مادده‌ی چل: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قایعی كوردستان)دا بڵاو ده‌كرێـته‌وه‌ و له‌ رۆژی 1/1/2011ــه‌وه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێت.

مادده‌ی یه‌كه‌م: یه‌كه‌م: كاركردن به‌ مادده‌ی (2) له‌ یاسای باجی خانووبه‌ره‌ی ژماره‌ (162)ی ساڵی 1959 ده‌وه‌ستێنری و ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ جێی ده‌گرێته‌وه‌: 1. ڕێژه‌ی (10%) له‌ ده‌ستكه‌وتی ساڵانه‌ی هه‌ر خانووبه‌ره‌یه‌ك وه‌ك خه‌رجی پاراستن وچاككردنه‌وه‌ پێش حیسیب كردنی باجه‌كه‌ داده‌شكێنرێ . 2. باجێكی سه‌ره‌كی كه‌ چه‌ندییه‌كه‌ی (10%) یه‌ له‌ ده‌ستكه‌وتی ساڵانه‌ی هه‌موو خانووبه‌ره‌كان فه‌رز ده‌كرێ و وه‌رده‌گیرێ دوای داشكاندنی ئه‌وه‌ی له‌ بڕگه‌(1)ی سه‌ره‌وه‌دا هاتووه‌. دووه‌م: بڕگه‌یه‌ك ده‌خرێته‌ پاڵ مادده‌(4) له‌ یاسای باجی خانووبه‌ره‌ی ژماره‌(162)ی ساڵی 1959، بڕگه‌ی (3) دووباره‌: (3)دووباره‌- ته‌لاری نیشته‌جێ بوون و بازرگانی كه‌ به‌ زیاتر له‌ سێ نهۆم دروست ده‌كرێن جگه‌ له‌ (ژێرزه‌مین) له‌ باجی سه‌ره‌كی بۆ ماوه‌ی حه‌وت سالأ له‌ مێژووی ته‌واوبوونی دروستكردنیه‌وه‌ كه‌ لێژنه‌ی خه‌مڵاندن دایده‌نێ ده‌بوردرێن.

مادده‌ی سی: 1. پزیشكی ددان، له‌ماوه‌ی حه‌پس و سجن و ده‌سبه‌سه‌ربوونیدا، پیشه‌كه‌ی لێ قه‌ده‌غه‌ ده‌كرێ. 2. پزیشكی ددان، ئه‌گه‌ر به‌ جه‌ریمه‌یه‌كی ئابڕووبه‌ر، په‌یوه‌ندی به‌پیشه‌كه‌یه‌وه‌ هه‌بێ حوكم بدرىَ، ئه‌وه‌، ئیدی پیشه‌كه‌ی لێ قه‌ده‌غه‌ ده‌كرێ. 3. ئه‌گه‌ر هاتو پزیشكی ددان جارێكی تریش به‌ جه‌ریمه‌ی په‌یوه‌ندیدار به‌ پیشه‌كه‌یه‌وه‌ حوكمی به‌سه‌ردا درایه‌وه‌، ئه‌وه‌، له‌و باره‌دا، ناشێ ناوی تۆمار بكرێته‌وه‌، مه‌گه‌ر ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا به‌پێی پیرۆو به‌پێی ئه‌و رێنماییانه‌ش كه‌ له‌سه‌ر پێڕۆكه‌ ده‌ رهێنراون مرافه‌قه‌تی نوێی بداتێ.

مادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌م زاراوانه‌ی خواره‌وه‌، بۆ مه‌به‌ستی ئه‌م یاسایه‌ ماناكانی به‌رامبه‌ریانه‌: یه‌كه‌م: هه‌رێم : هه‌رێمی كوردستان- عێراق . دووه‌م:وه‌زاره‌ت : وه‌زاره‌تی كشتوكاڵی هه‌رێمی كوردستان. سێیه‌م: وه‌زیر : وه‌زیری كشتوكاڵ. چواره‌م: بریكاری وه‌زاره‌ت : بریكاری وه‌زاره‌تی كشتوكاڵ. پێنجه‌م: ئه‌نجومه‌ن: ئه‌نجومه‌نی ڕاوێژكاری وه‌زاره‌ت.

مادده‌ی ده‌یه‌م: یه‌كه‌م: ده‌سته‌كانی دادگای پێداچوونه‌وه‌ به‌م جۆره‌ ده‌بن: أ-ده‌سته‌ی گشتی: به‌ سه‌رۆكایه‌تی سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ یان پێشترین جێگرانی ئه‌گه‌ر ئاماده‌ نه‌بوو یا ئه‌گه‌ر هۆیه‌كی یاسای رێگه‌ی یه‌شداریكردنی لێ گرت و به‌ ئه‌ندامیه‌تی جێگره‌كانی تری و هه‌موو دداوه‌ره‌ كارگه‌ره‌كانی دادگا كۆده‌بێته‌وه‌ و به‌ تایبه‌تی ئه‌م بابه‌تانی ده‌بینێ: 1-ئه‌وه‌ی له‌ یه‌كێك له‌ ده‌سته‌كانه‌وه‌ بۆی ده‌نێردرێ سه‌باره‌ت به‌ ده‌ستبه‌ردانی له‌ بنه‌مایه‌ك كه‌ حوكمێكی پێشوو بڕیاری له‌سه‌ر دابێ. 2-ئه‌و داوایانه‌ی (الدعاوی)كه‌ حوكمی مردنیان تێدا ده‌رچووه‌. 3-ساغكردنه‌وه‌ی ئه‌و دژكارییه‌ی له‌ حوكم و بڕیاره‌كانی دادگای پێداچوونه‌وه‌ خۆیدا روو ده‌دا. ب-ده‌سته‌ی فراوان: به‌ سه‌رۆكایه‌تی سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ یا پێشترین جێگرانی ئه‌گه‌ر ئاماده‌ نه‌بوو یا ئه‌گه‌ر هۆیه‌كی یاسایی رێگه‌ی به‌شداریكردنی لێ گرت و به‌ ئه‌ندامیه‌تی به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ شه‌شه‌ له‌ دادوه‌ره‌كانی كۆ ده‌بێته‌وه‌ و به‌ تایبه‌تی ئه‌م بابه‌تانه‌ ده‌بینێ: 1-ئه‌و دژكارییه‌ی له‌ جێ به‌جێ كردنی دوو حوكمی پێچه‌وانه‌ی یه‌كتر و له‌ یه‌ك باسدا ده‌رچوو بن و به‌ پله‌ی كۆتایی (الدرجه‌ القگعیه‌) گه‌یشتبن رووده‌دا ئه‌گه‌ر له‌ نێوان دژكاران خۆیان دا بوو یه‌كێكیان له‌ یه‌كێ له‌ دوو حوكمه‌كه‌دا لایه‌ن بوو كه‌ ده‌بێ ده‌سته‌یه‌كی له‌ دوو حوكمه‌كه‌ زاڵ بكا و بڕیاری جێ به‌جێ كردنی بدا. سه‌رۆكی دداگای پێداچوونه‌وه‌ش بۆی هه‌یه‌ تاكاتی ده‌رچوونی بڕیاری پێداچوونه‌وه‌ جێ به‌جێ كردنی هه‌ر دوو حوكمه‌كه‌ رابگرێ. 2-ئه‌و دژكارییه‌ی سه‌باره‌ت به‌ تایبه‌تكاری (اختصاص) ی بینینی داوایه‌ك (الدعوی) له‌ نیوان دوو دادگادا روو ده‌دا. 3-ئه‌و حوكم و بڕیارانه‌ی سه‌رۆك بۆیانی ره‌وانه‌ ده‌كا و به‌ پێی ئه‌و یاسایه‌ی حوكم و بڕیاره‌كانی پێ ده‌رچوون له‌ چوار چێوه‌ی تایبه‌تكاری دادگاران. ج-ده‌سته‌ی شارستانی (الهیئه‌ المدنیه‌): تایبه‌ته‌ به‌ بینینی ئه‌و حوكم و بڕیارانه‌ی سه‌باره‌ت به‌ دااوی شارستانی و بابه‌تی جۆراو جۆره‌كانی تره‌وه‌ به‌ پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ له‌ دادگا و لیژنه‌كانه‌وه‌ ده‌رده‌چن. د-ده‌سته‌ی باری كه‌سایه‌تی (الاحوال الشخصیه‌): تایبه‌ته‌ به‌ بینینی ئه‌و حوكم و بڕیارانه‌ی به‌ پێی یاسا له‌ دادگاكانی باری كه‌سایه‌تی و بابه‌تی كه‌سایه‌تی (المواد الشخصیه‌) یه‌وه‌ ده‌رده‌چن. ه-ده‌سته‌ی سزایی (الهیئه‌ الجزائیه‌): تایبه‌ته‌ به‌ بینینی ئه‌و حوكم و بڕیاریانه‌ی به‌ پێی یاسا سه‌باره‌ت به‌ داوا سزاییه‌كان ده‌رده‌چن. و-ده‌سته‌ی كشتوكاڵ: تایبه‌ته‌ به‌ بینینی ئه‌و حوكم و بڕیاارنه‌ی له‌ لچژنه‌كانی زه‌وی و ده‌ست به‌سر داگرتنه‌وه‌ ده‌رده‌چن. دووه‌م: ده‌سته‌ی شارستانی و ده‌سته‌ی باری كه‌سایه‌تی و ده‌سته‌ی سزای و ده‌سته‌ی كشتوكاڵ به‌ سه‌رۆكایه‌تی جێگری سه‌رۆك یا ئه‌وه‌ی ده‌سته‌ی سه‌رۆكایه‌تی دیاری ده‌كا و به‌ ئه‌ندامیه‌تی به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ دوو له‌ دادوه‌رانی دادگا كۆده‌بێته‌وه‌. سێ یه‌م: ده‌سته‌ی شارستانی كاتێ ئه‌و حوكمانه‌ ده‌بینێ كه‌ له‌ لایه‌ن دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ (الاستئناف) ده‌ركراون، به‌ سه‌رۆكایه‌تی جێگری سه‌رۆك و ئه‌ندامیه‌تی به‌لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ چوار له‌ دادوه‌رانی دادگا كۆده‌بێته‌وه‌. هه‌روه‌هاش سه‌باره‌ت به‌ ده‌سته‌ی سزایی كاتێ كه‌ به‌ سیفه‌تی ئه‌سڵی حوكم و بڕیاره‌كانی دداگاكانی تاوان (محاكم الجنایات) ده‌بینێ. چواره‌م: أ-ده‌شێ به‌ بڕیاری ده‌سته‌ی سه‌رۆكایه‌تی ده‌سته‌ی تر پێك بهێنرێت. ب-ده‌سته‌ی سه‌رۆكایه‌تی له‌ سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ و جێگره‌كانی پێك دێ و له‌ حاڵه‌تی ئاماده‌ نه‌بوونی هه‌ر یه‌كێكیاندا پێشترین دداوه‌ری دادگا جێگه‌ی ده‌گرێته‌وه‌.

مادده‌ی سی و شه‌شه‌م: 1 ـ سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ له‌ نێوان جێگرانی سه‌رۆك یا پێشینترین دادوه‌رانیدا داده‌مه‌زرێنرێ ئه‌گه‌ر ماوه‌ی خزمه‌ته‌ دادوه‌ریه‌كه‌ی له‌ بیست و پێنج ساڵ كه‌متر نه‌بوو. 2 ـ جێگری سه‌رۆك له‌ نێوان دادوه‌رانی پێداچوونه‌وه‌ دا داده‌مه‌زرێنرێ ئه‌گه‌ر خزمه‌تی دادوه‌ری یه‌كه‌ی له‌ بیست و دوو ساڵ كه‌متر نه‌بوو. 3 ـ دادوه‌ر له‌ دادگای پێداچوونه‌وه‌دا له‌وانه‌ی پۆلی یه‌كه‌م یا له‌وانه‌ داده‌مه‌زرێنرێ كه‌ ماوه‌ی خزمه‌تی دادوه‌ری یه‌كه‌یان له‌ بیست ساڵ كه‌متر نییه‌. 4ـ سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ و جێگره‌كه‌ی و دادوه‌رانی دادگای پێداچوونه‌وه‌ به‌ فه‌رمانێكی هه‌رێمی له‌سه‌ر بڕیاری ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران داده‌مه‌زرێنرێت.

مادده‌ی سێیه‌م: ئه‌نجومه‌نێك بۆ چاودێری و شیاندنی كه‌مئه‌ندام و خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت له‌ هه‌رێمدا داده‌مه‌زرێت و وه‌زیر سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات و هه‌ر یه‌ك له‌مانه‌ ده‌بنه‌ ئه‌ندامی. یه‌كه‌م: به‌ڕێوه‌به‌ری گشتیی چاودێری و، په‌ره‌پێدانی كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ پارێزگاكانی هه‌رێمدا. دووه‌م: نوێنه‌ری ئه‌م وه‌زاره‌تانه‌ی دادێن به‌ مه‌رجێك پله‌یان له‌ پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی كه‌متر نه‌بێت: 1- خوێندنی باڵا و توێژینه‌وه‌ی زانستی. 2- په‌روه‌رده‌. 3- ته‌ندروستی. 4- رۆشنبیری و لاوان. سێیه‌م: نوێنه‌رێكی كۆمه‌ڵه‌ی كه‌مئه‌ندامان و خاوه‌ن پێداویستی تایبه‌ت. چواره‌م: وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ بانگهێشتی هه‌ر شاره‌زایه‌ك له‌ ناوه‌وه‌ یان له‌ ده‌ره‌وه‌ی وه‌زاره‌ت بكات بۆ به‌شداری كردنی له‌ كۆبوونه‌وه‌كانی ئه‌نجومه‌ندا. پێنجه‌م: فه‌رمانبه‌رێك كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیی به‌ده‌ست هێنابێ ئه‌ركی رێكخستن و به‌ڕێوه‌بردنی كاره‌كانی ئه‌نجومه‌ن ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ.

مادده‌ی په‌نجا: 1. ئه‌ندامانی هه‌یئه‌ی ته‌دریسی مه‌رته‌به‌ی زانستیی خۆیان و هه‌موو ئه‌و مافانه‌ی دیكه‌شیان له‌لا پارێزراو ده‌بێ كه‌ له‌م یاسایه‌و یاسای دیكه‌ له‌و پێرَۆ و رێنماییانه‌شدا كه‌ به‌پێی ئه‌و یاسایانه‌ دانراون ده‌یانكه‌وێ، ته‌نیا ده‌رماڵه‌ی خۆته‌رخان كردن وه‌رناگرن له‌ حاڵه‌تێكدا ته‌نسیب بكرێن یان خۆ ته‌رخان بكه‌ن بۆ وه‌زیفه‌ی ده‌ره‌وه‌ی زانكۆ و ده‌ره‌وه‌ی هه‌یئه‌ی په‌یمانگه‌ ته‌قه‌نیه‌كان و هه‌یئه‌ی باڵای پسپۆڕه‌ پزیشكییه‌كان یان دابمه‌زرێن یان بگوازرێنه‌وه‌ بۆ وه‌زیفه‌ی ناوه‌ندی وه‌زاره‌ت یان ناوه‌ندی زانكۆكان یان ناوه‌ندی هه‌یئه‌ی په‌یمانگه‌ ته‌قه‌نیه‌كان و هه‌یئه‌ی باڵای پسپۆڕه‌ پزیشكییه‌كان و وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌. ماوه‌ی پیاده‌ كردنی ئه‌م وه‌زیفانه‌شیان به‌ خزمه‌تی ته‌واو بۆ مه‌به‌ستی عه‌لاوه‌و ته‌رفیع و خانه‌نشینی حساب ده‌كرێ. 2. ئه‌ندامانیهه‌یئه‌ی ته‌دریسی مافی ته‌رقیه‌ی زانستییان پارێزراوه‌ كاتی داده‌مه‌زرێن یان ده‌گوازرێنه‌وه‌ بۆ وه‌زیفه‌گه‌لی ده‌ره‌وه‌ی فێركردنی باڵا ئه‌گه‌ر هه‌موو شه‌رتوشروتی پێویستیان فه‌راهه‌م بێ و ته‌نها مه‌رجی ته‌دریسیان نه‌بێ.

مادده‌ی سی و حه‌وته‌م: یه‌كه‌م: پله‌ (درجه‌) و مووچه‌ی دادوه‌ران و زیاده‌ی ساڵانه‌ و پله‌به‌رزیان (العلاوه‌ والترفیع) به‌م جۆره‌ ده‌بێ: پله‌ سنووری مووچه‌ به‌ دینار زیاده‌ ماوه‌ی پله‌ به‌رزی ـــــــ ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ــــــــــــ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ أ 520 ـ 590 14 ــــــــــــــــــــــ ب 460 ـ 500 12 5 ساڵ ج 380 ـ 435 10 5 ساڵ د 310 ـ 370 8 5 ساڵ دووه‌م: أ ـ سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ پله‌ی وه‌زیر ده‌بێ و مووچه‌ و سه‌ر مووچه‌ (مخصصات)ی وه‌زیری ده‌درێتێ. ب ـ مووچه‌ی جێگری سه‌رۆك و دادوه‌ری دادگای پێداچوونه‌وه‌ (1000) دینار ده‌بێ. سێ یه‌م: دادوه‌ر دوای ئه‌وه‌ی ساڵێك خزمه‌ت ته‌واو ده‌كا زیاده‌یه‌كی ساڵانه‌ی له‌خۆوه‌ (تلقائی)ی له‌ راده‌ی خواره‌وه‌ (الحد الادنی) بۆ ڕاده‌ی سه‌ره‌وه‌ (الحد الاقصی)ی هه‌ر پله‌یه‌كی به‌و پێ یه‌ی له‌بڕگه‌ی (یه‌كه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌دایه‌ ده‌درێتێ. چواره‌م: أ ـ دادوه‌ران و له‌گه‌ڵیاندا جێگری سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ و دادوه‌رانی ئه‌م سه‌رمووچه‌ دادوه‌ری یانه‌ وه‌رده‌گرن: مووچه‌ له‌قه‌زاوناحیه‌كان دا له‌مه‌ڵبه‌ندی پارێزگاكاندا ـــــــــــ ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 520 ـ 590 80% ی مووچه‌ 70% ی مووچه‌ 460 ـ 500 90% ی مووچه‌ 80% ی مووچه‌ 310 ـ 435 100% ی مووچه‌ 90% ی مووچه‌ ب ـ مه‌رجه‌ ئه‌وانه‌ی سه‌رمووچه‌ به‌ پێی رێژه‌كانی بڕگه‌ی (أ) وه‌رده‌گرن له‌ شوێنی كاره‌كانیاندا نیشته‌جێ بون و به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ كه‌مترین رێژه‌ی ئه‌و سه‌ر مووچه‌یه‌ی نێوان شوێنی كاره‌كه‌یان وه‌رده‌گرن. پێنجه‌م: أ ـ دادوه‌ران و له‌ گه‌ڵیاندا جێگری سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ و دادوه‌ره‌كانی و داواكاره‌ گشتی یه‌كان (المدعون العامون) و جێگره‌كانیان (300) سێ سه‌د دینار وه‌ك سه‌ر مووچه‌یه‌كی بڕاوه‌ (مقگوع) له‌بری كرێ خانوو وه‌رده‌گرن. ب ـ ئه‌گه‌ر دادوه‌ر چووه‌ خانوویه‌كی میری یه‌وه‌ ده‌بێ فه‌رمانگه‌كه‌ی ئه‌و پاره‌یه‌ بڕگه‌ی (أ)ی سه‌ره‌وه‌ وه‌ك كرێ بدا به‌و لایه‌نه‌ی خاوه‌نی خانووه‌كه‌یه‌. ج ـ ئه‌وه‌ی له‌ شوێنی كاره‌كه‌یدا خانووی خۆی هه‌بێ یا ئه‌وه‌ی له‌ شوێنی كاره‌كه‌یدا نیشته‌جێ نابێ له‌سه‌ر مووچه‌ی كرێی خانوو بێ به‌ش ده‌كرێ. شه‌شه‌م: دادوه‌ران و له‌ گه‌ڵیاندا جێگری سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌و دادوه‌رانی داواكارانی گشتی و جێگره‌كانیان ئه‌م سه‌رمووچه‌ بڕایه‌وانه‌ وه‌رده‌گرن: أ ـ پۆلی یه‌كه‌م 1000 هه‌زار دینار ب ـ پۆلی دووه‌م 800 هه‌شت سه‌د دینار ج ـ پۆلی سێ یه‌م 600 شه‌ش سه‌د دینار د ـ پۆلی چواره‌م 400 چوار سه‌د دینار حه‌وته‌م: سه‌رۆكی داوای گشتی و سه‌رۆكی دیوانی تۆماری یاسایی تۆماركاره‌ یاساییه‌كان و به‌ڕێوبه‌ری گشتی تۆماری موڵكایه‌تی و سه‌رپه‌رشتكارانی داد ئه‌گه‌ر دادوه‌ر نه‌بوون ئه‌و سه‌ر مووچه‌ دادوه‌ره‌ی و سه‌ر مووچه‌ بڕاوه‌وه‌ی كرێی خانویان ده‌درێتێ كه‌ له‌م مادده‌یه‌دا هه‌ن. هه‌شته‌م: سه‌ر مووچه‌ی دادوه‌ری و سه‌ر مووچه‌ی كرێی خانوو یا ئه‌و سه‌ر مووچه‌ی بڕایه‌وانه‌ی به‌ پێی ئه‌م مادده‌یه‌ ده‌درێن ناكه‌ونه‌ به‌ر حوكمی هیچ یاسایه‌ك كه‌ له‌گه‌ڵیدا ناكۆك بن.

مادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌م زاراوه‌ و ده‌سته‌واژانه‌ی دادێن واتاكانی به‌رامبه‌ریانه‌ بۆ مه‌به‌ستی ئه‌م یاسایه‌: 1- هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستان- عیراق. 2- وه‌زاره‌ت: وه‌زاره‌تی كار و كاروباری كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ هه‌رێم. 3- وه‌زیر: وه‌زیری كار و كاروباری كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ هه‌رێم. 4- ئه‌نجومه‌ن: ئه‌نجومه‌نی چاودێری و شیاندنی كه‌مئه‌ندام و خاوه‌ن پێداویستی تایبه‌ت له‌ هه‌رێمدا. 5- خاوه‌ن پێداویستی تایبه‌ت: هه‌ر كه‌سێك تووشی ناتواناییه‌كی یان به‌شه‌كیی جه‌سته‌یی یان ناجه‌سته‌یی و به‌ شێوه‌یه‌كی نه‌گۆڕبێت، له‌ هه‌ر یه‌ك له‌ هه‌سته‌كانی یان تواناكانی جه‌سته‌یی یان ده‌روونی یان عه‌قڵی به‌ راده‌ی ئه‌وه‌ی رێ له‌ كاری وه‌زیفیی ئه‌ندامێك یان زیاتر له‌ ئه‌ندامێكی جه‌سته‌ی بگرێت، ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ مایه‌ی رێگرتن له‌ وه‌ده‌ستهێنانی پێداویستییه‌كانی ئاساییانه‌ی ژیانی. 6- كه‌مئه‌ندام: هه‌ر خاوه‌ن پێداویستیێكی تایبه‌ت تووشی په‌ككه‌وتنی جه‌سته‌یی به‌شێوه‌یه‌كی هه‌میشه‌ییه‌ یان هه‌مه‌كی، یان به‌شه‌كیی جه‌سته‌یی یان ناجه‌سته‌یی و به‌ شێوه‌یه‌كی به‌رده‌وام هاتبـێ. 7- پسووله‌ی كه‌مئه‌ندام و خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت: ئه‌و پسووله‌ تایبه‌ته‌یه‌ كه‌ كه‌مئه‌ندام و خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت پێناسه‌ ده‌كات و وه‌زاره‌ت ده‌ریده‌كات، و رێ به‌ هه‌ڵگری ده‌دات سوود له‌و ماف و ئیمتیازاتانه‌ وه‌ربگرێت كه‌ یاسا و رێسا و رێنماییه‌كان ده‌یبه‌خشن. 8- شیاندن: كۆی ئه‌و خزمه‌تگوزارییه‌ پزیشكی و په‌روه‌رده‌یی و فێركردن و كۆمه‌ڵایه‌تی و پیشه‌یی و ده‌روونییه‌ و دابینكردنی ئامرازه‌كانه‌ بۆ ئاسانكردنی پێگه‌یشتنی به‌ مه‌به‌ستی ئه‌وه‌ی كه‌مئه‌ندام و خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت بتوانن ژیانی خۆیان بگوزه‌رێنن و یارمه‌تییان بدرێت بۆ تێكه‌ڵ بوون له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵدا. 9- بنكه‌كانی شیاندن: ئه‌و بنكانه‌ن كه‌ دووباره‌ شیاندن به‌ كه‌مئه‌ندام و خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت ده‌ده‌ن و پاڵپشتی له‌ پرۆگرامه‌كانی شیاندن و تێكه‌ڵ كردنیان له‌ نێو كۆمه‌ڵدا ده‌كه‌ن. 10- بنكه‌كانی حه‌واندنه‌وه‌: ئه‌و بنكانه‌ن كه‌ كه‌م ئه‌ندامان ده‌حه‌وێننه‌وه‌ كه‌ له‌ لایه‌ن كه‌س و كاریانه‌وه‌ به‌خێو ناكرێن و ئه‌وانیش پێویستییان به‌ چاودێری و بایه‌خ پێدان هه‌یه‌ و رۆڵی دووباره‌ شیاندنه‌وه‌ ده‌گرنه‌ ئه‌ستۆ.

مادده‌ی یازده‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ وه‌قایعی كوردستاندا، ده‌خرێته‌ كار.

مادده‌ی ده‌یه‌م: له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بخاته‌ كار.

مادده‌ی چوارده‌: 1. هه‌ر ئه‌ندامێ به‌ بڕیاری زه‌پتی پیشه‌كه‌ی لێ قه‌ده‌غه‌ كرابێ، ناشێ له‌ كۆبوونه‌وه‌كانی هه‌یئه‌ی گشتیدا به‌شدار بێت. 2. له‌ كۆبوونه‌وه‌كانی هه‌یئه‌ی گشتیدا بڕیاره‌كان به‌ زۆرینه‌ی ده‌نگ ده‌رده‌چن و، ئه‌گه‌ر دوولای ده‌نگ یه‌كسان بوون، ئه‌وه‌، له‌و باره‌دا، ده‌نگی نه‌قیب بۆ كام لایان بێ هی ئه‌و لایه‌یه‌.

مادده‌ی نۆیه‌م: هه‌ رده‌قێ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بێ، كاری پێ ناكرێ.

مادده‌ی هه‌شته‌م: وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ رێنمایی و پێڕۆی ناوخۆ بۆ ئاسانكردنی به‌كارخستنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربهێنێ.

مادده‌ی حه‌وته‌م: بڕگه‌ی دووه‌می مادده‌ی (بیست و دووه‌م)هه‌موار ده‌كرێ و، له‌ كۆتاییدا بڕگه‌ (3 و4) یشی بۆ زیاد ده‌كرێ، وه‌ك ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌: 2/وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ لیژنه‌ی هه‌میشه‌یی ولیژنه‌ی ره‌فته‌نی كه‌ خۆی به‌زه‌رووری بزانێ پێك بهێنێ و، بنه‌ما و به‌ند و به‌ست (ضوابط) و ئیختيصاص و خه‌ڵاتیان به‌ پێی رێنمایی بۆ دیار بكا، تا ئه‌رك و فرمانێ كه‌ پێیان ده‌سپێردرێ پیاده‌ی بكه‌ن و، راوێژ و ئامۆژگاریی هونه‌ری و په‌روه‌رده‌یی و ئیداری و یاسایی پێشكه‌ش بكه‌ن، بۆیشی هه‌یه‌ سوود له‌ شاره‌زا و پسپۆڕ و لایه‌نی دیكه‌ی پێوه‌ندیداریش له‌ ده‌ره‌وه‌ی وه‌زاره‌تیش وه‌ربگرێ. 3/وه‌زیر بۆی هه‌یه،‌ له‌سه‌ر ره‌زامه‌نديی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران له‌ قه‌زایه‌كاندا كاتێ پێویست بكا به‌ڕێوه‌به‌ریی په‌روه‌رده‌ بكاته‌وه‌ كه‌ هه‌ندێ له‌ كاره‌ تایبه‌تیه‌كانی به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی په‌روه‌رده‌ له‌و یه‌كه‌ ئیدارییه‌ دا به‌ پێی رێنمایی پێویست بگرێته‌ ئه‌ستۆی خۆ. 4/وه‌زیر بۆی هه‌یه‌، كاتی پێویست به‌ڕێوه‌به‌ری و به‌ش و هۆبه‌ له‌ پێكهاته‌كانی وه‌زاره‌تدا بكاته‌وه‌.

مادده‌ی ده‌یه‌م: یه‌كه‌م: یاسا مافی كار كردن بۆ كه‌مئه‌ندام و خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت، وه‌ك تێكڕای تاكه‌كانی كۆمه‌ڵ زامن ده‌كات و شیاندنی و دابین كردنی ده‌رفه‌تی كار به‌و جۆره‌ی له‌گه‌ڵ توانا و به‌هره‌كانیدا له‌ چوارچێوه‌ی بنه‌مای یه‌كسانی و چوون یه‌كبوونی ده‌رف بگونجێت. دووه‌م: وه‌زاره‌ت به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ لایه‌نانی په‌یوه‌ندیداردا ئه‌ركی شیاندنی كه‌مئه‌ندامان و خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ بۆ وه‌رگرتن له‌ بنكه‌كانی مه‌شقی پیشه‌یی و كردنه‌وه‌ی وه‌رشه‌ یان ده‌زگای كار پێ كردن و به‌دواداچوونی كاریان له‌ چوارچێوه‌ی ئه‌و فه‌رمانگانه‌ی سه‌ر به‌ ئه‌ون. سێیه‌م: حكومه‌ت په‌یوه‌ست ده‌بێت به‌ ته‌رخان كردنی وه‌زیفه‌ له‌ كه‌رتی گشتیدا بۆ كه‌مئه‌ندام و خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت به‌ رێژه‌یه‌ك كه‌ (5%) له‌ تێكڕای ژماره‌ی وه‌زیفه‌كان كه‌متر نه‌بێت، ئه‌ویش له‌ پاش شیاندنیان. چواره‌م: حكومه‌ت هانی خاوه‌ن پرۆژه‌كانی تایبه‌ت ده‌دات كه‌ ده‌رفه‌تی كار بۆ خاوه‌ن پێداویستی تایبه‌ت دابین بكه‌ن ئه‌ویش له‌ پاش شیاندنیان به‌و جۆره‌ی له‌گه‌ڵ خواستی كاردا بگونجێت و، حكومه‌تیش تا ماوه‌ی (سێ ساڵ) نیوه‌ی مانگانه‌كه‌یان ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ، له‌گه‌ڵ ره‌چاو كردنی حوكمه‌كانی مادده‌ی (شه‌شه‌م)ی ئه‌م یاسایه‌.

مادده‌ی پێنجه‌م: ئه‌نجومه‌ن ئه‌م ئیش و كارانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌كات: یه‌كه‌م: سه‌رپه‌رشتیی گشتی په‌یمانگه‌كه‌ ده‌كات. دووه‌م: پلان، بۆ رێكخستنی كاروبارو، په‌ره‌پێدانی په‌یمانگه‌كه‌ و، سه‌رپه‌رشتیی جێبه‌جێ كردنیان پێشنیاز ده‌كات. سێیه‌م: له‌سه‌ر ئه‌ساسی بڕوانامه‌ و لێهاتوویی و نمره‌ و ده‌ستپاكی كه‌مه‌رجی یاسایین بۆ قبوڵكردن، ژماره‌ی داواكراو له‌و قوتابیانه‌ی پێشكه‌شیان كردووه‌ بۆ په‌یمانگه‌كه‌ هه‌ڵده‌بژێردرێت. چواره‌م: تاكه‌ تاكه‌ی به‌رنامه‌ی تیۆری و ته‌تبیقی بۆ خوێندن داده‌نێ و، ده‌رسه‌كانیان ده‌ستنیشان ده‌كات. پێنجه‌م: واده‌ی ده‌ست پێكردنی خوێندن و كۆتایی هاتنی خوێندن و ده‌ستنیشانكردنی وه‌رزه‌كانی خوێندن و ماوه‌كانیان و، ماوه‌ی پشووه‌كانیش دیاری ده‌كات. شه‌شه‌م: رێساكانی تاقیكردنه‌وه‌و، واده‌كانیان و، چۆنییه‌تی رێكاره‌كان و موراقه‌به‌ی ره‌وشی تاقیكردنه‌وه‌كان داده‌نێ. حه‌وته‌م: ئه‌نجامه‌كانی تاقیكردنه‌وه‌كان ئیقرار ده‌كات. هه‌شته‌م: به‌پێی ئیحتیاجی و، به‌پێی مامناوه‌ندی (معدل) نمره‌كانی ته‌واو كردنی په‌یمانگه‌كه‌ و، به‌پێی ئاره‌زووی قوتابی، سه‌ركه‌وتووه‌كان ته‌سنیف ده‌كات كه‌ببن به‌ دادوه‌ر و ئه‌ندامانی داواكاریی گشتی. نۆیه‌م: رێساكانی زه‌بتی (الانچباگیه‌) بۆ قوتابیانی په‌یمانگه‌كه‌ داده‌نێ. ده‌یه‌م: پێڕۆی ناوخۆی په‌یمانگه‌كه‌ داده‌نێ.

مادده‌ی هه‌ژده‌م: ده‌رچووی په‌یمانگه‌ به‌پێی فه‌رمانی (مرسوم) هه‌رێم داده‌مه‌زرێ، له‌مه‌نسه‌بی قازی سنفی چواره‌م ئه‌گه‌ر بۆ قازێتی شیاو كرابوو، یان به‌ وه‌زیفه‌ی جێگری داواكاره‌ گشتی له‌سنفی چواره‌م داده‌مه‌زرێ ئه‌گه‌ر بۆ ئه‌م وه‌زیفه‌یه‌ شایان كرابوو، ئه‌وه‌ش به‌ مووچه‌ و سنف و ئه‌و پله‌یه‌ی كه‌به‌پێی بڕوانامه‌كه‌ و خزمه‌ت و ئیش و ئه‌و (قدم)ه‌ی كه‌ به‌پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ پێی ده‌درێ. ماوه‌ی خوێندن له‌ په‌یمانگه‌كه‌دا به‌ موماره‌سه‌ داده‌نرێت بۆ مه‌به‌ستی دامه‌زراندن و دیاریكردنی مووچه‌ بۆ كه‌سێك كه‌ خاوه‌ن وه‌زیفه‌ نه‌بێت.

مادده‌ی پازده‌م: هه‌ر كه‌سێ، له‌هه‌ر مادده‌یه‌ك له‌و ماددانه‌ی تاقیكردنه‌وه‌ی تێدا ده‌كات،گزی بكات، یان له‌ساڵی یه‌كه‌مدا سه‌رنه‌كه‌وتبێ له‌په‌یمانگه‌ فه‌سڵ ده‌كرێ، به‌ڵام ئه‌وه‌ی له‌ساڵی دووه‌مدا سه‌رنه‌كه‌وێ ئه‌وه‌ ده‌توانێ بۆ ته‌نیا یه‌ك جار به‌و ساڵه‌ دابچێته‌وه‌ له‌گه‌ڵ ده‌وره‌ی دووه‌مدا، مه‌گه‌ر ده‌رنه‌چوونه‌كه‌ی به‌هۆی گزییه‌وه‌ بوو بێت.