المواد القانونية
ماددهی یازدهیهم: خاڵێك بۆ بڕگهی (سێیهم) له ماددهی پازدهیهم به زنجیره (4) زیاد دهكرێت وبهم شێوهیهی لێ دێت: 4- لیژنهی قهزا به ههماههنگی لهگهلأ دهستهی لق، لهنێوان دهستهی مامۆستایاندا، نوێنهرێك بۆ یهكێتی له دامهزراوهكانی پهروهرده و فێركردن ههڵدهبژێرێت، له پێناو بههێزكردنی پهیوهندی نێوان یهكێتی و بنكهكانیدا وگهیاندنی رێنماییهكانی یهكێتی وئاراستهكان پێیان.
ماددهی حهڤدهیهم: ئهوهی بۆ ئهندامیهتی ژوور دهپالێورێت دهبێ ئهم مهرجانهی تێدا بێ: 1-هاوڵاتی ههرێمی كوردستانی عێراق بێ. 2-تهمهنی له (25)ساڵ كهمتر نهبێ. 3-بازرگانی كردبێ و یا پرۆژهیهكی پیشهسازی ههبووبێ و به لایهنی كهمهوه ماوهی پێنج ساڵی پر كردبێتهوه له ئهندامیهتی یهكێك له ژوورهكانی بازرگانی و پیشهسازی یان یهكێ لوهژوورهكانی بازرگانی عێراقی یا یهكێتی پیشهسازیهكانی عێراقی كه له پێش كارپێكردنی نامهیهكی سهرهتایی زانكۆییان ههبێ دهبێت سێ ساڵ ههر وهك بهرێوهبهره دهسهڵات پێدراوهكانی (المدراْ المفوچون) كۆمپانیا تایبهتییهكان لهو ماددهیه بهدهر دهكرێن به مهرجێ له كاتی پێشكهش كردنی داخوازی خۆپاڵاوتن دا سێ ساڵ یهك له دوای یهكی لهو فهرمانهدا بهسهر بردبێ. 4-تهواوی ئابوونهكانی به ژوور دابێ.
ماددهی چوارهم: دهبێ ئهندام ئهم مهرجانهی لێ بێته دی: 1. له هاووڵاتییانی كوردستانی عێراق بێ یاخود لێی دابنیشێ. 2. به تاوانێكی ناسیاسی یا كهتنێكی ئابڕووبهر سزا نهدرابێ. 3. بڕوانامهیهكی ههبێ كه له بهكالۆریۆس یا هاوتای له پزیشكی دا كهمتر نهبێ.
ماددهی سێ یهم: سهندیكا بۆ بهدیهێنانی ئهم مهبهستانهی خوارهوه كار دهكات: یهكهم: پێشخستنی پیشهكهو پاراستنی و بهرز كردنهوهی ئاستی پیشهیی و رۆشنبیری و تهكنیكی ئهندامانی. دووهم: ئاماده كردنی ئهندامان و رێكخستنی ههوڵ و كۆششیان له بواری خزمهتگوزاریی گهشه كردنی كشتوكاڵی له ههرێمدا. سێ یهم: كار كردن له پێناوی بههێز كردنی گیانی هاوكاری و هاورێیهتی كردن له نێوان ئهندامان و بهرگری كردن له ماف و چاودێری كردنی بهرژهوهندیان به پێشكهشكردنی خزمهتگوزاری و ئابووری و كۆمهڵایهتی بۆیان. چوارهم: هاوكاری كردن لهگهڵ تێكرای فهرمانگه و دامهزراو و سهندیكا و رێكخراوه كشتوكاڵییهكاندا و پتهوكردنی پهیوهندییهكان لهگهڵ دهسته كشتوكاڵییه ههرێمی و جیهانی یهكاندا به جۆرێك كه بهرهو پێش چوونی كشتوكاڵ و پهرهسهندنی له ههرێمی كوردستاندا مسۆگهر بكا. پێنجهم: رێكخستنی رێسای دهست دانه پیشه و چاودێری كردنی پیادهكردنهكهی.
ماددهی یهكهم: ماددهی نۆیهم له یاساكهدا ههموار بكرێ، بهم شێوهیه بخوێندرێتهوه: 1) دهستهی گشتی لهههموو ئهندامانی سهندیكا، یا بریكارهكان، كه بەپێی ئهم یاسایه ئیلتزاماتی خۆیان بهجێهێناوه پێكدێت. ئهم دهسته گشتیهش به باڵاترین دهسهڵاتی سهندیكاكه دادهنرێ وههر (3) سێ ساڵیش، جارێ، له مانگی كانونی دووهمدا، كۆبوونهوهی گشتی ئاسایی خۆی لهبارهگای سهندیكاكهدا به بڕیارێكی ئهنجوومهن ولهسهر داواكردنی سهرۆكی سهندیكا (نهقیب) دهگیرێ، ولهو كۆبوونهوهیهدا سهرۆكی سهندیكا وههشت ئهندام ودوو ئهندامی یهدهگیش بۆ ئهندامێیهتی ئهنجومهن وئهندامانی لیژنهی (ئینزيبات) ههڵدهبژێرێ، و(نصاب)یش به ئامادهبوونی دوو له سێی ئهندامانی دهستهی گشتی یا بریكارهكان، دێته جێ، وئهگهر نهشهاته جێ، ئهوا لهو بارهدا، دوای تێپهڕبوونی پازده رۆژ بهسهر كۆبوونهوهی یهكهمدا، ههڵبژاردن له ههمان كات و جێگهدا ئهنجام دهدرێ و (نصاب)یش به ئامادهبوونی سێیهكی ئهندامان با بریكاران بهجێ دێ و به تهواو دادهنرێ، دهنا ئهگهر وانهبێ، ئهوا ئهنجوومهن لهم بارهدا بۆ خولێكی دیكهش لهسهر كاروفرمانی خۆی ناپچرێ و بهردهوام دهبێت. 2) ئهگهرهات و ژمارهی ئهندامانی دهستهی گشتی له (500) ئهندام زیاتر بوو، ئهوا هەڵبژاردنەكە لە ڕێگەی بريكارەكانەوە ئەنجام دەدرێ وڕێژەی نواندنیش لهلایهن ئهنجوومهن یان ئهوهی كه فرمانی ههڵدهسورێنێ، به ئهندامانی ئهنجومهنی سهندیشكاكهشهوه دیاری دهكرێ.
ماددهی پێنجهم: 1. چوونه ناو سهندیكا به داواكارییهكی نووسراو دهبێ وپێشكهش به نهقیب یا سهرۆكی لق له پارێزگا دهكرێ وبهڵگهنامه پێویستهكانی پێوه دهلكێنرێ. 2. داواكاریی چوونه ناو سهندیكا، لهماوه (30) رۆژ له مێژووی تۆمار كردنی له سهندیكا، دهخرێته بهردهم ئهنجومهن، وئهنجومهنیش پێویسته لهو ماوهیهدا بیبرێتهوه وئهگهر ئهو ماوهیه رهت بوو ویهكلانهكرایهوه ئهو داوا كاره بهوهرگیراو له سهندیكا دادهنرێ. 3. ئهنجوومهن بۆی ههیه به بڕیارێكی هۆدەرخەر داواكاریی چونه ناو سهندیكا رهت بكاتهوه وخاوهن داواكهش بۆی ههیه لهلای دادگای تهمییزی ههرێمی كوردستانی عێراق له ماوهی (30) رۆژ له مێژووی پێراگهیاندنیهوه تانووت لهو بڕیاره بدات و بڕیاری دادگاش بنبڕه.
ماددهی حهڤدهم: یهكهم: پێویسته ئهم مهرجانهی خوارهوه له ئهندامانی دهستهی مامۆستایان و وانهبێژان بێنهدی: 1- پێویسته دهرچووی زانكۆ یان پهیمانگه یان خولی پێگهیاندنی بواری پهروهردهو فێركردن بێت. 2- له ڕووی تهندروستی و پهروهردهییهوه لێهاتوو بێت. دووهم: پێویسته رێژهی ئهندامه ههمیشهییهكانی دهستهی مامۆستایان له (80%)ی كۆی گشتی كارمهنده وانهبێژهكان كهمتر نهبێت.
ماددهی بیست و شهشهم: ئهو كارانهی خوارهوه بهئیشی قهدهغهكراو دادهنرێن: 1/سهرپێچی كردنی یاسا وپهیڕهو ورێنماییهكان و فهرمان وبنچینهكانی رهوشتی پیشهیی به تاییهتی راكێشانی نهخۆش بههۆی پروپاگهنده كردن (تهرغیب) وبهكارهێنانی میانگیر. 2/زیان گهیاندن به شۆرهتی پیشهیی وئهوانهی ئهو پیشهیه دهكهن وكهم كردنهوه له پایهی زانستی و ئهدهبییان. 3/كارێكی وا بكرێ كه پزیشكهكه به پێچهوانهی راستيی خاوهن پسپۆرییه. 4/بهكارهێنانی خاوهن پیشه تهندروستییه مۆڵهتنهدراوهكان.
ماددهی یهكهم : مهبهست لهم زاراوانهی خوارهوه ماناكانی بهرامبهریانه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه: یهكهم : ههرێم : ههرێمی كوردستان ـ عێراق. دووهم : وهزارهت : وهزارهتی پێشمهرگه له ههرێم. سێیهم : وهزیر : وهزیری پێشمهرگه. چوارهم : بریكاری وهزارهت : بریكاری وهزارهتی پێشمهرگه. پێنجهم : ئهمینداری گشتی : ئهمینداری گشتی وهزارهت. شهشهم : سهرۆكی دهستهی ئهركان : سهرۆكی دهستهی ئهركان له وهزارهتی پێشمهرگه. حهوتهم : ئهنجومهن : ئهنجومهنی بهرگری وهزارهت.
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم وشانهی خوارهوه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه ماناكانی تهنیشتیانه: 1-كوردستان: كوردستانی عێراق. 2--ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق. 3-ئهنجومهنی وهزیران: ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێم. 4-یهكێتی: یهكێتی ژوورهكانی پیشهسازی ههرێم. 5-ئهنجومهنی ژوور: ئهنجوومهنهكانی یهكێتی ژوورهكان. 6-ئهنجومهنی ژوور: ئهنجومهنی ژوورهكانی بازرگانی و پیشهسازی له پارێززگاكانی ههرێمدا. 7-ئهندام: بازرگان یان پرۆژهی پیشهسازی كه رێگهی دامهزراندنی به پێی یاسای دارایی بهو مانایهی كه ئهندامێكی تۆماركراوه له یهكێ له ژوورهكاندا.
ماددهی نۆزدهم: ئهنجوومهنی سهندیكا ئهم كارانهی خوارهوه دهگرێتەوە ئهستۆ: یهكهم/ 1/ كاركردن له پێناوی هێنانهدی ئامانجهكانی سهندیكا. 2/چوونه ناو سهندیكا و قهدهغهكردنیان له دهستدانه پیشه. 3/بهڕێوهبردنی كاروباری سهندیكا و جێ بهجێ كردنی نهخشه وبهرنامهكانی. 4/بانگهێشت كردنی دهستهی گشتی بۆ كۆبوونهوه و جێ بهجێ كردنی بڕیارهكانی 5/سهرپهرشتی كردنی لقەكان ودابينكردنی ڕێكوپێكی چالاكييەكانی. 6/ئامادهكردنی بودجهی ساڵانه وبهڕێوهبردنی دارایی سهندیكا. 7/كردنهوهی لقی نوێی سهندیكا. 8/سهرپهرشتی رێكخستنی دهست دانه پیشهی پزیشكی له عیاده تایبهتییهكاندا. 9/پێشكهش كردنی پێشنیار له بارهی ههمواركردنی یاسای سهندیكا. 10/دهستنیشان كردنی ئەو كەسەی نوێنەرايەتی سەنديكا دەكات لە ليژنە ڕەسمی وناڕەسمييەكاندا، ئەگەر هاتوو نەقيب نوێنەرايەتی نەكرد. 11/ناردنی ئهو كێشه وشكایهتانهی كه دێن، بۆ بهردهم لیژنه تایبهتمهندهكان. 12/بهشداری كردن له پێشكهش كردنی پێشنیار لهبارهی یاساكاری وپلان وبهرنامهی تهندروستی له ههرێمدا. 13/پێكهوهنانی لیژنهی لاوهكی بۆ بهدیهێنانی ئامانجهكانی ئهم یاسایه. 14/بڕیاردان لهسهر به موڵك كردنی ماڵ و خانووبهره و وهرگرتنی بهخشش و مینحه و ههل و مهرجی قهرز پێدان و قهبووڵ كردنی یارمهتی دارایی له چوارچێوهی مهبهستهكانی سهندیكادا. 15/خۆ ئامادهكردن بۆ ههڵبژاردنهكان. 16/پێدانی مۆڵهتی دهستدانه پیشه. 17/بڕیاردانێكی بنبڕ له بارهی وازهێنانی نهقیب یان ههر یهكێك له ئهندامانی ئهنجوومهن یان لیژنهكانی سهندیكا یان هاوشێوهكانیان بهمهرجێك له یهكهم كۆبوونهوهدا بخرێنه بهردهم دهستهی گشتی. 18/دامهزراندن و بهڕێوهبردنی یانهكانی سهندیكا به پێی یاسای كۆمهڵهكان. 19/قبوڵ كردنی بهخشش به رهزامهندیی لایهنه رهسمیهكان. دووهم: پێدانی ههندێك له دهستهڵاتهكانی به نهقیب یان سهرۆكهكانی لقهكانی سهندیكا.
ماددهی شازدهم: كولێج یان پهیمانگا ئهنجومهنێكی دهبێ و ئهویش دهستهی زانستی و كارگێڕی و داراییهكهیهتی و لهمانه پێكدێ: یهكهم: ڕاگر: سهرۆكه. دووهم: سهرۆكهكانی بهشهكان یان لقه زانستیهكان : ئهندامن. سێیهم : یاریدهدهری راگر: ئهندامه. چوارهم : نوێنهری ئهوانهی دهرس دهڵێنهوه له كۆلیج یان پهیمانگا و به پایهیهكی زانستی كه له مامۆستا(مدرس) كهمتر نهبێ، دهستهی دهرس گوتنهوه بۆ ماوهیهك ههڵیدهبژێرێ كه له دوو ساڵ زیاتر نهبێ: ئهندامه . پێنجهم : ئهنجومهنی كۆلێج یان پهیمانگا بۆی ههیه ئهندامێكی تر له یهك له وهزارهته پهیوهندیدارهكان به ههمان پسپۆری بۆ خۆی و زیاد بكات. شهشهم : نوێنهری قوتابییان بۆ كاروبارێك كه پهیوهندیی پێیانهوه ههیێ ئامادهی ئهنجومهنی كولێج یا پهیمانگا دهبێ.
ماددهی ههشتهم: یهكهم: زانكۆ حهرهمێكی ئارام پارێزراوه و سهنتهرێكی هزری وشارستانییه و ئهقلأ له كهش و ههواكهیدا گهشهدهكات و توانای داهێنان ودۆزینهوه تیایدا بهرز دهبێتهوه و نابێ دهست له كاروباری وهربدرێ مهگهر یاسا رێگهبدات و بهر پرسیارێتی راسته و خۆی له ئهستۆدایه بۆ بهدیهێنانی ئامانجهكانی كه لهم یاسایهدا هاتوون. بۆیه پێویسته بهردهوام لێكۆڵینهوه و توێژینهوه له ههموو لایهنێكی زانیاریی مرۆڤایهتی و زانستی و واقیعی پێویستیه نوێكان ئهنجام بدات كه لهگهلأ پێشكهوتنی تهكنولۆجی له جیهاندا و پێویستیهكانیدا بگونجێ تاكو ئهو بۆ شاییه زانستی و تهكنیكیهی له نێوان خۆمان و دهوڵهته پێشكهوتووهكاندا ههیه تهسك بكرێتهوه و لهگهلأ پهرهسهندنهكانی زانستی بڕۆین، لهگهلأ رهچاو كردنی تایبهتمهندیی كۆمهڵگای كوردستانی. دووهم: زانكۆ و كۆلێج و ئهو پهیمانگایانهی پێوهیهوه لكاون كهسایهتیهكی مهعنهوییان ههیه (سهربهخۆیی دارایی و كارگیریی و شیاوی یاسایی) بۆ به دیهێنانی ئامانجهكانی وئهنجومهنێك كاروبارهكهی بهڕێوه دهبات. سێیهم: زانكۆ له كۆلێجی ئهكادیمی و سهنتهری توێژینهوه و كۆلێج و پهیمانگای تهكنیكی له بواری خوێندنی تهكنیكی دوای خوێندنی دواناوهندیی و هاوشانهكهی پێكدێ، لهگهلأ ههر پێكهاتهیهكی تر به پێی پێویست له رووی زانیاری تیۆری پراكتیكهوه.
ماددهی ههژدهم: ئهو ئهندامهی ئهنجومهن یان یهكێك له لیژنهكانی ئهگهر له سێ دانیشتنی یهك له دوای یهكدا ئامادهنهبوو یاخود له پێنج دانیشتنی جیاجیا له ماوهی ساڵێكدا بهبێ عوزرێكی رهوا به وازهێنهر له كارهكهی دادهنرێ.
ماددهی شازدهم: یهكهم: ئهنجوومهن به دهنگدانی نهێنی لهناو ئهندامهكانی دا جێگری نهقیب وسكرتێرێك وخهزنهدارێك له یهكهمین كۆبوونهوهی دوای ههڵبژاردنهكه ههڵدهبژێرێ ودهستهڵاتی ههر یهكێك لهوانه له پێڕهوی ناخۆی سهندیكا دهسنیشان دهكرێ. دووهم: ئهنجوومهن دانیشتنه ئاساییهكانی ههر مانگه جارێك بهلانی كهمهوه دهبهستێ ودهشبێ دانیشتنی نا ئاسایی لهسهر بانگهێشتی نهقیب یاخود لهسهر داوای سێیهكی ئهندامانی سازبكات. سێيەم : نەقيب بۆی نيە پتر لە دوو دەورەی هەڵبژاردنی يەك لە دووای يەك لە پايەكەی خۆی بمێنێتەوە، بەڵام بۆی هەيە دووای تێپەڕبوونی دەورەيەكی هەڵبژاردن خۆی بۆ پايەی نەقيب بپاڵێوێ.
ماددەی ههژده: 1. ناوی رۆژنامهوانهكه له تۆماری سهندیكای رۆژنامهوانانی ههرێمهوه دهگوازرێتهوه بۆ تۆماری رۆژنامهوانه خانهنشینهكان. 2. رۆژنامهوان، كه بڕیاری خانهنشینی یهكهی خۆی وهرگرت، ئیدی دوای (3) سێ مانگ له وهرگرتنی بریارهكه پێویسته دهست له ئیش و كاری رۆژنامهوانی ههڵبگرێ، خۆئهگهر سهرپێچیی كرد، ئهوا ئهنجومهنی سهندیكا رۆژنامهوانانی كوردستان ئینزاری دهكا كه واز لهو سهرپێچی یه بهێنێ، خۆئهگهر هاتوو ئهم جارهش وازی نههێنا ئهوه، لهو بارهدا مووچهی خانهنشینی یهكهی دهوهستێ تا ماوهیهك كه ئهنجومهنی سهندیكا ئهو ماوهیه دیاردهكا.
ماددهی چوارهم: ماددهی (21) له یاساكه ههموار دهكرێ و ئهمهی خوارهوه لهجێگای دادهنرێ: بهدهر له حوكمهكانی ماددهگهلی رابردوو، دهسته ئهمانهی خوارهوهش دهدات: 1-مووچهی مانگانه كه له (500) پێنج سهد دینار كهمتر نهبێ بۆ خاوخێزانی ئهو پارێزهرانهی كه بههۆی بزاڤی رزگاریخوازی كوردهوه شههید بوون. 2- مووچهی مانگانه كه له (250) دوو سهدو پهنجا دینار كهمتر نهبێ بۆ خاوخێزانی ئهو پارێزهرانهی كه دوای دهست بهرداربوونی دهسهڵاتی مهركهزی له بهڕێوهبردنی كوردستان واتا دوای 23/10/1991 مردوون تا دهرچوونی یاسای ژماره (18)ی ساڵی (1999)ی سندوقی خانهنشینی پارێزهران.
ماددهی بیست و یهك: یهكهم: سزای بهندكردن ئهدرێت كه له ساڵێك زیاتر نهبێت یان غهرامهیهك كه له (سێملیۆن دینار)كهمتر نهبێت، وه له (پێنج ملیۆن دینار) زیاتر نهبێت، ههركهسێك سهرپێچی حوكمهكانی بڕگهكانی (1، 5، 6، 7، 8، 10)ی بهندی سێیهمی ماددهی چوارهمی ئهم یاسایهدا بكات. دووهم: سزای بهندكردن و غهرامهیهك كه له پێنج ملیۆن دینار كهمتر نهبێت ههركهسێك سهرپێچی حوكمهكانی برگهكانی (2، 3، 4، 11)ی بهندی سێیهمی ماددهی چوارهمی ئهم یاسایهدا بكات.
ماددهی چواردهم: پۆلیسی دارستان بۆی ههیه دهست بگرێ بهسهر بهرههمهكانی دارستان و ئامێر و هۆیهكانی گواستنهوهو گلدانهوهیان تا ئهو كاتهی حوكمی دادگا دهردهچێت سهبارهت به بهكارهێنانیان، ئهگهر سهلمێندرا كه بۆ ئهوه بهكاردێت كه زیان ئهگهیهنێت به دارستان و خراپ بهكارهێنانی و سوود وهرگرتن لێیان بهپێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه.
ماددهی ههشتهم: یهكهم: وهزارهتی دارایی لهسهر داوای وهزارهتی كشتوكاڵ ءسهرچاوهكانی ئاو رووبهری پێویست له زهوی میری تهرخان دهكات بۆ مهبهستی دار چاندن و دروستكردنی دارستان و فراوانكردنی لهو ناوچانهی كه دار ودرهخت بهشێوهی سروشتی تیادا ناڕوێت. دووهم: وهزارهت بۆی ههیه ئهو ناوچانهی ڕووبهڕووی ڕووتانهوه دهبن و رووبهرهكانی تهنیشت جۆگهكانی ئاودێری و حهوزی ڕووبار وبهنداو و تهنیشتهكانی رێگه گشتیهكان له دهرهوهی سنووری شارهوانیهكان وهی تر، به ههماههنگی لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكان، داریان تیادا بڕوێنێت.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة