المواد القانونية
ماددهی ههشتهم: دهبێ وهزیره پهیوهندارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێ به جێ بكهن.
ماددهی نۆیهم: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهیهوه له رۆژنامهی رهسمیدا كاری پێ دهكرێت.
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم وشانهی خوارهو ماناكانی تهنیشتیانه: 1-ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق. 2-وهزارهت: وهزارهتی كشتوكاڵ و ئاودێری. 3-وهزیر: وهزیری كشتوكاڵ و ئاودێری. 4-بریكاری وهزارهت: بریكرای وهزارهتی كشتوكاڵ و ئاودێری.
ماددهی پێنجهم: ههموو كردهوهیهكی یاسایی بهشێوهیهكی كۆتایی لهههردوو قۆناغی لێكۆڵینهوه ودادگایی كردنی لهههموو تاوانهكانی پێش مێژووی دهرچوونی ئهم یاسایه ڕادهگیرێ ئهگهر ئاشتبوونهوهكه كرا یان بكرێ لهنێوان لایهنهكان لهبهردهم دادگا دا.
ماددهی دهیهم: ئهو حوكمدراوانهی كه حوكمی پاشملهیان بهسهردا دراوه وخۆیان بهدهستهوه دهدهن یان لهماوهی سیی رۆژ له مێژووی دهرچوونی ئهم یاسایهوه دهگیرێن سوود له حوكمهكانی ئهم یاسایه وهردهگرن.
ماددهی یازدهم : داراییهكانی دهزگا له مانه پێك دێت : یهكهم: ئهوی له بودجهی ساڵانهی گشتی بۆی تهرخان دهكرێ. دووهم: بهخششهكانی دارایی و نمونهیی (العینیه) و پێدانهكانی (الهبات) پێشكهشی دهكرێن. سێیهم: ههر تهرخان كردنێكی دارایی كه حكومهتی ههرێم پێشكهشی دهكات
ماددهی دووهم: وهزارهت ئهم ئهركان بهجێ دێنێ: 1-دانانی نهخشهی كشتهكڵی ئهوتۆ كه گهشه پێدانی بهرههمی كشتوكال و له بوارهكانیرووهك و ئاژهڵ و پاوانه سرووشتیهكاندا بهدی بێنێ. 2-پێشكهشكردنی خزمهتگوزاری له بواری رێ نیشاندان دا و مسۆگهر كردنی پێویستییهكانی بهرههم هێنانی كشتوكاڵ و سازدانی لێكۆڵینهوهی كشتوكاڵی پراكتیكی و بهشدار بوهن له چهسپاندنی هاریكاری كشتوكڵی و سهرپهرشتیكردنی بهجێ هێنانی یاساكانی زهوی سازی (الاصلاح الزراعی) و بهداوداچوونی جێ بهجێ كردنی ئهو چالاكیانهی پهیوهنیان به خستنهكاری زهوی یه كشتوكاڵیهكانهوه ههیه به ئامانجی پێشخستنی بهرههمی كشتوكاڵ له ههرێمدا. 3-نهخشه دانان بۆ سهرچاوهكانی ئاو له ههرێمدا و دروست كردنی بهربهست و پرۆژهی ئاودێری و سازادانی زهوی و زار و پاراستنی و سوود بینین له ئاوی نویك و قوڵی ژێر زهوی (سگحی و جوفی) و بهگهر خستن پاراستنی پرۆژهكانی ئاودێری و بهرگرتن له مهترسی لافاو و ژێر ركێف خستنی سێلا و و حهوزهكانی رووبارهكان. 4-ئامادهكردنی لێكۆلینهوهی تایبهتی و سكێچ و پرۆگرام بۆ پرۆژهكان و كار كردن بۆ جێ به جێ كردنیان و جێ بهجێ كردنی ئهو پرۆژانهی راستهوخۆ لهلایهنانی ترهوه له ناوه و دهرهوهی ههرێمدا پێیانی دهسپێردرێن به سیفهتی بهڵێندهر یا له لایهن دهزگا جێبهجێ كارهكانیهوه یا بهڵێندهرهكانی ناوخۆ یا بیانی و سهرپهرشتی كردنی جێبهجێ كردن و بهداو داچوونیان. 5-تهقهلا دانی مسۆگهر كردنی تۆوی پوختكراو و سهمادی كیمیاوی و قهڵاچۆكهر (مبیدات) و دابینكردنی دهرمان و گرتنه بهری ئهو رێ و شوێنانهی زیاد كردنی بهرههم و پوختكردنی مسۆگهر دهكهن.
ماددهی شهشهم: یهكهم: بهش و ئهرك و تایبهتمهندیهكانی پێكهاتهی وهزارهت به پێڕهو دهستنیشان دهكرێت. دووهم: وهزیر بۆی ههیه بهرێوهبهرایهتی یان لق یان بهش یان هۆبه یان یهكهكان له ناو پێكهاتهی وهزارهت دابنێ یان لێكیان بدات یان ههڵیان بوهشێنێتهوه به پێی پێویستیهكانی كارهكانیان له كاتی پێویستدا. سێیهم: وهزیر بۆی ههیه لێژنهی ههمیشهیی یان كاتی به پێی پێویست پێكبهێنێ.
ماددهی سێ یهم: 1-وهزیر: سهرۆكی باڵای وهزارهته و بهرپرسیاری یهكهمی جێ بهجێ كردنی سیاسهتهكهی و سهرپهرشتی جێبهجێ كردنی یاسا و پهیرهو و رێنماییهكانا تیادا و ههر له ویشهوه بڕیار و فهرمانهكان ل چوارچێوهی ئهركهكانی وهزارهت و دام و دهزگا و دهسهڵاتهكانی و گشت كارو باره ئیداری و هونهریهكان له چوارچێوهی ئهم یاسایه و یاسا رهچاوكراوهكانی تردا دهردهچن بۆیشی ههیه بهشێك له دهسهڵاتهكانی به بریكاری وهزارهت و بهرێوهبهره گشتییهكان و سهرۆكهكانی دایهره سهرهكیهكان لله وهزارهت دا بسپێرێ له بهرامبهر ئهنجومهنی وهزیرانیشد دا بهو ئیعتیبارهی ئهندامێكی هاوبهشیهتی بهرپرسیاره. 2-بریكاری وهزارهت ئهو ئهركانه بهجێ دێنێ كه وهزیر پێیانی دهسپێرێ.
ماددهی چوارهم: ماوهی سزای حوكمدراوانی (بهندكراو وگیراو) لهفهرمانگهكانی چاكسازی كۆمهڵایهتی لهههرێمی كوردستان بهرێژهی 30% ی ماوهی سزا ئهسڵیهكهی كهم دهكرێتهوه كه لهسهر ئهوكێشانه بۆیان دهرچووه وئاشتبوونهوه له نێوان لایهكانی لهبهردهم دادگا تهواو نهبووه، ئهو ماوه كهمكراوهیه به ماوهیهك دادهنرێ كه لهفهرمانگهی چاكسازی كۆمهڵایهتی بهسهربراوه بۆ مهبهستی بهردانی به مهرج.
ماددهی شهشهم: حوكمدراوان لهسهر تاوانی سهرپێچی كردن لێبوردنی گشتی دهیانگرێتهوه وههموو كردهوهیهكی یاسایی له حهقی تۆمهتبارهكان ڕادهگیرێ.
ماددهی دووهم: 1. مافی بهكارهێنانی دهكوژێنرێتهوه (يطفأ) له زهويیه كشتوكاڵی و ناكشتوكاڵیهكانی موڵكی دهوڵهت كه دهكهونه نێوان قۆناغی جێبهجێ كردنهوه (المرحله قید التنفیذ) له رهنگرێژی بنهرهتی شارهوانییهكانی ههرێمی كوردستان. 2. خاوهنی مافی بهكارهێنان (صاحب الحقوق التصرفیه) لهو زهویانهی بهرێژهیهك قهرهبوو دهكرێتهوه كه یهكسانه به (8%) له كۆتا پانتایی ئهو زهویانهی كه مافی بهكارهێنانی كوژێنراوهتهوه و به ناوی ئهوه وه تۆمار دهكرێ وهك موڵكێكی تهواو (صرف). 3. خاوهن مافی بهكار هێنان بۆی ههیه ئهو پارچهیهی كه پێی دراوه جیاكاری (افراز)ى بكا به مهرجێك هاودژ نهبێ لهگهڵ جۆری ئهو بهكار بردنهی كه بۆی دیاری كراوه له رهنگرێژی بنهرهتی شارهوانییهكاندا. 4. ئهو زهویانهی كه مافی بهكارهێننانیان تێدا كوژێنراوهتهوه و دهكهونه نێوان ناوچه نانیشتهجێییهكانهوه (مناطق غیر سكنیه) خاوهنهكانیان به زهوی تر له ناوچهكانی سوكنا بوون قهرهبوو دهكرێنهوه له ناو سنووری شارهوانییهكاندا كه نرخهكهی هاوسهنگ بێ لهگهڵ ئهو رێژهیهدا.
ماددهی حهوتهم: وهزیر بۆی ههیه ڕێنمایی پێویست بۆئاسانكردنی جێبهجێكردنی ئهم یاسایه دهربكات.
ماددهی ههژدهم: یهكهم: نابێ هیچ منارهیهكی تیشكدهر یان بێ تهل له شوێنهكانی تهنیشت فرۆكهخانهكانی ههرێم بنیاتبنرێ تهنیا دوای رهزامهندی دهزگانهبێ. دووهم: دهزگا بۆی ههیه ههر ئامێرێكی تێشكدهر لاببات یان ههمواری بكات، چونكه بۆی ههیه ئامێرهكانی تێشكدهری یارمهتیدهری فرۆكهوانی ئاسمانیهكانی كه له فرۆكهخانهكانی ههرێمدا بهكاردێن چهواشه بكات، ههروهها بۆی ههیه ئهوهی پێویسته له كۆتكردن بسهپێنێ به سهر ئهو دهزگایانهی دوكهڵیان لێ بهرزدهبێتهوه، یان ههرمادهیهكی دیكه كه بۆی ههیه كاریگهری به سهر بینینهوه ههبێت لهتهك فرۆكهخانهكانی ههرێمدا یان بهسهر دابینكردنی سهلامهتی فرۆكهوانی ئاسمانی لهو فرۆكهخانانهدا. سێیهم: پێویسته ههركهسێك خاوهن ئامێرهكانی كارهبا یان ئهلیكترۆنی یان ئامێرهكانی گهیاندن یان دهزگاكانی كانیی جیگیر یان جولاو،بێت یان بهكاریانبهێنی، كه بۆی ههیه تێكهڵاوییهك دروست بكات و كۆسپ بخاته بهردهم ئامێرهكانی بێ تهل یان ئامێرهكانی یارمهتیدهری فرۆكهوانی ئاسمانی كه لهفرۆكهخانهكانی ههرێم بهكاردێن،پابهندبێت بهرێووشوێنهكانی كهدهزگا دهستنیشانی دهكات بۆ لابردنی ئهو تێكهڵاوییه. چوارهم: دهزگا مافی ئهوهی ههیه داوای بهكارنههێنانی ئامێرهكانی كارهبا یان ئهلیكترۆنی یان ئامێرهكانی گهیاندن بكات، یان لابردنی دهزگاكانی كانیی ئاماژه بۆ كراو له بڕگه (سێیهم)ی ئهم ماددهیه ئهگهر پێویستی بهوه كرد.
ماددهی بیست و پێنج: وهزیری ئاوهدانكردنهوهو نیشتهجێ كردن به ههماههنگی لهگهڵ ههردوو وهزارهتی، ناوخۆ و دارایی و ئابووری، بۆیان ههیه ڕێنمایی بۆ ئاسان بۆ جێبهجێكردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربچوێنن.
ماددهی بیست و سێ: یهكهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتیی هاتوچۆ، بهههماههنگی لهگهلأ وهزارهتهكهدا، قهبارهی (ابعاد) ئوتۆمبیله جۆربهجۆرهكان دیار دهكات، ههروهها تیژترین خێرایی و كهمترینیان لهسهر ڕێگا گشتیهكان به پێی جۆری ههر ڕێگهیهك، به بهیاننامهیهك دیار دهكات و، له ڕۆژنامهی فهرمیدا بڵاودهكرێتهوه. دووهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتیی هاتوچۆ، به ههماههنگی لهگهلأ وهزارهتهكهدا، به بهیاننامهیهك رێساكانی بهكارهێنانی ڕێگا خێراكان دیار دهكات و، له ڕۆژنامهی فهرمیی (وهقایعی كوردستان) دا بڵاودهكرێتهوه.
ماددهی بیست: 1. كۆلیژ، راگرێ (عمید)ێكی دهبێت، بڕوانامهی دكتۆرای ههبێ و له كهمیی مهرتهبهی ئوستادی یاریدهدهر بێت و خزمهتی زانكۆیشی له حهوت سال كهمتر نهبێ بهبڕیاری سهرۆك وهزیران و لهسهر پێشنیاری وهزیر بهپلهی بهڕێوهبهری گشتی دادهمهزرێ. 2. عهمید دوو یاریدهدهری دهبێ، یهكیان بۆ كاروباری زانستی و، ئهوهی دیكهیان بۆ كاروباری ئیداری و قوتابیان. لهسهر ڕاسپاردهی ئهنجومهنی كۆلێجهكه، بهبڕیاری سهرۆكی زانكۆ دادهمهزرێن.
ماددهی نۆزده: ئهنجومهنی زانكۆ ئهم ئیشه تایبهتانهی خوارهوه دهكات: 1- ئیشهتایبهته زانستیهكان: أ. تهسدیقكردنی پلانگهلی وهرگرتنی قوتابیان بۆ سهرهتاكانی خوێندن لهكۆلێژهكانداو، ئیقراركردنی پلانگهلی وهرگرتنیش بۆ خوێندنهكانی باڵا. ب. ئیقرار كردنی پلانگهلی لێكۆڵینهوهی زانستی له كۆلێژهكان و ناوهنده زانستییهكانیدا ج- ئیقرار كردنی پلان بۆ فهراههمكردنی پێداویست و ئامرازهكانی فێركردن. د- ئیقرار كردنی پلانی كردنهوهی بهش و لق و ناوهندی زانستی. ه- ئیقرار كردنی بابهتهكانی خوێندن و دابهشكردنیان به سهر ساڵهكانی خوێندن له كۆلێژهكاندا. و- ئیقرار كردنی پلانێك بۆ بیمهكردنی (تأمین) ئهندامانی ههیئهی تهدریسی. ز- بهخشینی مهرتهبه زانستیهكان به ئهندامانی ههیئهی تهدریسی. ح- ئیقرار كردنی وه بهركارخستنی پلانی وهرگرتن له خوێندنه باڵاكاندا. گ بهدواداچوونی بهرنامهی ههڵسهنگاندنی ئهندامانی ههیئهی تهدریسی. ی- ئیقرار كردنی بهرنامهگهلی خوێندن و بهرهو چاكترگۆرینی به بههێزكردنی بارودۆخی زانستی. ك- نیمچهوهستاندن یان به تهواوی وهستاندنی خوێندن له زانكۆدا بۆ ماوهیهك له (6) شهش رۆژ نهترازێ. 2- ئیشه تایبهته ئیداریهكان: أ- ئیقرار كردنی پلانگهلی پێوهندی رۆشنبیریه دوو قۆلییهكان لهگهل زانكۆ و دامو دهزگا زانستیهكانی دهرهوهی ههرێمداو، بهركارخستنیان. ب- گرێبهست لهگهل ئهندامانی ههیئهی تهدریسی و هونهرمهندانی بیانیدا. ج- دامهزراندنی تهدریسيه خاوهن بڕوانامهی دكتۆراو ماجستێر یان بڕوانامهی هاوتاكانیان. د رهزامهندی لهسهر ناردن و ئیعارهو ئیجازهی دراسی له ناوهوه و دهرهوهی ههرێمدا. ه- ئیقرار كردن و وهبهركارخستنی پلانی تهئیهل و مهشق پێ كردنی كادیره زانستی و ئیداریهكان و- ئیقرار كردن و وهبهركارخستنی پلانی ئامادهكردنی میلاكی زانستی وئیداری بۆ كۆلێژهكان و ناوهنده زانستیهكان. 3- ئیشه تایبهته داراییهكان: أ- ئیقرار كردنیوهبهركارخستنی پلانی بوجهی ساڵانهو بهرنامهی هاوهردهنی (الاستیرادیه)و پلانی وهبهرهێنانی (الأستثمار) راستهوخۆ به تهنسیق لهگهل لایهنه پهیوهندیدارهكان له ههرێمدا. ب- تهسدیقكردنی بڕیارهكانی لیژنهكان كه تایبهتن بهسڕینهوهو ههڵسهنگاندن و بهكرێدان و فرۆشتنی ئهموالی گواستهنی و ناگواستهنیی زانكۆ. ج- ئیقرار كردنی حساب و حسابكاریی كۆتایی . 4- ئهنجومهن بۆی ههیه ههندێ له سهلاحییاتی خۆی بدات بهسهرۆكی زانكۆ.
ماددهی بیست و دوو: یهكهم: تهنها ئیشی وهزارهت جێبهجێ كردنی رێگا خێرا و سهرهكی و لاوهكی و یهكتربڕ و ئهو تونێلانهیه كه دهكهونه دهرهوهی سنووری شارهوانییهكان و جێبهجێ كردنی پردهكانیش دووهم: فهرمانگهكانی دیكهی دهوڵهت یان هاووڵاتیان بۆیان ههیه رٍێگا خۆجێییهكان یان ڕێگای گوندهكان یان ڕێگاكانی گهشت و گوزار یان تایبهتهكان و پهڕینهوهكان، به رهزامهندی و سهرپهرشتی وهزارهت جێبهجێ بكهن، به مهرجێ دیاركردنی قهدهغهكراوهكانی ئهم ڕێگایانه، تهنیاو تهنیا، ئیشی وهزارهتهكه بێت.
ماددهی یهكهم: بڕگهی(دووهم) له ماددهی(سێیهم) له یاسای ژماره(9)ی ساڵی 2008دا ههموار دهكرێ و بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێنرێتهوه: گرێبهستی بهكرێدانی خانووبهرهی بهكرێدراو جگه له مهبهستی نیشتهجێ بوون كه پێش جێبهجێ كردنی ئهم یاسایه بهستراوه دڕێژ دهبێتهوه تاكو 15/7/2012 له رۆژی جێبهجێ كردنی یاسای ژماره(9)ی ساڵی 2008هوهو دوای تێپهڕبوونی ماوهی ئاماژهپێكراو دهكهوێته ژێر حوكمهكانی یاسای شارستانی ژماره(40)ی ساڵی1951ی ههمواركراوی كارپێكراو له ههرێمدا.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة