێتهوه: ماددهی بیست و دووهم (دووباره) یهكهم: وهزارهت به پێی پێڕۆ پهیمانگهكانی مامۆستایان وهونهرهجوانهكان ومیوانداری (الفندقه)و گهشتوگوزارو ئیدیكهش دهكاتهوه. دووهم: خوێندنی پیشهیی ولقهكانی به پێڕهو رێك دهخرێت.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: مهرجهكانی وهرگرتنی پێشمهرگهی خۆبهخش ئهمانهی خوارهوهن: یهكهم: دهبێ له هاوواَتیانی ههرێمی كوردستان بێت. دووهم: تهمهنی له (18) ساڵ كهمتر نهبێ. سێیهم: تهمهنی له (25) ساڵ زیاتر نهبێت بۆ سنفه فهنیهكانء له (30) ســـاڵیش تێپهڕ نهكات بۆ سنفهكانی تر. چوارهم: خوورهوشتێكی بهرزو ناوبانگی باشیههبێتء بههیچ تاوانێك یان كهتنێكی ئابڕوبهر سزا نهدرابێت. پێنجهم: ساڵی شهشهمی له قۆناغی خوێندنی بنهڕهتی تهواو كردبێت.
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: یهكهم: پلهءپایهكانی پێشمهرگهی خۆبهخش بهم شێوهیهی خوارهوه دهبێت: أ- جێگری ئهفسهر پله نایاب. ب- جێگری ئهفسهر پله یهك. ج- جێگری ئهفسهر پله دوو. د- جێگری ئهفسهر پله سێ. ه- جێگری ئهفسهر پله چوار. و- جێگری ئهفسهر پله پێنج. ز- جێگری ئهفسهر پله شهش. ح- جێگری ئهفسهر پله حهوت. گ- جێگری ئهفسهر پله ههشت. ی- رئیس عورهفا. ك- عهریف. ل-جێگری عهریف. م-سهربازی یهكهم. ن-سهرباز.
ماددهی حهوتهوم:
ماددهی حهوتهوم:بهپێی ئهم یاسایه وهزیر دهسهڵات و ئهركهكانی دهگرێته ئهستۆ، وه ئهونهش دهگرێتهوه كه لهناو مۆڵهتهكانیش هاتووه له پێناو هێنانهدی ئهمانهی خوارهوهیه: یهكهم: مسۆگهركردنی بهڕێوهبردنی ڕاست و ڕهوانی سامانهكان نهوتی. . دووهم: كار كردن له پێناومسۆگهركردنی پهرهپێدانی پیشهسازی نهوت بهجۆرێك زیانهكانی ژینگه كهم بكاتهوه، و گهشهپێدانی ئابووری بهردهوام مسۆگهر بكات و هانی وهبهرهێنان بدات، بهجۆرێك پهرهپێدانی پلانه دوورهاوێژهكان بۆ ههرێم له خۆ بگرێ وه دهبێ هۆشمهندانه و لهگهڵ پێشكهوتووترین شێوازی پیشهسازی نهوتدا كۆك بێت.
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: ئهنجومهنی بهرێوهبردنی دهسهڵاتی باڵا له دهزگادا له مانه پێك دێ. 1. سهرۆكی دهزگا- سهرۆكی ئهنجومهن. 2. بهرێوهبهری گشتی دهزگا- جێگری سهرۆكی ئهنجومهن. 3. سهرۆكی ئهركان له وهزارهتی كاروباری (پێشمهرگه) – نوێنهری وهزارهت. 4. بهرێوهبهری گشتی دارایی- نوێنهری وهزارهتی دارایی. 5. بهرێوهبهری گشتی گهشه پێدان و ئاوهدانكاری- نوێنهری وهزارهتی گهشه پێدان و ئاوهدانكاری. 6. بهرێوهبهری گشتی چاودێری كۆمهڵایهتی- نوێنهری وهزارهتی تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی. 7. ئهنجومهنی وهزیران سێ پسپۆر بۆ ماوهی سێ ساڵ دادهمهزرێنێ و بۆی ههیه تازهش بكرێتهوه بۆ ئهوانهی كه خاوهنی رابردوێكی شهرهف مهندانهی تێكۆشانن و به بهشداری بهرچاویان له جوڵانهوهكهدا ههیه.
ماددهی سێیهم
ماددهی سێیهم: وهزارهتی دارایی و ئابووری بۆی ههیه رێنمایی پێویست دهربهێنێ بۆ ئاسانكردنی جێبهجێ كردنی ئهم یاسایه.
ماددهی dوازده
ماددهی dوازده: پێویسته وهزیره پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه بهركار.
ماددهی سیازده
ماددهی سیازده: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له (وهقایعی كوردستان)دا، دهخرێته بهركار.
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: یهكهم: ئهو كهسانهی لهناو دارستانهكاندا نیشتهجێن، یان لهدهوروبهرین، بهدهر له حوكمهكانی مادده (5)ی ئهم یاسایه، دهتوانن سوودمهند بن له بهروبوومی دارستانهكان كه له پێویستی خۆیان زیاتر نهبێت بهمهرجێك زیان نهگهیهنن، ئهمهش له ڕێگهی: 1ـ سوود وهرگرتن له ههموو داره ووشك و شكاوهكان كه بهكاردێت بۆ دروستكردنی ئامێر و ئامرازی كشتوكاڵی، دوای مۆڵهتپێدان. 2ـ لهوهڕاندنی ماڵات و كهمكردنهوهی ژمارهی بزن له دارستانه پارێزراوهكاندا. 3ـ رێگهگرتن له هاتنی ماڵات له دهرهوهی ههرێم تهنها به بڕیاری وهزارهت نهبێت. دووهم: بهڕێوهبهری گشتی باخداری ودارستان وپاوان بۆی ههیه مۆڵهتی بێ بهرامبهر دهربكات بۆ ئهو كهسانهی كه بڕگهی (یهكهم)ی ئهم ماددهیه دهیانگرێتهوه و بۆ ئهندامانی هۆزهكان، تیایدا رێگهیان پێبدرێت بۆ ئهوهی ماڵاتیان له دارستانه دراوسێكان بڵهوهرێنن، بهمهرجێك پابهندبن بهو رێنماییانهی بۆ ئهم مهبهسته دهردهچن.
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: لهسهر وهزارهت پێویسته به ههماههنگی لهگهڵ وهزارهته پهیوهندیدارهكان ههڵسن به بڵاوكردنهوهی هۆشیاری و كهلتوری گرنگیی دارستان و پارێزگاریكردن وپاراستنی له ئاگركهوتنهوه، وه ئهم كهلتوره بكرێته بهشێك له پرۆگرامهكانی خوێندن له قۆناغه جیاجیاكاندا، ههروهها بهشداری پێكردنیان له ههڵمهتهكانی دارچاندندا.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: یهكهم: مافی دهسكاریی لهزهوی كشتوكاڵی بۆ ئهو جووتیارانه دهچهسپێندرێ كه بهسهریان دابهش كراوهو گرێبهستن به پێی حوكمهكانی یاسای چاكسازیی كشتوكاڵی ویاساو بڕیارهكان ورێنماییهكانی تر كه لهههرێمی كوردستاندا كاریان پێ دهكرێ، بهمهرجێك بڕیارهكانی دابهش كردنهكه پهسند كرابن و گرێبهستهكان كارپێكردنیان بهردهوام بێ و پۆلی زهویهكان كرابن به موڵكی دهوڵهت و مافی دهسكارییان بهسهرهوه ههبێت. دووهم: پێویسته خاوهن مافی دهسكاریی كه حوكمهكانی ئهم یاسایه دهیگرێتهوه بهردهوام بێ له بهكارهێنانی زهوییهكه بۆ مهبهستی كشتوكاڵی و گرنگی پێدانی و به پێچهوانهوه بڕیاری چهسپاندنی مافی دهسكارییهكهی ههڵدهوهشێتهوه گهر خاوهنی مافی دهسكاری داچاندنی زهویهكهی بهبێ بیانوویهكی مهشروع بۆ ماوهی سێ وهرزی یهك لهدوای یهك بهجێهێشت. سێیهم: گرێبهست لهگهڵ ئهو كهسانهی دهسكاریی زهوی ئهمیریی دهكهن دهكرێ له غهیری ئهوانهی گرێبهست نین، له بارێكی وا كه مهرجه یاساییهكانیان لێ بێتهدی و ئهو زهویانه به دهردهكرێن كه تهسوییهیان تهواو نهبووه، یاخود مافی بهكارهێنانیان نهچهسپاوه و بڕی كرێكه بدهن كه كهوتۆنه ئهستۆیان بۆ ئهو ساڵانهی كه بهكردهیی به كاریان هێناوه ودوای ماوهی سێ سال لهمێژووی رێكخستنی گرێبهستهكه مافی دهسكارییان بۆ دهچهسپێ. چوارهم: زهوییهكان بهبڕیاری وهزیری كشتوكاڵ دوای ساغ بوونهوهی بوونی مهرجه یاساییهكان لهلایهن لیژنه كشتوكاڵییهكانهوه تۆماردهكرێن كه بۆ ئهم مهبهسته پێك دێن و به كرێیهكی رهمزی دهدرێ كه دهبێته بنهڕهتی وهرگرتنی رهسمی یاسایی له فهرمانگهكانی تاپۆدا. پێنجهم: پێویسته فهرمانگهكانی تاپۆ زهوییهكان بهپێی حوكمهكانی ئهم ماددهیه بهبڕیاری وهزیری كشتوكاڵ تۆمار بكهن و بهم پێیهش تۆمارهكان ههمواردهكرێن. شهشهم: ئهو رووبهره زهوییانهی كه دابهش كراون و گرێبهستیان له سهر كراوه لهو زهویانهی تهرخان كراون بۆ مهبهستی سوودی گشتی به دهردهكرین له حوكمهكانی ئهم ماددهیه.
ماددهی ههشتهم
ماددهی ههشتهم: دهستهی گشتی له ههموو ئهو ئهندامانهی سهندیكا پێك دێ كه ههموو پابهندییهكانی خۆیان جێبهجێ كردووه به پێی ئهم یاسایه، وه به باڵاترین دهسهڵات دهژمێردرێ، وه به ههر سێ ساڵ جارێك له نێوان مانگی كانوونی دووهمدا به بڕیای ئهنجوومهن و بانگێشتی نهقیب كۆبوونهوهیهكی گشتی ئاسایی دهبهستێت بۆ ههڵبژاردنی نهقیب و ههشت ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگ بۆ پركردنهوهی ئهندامێتی ئهنجومهن و ئهندامانی لیژنهی بهرزهفتی، وه نیسابیش به ئامادهبوونی دوو سێیهكی ئهندامانی دهستهی گشتی تهواو دهبێ وه له كاتی تهواو نهبوونی نیسابیش دوای پازده رۆژ له كۆبوونهوهی یهكهم، ههڵبژاردن له ههمان كات و شوێندا ئهنجام دهدرێت، ژمارهی ئامادهبوانیش ههر چهندێك بێت نیساب به تهواوی دادهنرێت.
چوارەم
چوارەم: پێویستە هەموو هێزەكانی پێشمەرگە لە ماوەی شەش مانگ لە دەرچوونی ئەم بڕیارەوە لە چوارچێوەی وەزارەتی پێشمەرگەدا وەك هێزێكی نیشتیمانی یەك بخرێت، بەتایبەتی یەكەكانی (70و80 ) .
ماددهی دوازدهیهم
ماددهی دوازدهیهم: ئهندامی ئهنجومهن به دهست له كاركێشراوه دادهنرێت ئهگهر ههر سێ دانیشتنی یهك له دوای یهك یان پێنج دانیشتنی پچر پچر بهبێ عوزری رهوا ئاماده نهبوو.
ماددهی دهیهم
ماددهی دهیهم: ئهنجومهنی سهندیكا پێك دێ له: یهكهم: نهقیب دهبێ ماوهیهك لهم پیشهیهدا دهست بهكار بووبێ كه له (10) ساڵ كهمتر نهبێ. دووهم: بریكاری نهقیب و ئهندامانی ئهنجومهنی سهندیكا: مهرجه ئهوانه دهست بهكار بوونیان لهم پیشهیهدا له حهوت ساڵ كهمتر نهبێ.
دەیەم
دەیەم: پێویستە هەموو ئەو چەك و تەقەمەنی و پێداویستیی وئامێرە سەربازییانەی لە پاش رووداوەكانی گرتنی موسڵ كەوتوونەتە دەست هێزە جیاجیاكانی هەرێمی كوردستان بگەڕێنرێنەوە بۆ وەزارەتی پێشمەرگە.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: یهكهم:فرمان وئهركهكان وپێكهاتهكانی وهزارهت بهپێڕۆیهك دیاری دهكرێت. دووهم:وهزیر بۆی ههیه بهڕێوهبهرایهتی وبهش وهۆبهی نوێ بكاتهوه، یان تێكهڵاویان كات، یان پووچهڵیان بكاتهوه، له چوارچێوهی پێكهاتهكانی وهزارهت وبهپێی پێداویستی كارهكانی. سێیهم:وهزیر بۆی ههیه رێنمایی پێویست دهربكات بۆ ئاسانكاری جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه.