المواد القانونية

مادده‌ی شازده‌یه‌م

مادده‌ی شازده‌یه‌م: بودجه‌ی ده‌زگا سه‌ربه‌خۆیه و‌ له‌ چوارچێوه‌ی سیاسه‌تی گشتی دارایی هه‌رێمی كوردستانی عێراق داده‌نرێ و له‌ لایه‌ن سه‌رۆكی ده‌زگا و به‌رێوه‌ی گشتی یه‌وه‌ ئاماده‌ ده‌كرێ و دوای په‌سه‌ند كردنی له‌ لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی به‌رێوه‌بردنه‌وه‌، له‌ رێگه‌ی سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌وه‌ به‌رز ده‌كرێته‌وه‌ بۆ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراق بۆ په‌سه‌ند كردنی.

مادده‌ی یه‌كه‌م

مادده‌ی یه‌كه‌م: مادده‌ی (5)ی یاساكه‌ هه‌موار ده‌كرێت و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێندرێته‌وه‌: یه‌كه‌م: داهاته‌كانی سندوق له‌م سه‌رچاوانه‌ی خواره‌وه‌ پێكدێن: 1ـ ئابونه‌ی به‌شداربوونی پارێزه‌ران له‌ سندوقدا. 2ـ ئه‌و پوولانه‌ی تایبه‌تن به‌ سندوقه‌كه‌. 3ـ (15%)ی ئه‌و مزوكرێیه‌ی به‌پارێزه‌ر ده‌درێ له‌و ده‌عوایانه‌دا كه‌ لیژنه‌ی به‌شكردنی ده‌عواكان به‌پێی یاسای پارێزه‌رایه‌تی پێی ده‌سپێرێ. 4ـ به‌خششه‌ جۆراوجۆره‌كانی به‌ ره‌زامه‌ندی ده‌سه‌ڵاته‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان. 5ـ ده‌ستگیرۆیی و یارمه‌تییه‌كانی حكومه‌تی هه‌رێم. دووه‌م: له‌ حاڵه‌تی ڕوودانی كورتهێنان له‌ سندوقدا ئه‌وا وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری هه‌رێم پڕكردنه‌وه‌ی كورتهێنانی سندوقه‌كه‌ له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێت.

مادده‌ی دووه‌م

مادده‌ی دووه‌م: به‌ندی (1)ی بڕگه‌ی (دووه‌م)ی مادده‌ی (6)ی یاساكه‌ هه‌موار ده‌كرێت و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێندرێته‌وه‌: دووه‌م: 1- ئابوونه‌ی ساڵانه‌ی ئه‌ندامێتی به‌گوێره‌ی ماوه‌ی تۆماركردن به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ له‌ پارێزه‌ر وه‌رده‌گیرێت: أ- (100.000) سه‌د هه‌زار دینار ئه‌گه‌ر ماوه‌ی سێ ساڵ به‌سه‌ر تۆماركردنی تێنه‌په‌ڕی بێت. ب- (250.000) دوو سه‌دو په‌نجا هه‌زار دینار ئه‌گه‌ر ماوه‌ی سێ ساڵ به‌سه‌ر تۆماركردنی تێپه‌ڕی بێت. جـ- (300.000) سێ سه‌د هه‌زار دینار ئه‌گه‌ر ماوه‌ی پێنج ساڵ به‌سه‌ر تۆماركردنی تێپه‌ڕی بێت. د- (350.000) سێ سه‌دو په‌نجا هه‌زار دینار ئه‌گه‌ر ماوه‌ی ده‌ ساڵ به‌سه‌ر تۆماركردنی تێپه‌ڕی بێت. هـ- (400.000) چوار سه‌د هه‌زار دینار ئه‌گه‌ر ماوه‌ی پازده‌ ساڵ به‌سه‌ر تۆماركردنی تێپه‌ڕی بێت. و- (450.000) چوار سه‌دو په‌نجا هه‌زار دینار ئه‌گه‌ر ماوه‌ی بیست ساڵ به‌ره‌و سه‌ر به‌سه‌ر تۆماركردنی تێپه‌ڕی بێت.

مادده‌ی چل و شه‌شه‌م:

مادده‌ی چل و شه‌شه‌م: ئه‌و داوایانه‌ی سه‌باره‌ت به‌ ماف به‌هۆی ئه‌م یاسایه‌وه‌ دێنه‌ كایه‌وه‌ له‌لای لیژنه‌ی كاروباری دادوه‌ران ده‌كرێن و بڕیاره‌كانی له‌م دادوایانه‌دا ده‌شێ له‌لایه‌ن وه‌یزیری داد و ئه‌و دادوه‌ره‌ی بڕیاره‌كه‌ی له‌دژ ده‌رچووه‌ له‌ ماوه‌ی سێ ڕۆژدا له‌ڕۆژی پێراگه‌یاندنه‌وه‌ له‌لای ده‌سته‌ی فراوانی دادگای پێداچوونه‌وه‌ تانووتیان لێ بدرێ و بڕیاره‌كه‌ی له‌م باره‌یه‌وه‌ بنبڕده‌بێ.

مادده‌ی ده‌یه‌م:

مادده‌ی ده‌یه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی ده‌رچوونیه‌وه‌ كاری پێده‌كرێ و له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی ( وه‌قائیعی كوردستان) بڵاوده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی یه‌كه‌م:

مادده‌ی یه‌كه‌م: بڕگه‌ی دووه‌م، له‌ مادده‌ی سیازده‌ی یاساكه‌ هه‌موار ده‌كرێ و وه‌ك ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌: دووه‌م: ئه‌گه‌ر پارێزه‌ر، به‌بێ مه‌عزه‌ره‌تی به‌جێ بۆ دوو ساڵی دوابه‌دوای یه‌ك له‌ ئابوونه‌ی به‌شداربوون و رسومی بڕیار له‌سه‌ردراوه‌ دواكه‌وت و نه‌یدا، ئه‌وه‌ له‌و باره‌دا ناوی له‌ لیسته‌كه‌ دوور ده‌خرێته‌وه‌و ئه‌و ماوه‌یه‌ی به‌ پارێزه‌رایه‌تی بۆ له‌ قه‌ڵه‌م نادرێ و بۆ قیده‌میش حساب ناكرێ. جا ئه‌گه‌ر ویستی ده‌ست بكاته‌وه‌ به‌ پارێزه‌ری ئه‌وا پێویسته‌ له‌سه‌ری داوایه‌ك پێشكه‌ش بكات كه‌ سه‌ر له‌نوێ ناوی تۆمار بكرێته‌وه‌و ده‌شبێ شه‌رتوشرووتی مادده‌كانی (4، 6، 7)ی یاساكه‌ش ره‌چاو بگرێت.

مادده‌ی سێیه‌م:

مادده‌ی سێیه‌م: مادده‌ی پازده‌ له‌ یاساكه‌ پووچه‌ڵ ده‌كرێته‌وه‌، ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ دێته‌ جێگای: یه‌كه‌م: ره‌سمی تۆماركردنی ناو له‌ لیسته‌كه‌دا وه‌ك خواره‌وه‌ ده‌بێ: 1.بۆ ئه‌و كه‌سه‌ی ته‌مه‌نی له‌ چل ساڵ تێپه‌ڕیبێ و، زیاتر له‌ سێ ساڵیش به‌سه‌ر وه‌رگرتنی بڕوانامه‌ی به‌كالۆریۆسی یاسا یان هاوتاكه‌یدا رابوردبێ (450) چوار سه‌دو په‌نجا دیناره‌. 2. بۆ ئه‌و كه‌سه‌ی پێشتر بۆ ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌ سێ ساڵی سه‌رومڕ (مستمر) كه‌متر نه‌بێ دادگایی كردبێ یان وانه‌ی یاسایی به‌ ده‌رس گوتبێته‌وه‌ یان وه‌زیفه‌ی سه‌رۆكی ئیده‌یعا یان مودده‌عیی گشتی یان راوێژكاری یاسایی له‌ دایه‌ره‌كانی هه‌رێمدا دیتبێ (كردبێ) (250) دوو سه‌دو په‌نجا دیناره‌، هه‌روه‌ها بۆ ئه‌و كه‌سه‌ش كه‌ بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ پێنج ساڵ كه‌متر نه‌بێ و وه‌زیفه‌ی جيَطرى مودده‌عیی گشتیی به‌سه‌ر بردبێ. 3. بۆ ئه‌و كه‌سه‌ی ته‌مه‌نی له‌ چل ساڵ تێنه‌په‌ڕیبێ و ماوةى سێ ساڵیش به‌سه‌ر وه‌رگرتنی بڕوانامه‌ی به‌كالۆریۆسی یاسا یان هاوتاكه‌یدا رانه‌بوردبێ، هه‌روه‌ها بۆ ئه‌و كه‌سه‌ش كه‌ ماوه‌یه‌ك پارێزه‌رایه‌تی كرد بێ له‌ سێ ساڵ زیاتر نه‌بێ (200) دوو سه‌د دیناره‌. 4. بۆ ئه‌و كه‌سه‌ی ته‌مه‌نی له‌ چل ساڵ تێپه‌ڕیبێ و سێ ساڵ به‌سه‌ر وه‌رگرتنی بڕوانامه‌ی به‌كالۆریۆسی یاسا یان هاوتاكه‌یدا رانه‌بوردبێ، (400) چوار سه‌د دیناره‌. 5. بۆ ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ پێشتر، به‌ حوكم، ناوی له‌ لیسته‌كه‌ دوو خرابێته‌وه‌ (500) پێنج سه‌د دیناره‌. دووه‌م: ره‌سمی فراوانكردنی صه‌لاحییه‌ (ره‌سمی پله‌به‌ندی) وه‌ك ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ ده‌بێت: 1.له‌ مه‌شقكاره‌وه‌ تا موماریس (100) سه‌د دیناره‌. 2. له‌ موماریسه‌وه‌ تا راوێژكار (200) دوو سه‌د دیناره‌. سێیه‌م: ئابوونه‌ی به‌شداربوونی ساڵانه‌ وه‌ك ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ ده‌بێت: 1.بۆ پارێزه‌ری مه‌شقكار (50) په‌نجا دیناره$. 2. بۆ پارێزه‌ری موماریس (100) سه‌د دیناره$. 3. بۆ پارێزه‌ری راوێژكار (150) سه‌دو په‌نجا دیناره$.

مادده‌ی شه‌شه‌م:

مادده‌ی شه‌شه‌م: مادده‌ی بیسته‌می یاساكه‌ پووچه‌ڵ ده‌كرێته‌وه‌و ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ له‌ جێگای داده‌نرێ: یه‌كه‌م: پارێزه‌ر بۆی هه‌یه‌ بۆ پاراستنی خاوه‌ن وه‌كاله‌ته‌كه‌ هه‌ر رێگایه‌كی یاسایی بگرێته‌ به‌ر كه‌ خۆی به‌ شایانی بزانێ و، هه‌ر شتێكیش له‌ سكاڵانامه‌ی ده‌عواكه‌دا بنووسێ یان له‌ مورافه‌عه‌دا بڵێ و بنووسێ كه‌ ئیلتیزامی مافی دیفاعی تێدا بێ به‌رپرس نابێ. دووه‌م: پێویسته‌ پارێزه‌ر له‌لایه‌ن دادگان و لایه‌نگه‌لی لێ پێچینه‌وه‌و دایه‌ره‌كانی هه‌رێم و مه‌رجه‌عه‌كانی دیكه‌وه‌ رێزی لێ بگیرێ و بایه‌خی شیاو به‌ پله‌و پایه‌ی پارێزه‌ریی پێ بدرێ. ئه‌و لایه‌نانه‌ پێویسته‌ ئاسانكاریی زه‌روورو ئوسوڵیی كه‌ بۆ ئه‌نجامدانی پیشه‌كه‌ی پێویسته‌ بوَى فه‌راهه‌م بكه‌ن و ناشێ داواكاریه‌ نووسراوه‌كانی پشت گوێ بخه‌ن و، پێویسته‌ له‌سه‌ریان دادگاكان و لایه‌نه‌ دادگاییه‌كانی لێ ده‌رچێ. له‌ ماوه‌ی ئه‌و په‌ڕی یه‌ك هه‌فته‌دا (كه‌ له‌ رۆژی تۆمار كردن و وه‌رگرتنی داواكارییه‌ نووسراوه‌كانییه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كا) سه‌یری بكه‌ن و بیبڕنه‌وه‌، خۆ ئه‌گه‌ر هات و له‌و ماوه‌یه‌دا نه‌بڕدرایه‌وه‌، ئه‌وه‌ له‌و باره‌دا پارێزه‌ره‌كه‌ پێویسته‌ سه‌ندیكای لێ ئاگادار بكات. سێیه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر دادگاكان و لایه‌نه‌كانی لێ پێچینه‌وه‌ رێگا بده‌ن به‌ پارێزه‌ر، پێش ئه‌وه‌ی وه‌كاله‌ته‌كه‌ وه‌ربگرێ فایلی ده‌عواو ئه‌وڕاقی لێ پێچینه‌وه‌ بخوێنێته‌وه‌و سه‌یری هه‌موو شتێك كه‌ پێوه‌ندیی به‌و مه‌سه‌له‌یه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ دووی كه‌وتووه‌، هه‌روه‌ها پێویستیشه‌ له‌سه‌ریان كه‌ رێگای بده‌نێ له‌ لێ پێچینه‌وه‌ی سه‌ره‌تاییدا یان لة هه‌ر ئیجرایه‌كی یاسایی دیكه‌دا ئاماده‌ ببێت. چواره‌م: ناشێ كتێبه‌كانی پارێزه‌رو كه‌لوپه‌لی نووسینگه‌كه‌ی ده‌ستی به‌سه‌ردا بگیرێ و بفرۆشرێت.

مادده‌ی هه‌شته‌م:

مادده‌ی هه‌شته‌م: هه‌ر ده‌قێ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بێت، ناخرێته‌ به‌ركار

مادده‌ی چواره‌م

مادده‌ی چواره‌م: حوكمه‌كانی بڕگه‌ی سێیه‌م له‌ بڕیاری ژماره‌ (104)ی رۆژی (27/1/1988)ی ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردایه‌تی شۆڕش (مجلس قیاده‌ الپوره‌) له‌ هه‌رێمی كوردستانی عێراقدا له‌كار ده‌خرێ.

مادده‌ی پێنجه‌م

مادده‌ی پێنجه‌م: هه‌ر ده‌قێ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بێ، ناخرێته‌ به‌ركار.

مادده‌ی شه‌شه‌م

مادده‌ی شه‌شه‌م: پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بخه‌نه‌ به‌ركار.

مادده‌ی حه‌وته‌م

مادده‌ی حه‌وته‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ (وه‌قایعی كوردستان)دا، ده‌خرێته‌ به‌ركار.

مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م:

مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م: پرنسیپه‌ بنه‌ڕه‌تیه‌كانی وه‌رگرتنی قوتابیان به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ دبێت: یه‌كه‌م: وه‌رگرتنی قوتابیان له‌ قوتابخانه‌و په‌یمانگه‌ ناحكومیه‌كاندا به‌ده‌ر ده‌بێت له‌ مه‌رجی ته‌مه‌ن و تێكڕای متمانه‌پێكراو له‌ سیسته‌می وه‌رگرتن له‌ قوتابخانه‌ حكومیه‌كاندا. دووه‌م: قوتابخانه‌و په‌یمانگه‌ ناحكومیه‌كان له‌ كاتی دیاریكراودا هه‌ڵده‌ستن به‌ پێشكه‌شكردنی پلانی وه‌رگرتنی قوتابیان به‌ وه‌زاره‌ت و پاش ڕه‌زامه‌ندی وه‌زاره‌ت لیستێك به‌ناوه‌كانیان پێشكه‌شی وه‌زاره‌ت ده‌كرێت بۆ ڕه‌زامه‌ندی ده‌ربڕین له‌سه‌ریاندا. سێیه‌م: گواستنه‌وه‌ی قوتابیان له‌ قوتابخانه‌و په‌یمانگه‌ حكومیه‌كان بۆ قوتابخانه‌و په‌یمانگه‌ ناحكومیه‌كان و به‌پێچه‌وانه‌وه‌، به‌پێی سیسته‌می تایبه‌ت به‌ وه‌رگرتن ده‌بێت.

مادده‌ی په‌نجاو سێیه‌م:

مادده‌ی په‌نجاو سێیه‌م: یه‌كه‌م: ده‌بێ ده‌سته‌كانی پێداچوونه‌وه‌ وده‌سته‌كانی دادگاكانی تێ هه‌ڵچوونه‌وه‌ و دادگاكانی تاوان ڕاپۆرتی وه‌رزی (فصلی) رێك بخه‌ن و تیایاندا ئه‌و حوكم و بڕیارانه‌ دیاری بكه‌ن كه‌ دادوه‌ر له‌ ئه‌نجامی نه‌زانییه‌وه‌ تیایاندا ئه‌و حوكم و بڕیارانه‌ دیاری بكه‌ن كه‌ دادوه‌ر له‌ ئه‌نجامی نه‌زانییه‌وه‌ سه‌باره‌ت به‌ بنه‌ما یاساییه‌ سه‌ره‌تاییه‌كان (الجهل بالمادئ القانونیه‌ الاولیه‌) یا غافڵبوونی له‌چه‌ند رووداوێك كه‌ له‌ كاتی پێداچوونه‌وه‌ی حوكم و بڕیاره‌كانیدا ده‌رده‌كه‌ون هه‌ڵه‌یه‌كی قه‌به‌ (خگأ فاحش)ی كردووه‌ وێنه‌یه‌كیان بنێرن بۆ وه‌زاره‌تی داد و ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری بۆ هه‌ڵگرتنیان له‌ فایلی خودی دادوه‌ره‌كاندا تا له‌ كاتی باسكردنی پله‌به‌رزی وپایه‌ به‌رزی یاندا ره‌چاوبكرێن. دووه‌م: وه‌زاره‌تی داد و ئه‌نجوومه‌نی دادوه‌ری و دادگای پێداچوونه‌وه‌ و دادگاكانی تێ هه‌ڵچوونه‌وه‌ و دادگاكانی تاوان به‌ پێی رێنماییه‌ك كه‌ وه‌زیری داد ده‌ری ده‌كا ئه‌و هه‌ڵانه‌ له‌ ده‌فته‌ری تایبه‌تیدا تۆمار ده‌كه‌ن.

مادده‌ی حه‌وته‌م:

مادده‌ی حه‌وته‌م: سه‌رۆكی هه‌یئه‌ بۆی هه‌یه‌ كادێرگه‌لی وه‌زیفی و كارمه‌ندان بۆ هه‌یئه‌ته‌كه‌ دابمه‌زرێنێ، ته‌نها نوێنه‌ری سه‌رۆكی هه‌یئه‌و به‌ڕێوه‌به‌ره‌ گشتییه‌كان و ڕاوێژكاره‌كان نه‌بێ، كه‌ ئه‌مانه‌ له‌لایه‌ن سه‌رۆكی هه‌رێمه‌وه‌ یان له‌لایه‌ن جێگره‌كه‌یه‌وه‌ داده‌مه‌زرێن.

مادده‌ی چواره‌م

مادده‌ی چواره‌م: كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یان بڕیارێك ناكرێ كه‌ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا ناكۆك بن.

مادده‌ی چواره‌م:

مادده‌ی چواره‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی ده‌رهێنانیه‌وه‌دهخرێته‌ به‌ركارو له‌ (وه‌قایعی كوردستان)دا.بڵاو ده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی بیست و چوار

مادده‌ی بیست و چوار: سه‌رۆك ئه‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ی هه‌یه‌: 1-سه‌رۆكایه‌تی كردنی كۆبوونه‌وه‌كانی مه‌كته‌بی ته‌نفیزی. 2-نوێنه‌رایه‌تی یه‌كێتی جوتیاران ده‌كا له‌به‌رده‌م ده‌زگای دادگایی و ئیداری و دایه‌ره‌و ده‌سته‌ی ره‌سمی و نیمچه‌ ره‌سمیه‌كاندا و، ته‌سدیقی موعامه‌له‌و به‌ڵگه‌نامه‌ گه‌لی سه‌ر به‌ یه‌كێتی ده‌كا و بۆیشی هه‌یه‌ هه‌ندێ له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی خۆی به‌ هه‌ر ئه‌ندامێ له‌ ئه‌ندامانی مه‌كته‌بی ته‌نفیزی بسپێرێ. 3-به‌ هاوبه‌شی له‌گه‌ڵ لێپرسراوی دارایی و سه‌رۆكی لقه‌كانی پارێزگاكان بوجه‌و حساباتی كۆتایی ئاماده‌ده‌كات.

مادده‌ی بیست و یه‌ك

مادده‌ی بیست و یه‌ك: 1-كۆنگره‌ باڵاترین ده‌سه‌ڵاته‌ له‌ یه‌كێتی جوتیاراندا و له‌ (سه‌رۆك و ئه‌ندامانی ئه‌سڵی و یه‌ده‌گی مه‌كته‌بی ته‌نفیزی و ئه‌ندامه‌ هه‌ڵبژێردراوه‌كانی ده‌سته‌كانی لقی پارێزگاكان و لیژنه‌گه‌لی هه‌ڵبژێردراوی قه‌زاو ناحیه‌) پێك دێت بۆ سازدانی كۆنگره.. 2-كۆنگره‌ سێ ساڵ جارێك به‌ بڕیاری مه‌كته‌بی ته‌نفیزی و بانگهێشتێ كه‌ سه‌رۆك ده‌ری دێنێ ساز ده‌درێت و (نیصاب) یش به‌ ئاماده‌بوونی دوو سێیه‌كی ئه‌ندامنی كۆنگره‌ دێته‌ جێ. 3-ئه‌گره‌ له‌ حاڵه‌تێكدا (نیصاب) نه‌هاته‌جێ، ئه‌وه‌ له‌و باره‌دا، دوای (15) رۆژ له‌ كۆبوونه‌وه‌ی یه‌كه‌م هه‌ڵبژاردن له‌ هه‌مان جێگه‌و هه‌مان كاتدا ئه‌نجام ده‌درێ و له‌م باره‌دا (نیصاب) به‌ ئاماده‌بوونی سێیه‌كی ئه‌ندامان دێته‌جێ، ده‌نا ئه‌گه‌ر نه‌هاته‌جێ ئه‌وا مه‌كته‌بی ته‌نفیزی بۆ خولێكی دیكه‌ش به‌رده‌وام ده‌بێت.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة