المواد القانونية
ماددهی حهوتهم: دهبێ ئهنجومهنی وهزیران و لایهنهنانی پهیوهندیدار ههر یهك به پێی پسپۆرایهتی خۆی پهیڕهو و رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربكهن.
ماددهی دووهم: ماددهی سێیهمی یاسایهكه ههموار دهكرێت و بهم جۆره دادێ دهخوێندرێتهوه: داواكاری موڵك مهرجهكه: یهكهم: دهبێ هاووڵاتیی ههرێمی كوردستان ـ عێراق بێت و تێیدا نیشتهجێ بێت. دووهم: دهبێ خاوهنی شوقه یان خانوویهكی نیشتهجێ بوونی سهربهخۆ نهبێت. سێیهم: دهبێ له هیچ پڕۆژهیهكی دیكهی نیشتهجێ بوون له ههرێمدا سوودمهند نهبوو بێت. چوارهم: دهبێ له پێشینهی خانووبهرهكه لهلایهن حكومهتی ههرێمهوه پێشكهش دهكرێت، سوودمهند نهبوو بێت.
ماددهی شازده: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه بهركار.
ماددهی پازده: ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت، ناخرێته بهركار.
ماددهی چوارهم: یهكهم: ئهنجومهن ئهم ئهركانه دهگرێته ئهستۆ: 1- گفتوگۆ كردن و دانانی ستراتیژ و بڕیاردانی سیاسهتی نموونهیی تهواوكار و ئاماده كردنی ژینگهی گونجاو بۆ كهسانی كهمئهندام و خاوهن پێداویستییه تایبهتهكان. 2- دیاری كردنی رێكار و دانانی راسپارده بۆ دابین كردنی چاودێری و شیاندن بۆ كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت و بهدواداچوون و چاودێری كردنی جێبهجێ كردنیان. 3- بڕیاردانی پرۆگرامی تایبهت بۆ هۆشیاریی كۆمهڵایهتی سهبارهت به مافی كهمئهندامان و خاوهن پێداویستیی تایبهت و یهكسان بوونیان لهگهڵ خهڵكی دیكهدا، به ههماههنگی لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكان. دووهم: ئهنجومهن به لایهنی كهم مانگی جارێك كۆ دهبێتهوه و وهزیریش بۆی ههیه لهكاتی پێویستدا بۆ كۆبوونهوه بانگهێشتی بكات. سێیهم: سندووقێك بۆ چاودێری كردن و شیاندنی كهسانی كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت دادهمهزرێت و له نێو بودجهی وهزارهتدا بودجهیهكی بۆ تهرخان دهكرێت، پێبهخشین و سامانی راسپێردراو كراو یان ههر داهاتێكی دیكهشی دهخرێته سهر و سندووقیش له لایهن ئهنجومهنهوه بهڕێوه دهبردرێت و به پهیڕهوێك كاروبار و شێوازی كار كردنی رێك دهخرێت.
ماددهی یازدهم: یهكهم: ئهنجومهن ئهم تایبهتكارییانهی خوارهوه دهگرێته دهست: ا- پێكهێنانی لیژنهكان و ناوزهدكردنی سهرۆكهكانیان. ب- پهسندكردنی بوجهی ساڵانه. ج- دهرچواندنی بڕیاری زهبتیو، ڕهشكردنهوهی ناوی ئهندامهكان. د- دامهزراندنی كارمهندان له یهكێتیداو، دیاركردنی مووچهو، كۆتایی هێنان به وهزیفهكانیان. ه- چوارچێوهی سهڵاحییاتی خهرج، بۆ سهرۆك دادهنێ. و- سهر پهرشتكردنی ئیش وكاری لقهكانی پارێزگاكان. ز- پاراستنی موڵك وماڵی یهكێتیو، وهبهرهێنان و پهرهپێدانی. دووهم: دهشێ، له ماوهی (30) سی رۆژدا، كه له رۆژی دوای پێڕاگهیاندنهوه دهست پێ دهكا، له دادگای پێداچوونهوهدا، تانه له بڕیاره زهبتیهكانی ئهنجومهن بدرێت. بڕیاری ئهم دادگایهش بنبڕده بێت.
ماددهی چوارده: وهزیر بۆی ههیه، رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكاریی وهبهركارخستنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربهێنێ.
ماددهی چوارهم: بۆ دامهزراندنی رێكخراوهكه مەرجە ئهم شهرتو شروتانه ههبن: 1-ئهندامانی دامهزرێنهری رێكخراوهكه نابێ له پێنج ئهندام كهمتر بن. ئهمانه داواكارییهك پێشكهش به وهزیری ناوخۆ دهكهن و ههموویان ئیمزای دهكهن. دهبێ ئههلییهتی یاساییان ههبێ و هاوپێچ لهگهڵ داواكهدا پێڕۆی ناوخۆی لهگهڵدابێ كه ئهم بهیاناتهی خوارهوهش تێدا بێ: أ-ناوی ریكخراوهكه و مهبهستی دامهزراندنی رێكخراوهكه به مهرجێ مهركهزی ئیدارهكهی لهناو ههرێمدا بێت. ب-ناو و نازناو و جنسییهت و تهمهن و پیشه و جێگای دانیشتن و ئههلییەتی زانستیی یهك به یهكی ئهندامەکان. ج-داهاتی دارایی و سهرچاوهكانی داهاتی رێكخراوهكه. د-ئهو ههیئهتانهی کە رێكخراوهكه دهنوێنن و ئیدارهكهی دهگرنه ئهستۆ، لهگهڵ روونكردنهوهی ئیش و كار و شێوازی بهگهنكردن و كۆتایی هاتنیان. 2-دهبێ مهبهست له دامهزراندنی رێكخراوهكە روون و ئاشكرا بێت و راگهیەنرابێ و لهگهڵ پێرۆی گشتیدا (النظام العام) پێچهوانه نهبێ. 3-دهبێ رێكخراوهكه به رێگا و شێوازی مهشروع و به پێی حوكمهكانی یاسا كارپێكراوهكانی ههرێم مهبهستهكانی خۆی بپێكێ و لهگهڵ پێداویستی پێرۆی حوكمی فیدراڵیش پێچهوانه نهبێ. 4-نابێ ئامانجی ئهوه بێ كه تۆوی دووبهرهكی و فهرق و جیاوازی له نێوان نهتهوه و ئایین و مهزهبه جۆر به جۆرهكاندا بچینێ.
ماددهی سێیهم: ئهگهر ماڵه دهست بهسهرداگیراوهكه خانووبهره بووبێ و به (تجاوز) لهسهر زهوی وزارێك كرابێ كه موڵكی دهوڵهت یا شارهوانی بووبێ و لهكاتی دروستكردنیدا یا دواتر بهربهموڵك كردن كهوتبێ و خاوهنه ئهسڵیهكهی مهرجهكانی به موڵك كردنی تێدا بن یاكهلاوهی تری لهو بابهته له ناوچهكهدا كرابن به موڵكی ئهوانهی وهك ئهون ئهوا ئهو ڕووپێو (مساحه)یهی (تجاوز)ی كراوهته سهر له سنووری ئهو ڕووپێوهی ماوهی بهموڵككردنی زهوی و زارهكانی میری و شارهوانی دهكرێته موڵكی خاوهنهكهی بهمهرجێك ئهم خاوهنه ئهسڵیهكهی خانووبهرهكه ئهو پارهی به موڵك كردنه بدا بهلایهنی پهیوهندار كه ئهوانهی وهك ئهون داویانه.
ماددهی پێنجهم: 1/ئهگهر ماڵه دهست بهسهرداگیراوهكه له بابهتی گوازراوه بوو دهدرێتهوه دهستی خاوهنه ئهسڵییهكهی و ئهگهر ماڵهكه ئۆتۆمبیل ومهكینه بوو به ناوییهوه تۆمار دهكرێتهوه. "6" ئهم بڕگهیه "بڕگهی 8" بهپێی بڕیاری ژماره (7)ی رۆژی 31/3/1994ی ئهنجوومهنی نیشتمانیی كوردستانی عێراقهوه خرایه سهر ماددهی دووهم. 2/ئهگهر لهبهر ناچوونی یا له ههر هۆیهكی تر نهتوانرا بدرێتهوه دهست خاوهنه ئهسڵییهكهی كڕیارهكه نرخهكهی به پێی ڕۆژی 31/12/1990 لهبڕی دهدا بهو خاوهنه ئهسڵییهی. 2/ئهگهر لهبهرناوچوونی یا له ههر هۆیهكی تر نهتوانرا بدرێتهوه دهست خاوهنه ئهسڵیهكهی كڕیارهكه نرخهكهی به پێی ڕۆژی 31/12/1990 له بڕی دهدا بهو خاوهنه ئهسڵییهی.
ماددهی سێیهم: ئهنجومهنێك بۆ چاودێری و شیاندنی كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت له ههرێمدا دادهمهزرێت و وهزیر سهرۆكایهتیی دهكات و ههر یهك لهمانه دهبنه ئهندامی. یهكهم: بهڕێوهبهری گشتیی چاودێری و، پهرهپێدانی كۆمهڵایهتی له پارێزگاكانی ههرێمدا. دووهم: نوێنهری ئهم وهزارهتانهی دادێن به مهرجێك پلهیان له پلهی بهڕێوهبهری گشتی كهمتر نهبێت: 1- خوێندنی باڵا و توێژینهوهی زانستی. 2- پهروهرده. 3- تهندروستی. 4- رۆشنبیری و لاوان. سێیهم: نوێنهرێكی كۆمهڵهی كهمئهندامان و خاوهن پێداویستی تایبهت. چوارهم: وهزیر بۆی ههیه بانگهێشتی ههر شارهزایهك له ناوهوه یان له دهرهوهی وهزارهت بكات بۆ بهشداری كردنی له كۆبوونهوهكانی ئهنجومهندا. پێنجهم: فهرمانبهرێك كه بڕوانامهی زانكۆیی بهدهست هێنابێ ئهركی رێكخستن و بهڕێوهبردنی كارهكانی ئهنجومهن دهگرێته ئهستۆ.
ماددهی سیازده: دهستهواژهی (وهزارهتی تهندروستی و كارو كاروباری كۆمهڵایهتی) لهههر جێگایهكی یاسای ژماره (1)ی ساڵی (1993)و یاساگهلی دیكهدا هاتبێ، دهستهواژهی (وهزارهتی تهندروستی) جێگای دهگرێتهوه.
ماددهی پهنجا و سێیهم: شارهوانی به یهكێ له دهسهڵاته گشتییهكانی دادهنرێ كه به پێی یاسا دامهزراوه وبۆی ههیه دوا له ههموو كهس بكا ملكهچی ئهو فهرمانانه بن كه دهریان دهكا به رێك و پێكی رادهگهیهنرێن و ئاشكرا دهكرێن و دهبێ ئهو فهرمانبهرانهی تاعهت بكرێن كه دهسهڵاتی ههڵسوراندنی كارهكانیان پێ سپێردراوه و ئهوهی سهرپێژی بكا به پێ ی یاسا كارپێكراوهكان سزا دهدرێ.
ماددهی سێیهم: ئهو كهسهی كه لهبهر دهم دادگاكان و لایهنه رهسمی و نارهسمییهكاندا دهبێ به نوێنهری رێكخراوهكه تهنیا سهرۆكی رێكخراوهكه خۆیهتی یان ئهو كهسهیه كه سهرۆكهكه ئهو نوێنهرایهتییهی پێ دهسپێرێ.
ماددهی دووهم: 1-رێكخراو دهستهیهكی سهربهخۆی غهیره حكومییه، له چهند كهسانێكی تهبیعی پێك هاتووه وبۆ وهدیهانێنی ئامانجهكانی خۆی له بواری به هاناچوون و ئاوهدانكردنهوه و بزاڤی مرۆڤایهتیی له ههرێمدا دادهمهزرێ. 2-ئهم رێكخراوه خاوهن شهخسییهتی مهعنهویی خۆیهتی و بۆی ههیه له پێناو وهدیهاێننی ئهو ئامانجانهی دهقهكانیان لهم یاسایهدا هاتووه موڵكایهتیی موڵك و ماڵی دهسههڵنهگر و دەسهەڵگر(الاموال المنقوله وغیر المنقوله)ی ببێ. 3-ئهم رێكخراوه دهشێ، دوای وهرگرتنی رهزامهندی وهزیر، چالاكیی مرۆڤایهتی خۆی له دهرهوهی ههرێمیشدا پیاده بكا. 4-ئهم ریكخراوه بۆ وهدیهانینی ئامانجهكانی خۆی نهبێ ههوڵی وهدهست هانینی هیچ سوود و قازانجێكی ماددی نادات.
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم دهستهواژانهی خوارهوه له یاسایهدا ماناكانی بهرامبهریانه: ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق. وهزارهت: وهزارتی ناوخۆ. وهزیر: وهزیری ناوخۆ. ریكخراو: ههر ریكخراوێكی كوردسانیی غهیره حكومییه كه بهرژهوهندی گشتی بههانا چوون و ئاوهدانكردنهوه و بزاڤی مرۆڤایهتی له خۆ گرتبێ.
ماددهی شهشهم: ئهگهر ماڵه دهست بهسهرداگیراكه كهوته دهست كهسانی تر پێش دهست بهسهر داگرتنهكهی به پێی بهڵێنێكی نووسراو لهلایهن كهس وكاری خاوهنه ئهسڵیهكهوه و به ئاگاداریی ئهو خاوهنه لهوكارهی بهڵێندهرهكه وپلهی خزمایهتی یهكهش نیاز پاكی ئهو كهسانهی تر رابگهیهنێ (تصرف) كردنی كڕیارهكه به ماڵهكه به حوكمی (تصرف) كردن به ئیدیعای هۆی شهرعی دادهنرێ وحوكمی مادده (1120)ی یاسای شارستانی عیراقی بهسهردا جێ بهجێ دهكرێ و نرخی زهوی و بیناكه به پێی ڕۆژی 31/12/1990 دهكرێته بنچینه بۆ قهبڵاندن.
ماددهی پهنجا و دووهم: وهزیر بۆی ههیه ههر چی یهك به پێویست بزانێ لهو دهسهڵاتانهی خۆی كه یاسا رهچاو كراوهكان بۆی بڕیار داون بۆ ئاسانكردنی كاروبار به سهرۆكی شارهوانی یان بسپێرێ.
ماددهی پهنجا و یهكهم: شارهوانییهكان بۆیان ههیه سهبارهت به ئهركهكانی سهرشانیان راستهخۆ رووی قسه بكهنه دادگا و فهرمانگهكان و هاووڵاتییان.
ماددهی پهنجایهم: سهرۆكه شارهوانی یا ئهو كهسهی دهسهڵاتی خۆی دهداتێ دهسهڵاتی جێبهجێ كردنی ئهو تایبهتكاریانهی دهبێ: 1-بهرێوهبردنی كاروباری شارهوانی و سهرپهرشتی كردنی ئیش و كاری فهرمانبهران و كریكاران. 2-بهرێوهبردنی مال و موڵكی شارهوانی و پاراستنیان. 3-بهرێوهبردنی داهاتهكانی شارهوانی و وهرگرتنیان و چاودێری كردنی حیسابهكانی. 4-ئیمزار كردنی ئهو نووسراوانهی له شارهوانییهوه دهردهچن. 5-دهبێت نوێنهری شارهوانی لهبهر دهم دادگاكان و گشت فهرمانگهكاندا و بۆی ههیه كهسێكی تر بكاته بریكاری خۆی و ئهگهر بهرچهوهندی خۆی لهگهڵ بهرژهوهندی شارهوانی ناكۆك بوون، جێگری سهرۆك له نوێنهرایهتی كردنی بهرچهوهندییهكانی شارهوانیدا جێگهی دهگرێتهوه ههر وهكو سهرۆك یا جێگرهكهی له ههموو بۆنه گشتییهكاندا دهبنه نوێنهری شارهوانییهكان. 6-ههر دهسهڵاتێكی تر كه ئهنجومهن پێی دهسپێرێ و ئهویش دهبێ: أ-ئهو راپۆرتانهی خوارهوه بدا به ئهنجومهن و وێنهیان به وهزارهت و دهبێ پووختهی ئهو كارانهیان تێدا بن كه شارهوانی بهدی هێناون و ئهو مهسهلانهی چارهسهری كردوون كهشفێكیش به دهسكهوت و مهسرهفی شارهوانی و تێبینی و پێشنیازهكانی له بارهیانهوه پێشكهش بكا: 1-راپۆرتێكی نیو ساڵی له كۆتایی حوزهیراندا دهدرێ. 2-راپۆرتێكی ساڵانه و له كۆتایی كانوونی یهكهمدا دهدرێ. 3-راپۆرتێكی كۆتایه له دوا مانگی خولی ئهنجومهندا دهدرێ. 4-راپۆرتێك له بارهی ئهو پرۆژانهی گهشه پێدانهوه كه لهسهر حیسابی نهخشهن. أ-ئهم راپۆرتانه به پێ ی ئهو راپۆرتانه دهدرێن كه ئهنجومهنی وهزیران دایان دهنێن. ب-ئهنجومهن بۆی ههیه له راپۆرتانهی برگهی پێشوو بدوێ و بڕیاری پێویست سهبارهت بهو مهسهلانه بدا له چوار چێوهی تایبهت كاری خۆیدان. ج-شارهوانی بۆی ههیه لهسهر پێشنیازی ئهنجومهن و پهسهند كردنی له لایهن وهزیرهو ئهو راپۆرتانهی بڕگهی (1) بهرێ و شوێنی ئاگاداری جۆراوجۆر بۆ هاوڵاتیان بڵاو بكاتهوه.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة