أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: بهپێی ئهم یاسایه دهستهیهك دادهمهزرێ به ناوی (دهستهی پاراستن و چاككردنی ژینگه له ههرێمی كوردستان ـ عێراق) كهسایهتی مهعنهوی و سهربهخۆیی دارایی و كارگێڕیی خۆی ههیه و له ڕووی كارگێڕییهوه بهسهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیرانهوه دهلكێ.
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: ئامانجی دهسته ئهمانهی خوارهوهن: یهكهم: پاراستن و چاككردنی ژینگه و پهرهپێدانی بۆ رێگه گرتن له پیس بوونی و پارێزگاری كردن له پاك و خاوێنی و جوانیهتی ههرێم. دووهم: پاراستنی ژینگه و تهندروستی گشتی له مهترسییهكانی چالاكی و كاری زیانبهخش به ژینگه و مرۆڤــ. سێیهم: نههێشتن و چارهسهركردنی ئاسهوارهكانی چهكی كیمیایی و تهقیوهكان به هاریكاریكردن لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكان بۆ پاككردنهوهی كێڵگهكانی مین و پاشماوهكانی چهك و تهقهمهنی كه دهبنه مایهی پیسبوونی ژینگهیی. چوارهم: بهرزكردنهوهی ئاستی هۆشیاریی ژینگهیی و پتهوكردنی ههست كردن به بهرپرسیاریهتی تاك و كۆمهڵ بۆ پاراستنی ژینگه و باشكردنی و كاراكردنی ڕۆڵی رێكخراوهكانی كۆمهڵگای مهدهنی و هاندانی ئهركی خۆبهشین لهو بوارهدا.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: دهسته بۆ بهدیهێنانی ئامانجهكانی ئهم ئهركانه له ئهستۆ دهگرێت: یهكهم: پێشنیاز كردنی سیاسهتی گشتی بۆ پاراستنی ژینگه لهپیس بوون و كاركردن له پێناو چاككردنی جۆرهكهی و بهرزكردنهوهی بۆ ئهنجومهنی وهزیران بۆ پهسهند كردنی. دووهم: دانانی پلانی ساڵانه و مامناوهندی و درێژخایهن بۆ پاراستنی ژینگه و چاككردنی. سێیهم: دهرچوواندنی رێنمایی تایبهت بهدهسنیشان كردن و بهرزهفتیهكان و زانیاریی پێویستی ژینگهیی و چاودێری كردنی سهلامهتی ژینگه بۆ پرۆژهكان و سهلامهتی و دروستی جێبهجێكردنی ئهم رێنماییانه، لهگهڵ رهچاوكردنی بهڵێن و پهیمانه نێودهوڵهتیهكان بۆ پاراستنی ژینگه و یاسا كار پێكراوهكان. چوارهم: ئهنجامدانی ڕوپێو و پشكنینهكانی پهیوهست بهپیسبوونی ژینگه و ئهو هۆكارانهی كه كاریگهرییان لهسهر سهلامهتی ژینگه و ئامادهكردنی نهخشه ژینگهیهكان ههیه به ههماههنگی لهگهڵ وهزارهت و لایهنه پهیوهندیدارهكاندا.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: یهكهم: دهسته سهرۆكێكی دهبێ بهپلهی تایبهت و خۆی سهرۆكی باڵایهتی و بهرپرسه لهكارهكانی و ئاراستهكردنی سیاسهتهكانی و سهپهرشتی و چاودێری كردنی و ههموو بڕیار و فهرمان و رێنماییهكانی پهیوهندییان ههبێ به ئهركهكانی دهسته و دهستهڵاتهكانی و ههموو كاروبارێكی هونهریی و دارایی و كارگێڕیی به پێی حوكمهكانی یاسا لهوهوه دهردهچن و بهسهرپهرشتی ئهو جێبهجێ دهكرێن و خۆی بهرپرسه لهبهردهم ئهنجومهنی وهزیراندا. دووهم: ئهوهی بهسهرۆكی دهسته دادهمهزرێ دهبێ ئهم مهرجانهی خوارهوه لێ بێته دی: 1. دهبێ له هاووڵاتیانی ههرێم بێت و دانیشتووی بێت. 2. دهبێ بڕوانامهی بهرایی زانكۆی بهلانی كهم ههبێ و لهبواری پسپۆڕییهكهی خۆی لێهاتوویی و شارهزایی ههبێت. 3. خوو و رهوشتی باش بێ و بهتاوانی جینایهت یان كهتنی لهكهدار بهشهرهف حوكم نهدرابێ. 4. بهشداریی لهو تاوانانه نهكردبێ كه دهستهڵاتی داپلۆسێنهر ئهنجامی دابن. سێیهم: سهرۆك بهمهرسومێكی ههرێمی و لهسهر پاڵاوتنی له ئهنجومهنی وهزیران دادمهزرێ.
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: یهكهم: دهسته لهم فهرمانگانهی خوارهوه پێكدێ و ههر فهمارنگهیهكیش لهوانه لهلایهن فهرمانبهرێكهوه بهرێوه دهچێت كه بڕوانامهی بهرایی زانكۆی لهبواری پسپۆڕی فهرمانگهكهدا ههبێ و، ژمارهیهك فهرمانبهر یاریدهی دهدهن: 1. فهرمانگهی كارگێڕي و دارایی و یاسایی. 2. فهرمانگهی هۆشیاركردنهوهی ژینگهیی و راگهیاندن. 3. فهرمانگهی كاروباری هونهری. 4. فهرمانگهكانی ژینگه له پارێزگاكانی ههرێمدا. دووهم: ئهنجومهنی وهزیران بۆی ههیه بهههماههنگی لهگهڵ سهرۆكی دهسته ههر فهرمانگهیهك لهنوێ دابمهزرێنێت یان لێكیان بدات یان ههڵیان بوهشێنێتهوه، ئهمهش لهچوارچێوهی پێكهاتهكانی دهسته و بهپێی پێویستی كارهكانی.
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: یهكهم: دهسته ئهنجومهنێكی دهبێ بهسهرۆكایهتی سهرۆكی دهسته و لهمانهی خوارهوه پێكدێ: 1- نوێنهری ئهم وهزارهتانهی خوارهوه كه لهپلهی بهڕێوهبهری گشتی كهمتر نهبێ: 1. وهزارهتی ناوخۆ. 2. وهزارهتی شارهوانی و گهشت و گوزار. 3. وهزارهتی خوێندنی باڵا و توێژینهوهی زانستی. 4. وهزارهتی پلاندانان. 5. وهزارهتی كشتوكاڵ و سهرچاوه ئاوییهكان. 6. وهزارهتی تهندروستی. 7. وهزارهتی بازرگانی و پیشهسازی. 8. وهزارهتی سامانه سروشتیهكان. 9. وهزارهتی كارهبا. 10. وهزارهتی گواستنهوه و گهیاندن. 11. وهزارهتی پهروهرده. 12. وهزارهتی پیشمهرگه. 13. وهزارهتی رۆشنبیری و لاوان. 14. وهزارهتی ئهوقاف و كاروباری ئاینی. 2- أ- دوو ئهندام لهشارهزا و پسپۆڕانی بواری پاراستنی ژینگه بهبڕیاری سهرۆكی دهسته. ب- نوێنهرێك لهلیژنهی پاراستن و چاككردنی ژینگه لهپارێزگاكانی ههرێم. دووهم: سهرۆكی دهسته بۆی ههیه لهكاتی پێویستدا نوێنهری وهزارهتهكانی دیكه و ئهو لایهنانهش بانگ بكات كه به وهزارهتهوه نهلكاون تا بهشداری لهكۆبوونهوهكانی ئهنجومهندا بكهن بهبێ ئهوهی مافی دهنگدانیان ههبێ. سێیهم: ئهنجومهن مانگانه كۆ دهبێتهوه و سهرۆك بۆی ههیه لهكاتی پێویست بانگێشت بۆ كۆبوونهوهی كتوپڕ بكات و بڕیارهكان به زۆرینهی ژمارهی ئامادهبووان دهردهچن و لهبارێكدا گهر دهنگهكان یهكسان بوون ئهو لایهنه پهسند دهكرێ كه سهرۆك دهنگی بۆ داوهو، لهسهر ئهنجومهنیشه راپۆرتی ساڵانه لهسهر بارودۆخی ژینگه بۆ سهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیران بهرزكاتهوه.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم : یهكهم: لهههر پارێزگایهك لیژنهیهك بهسهرۆكایهتی پارێزگار یا ئهوهی جێی دهگرێتهوه و ئهندامیهتی نوێنهری ئهو وهزارهتانهی كه لهبڕگهی یهكهمی ماددهی حهوتهمدا دهست نیشان كراون لهگهڵ بهڕێوهبهری فهرمانگهی ژینگه له پارێزگا پێك دههێنرێ و پێی دهگوترێ ((لیژنهی پاراستن و چاككردنی ژینگه لهپارێزگا)). دووهم: ئهو حوكمانهی كه لهماددهی حهوتهمی ئهم یاسایهدا هاتوون سهبارهت بهكۆبوونهوهكانی ئهنجومهنی دهسته لهسهر كۆبوونهوهكانی لیژنهی پارێزگاش پیاده دهكرێت.
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: ئهرك و تایبهتمهندییهكانی پێكهاتهكانی دهسته به پێرهو دهسنیشان دهكرێن.
ماددهی شهشهم
ماددهی شهشهم: پێكهاتهكانی دهزگا له مانهی خوارهوه پێك دێ: 1. ئهنجومهنی بهرێوهبردنی دهزگا. 2. پێكهاتهكانی مهڵبهندی دهزگا كه لهم بهشانه پێك دیێن: 3. بهشی بهرێوهبردن و خۆیهتی. 4. بهشی نهخشه كێشان و لێكۆڵینهوه و بهدوا داچوون. 5. بهشی ماف. 6. بهشی ژمێریاری. 7. بهشی ورد بینی. 8. بهرێوهبهرایهتی گشتی دهزگا فهرمانبهرێك سهرۆكایهتی دهكا كه ههڵگری بڕوانامهی سهرهتایی زانكۆ بێت و بریكاری سهرۆكی دهزگا دهبێت و ههموو دهسهڵاتهكانی ئهنجام دهدات له كاتی ئاماده نهبوونی رهسمیدا له مانه پێك دێ: 9. بهرێوهبهرایهتی خانهنشینی. 10. بهرێوهبهرایهتی شیاندن و چاودێری كردنی كهم ئهندامان. 11. بهرێوهبهرایهتی وهبهر هێنان. 12. بهرێوهبهرایهتی و بهرێوهبردنه لقی یهكانی له پارێزگاكان دا.
ماددهی حهوتهم
ماددهی حهوتهم: ئهنجومهنی بهرێوهبردنی دهسهڵاتی باڵا له دهزگادا له مانه پێك دێ. 1. سهرۆكی دهزگا- سهرۆكی ئهنجومهن. 2. بهرێوهبهری گشتی دهزگا- جێگری سهرۆكی ئهنجومهن. 3. سهرۆكی ئهركان له وهزارهتی كاروباری (پێشمهرگه) – نوێنهری وهزارهت. 4. بهرێوهبهری گشتی دارایی- نوێنهری وهزارهتی دارایی. 5. بهرێوهبهری گشتی گهشه پێدان و ئاوهدانكاری- نوێنهری وهزارهتی گهشه پێدان و ئاوهدانكاری. 6. بهرێوهبهری گشتی چاودێری كۆمهڵایهتی- نوێنهری وهزارهتی تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی. 7. ئهنجومهنی وهزیران سێ پسپۆر بۆ ماوهی سێ ساڵ دادهمهزرێنێ و بۆی ههیه تازهش بكرێتهوه بۆ ئهوانهی كه خاوهنی رابردوێكی شهرهف مهندانهی تێكۆشانن و به بهشداری بهرچاویان له جوڵانهوهكهدا ههیه.
ماددهی ههشتهم
ماددهی ههشتهم: ئهنجوومهن تایبهته بهو كار و ئهركانهی خوارهوه: 1. پیاده كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه و یاسا و بڕیارو پێرهوه تایبهتی یهكانی به خانهنشینی شههیدانی بزوتنهوهو، ئهوانهی له ئهنجامی بهشداری كردن تێی دا توشی كهم ئهندام بوون، ههروهها ئهو یاسا و بڕیارانهش كه پهیوهندییان به كاروباریانهوه ههیه. 2. پێشنیاز كردنی ههموار كردنی یاساكان بۆ پهرهپێدانی یاسای دهزگا، یاساو بڕیارهكانی كه پهیوهندیدارن به كارو بارهكانی و بهرز كردنهوهیان بۆ ئهنجومهنی وهزیران. 3. دانانی سیاسهتی گشتی بۆ گهشه پێدانی دهستكهوتهكانی دهزگا و وهبهرهێنانی له ناو چوارچێوهی ئامانجه نهتهوهیی و نیشتمانی و كۆمهڵایهتی و ئابووریهكان و سهرپهرشتی كردنی جێبهجێ كردنیان له لایهن فهرمانگهكانی دهزگاكهوه. 4. سهلماندنی بوودجهی گشتی دهزگا و ژمێركاری كۆتایی و ئهنجامدانی گوێزانهوه و ههموار كردنی به پێی یاسا كار پێكراوهكان. 5. دانانی میلاكی دهزگاو ههموار كردنهكانی. 6. ئهنجام دانی كهم كردنهوه و مهزات كردنهكان و بڕیاردان لهسهر بهڵێننامه وقۆنتهرات و خۆ بهستنهوهی دارایی له نێو بازنهی بودجهی سهلمێندراویدا. 7. دانانی بهخشینی دهرماڵه به فهرمانبهره كارامهكان له فهرمانگهكاندا یا ئهوانهی به شێوهیهكی كاتی پێی سپێردراون، لهگهڵ شارهزا نێردراوهكان دا به مهرجێك له رێژهی 201% مووچهكانیان پتر نهبێ، بهخشینی دهرماڵه كه له رێژهی 70% ی مووچهكانیان پتر نهبێ بۆ ئهو كهسانهی كه بۆ ئهنجامدانی كاری زێده له دوای دهوامی رهسمی روویان لێ دهنرێ. 8. پێكهوهنانی چهند لیژنهیهك بۆ لێكۆڵینهوه له كاروباری ههمهجۆری دهزگاكهو بۆیشی ههیه پشت به شارهزایان له دهرهوهی دهزگا ببهستێ بهرامبهر به كرێ یهكی وا كه ئهنجومهن بڕیاری لهسهر دهدات. 9. چاودێری كردنی شیاندنی منداڵانی شههیدان، له وانهی كه مهترسی لهسهر موعاناتیان ههیه، كه له ئهنجامی باری ههڵوهشانهوهی خێزانی و له ئاكامی نهمانی دایك و باوك یاخود یهكێكیان لهلایان خولقاوه. 10. چاودێری كردن و شیاندنی كهم ئهندامانی بزووتنهوه له ناو پێشمهرگهدا و، لێكۆڵینهوه له بارهی ژیانیان و ئامادهكردنی ئاماركردنێكی تایبهت پێیان و دانانی نهخشه بۆ راهێنان و چاودێری كردن و شیاندنیان و بهرزكردنهوهی ئاستی تهندروستی و كۆمهڵایهتی و رۆشنبیری یان به دروستكردنی مهڵبهندی تایبهتی یان سوود وهرگرتن له مهڵبهند و پهیمانگای تایبهت به فهرمانگهكانی چاودێری كۆمهڵایهتی و رێكخراوه كۆمهڵایهتی و رێكخراوه مرۆڤایهتی یهكان كه ههمان ئامانجیان ههیه و مافی پیشهیی یان له وهرگرتن به ههماههنگی لهگهڵ لایهنه تایبهتهكان دا پێ بدرێ. 11. پێشنیاز كردنی دامهزراندنی فهرمانبهر بۆ ئهنجومهنی وهزیران و ئهنجومهنیش بۆی ههیه بهرزیان بكاتهوه و بیان گوازێتهوه و واز هێنانیان لێ قبوول بكات و خانهنشینیان بكات و به شێوهیهكی كاتی بیان سپێرێ و سزایان بدات و له كاریان لابدات و بهلێنكاری لهگهڵ پسپۆر و شارهزایان و تهكنیكاران ببهستێ بۆ كاركردن له دهزگاكهدا. 12. دانانی راپۆرتێكی ساڵانه له بارهی كار و ئهركهكانی دهزگا و بهرز كردنهوهی بۆ ئهنجومهنی وهزیران له بارهی پوختهی چالاكییهكانی دهزگا و راپهراندنی كارهكانی و كێشه و راو پێشنیازهكانی. 13. ئهنجومهن بۆی ههیه لقه فرمانگه بۆ دهزگاكه له یهكهكانی بهرێوهبردن دا بكاتهوه و بهش و هۆبه له نوێ دابنێ و لێكیان بدات و ههڵیان وهشێنێتهوه به پێی پێویست لهگهڵ دانانی سنوورێك بۆ كار و ئهركهكانی و پسپۆرییهكانی به پێی رێنماییهكانی خۆی. 14. ئهنجومهن بۆی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی خۆی بدا به سهرۆكی دهزگا و بهرێوهبهره گشتی یهكانی.
ماددهی نۆیهم
ماددهی نۆیهم: كۆبوونهوهكانی ئهنجومهن به سهرۆكایهتی سهرۆكی دهزگا دهبێت و بۆی ههیه داوای بهستنی بكات، له خولی ئاسایی و خولی نائاسایی داو ههرچی لێیهوه دهربچێت له بڕیار و پێشنیاز و راسپارده ئیمزایان دهكات.
ماددهی دهیهم
ماددهی دهیهم: ئهوهی رووی لێنراوه له ئهندامانی ئهنجومهنی وهزیران سهرپهرشتی دهزگاكه بكات، سهرۆكایهتی دانیشتنهكانی ئهنجومهن دهكات له كاتی ئاماده بوونی له كۆبوونهوهكهدا.
ماددهی یازدهیهم
ماددهی یازدهیهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی ههر مانگه به لایهنی كهمهوه جارێك كۆ ببێتهوه و ئهو ئهندامهی ئهنجومهنی وهزیران كه سهرپهرشتی دهزگاكه دهكات یاخود بهلانی كهمهوه سێ یهكی ژماره ئهندامان له كاتی پێویستدا بۆیان ههیه داوای بهستنی كۆبوونهوهی نائاسایی بكهن.
ماددهی دوازدهیهم
ماددهی دوازدهیهم: رادهی یاسایی به ئاماده بوونی سهرۆكی دانیشتنهكه و نیوهی ژمارهی ئهندامان تهواو دهبێ و ههموو بڕیار و راسپارده و پێشنیارێكیش به زۆرینهی دهنگی ئامادهبووان دهردهچێ و له كاتی بهرامبهر بوونی دهنگهكان رای ئهو لایهنه پهسهند دهكرێ كه سهرۆك دهنگی لهگهڵ داوه.
ماددهی سێزدهیهم
ماددهی سێزدهیهم: بڕیارهكانی ئهنجومهن بۆ ئهو ئهندامهی ئهنجومهنی وهزیران دهنێردرێ كه سهرپهرشتی دهزگا دهكات و ئهگهر لاری نهبوو لێیان له ماوهی پازده رۆژ له مێژووی پێ راگهیاندنی به سهلمێنراو دادهنرێن و بۆیان ههیه جێ به جێ بكرێن، بهڵام له كاتێكدا كه لاری بوو لێیان لهو ماوه یاسایی یهدا، ئهوه بڕیارهكهی ئهو بنبڕ و دوا بڕیار دهبێ.
ماددهی چواردهیهم
ماددهی چواردهیهم: سهرۆكی دهزگا به پلهیهكی تایبهتی به یڕیارێك له لایهنی تایبهت به پێی یاسا كارپێكراوهكان دادهمهزرێ، به مهرجێك خزمهتگوزاری و بهشداری بهرچاوی ههبێ له بزوتنهوه بۆ ماوهیهكی گونجاو كه بۆ بهرێوهبردنی دهزگا بیشێنێ و بتوانێ كارو ئهركهكانی جێبهجێ بكات و، دهسهڵاتهكانی خۆی به پێی یاسا بهكار بێنێ و پێویسته شیاویێكی خوێندنی وای ههبێ كه ئهنجومهنی وهزیران دڵنیا بێ له وهرگرتنی فرمانی سهرۆكی دهزگاكه.
مادده حهڤدهیهم
مادده حهڤدهیهم: پاره و داهاتی دهزگا له مانهی خوارهوه پێك دێت: 1. ئهو بهخشینهی له لایهن حكومهتی ههرێمهوه بۆی بڕیار دراوه و بۆی خراوهته ناو بودجهی گشتییهوه. 2. ماڵی گوێزراوه و نهگوێزراوه كه موڵكی دهزگاكهن. 3. دهستكهوتهكانی وهبهرهێنانی دهزگا. 4. ئهو بهخششانهی پێشكهش به دهزگا كراون و ئهوانهش له لایهن ئهنجومهنی بهرێوهبردنهوه قهبووڵ دهكرێن، به مهرجێك له سهرچاوهی ئاشكرا و به پێی مهشروعیهتی یاساوه وهرگیرابن. 5. ئهو رهسمانهی له پێناو جێبهجێ كردنی ئامانجهكانی دهزگاكه فهرز دهكرێن. 6. قازانجی ئهو چالاكی یانهی كه دهزگا دهینوێنێ.
ماددهی ههژدهیهم
ماددهی ههژدهیهم: 1. ههموو موڵك و ماڵێكی دهزگا، ماڵی گشتین، بۆ مهبهستی ئهو یاسایه نهبێ نابێ دهسكاری بكرێن. 2. قهرزهكانی دهزگا و ههموو پارهیهكی كه به قانوونی دهیكهوی، قهرزی نایابن (ممتاز) له وهرگرتنیان یاسای وهرگرتنهوهی قهرزی رهوای حكومهتیان له سهر پیاده دهكرێ. 3. ههموو ماڵێكی گوێزراوه و نهگوێزراوهی دهزگا له باج و رهسم دهبووردرێن. 4. دهزگا له ههموو ئهو رهسمانهی دهبووردرێ كه به هۆی ههڵسوكهوتی یاسایهوه كهوتۆته سهری، ههروهها لهو داواكاریانهش كه بۆی بهرز دهكرێتهوه یان له دژی دهدرێ. 5. حسابهكانی دهزگا له ژێر چاودێری دارایی دا دهبێت.
ماددهی نۆزدهیهم
ماددهی نۆزدهیهم: دهزگا بۆی ههیه بۆ جێبهجێ كردنی كارو ئهركهكانی و وهدهست هێنانی ئامانجهكانی ههماههنگی لهگهڵ وهزارهته تایبهتمهندهكاندا بكات، به هۆی ئهو فهرمانگانهی كه كار و ئهرك و سروشتیان لهگهڵ دهزگا وهك یهكن.