المواد القانونية

مادده‌ی بیستء حه‌وته‌م:

مادده‌ی بیستء حه‌وته‌م: یه‌كه‌م: پێشمه‌رگه‌ بۆی هه‌یه‌ داوا بكات خانه‌نشین بكرێت ئه‌گه‌ر خزمه‌ته‌كه‌ی له‌ (15)سالأ كه‌متر نه‌بوو، به‌ مه‌رجێك له‌ ریزه‌كانی هێزی پێشمه‌رگه‌دا تۆماركرابی و به‌ره‌زامه‌ندیی وه‌زیری پێشمه‌رگه‌بێ. دووه‌م: ئه‌گه‌ر پێشمه‌رگه‌ خانه‌نشین كراو خزمه‌ته‌كه‌ی له‌ (15)سالأ كه‌متر بوو ئه‌وا پاداشتێكی بۆ خه‌رج ده‌كرێ به‌ ڕێژه‌ی (200%)به‌پێی دوامووچه‌ی بۆ هه‌ر ساڵێك له‌ ساڵه‌كانی خزمه‌ته‌كه‌ی.

مادده‌ی بیستء هه‌شته‌م:

مادده‌ی بیستء هه‌شته‌م: یه‌كه‌م: پێشمه‌رگه‌ بۆی هه‌یه‌ داوای خانه‌نشینی بكات ئه‌گه‌ر خزمه‌ته‌كه‌ی له‌ (15)سالأ كه‌متر نه‌بێ به‌ مه‌رجێك ناوی له‌ هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان تۆمار كرابێ و وه‌زیری پێشمه‌رگه‌ په‌سندی كردبێ له‌سه‌ر بنچینه‌ی دوامووچه‌ی كه‌ وه‌ری ده‌گرت یان مووچه‌ی پایه‌كه‌ی كه‌ به‌پێی ئه‌وه‌وه‌ خانه‌نشین كراوه‌و جارانی ژماره‌ی مانگه‌كانی خزمه‌تی خانه‌نشینی ده‌كرێ و دابه‌شی 260 ده‌كرێت. دووه‌م: ده‌رماڵه‌ی هاوسه‌ری ومنداڵان (50000)په‌نجا هه‌زار دینار بۆ هاوسه‌رو (25000)بیست هه‌زاریش بۆ هه‌ریه‌ك له‌ منداڵه‌كانی تاكو راده‌ی (5)پێنج مندالأ. سێیه‌م: بۆ مه‌به‌ستی جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی بڕگه‌ی (یه‌كه‌م)له‌ مادده‌یه‌دا كه‌رتی مانگ به‌ مانگی ته‌واو وكه‌رتی ساڵیش به‌ ساڵی ته‌واو داده‌ندرێ. چواره‌م: مووچه‌ی خانه‌نشین له‌ هه‌موو حاڵه‌تێكدا له‌ دوامووچه‌ی كه‌ له‌ كاتی خزمه‌تدا وه‌ری ده‌گرت تێپه‌ڕناكات.

مادده‌ی سی و دووه‌م:

مادده‌ی سی و دووه‌م: ئه‌گه‌ر خانه‌نشین له‌ وه‌زیفه‌یه‌كی دیكه‌دا دامه‌زرا، مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ له‌ نێوان مووچه‌ی خانه‌نشینی و مووچه‌ی وه‌زیفی كامیان بۆی باشتره‌ یه‌كێكیان هه‌ڵبژێرێت.

مادده‌ی سییه‌م:

مادده‌ی سییه‌م: ئه‌گه‌ر پێشمه‌رگه‌ یا خانه‌نشین كۆچی دوایی كرد، هه‌موو مافه‌كانی خانه‌نشینی و ده‌رماڵه‌كانی خێزانی و ئه‌و مافانه‌ی كه‌ ده‌یكه‌وێ له‌ ئه‌نجامی خزمه‌ته‌كانی بۆ پاشه‌نشینه‌كانی ده‌بێ هه‌روه‌كو له‌م یاسایه‌دا دیاری كراوه‌.

مادده‌ی سێزده‌م

مادده‌ی سێزده‌م : دادگای كارگێڕیی ئه‌م تایبه‌تمه‌ندییانه‌ی هه‌یه‌: یه‌كه‌م : سه‌یركردنی دروستی ئه‌و فه‌رمان و بڕیاره‌ كارگێڕییانه‌ی كه‌ له‌ فه‌رمانبه‌ران و ده‌سته‌كان له‌ فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێم ده‌رده‌چن له‌ دوای به‌ركاربوونی ئه‌م یاسایه‌، كه‌ لایه‌نێك ده‌سنیشان نه‌كراوه‌ بۆ تانووت لێدانی له‌سه‌ر تانووت لیدانێكی خاوه‌ن ئه‌گه‌ری به‌رژه‌وه‌ندیی، ته‌نیا ئه‌وه‌نده‌ به‌سه‌ كه‌ترسی ئه‌وه‌ له‌ گۆڕیدا هه‌بێت كه‌ زیان به‌رلایه‌نی به‌رژه‌وه‌ندیدار بكه‌وێ. دووه‌م : یه‌كلاكردنه‌وه‌ی تانووته‌ تایبه‌تیه‌كان به‌ هه‌ڵبژاردنی ده‌سته‌ خۆجێیه‌كان. سێیه‌م: یه‌كلاكردنه‌وه‌ی ئه‌و داوایانه‌ی كه‌ ده‌سته‌كان و كه‌سه‌كان پێشكه‌شی ده‌كه‌ن بۆ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی بڕیاره‌ كارگێڕییه‌ كۆتاییه‌كان. چواره‌م: داواكانی ره‌گه‌زنامه‌. پێنجه‌م: داواكانی قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌ له‌و زیانانه‌ی كه‌ له‌ ئه‌نجامی بریاره‌ كارگیڕییه‌كانی به‌ نایاسایی ده‌رچوون. شه‌شه‌م: تانووتدان له‌ بڕیاره‌ كۆتاییه‌كانی كه‌ له‌ لایه‌نه‌ كارگێڕییه‌كانه‌وه‌ ده‌رچوون له‌ باره‌ی كێشه‌كانی باج و ره‌سم به‌ پێی ئه‌و یاسایه‌ی كه‌ چۆنیه‌تی سه‌یركردنی ئه‌و ناكۆكییانه‌ رێك ده‌خات. حه‌وته‌م: تانووت دان له‌ ره‌تكردنه‌وه‌ یان كار نه‌كردنی فه‌رمانبه‌ر یان ده‌سته‌ی فه‌رمانگه‌كان و ده‌زگاكانی هه‌رێم له‌باره‌ی ده‌ركردنی بڕیارێك یان فه‌رمانێك كه‌ پێویست بوو له‌سه‌ری له‌ رووی یاساییه‌وه‌ بیكات.

مادده‌ی دووه‌م

مادده‌ی دووه‌م: مادده‌ی سێیه‌م هه‌موار ده‌كرێ، بڕگه‌ی دووه‌می ده‌خرێته‌ سه‌رو به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌: 1. وه‌زیر: سه‌رۆكی باڵای وه‌زاره‌ته‌كه‌یه‌و به‌رپرسی ئاراسته‌ كردنی ئیشه‌كانێتی و، هه‌موو بەڕیارو رێنمایی و فه‌رمانه‌كانی ئیش و كاری وه‌زاره‌ته‌كه‌و پێكهاته‌و صه‌ڵاحییات و كاروباری دیكه‌ی ئیداری و هونه‌ری له‌ چوارچێوه‌ی ئه‌م یاسایه‌و یاسا به‌ركارخراوه‌كانی تردا هه‌مووی هه‌ر له‌ لایه‌ن خۆیه‌وه‌ ده‌رده‌چێ و، وه‌زیر به‌رامبه‌ر به‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران به‌رپرسه‌ ، چونكه‌ خۆی ئه‌ندامێكی هاوكاره‌ له‌ ئه‌نجومه‌نه‌كه‌دا. 2. بریكاری وه‌زاره‌ت: له‌ چوارچێوه‌ی ئه‌و صه‌ڵاحییاته‌ی كه‌ وه‌زیر پێی ده‌سپێرێ یاریده‌ی وه‌زیر ده‌دا له‌ ئاراسته‌ كردنی وه‌زاره‌ته‌كه‌ و سه‌رپه‌رشتیی كاروباری یاسایی و هونه‌ری ئیداری و دارایی و رێكخستندا، به‌ مه‌رجێ دادوه‌ر (حاكم) بووبێ، ماف و سیفه‌تی دادوه‌ریه‌كه‌شی هه‌ر بۆ ئه‌مێنێ و پارێزراوه‌.

مادده‌ی نۆزده‌م

مادده‌ی نۆزده‌م: ئه‌نجوومه‌نی سه‌ندیكا ئه‌م كارانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌گرێتەوە‌ ئه‌ستۆ: یه‌كه‌م/ 1/ كاركردن له‌ پێناوی هێنانه‌دی ئامانجه‌كانی سه‌ندیكا. 2/چوونه‌ ناو سه‌ندیكا و قه‌ده‌غه‌كردنیان له‌ ده‌ستدانه‌ پیشه‌. 3/به‌ڕێوه‌بردنی كاروباری سه‌ندیكا و جێ به‌جێ كردنی نه‌خشه‌ وبه‌رنامه‌كانی. 4/بانگهێشت كردنی ده‌سته‌ی گشتی بۆ كۆبوونه‌وه‌ و جێ به‌جێ كردنی بڕیاره‌كانی 5/سه‌رپه‌رشتی كردنی لقەكان ودابينكردنی ڕێكوپێكی چالاكييەكانی. 6/ئاماده‌كردنی بودجه‌ی ساڵانه‌ وبه‌ڕێوه‌بردنی دارایی سه‌ندیكا. 7/كردنه‌وه‌ی لقی نوێی سه‌ندیكا. 8/سه‌رپه‌رشتی رێكخستنی ده‌ست دانه‌ پیشه‌ی پزیشكی له‌ عیاده‌ تایبه‌تییه‌كاندا. 9/پێشكه‌ش كردنی پێشنیار له‌ باره‌ی هه‌مواركردنی یاسای سه‌ندیكا. 10/ده‌ستنیشان كردنی ئەو كەسەی نوێنەرايەتی سەنديكا دەكات لە ليژنە ڕەسمی وناڕەسمييەكاندا، ئەگەر هاتوو نەقيب نوێنەرايەتی نەكرد. 11/ناردنی ئه‌و كێشه‌ وشكایه‌تانه‌ی كه‌ دێن، بۆ به‌رده‌م لیژنه‌ تایبه‌تمه‌نده‌كان. 12/به‌شداری كردن له‌ پێشكه‌ش كردنی پێشنیار له‌باره‌ی یاساكاری وپلان وبه‌رنامه‌ی ته‌ندروستی له‌ هه‌رێمدا. 13/پێكه‌وه‌نانی لیژنه‌ی لاوه‌كی بۆ به‌دیهێنانی ئامانجه‌كانی ئه‌م یاسایه‌. 14/بڕیاردان له‌سه‌ر به‌ موڵك كردنی ماڵ و خانووبه‌ره‌ و وه‌رگرتنی به‌خشش و مینحه‌ و هه‌ل و مه‌رجی قه‌رز پێدان و قه‌بووڵ كردنی یارمه‌تی دارایی له‌ چوارچێوه‌ی مه‌به‌سته‌كانی سه‌ندیكادا. 15/خۆ ئاماده‌كردن بۆ هه‌ڵبژاردنه‌كان. 16/پێدانی مۆڵه‌تی ده‌ستدانه‌ پیشه‌. 17/بڕیاردانێكی بنبڕ له‌ باره‌ی وازهێنانی نه‌قیب یان هه‌ر یه‌كێك له‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجوومه‌ن یان لیژنه‌كانی سه‌ندیكا یان هاوشێوه‌كانیان به‌مه‌رجێك له‌ یه‌كه‌م كۆبوونه‌وه‌دا بخرێنه‌ به‌رده‌م ده‌سته‌ی گشتی. 18/دامه‌زراندن و به‌ڕێوه‌بردنی یانه‌كانی سه‌ندیكا به‌ پێی یاسای كۆمه‌ڵه‌كان. 19/قبوڵ كردنی به‌خشش به‌ ره‌زامه‌ندیی لایه‌نه‌ ره‌سمیه‌كان. دووه‌م: پێدانی هه‌ندێك له‌ ده‌سته‌ڵاته‌كانی به‌ نه‌قیب یان سه‌رۆكه‌كانی لقه‌كانی سه‌ندیكا.

مادده‌ی نۆزده‌م:

مادده‌ی نۆزده‌م: یه‌كه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران پێڕه‌وی پێویست بۆ جێبه‌جێكردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربكات. دووه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر وه‌زیر رێنمایی پێویست بۆ جێبه‌جێكردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربكات.

مادده‌ی چوارده‌م:

مادده‌ی چوارده‌م: یه‌كه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌و كه‌سانه‌ی ده‌یانه‌وێت ببنه‌ خاوه‌نی مایه‌ یان مافی خاوه‌ندارێتی یان سوودمه‌ندی یان كڕینی پشك یان پێكهێنانی یه‌كێتیی یان چوونه‌ناویه‌ك یان كۆكردنه‌وه‌ی به‌ڕێوه‌بردنی دوو كه‌سی مه‌عنه‌وی یان زیاتر یان پێكهاتنی تایبه‌ت به‌ نرخ و مه‌رجه‌كانی فرۆشتن و بڕه‌كانی به‌رهه‌مهێنان و دابینكردن به‌ جۆرێك ببێته‌ هۆی كۆنتڕۆل كردن یان زاڵبوون به‌سه‌ر بازاڕدا، ئاگاداری ئه‌نجومه‌ن بكه‌نه‌وه‌ ئه‌ویش هه‌ڵده‌ستێت به‌ پشكنینی ئاگاداركردنه‌وه‌كه‌و ده‌ركردنی بڕیار ده‌رباره‌یه‌وه‌ له‌ ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌ سی رۆژ له‌ رێكه‌وتی گه‌یشتنی ئاگاداركردنه‌وه‌كه‌ بۆی تێپه‌ر نه‌كات، ئه‌گه‌ر ئه‌م ماوه‌یه‌ به‌بێ تێڕوانینی ئاگاداركردنه‌وه‌كه‌ به‌سه‌رچوو ئه‌وا به‌ ڕه‌زامه‌ندی له‌سه‌ری هه‌ژمار ده‌كرێت. وه‌ له‌ گشت حاڵه‌تێكدا نابێت ئه‌و ڕه‌فتاركارییانه‌ی كه‌ ئه‌نجومه‌ن لێی ئاگاداركراوه‌ته‌وه‌ ته‌واو بكرێن ته‌نها له‌ دوای درچوونی بڕیاری ئه‌نجومه‌نه‌وه‌ یان به‌سه‌رچوونی ئه‌و ماوه‌یه‌ی ئاماژه‌ی بۆ كراوه‌ به‌بێ تێڕوانینی داواكارییه‌كه‌. دووه‌م: له‌ حاڵه‌تی پابه‌ند نه‌بوون به‌ بڕگه‌ی (یه‌كه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌ ئه‌وا حوكمه‌كانی مادده‌ (12)ی ئه‌م یاسایه‌ی به‌سه‌ردا پیاده‌ ده‌كرێت.

مادده‌ی حه‌ڤده‌م:

مادده‌ی حه‌ڤده‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر ئه‌نجومه‌نی دادگه‌ریی له‌ هه‌رێم، دادگا پێكبهێنێت بۆ تێڕوانینی ئه‌و ناكۆكیانه‌ی له‌ پاراستنی به‌كاربه‌رو و كێبركێ و قه‌ده‌غه‌كردنی كاره‌ قۆره‌خكارییه‌كان و كاره‌ بازرگانیه‌كانی تر ده‌كه‌ونه‌وه‌.

مادده‌ی چواره‌م:

مادده‌ی چواره‌م: وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری هه‌رێمی كوردستان–عێراق ئه‌ركی دابینكردنی پاره‌ی وه‌زاره‌ت و ئیداره‌كان ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ به‌گوێره‌ی داهاتی دارایی به‌رده‌ست و به‌پێی یاسا و سیسته‌م و رێنماییه‌ كارپێكراوه‌كان.

مادده‌ی پێنجه‌م:

مادده‌ی پێنجه‌م: یه‌كه‌م: خه‌رجیه‌كان: بۆ خه‌رجیه‌كانی ساڵی دارایی 2013 گوژمه‌یه‌ك به‌بڕی (16.942.749.000.000) شازده‌ تریلیۆن و نۆ سه‌دو چل و دوو ملیار و حه‌وت سه‌دو چل و نۆ ملیۆن دینار داده‌نرێت و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ دابه‌ش ده‌كرێت: 1. گوژمه‌یه‌ك به‌ بڕی (11.608.958.000.000) یازده‌ تریلیۆن و شه‌ش سه‌دو هه‌شت ملیارو نۆ سه‌دو په‌نجاو هه‌شت ملیۆن دینار بۆ خه‌رجیه‌كانی به‌گه‌ڕخستن (تشغیلی) و، به‌م شێوه‌یه‌ دابه‌ش ده‌كرێت: أ- گوژمه‌یه‌ك به‌بڕی (11.507.171.000.000) یازده‌ تریلیۆن و پێنج سه‌دو حه‌وت ملیارو سه‌دو حه‌فتاو یه‌ك ملیۆن دینار بۆ خه‌رجیه‌كانی به‌گه‌ڕخستنی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان. ب- گوژمه‌یه‌ك به‌بڕی (55.000.000.000) په‌نجاو پێنج ملیار دینار بۆ خه‌رجیه‌كانی په‌رله‌مانی هه‌رێمی كوردستان. ج- گوژمه‌یه‌ك به‌بڕی (46.787.000.000) چل و شه‌ش ملیارو حه‌وت سه‌دو هه‌شتاو حه‌وت ملیۆن دینار بۆ خه‌رجیه‌كانی ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ریی. 2. گوژمه‌یه‌ك به‌بڕی (5.333.791.000،000) پێنج تریلیۆن و سێ سه‌دو سی و سێ ملیارو حه‌وت سه‌دو نه‌وه‌ت و یه‌ك ملیۆن دینار بۆ خه‌رجیه‌كانی وه‌به‌رهێنان و، به‌م شێوه‌یه‌ دابه‌ش ده‌كرێت: أ- گوژمه‌یه‌ك به‌بڕی (4.419.492.600.000) چوار تریلیۆن و چوار سه‌دو نۆزده‌ ملیارو چوار سه‌دو نه‌وه‌ت و دوو ملیۆن و شه‌ش سه‌د هه‌زار دینار بۆ خه‌رجی پرۆژه‌كانی وه‌به‌رهێنان. ب- گوژمه‌یه‌ك به‌بڕی (914.298.400.000) نۆ سه‌دو چوارده‌ ملیارو دوو سه‌دو نه‌وه‌ت و هه‌شت ملیۆن و چوار سه‌د هه‌زار دینار بۆ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌و گه‌شه‌پێدانی پرۆژه‌كانی پارێزگاو قه‌زاو ناحیه‌كان، وه‌ پێویسته‌ له‌ سه‌ر پارێزگار پلانی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی پارێزگاو ئه‌و قه‌زاو ناحیانه‌ی سه‌ر به‌ پارێزگاكه‌ن و كه‌ له‌ لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی پارێزگاوه‌ په‌سه‌ندكرابێ، پێشكه‌شی وه‌زاره‌تی پلاندانان بكات به‌مه‌به‌ستی لێكۆڵینه‌وه‌و په‌سه‌ندكردنی، به‌مه‌رجێك ڕه‌چاوی ئه‌و ناوچانه‌ بكرێت كه‌ زیاتر زیانیان پێكه‌وتووه‌ له‌ ناو پارێزگاو له‌گه‌ڵ ژماره‌ی دانیشتووه‌كانی، و گوژمه‌یه‌ك به‌بڕی (150.000.000.000) سه‌دو په‌نجا ملیار دینار، له‌ ته‌رخانكراوه‌كانی گه‌شه‌پێدانی پارێزگاكان، بۆ كۆمه‌ك و چاككردنی پرۆژه‌كانی كاره‌با ته‌رخان ده‌كرێت و به‌شی هه‌ر پارێزگایه‌ك به‌گوێره‌ی چڕی دانیشتووانی دیاری ده‌كرێت، و 5% له‌ به‌شی هه‌ر پارێزگایه‌ك بۆ كۆمه‌کى پرۆژە کشتوکاڵییەکانى پارێزگاکان. دووه‌م: كورتهێنان: كورتهێنانی نه‌خشه‌ بۆ درێژراو به‌ بڕی (1.684.900.000.000) یه‌ك تریلیۆن و شه‌ش سه‌دو هه‌شتاو حه‌وار ملیارو نۆ سه‌د ملیۆن دینار ده‌خه‌مڵێنرێت و ئه‌م كورتهێنانه‌ به‌مانه‌ی خواره‌وه‌ داده‌پۆشرێت: 1. گوژمه‌ی ته‌رخانكراو بۆ وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌ له‌ بودجه‌ی به‌گه‌ڕخستنی ئیتیحادی بۆ پاسه‌وانانی هه‌رێم له‌ نێو ته‌رخانكراوه‌كانی وه‌زاره‌تی به‌رگری ئیتیحادی به‌گوێره‌ی یاساكانی بودجه‌ی ئیتیحادی بۆ ساڵه‌ داراییه‌كانی (2007 تاوه‌كو 2012)، یان هه‌ر ئیستحقاقێكی تری حكومه‌تی هه‌رێم له‌ بودجه‌ی ئیتیحادی. 2. رێنوێنیكردنی خه‌رجی و زیادكردنی كۆكردنه‌وه‌ی داهاته‌كان. سێیه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوریی هه‌رێم ئه‌م گوژمه‌ پارانه‌ی له‌ خواره‌وه‌ دیاری كراون، ببڕێت له‌ كۆی گشتیی ته‌رخانكراوه‌كانی بودجه‌ی به‌گه‌ڕخستنی (جگه‌ له‌ قه‌ره‌بووی فه‌رمانبه‌ران) سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم، په‌رله‌مان، سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران، ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری، ئه‌نجومه‌نی ئاسایش و ده‌زگای ئاسایشی هه‌رێم، یه‌ده‌گی وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری، و گوژمه‌ پاره‌كان به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ دابه‌ش ده‌كرێن: 1- ته‌رخانكردنی گوژمه‌یه‌ك به‌ بڕی (20) بیست ملیار دینار بۆ وه‌زاره‌تی رۆشنبیری و لاوان بۆ جێبه‌جێكردنی پێداویستیه‌كانی ژێرخانیی رۆشنبیریی به‌گوێره‌ی بڕیاری ژماره‌ (14)ی ساڵی 2012ی تایبه‌ت به‌ ناساندنی شاری سلێمانی به‌ پایته‌ختی رۆشنبیریی هه‌رێم. 2- ته‌رخانكردنی گوژمه‌یه‌ك به‌ بڕی (10) ده‌ ملیار دینار بۆ سندوقی كۆمه‌ككردنی تووشبووانی شێرپه‌نجه‌، كه‌ به‌پێی یاسای ژماره‌ (11)ی ساڵی 2012 دامه‌زراوه‌. 3- گۆژمه‌یه‌ك به‌ بڕی (40) چل ملیار دینار ده‌خرێته‌ سه‌ر ته‌رخانكراوه‌كانی وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌ به‌ مه‌به‌ستی دابه‌شكردنی وه‌ك به‌خشینێك به‌سه‌ر تاكه‌كانی هێزی پێشمه‌رگه‌ ئه‌وانه‌ی مووچه‌یان له‌ (600.000) شه‌ش سه‌د هه‌زار دینار، كه‌متره‌. 4- گوژمه‌یه‌ك به‌ بڕی (10) ده‌ ملیار دینار ده‌خرێته‌ سه‌ر ته‌رخانكراوه‌كانی وه‌زاره‌تی شه‌هیدان و ئه‌نفالكراوان به‌ مه‌به‌ستی دروستكردنی یه‌كه‌ی نیشته‌جێبوون بۆ كه‌سوكاری شه‌هیدان. 5- گوژمه‌یه‌ك به‌ بڕی (10) ده‌ ملیار دینار ده‌خرێته‌ سه‌ر ته‌رخانكراوه‌كانی وه‌زاره‌تی شه‌هیدان و ئه‌نفالكراوان به‌ مه‌به‌ستی دابه‌شكردنی وه‌ك به‌خشینێك به‌سه‌ر كه‌سوكاری شه‌هیدان ئه‌وانه‌ی مووچه‌یان له‌ (600.000) شه‌ش سه‌د هه‌زار دینار، كه‌متره‌. 6- گوژمه‌یه‌ك به‌ بڕی (5) پێنج ملیار دینار ده‌خرێته‌ سه‌ر ته‌رخانكراوه‌كانی وه‌زاره‌تی كارو كاروباری كۆمه‌ڵایه‌تی بۆ هاوكاریكردنی خاوه‌ن پێداویستیه‌ تایبه‌ته‌كان ئه‌وانه‌ی پله‌ی كه‌مئه‌ندامیان له‌ 49% زیاتره‌. 7- گوژمه‌یه‌ك به‌ بڕی (5) پێنج ملیار دینار ده‌خرێته‌ سه‌ر ته‌رخانكراوه‌كانی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ بۆ دووباره‌ نۆژه‌نكردنه‌وه‌و چاككردنی قوتابخانه‌ زیان پێكه‌وتووه‌كان. 8- گوژمه‌یه‌ك به‌ بڕی (3) سێ ملیار دینار ده‌خرێته‌ سه‌ر ته‌رخانكراوه‌كانی ده‌سته‌ی سه‌ربه‌خۆی مافه‌كانی مرۆڤ،. 9- گوژمه‌یه‌ك به‌ بڕی (2) دوو ملیار دینار ده‌خرێته‌ سه‌ر ته‌رخانكراوه‌كانی ده‌سته‌ی پاراستنی ژینگه‌. 10- گوژمه‌یه‌ك به‌ بڕی (1) یه‌ك ملیار دینار ده‌خرێته‌ سه‌ر ته‌رخانكراوه‌كانی ئه‌نجومه‌نی باڵای خانمان.

مادده‌ی بیسته‌م:

مادده‌ی بیسته‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قائعی كوردستان)دا جێبه‌جێ ده‌كرێت.

مادده‌ی چواره‌م:

مادده‌ی چواره‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌یه‌وه‌ له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قایعی كوردستان) جێبه‌جێ ده‌كرێ.

مادده‌ی چواره‌م :

مادده‌ی چواره‌م : وه‌زاره‌ت له‌مانه‌ی خواره‌وه‌ پێك دێت: یه‌كه‌م: وه‌زیر: سه‌رۆكی باڵای وه‌زاره‌ته‌كه‌یه‌و به‌رپرسی كاره‌كانیه‌تی و سیاسه‌ته‌كه‌ی ئاراسته‌ ده‌كات و سه‌رپه‌رشتی و چاودێری ده‌كات و هه‌موو بڕیارو فه‌رمان و رێنماییه‌ك كه‌ په‌یوه‌ندی به‌ ئه‌ركی وه‌زاره‌ت و پێكهاته‌و ده‌سه‌ڵات و كاروباره‌كانی دیكه‌ی هونه‌ری و دارایی و كارگێری و رێكخستنه‌وه‌ هه‌بێ، به‌ پێی حوكمه‌كانی یاسا له‌وه‌وه‌ ده‌رده‌چن و، له‌به‌رده‌م ئه‌نجومه‌نی وه‌زیراندا به‌رپرسه‌، چونكه‌ خۆی ئه‌ندامێكی هاوكاریه‌تی و بۆی هه‌یه‌ هه‌ندێك له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی به‌بریكارانی وه‌زاره‌ت یان به‌رێوه‌به‌ره‌گشتییه‌كان یاخود ئه‌وه‌ی له‌ناو وه‌زاره‌تدا به‌شیاوی ده‌زانێت، بسپێرێت. دووه‌م: هه‌ردوو بریكاری وه‌زاره‌ت: أ- بریكاری وه‌زاره‌ت بۆ كاروباری بازرگانی: له‌ ئاراسته‌كردنی وه‌زاره‌تدا هاوكاری وه‌زیر ده‌كات و سه‌رپه‌رشتی ئه‌و كاروبارانه‌ ده‌كات كه‌ به‌ چالاكی بازرگانییه‌وه‌ تایبه‌تن، ئه‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ش كه‌ وه‌زیر پێی ده‌سپێرێ. ب ـ بریكاری وه‌زاره‌ت بۆ كاروباری پێشه‌سازی: له‌ ئاراسته‌ كردنی وه‌زاره‌تدا هاوكاری وه‌زیر ده‌كات و سه‌رپه‌رشتی ئه‌و كاروبارانه‌ ده‌كات كه‌ به‌ چالاكی پیشه‌سازییه‌وه‌ تایبه‌تن و، ئه‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ش كه‌ وه‌زیر پێی ده‌سپێرێ. سێیه‌م: نووسینگه‌ی وه‌زیر: به‌و وه‌زیره‌وه‌ به‌نده‌ و فه‌رمانبه‌رێك به‌ پله‌ی به‌رێوه‌به‌ر سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات و به‌رێوه‌ی ده‌بات كه‌ بڕوانامه‌ی سه‌ره‌تایی زانكۆی به‌ ده‌ستهێنابێ و ژماره‌یه‌ك فه‌رمانبه‌ر یارمه‌تی ده‌ده‌ن. چواره‌م: نووسینگه‌ی هه‌ردوو بریكارانی وه‌زاره‌ت: هه‌ر نووسینگه‌یه‌ك فه‌رمانبه‌رێك به‌ پله‌ی به‌رێوه‌به‌ر به‌رێوه‌ی ده‌بات كه‌ بڕوانامه‌ی سه‌ره‌تایی زانكۆی به‌ده‌ست هێنابێ وژماره‌یه‌ك فه‌رمانبه‌ر یارمه‌تی ده‌ده‌ن. پێنجه‌م: راوێژكاران: ژماره‌یان له‌ چوار تێناپه‌ڕێت و ده‌بێ هه‌ڵگری بڕوانامه‌ی سه‌ره‌تایی زانكۆ بن و شاره‌زایی و كاركردنیان بۆ ماوه‌یه‌ك هه‌بێ كه‌ له‌ ده‌ سالأ كه‌متر نه‌بێ. شه‌شه‌م: به‌رێوه‌به‌رایه‌تییه‌ گشتی یه‌كان: ئه‌م به‌رێوه‌به‌رایه‌تییه‌ گشتییانه‌ی خواره‌وه‌ به‌ وه‌زاره‌ته‌وه‌ په‌یوه‌ستن، هه‌ریه‌كه‌یان به‌رێوه‌به‌رێكی گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی سه‌ره‌تایی زانكۆی به‌ده‌ست هێنابێ و به‌ ئه‌زموون و پسپۆر بێ: 1- به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی كاروباری دارایی و كارگێریی. 2- به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی بازرگانی. 3- به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی گه‌شه‌پێدانی پیشه‌سازی. 4- به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی تۆماركردنی كۆمپانیاكان. 5- به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی پلاندانان و به‌ دواداچوون. حه‌وته‌م:أ ـ ئه‌نجومه‌نی راوێژكاری وه‌زاره‌ت: ئه‌نجومه‌نی راوێژكاری وه‌زاره‌ت له‌مانه‌ پێك دێت: 1- وه‌زیر/ سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نه‌كه‌یه‌. 2- هه‌ردوو بریكاری وه‌زاره‌ت/ ئه‌ندامن. 3- راوێژكارانی وه‌زاره‌ت/ ئه‌ندامن. 4- به‌رێوه‌به‌ره‌ گشتییه‌كان/ ئه‌ندامن. 5- وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ هه‌ركه‌سێكی شاره‌زا كه‌ له‌ ناوه‌وه‌ی وه‌زاره‌ت یان ده‌ره‌وه‌ی به‌ گونجاوی بزانێ له‌كاتی پێویستدا بۆ به‌شداری كردن له‌ كۆبوونه‌وه‌كانی ئه‌نجومه‌ن بانگی بكات به‌ بێ ئه‌وه‌ی مافی ده‌نگدانی هه‌بێ. ب ـ ئه‌نجومه‌ن به‌ گفتوگۆكردن و هه‌ڵسه‌نگاندنی چالاكییه‌كانی وه‌زاره‌ت تایبه‌ت ده‌بێ و لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ رێگاكانی سه‌رخستنی ئه‌ركه‌كه‌ی و پێشكه‌ش كردنی پێشنیاری گونجاو بۆچاره‌سه‌ركردنی ئه‌و گیروگرفت و كۆسپانه‌ی كه‌ ره‌نگه‌ رووبه‌رووی ببنه‌وه‌ ئه‌نجام ده‌دات.

مادده‌ی دووه‌م :

مادده‌ی دووه‌م : ئامانجی وه‌زاره‌ت ره‌نگ رێژكردنی سیاسه‌تی بازرگانی و پیشه‌سازی گشتییه‌ به‌ مه‌به‌ستی وه‌دیهێنانی گه‌شه‌سه‌ندنی ئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ هه‌رێم وكار بۆ جێبه‌جێكردنی ده‌كات و هه‌روه‌ها بۆ ئه‌وه‌ش كه‌ به‌ پێی هه‌ر یاسایه‌كی دیكه‌ی به‌ركار له‌ هه‌رێمدا به‌ر پسپۆرایه‌تی ده‌كه‌وێت.

مادده‌ی پێنجه‌م:

مادده‌ی پێنجه‌م: وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ گرێبه‌ست له‌گه‌ڵ كه‌سانی ئاسایی و مه‌عنه‌وی خاوه‌ن شاره‌زایی و پسپۆر له‌ ناوه‌وه‌ و ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم بكات بۆ ئه‌نجامدانی ئه‌و كارو پابه‌ندییه‌كانیان كه‌ پێیان ده‌سپێردرێ بۆ ماوه‌یه‌ك كه‌ به‌گونجاوی ده‌زانێ و، ئه‌مه‌ش بۆ مه‌به‌ستی به‌دیهێنانی ئامانجه‌كانی وه‌زاره‌ت و ماف و ئه‌ركه‌كانیان له‌لایه‌ن وه‌زیره‌وه‌ به‌ ره‌زامه‌ندی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ده‌ستنیشان ده‌كرێ.

مادده‌ی سێیه‌م:

مادده‌ی سێیه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی بیست

مادده‌ی بیست: جگه‌ له‌وه‌ی كه‌ ئه‌نجوومه‌نی سه‌ندیكا ده‌سته‌ڵاتی كاری تایبه‌تی به‌ نه‌قیب ده‌دات، نه‌قیب ئه‌م كارانه‌ی خواره‌وه‌ش ده‌كات: 1/نوێنه‌رایه‌تی سه‌ندیكا له‌به‌رده‌م هه‌موو لایه‌نێكدا ده‌كات. 2/جێ به‌جێ كردنی بڕیاره‌كانی ئه‌نجوومه‌نی سه‌ندیكا. 3/بانگهێشت كردنی ده‌سته‌ی گشتی بۆ كۆبوونه‌وه‌، ئه‌مه‌ش له‌سه‌ر بڕیاری ئه‌نجوومه‌نی سه‌ندیكا ده‌بێت. 4/سه‌رۆكایه‌تی كردنی كۆبوونه‌وه‌ی ده‌سته‌ی گشتی وئه‌نجوومه‌نی سه‌ندیكا. 5/ئیمزاكردنی به‌ڵگه‌نامه‌ی له‌ بانك دانان وخه‌رج كردنی پاره‌ی سه‌ندیكا. 6/ئاماده‌كردنی بودجه‌ی ساڵانه‌ وراپۆرتی كۆتایی بۆ ژمێركاری دوایی و راپۆرتی ساڵانه‌ له‌باره‌ی چالاكی سه‌ندیكا وپێشكه‌ش كردنی به‌ ئه‌نجوومه‌نی سه‌ندیكا له‌ واده‌ی دیاری كراوی دا. 7/دامه‌زراندنی كارمه‌ندان له‌ سه‌ندیكا به‌ پێی میلاكی په‌سه‌ندكراو له‌لایه‌ن ئه‌نجوومه‌نی سه‌ندیكا وپیاده‌كردنی ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی هه‌یه‌ به‌ كاروباری خزمه‌ت و به‌رزه‌فت كردنیان. دووه‌م: نه‌قیب بۆی هه‌یه‌ هه‌ندێك له‌ ده‌سته‌لاته‌كانی خۆی بدات به‌ جێگره‌كه‌ی یان یه‌كێك له‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجوومه‌نی سه‌ندیكا.

مادده‌ی دووه‌م:

مادده‌ی دووه‌م: یه‌كه‌م: گشت داهاته‌كانی ئه‌و فه‌رمانگانه‌ی له‌ ناوه‌نده‌وه‌ ته‌مویل ده‌كرێن وه‌ك داهاتێكی كۆتایی بۆ گه‌نجینه‌ی گشتی تۆمار ده‌كرێن و له‌ بودجه‌كانی پێداچوونه‌وه‌ی مانگانه‌ به‌دیار ده‌خرێن. دووه‌م: به‌ده‌ر له‌ حوكمی بڕگه‌ی (یه‌كه‌م)ی سه‌ره‌وه‌، پێویسته‌ له‌ سه‌ر وه‌زیری دارایی و ئابوری: 1. ئه‌و بڕه‌ پاره‌ی داهاتی مانگانه‌ی وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی، به‌ سه‌رجه‌م فه‌رمانگه‌كانیه‌وه‌، ده‌سته‌به‌ری ده‌كات، بخاته‌ سه‌ر بودجه‌ی ئه‌م وه‌زاره‌ته‌ به‌مه‌به‌ستی كڕینی ده‌رمان و ئامێرو پێڕاگه‌یشتنی خه‌رجیه‌كانی چاككردنه‌وه‌ به‌ هه‌موو جۆره‌كانیه‌وه‌و به‌گوێره‌ی داواكاری وه‌زاره‌ت به‌هاوپێچی خشته‌ی داهاته‌ ڕاسته‌قینه‌ ده‌سته‌به‌ركراوه‌كان و ئه‌و رێگایانه‌ی كه‌وا بڕیاردراوه‌ بۆ خه‌رجكردنیان. 2. ئه‌و بڕه‌ پاره‌ی داهاتی مانگانه‌ی وه‌زاره‌تی كاره‌با، به‌ سه‌رجه‌م فه‌رمانگه‌كانیه‌وه‌، ده‌سته‌به‌ری ده‌كات، بخاته‌ سه‌ر بودجه‌ی ئه‌م وه‌زاره‌ته‌ به‌مه‌به‌ستی (چاككردن و پێشخستن و جێبه‌جێكردنی پرۆژه‌كانی ووزه‌ی كاره‌با)و به‌گوێره‌ی داواكاری وه‌زاره‌ت به‌هاوپێچی خشته‌ی داهاته‌ ڕاسته‌قینه‌ ده‌سته‌به‌ركراوه‌كان و ئه‌و رێگایانه‌ی كه‌وا بڕیاردراوه‌ بۆ خه‌رجكردنیان. 3. رێژه‌ی 50%ی كۆی گشتی داهاتی ڕسوماتی مۆڵه‌تدان و، ڕسوماتی تۆماركردن و، ئه‌و غه‌رامانه‌ی كه‌وا وه‌زاره‌تی ناوخۆ وه‌ریانده‌گرێت، بخاته‌ سه‌ر بودجه‌ی ئه‌م وه‌زاره‌ته‌ به‌مه‌به‌ستی به‌كارهێنان و خه‌رجكردنی له‌ پێناو سه‌لامه‌تیی هاتوچۆ، ئه‌ویش به‌گوێره‌ی مادده‌ (11)ی یاسای هاتوچۆی ئیتیحادی ژماره‌ (86)ی ساڵی 2004ی پیاده‌كراو له‌ هه‌رێمی كوردستان – عێراق به‌ یاسای ژماره‌ (36)ی ساڵی 2007. 4. ڕه‌چاوكردنی مادده‌ی چل و دووی یاسای به‌ڕێوه‌بردنی شاره‌وانییه‌كانی هه‌رێمی كوردستانی ژماره‌ (6)ی ساڵی 1993ی هه‌مواركراو و ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ی به‌گوێره‌ی بڕگه‌ی چواره‌می مادده‌ حه‌ڤده‌می ئه‌م یاسایه‌، به‌ وه‌زیری شاره‌وانی و گه‌شت و گوزار دراوه‌.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة