أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی یازدهیهم:
ماددهی یازدهیهم: یهكهم: ئهنجومهن له نێوان ئهندامهكانی خۆیدا به ههڵبژاردنی نهێنی سكرتێرێك ههڵدهبژێرێ له یهكهم كۆبوونهوهیدا كه له دوای ههڵبژاردن دهكرێ و دهسهڵاتهكانی له پهیرهوی ناوخۆ دا دیاری دهكرێت. دووهم: ئهنجومهن به لانی كهمهوه ههر مانگێ جارێك دانیشتنه ئاساییهكانی خۆی ئهنجام دهدا، ههر وهك دهتوانێ دانیشتنه نائاساییهكان به بانگهێشتی نهقیب یان به داواكاری سێیهكی ئهندامان ببهستێت.
ماددهی پانزدهیهم:
ماددهی پانزدهیهم: یهكهم: ئهگهر جێگای نهقیب به ههر هۆیهك چۆڵ بوو بریكارهكهی شوێنی دهگرێتهوه بۆ ئهو ماوهی كه باقی ماوه، ئهگهر پایهی بریكاریش چۆڵ بوو ئهوا سكرتێر شوێنی نهقیب دهگرێتهوه. دووهم: ئهگهر پایهی نهقیب و بریكارهكهی چۆڵ بوو ئهندامێك له ئهندامه ئهسلییهكان له رێگای ههڵبژاردنی نهێنیهوه شوێنی دهگرێتهوه، پێویسته ئهنجومهن دهستهی گشتی بانگهێشت بكات بۆ كۆبوونهوهیهكی نائاسایی له ماوهیهك كه له دوو مانگ تێپهر نهكا به مهبهستی ههڵبژاردنی نهقیب و بریكارهكهی بۆ ئهو ماوهیهی كه باقی ماوه به مهرجێك له شهش مانگ كهمتر نهبێ.
ماددهی سی و یهكهم
ماددهی سی و یهكهم: حوكمه تایبهتهكانی دهستلێههڵگرتنی دانهر له مافه داراییهكانی بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه بهسهر خاوهنی مافه هاوسێكان پیاده دهكرێت. وه لهگهڵ پێشێلنهكردنی ئهو مافه پاوانكارییانهی كهوا ئهم یاسایه بۆ هونهرمهندی بهجێگهینهرو ئێزگهكان دهقی له سهر كردووه، ئهوان بۆیان ههیه تهنها یهكجار، لهبڕی بهكارهێنانی ڕاستهوخۆ یان ناڕاستهوخۆی بهرنامه بڵاوكراوهكانی ئامانجه بازرگانیهكانی پهخشكردن یان گهیاندن بۆ جهماوهر، بهرامبهرێكی دارایی دادپهروهرانه وهربگرن، ئهگهر به پێچهوانهی ئهمه رێكنهكهوتبن.
ماددەی یازدەهەم
ماددەی یازدەهەم: ئەم یاسایە لە رۆژی بڵاوكردنەوەی لە رۆژنامەی فەرمیی (وەقایعی كوردستان)دا جێبەجێ دەكرێت.
ماددهی بیست و نۆیهم:
ماددهی بیست و نۆیهم: یهكهم: دادگای كار له مهڵبهندی ههر پارێزگایهكدا پێكدههێنرێ. دووهم: دادگای كار به یهك دادوهر كۆ دهبێتهوه. سێ یهم: دادگای كار ئهو داوا و كارو بارانه ببینێ كه به پێی حوكمه یاسا له چوارچێوهی تایبهتكاری ئهوان.
ماددهی سی یهم:
ماددهی سی یهم: یهكهم: دادگایهكی لێكۆڵینهوه یا زیاتر له ههر شوینێكدا پێك دههێنرێ كه دادگای سهرهتایی تێدا بێ به پێی حوكمی یاسا لێدهكۆڵێتهوه و ئهگهر دادوهرێكی تایبهتی بۆ دیاری نهكرابوو دادوهری دادگای سهرهتایی دهبێته دداوهری لێكۆلینهوه. دووهم: وهزیری داد لهسهر پێشنیازی دادگای تێههڵچوونهوه بۆی هههی دادگای لێكۆلینهوه ب جۆرێك یا بۆ چهند جۆرێكی دیاریكراو له تاوان تهرخان بكا. سێ یهم: وهزیری داد بۆی ههیه دهستهیهك به سهرۆكایهتی یهكێك له دادوهران بۆ لێكۆلینهوهی تاوانێك یان چهند تاوانێكی دیاری كراو پێك بێنێ و دهستهكه دهسهڵاتی دادوهری لێكۆڵینهوهی دهبێ.
ماددهی سی و یهكهم:
ماددهی سی و یهكهم: یهكهم: أ ـ ئهنجوومهنی دادوهری به سهرۆكایهتی سهرۆكی دادگای پێداچوونهوهی ههرێمی كوردستانی عێراق و ئهندامێتی پێشینترین دوو جێگر له جێگرانی سهرۆك و ئهگهر له كایهدا نهبوون پێشینترین دوو داوهری دادگای پێداچوونهوه و سهرۆكی دیوانی تۆماری یاسایی (دیوان التدوین القانونی)و سهرۆكی داوای گشتی (الادعاء العام) و بهڕێوبهری گشتی تۆماری موڵكایهتی (التسجیل العقاری). "5" ب ـ ئهگهر سهرۆك ئامادهنهبوو پێشینرین دوو جێگرهكهی جێگهی دهگرنهوهو ئهگهر ئهوانیش ئاماده نهبوون پێشینترین ئهندامانی دادگای تێ ههڵچوونهوه سهرۆكایهتی ئهنجوومهن دهكا. دووهم: ئهنجوومهن بهلایهنی كهمهوه له مانگێك دا جارێك كۆدهبێتهوه وسهرۆكیش بۆی ههیه له كاتی پێویستیدا داوای كۆبوونهوهی بكا وكۆبوونهوهی به بێ ئامادهبوونی سهرۆك یا ئهوهی له كاتی ئاماده نهبوونیدا جێگهی دهگرێتهوهو بهلایهنی كهمهوه سێ له چوار بهشی ئهندامانی پێك نایهت و بڕیارهكانیش به زۆربهی ژمارهی ئهندامانی ئهنجومهن دهدرێن. سێ یهم: ئهنجوومهن سكرتێرێكی له وهرگرانی باوهڕنامهی بهكالۆریۆسی له یاسادا دهبێ كه رێكخستنی كاروباری ئهنجوومهن و ئامادهكردنی بهرنامهی كاری و پوخته كردنی ئهو كێشانهی دهخرێته بهردهمی و راگهیاندنی بڕیارهكانی له ئهستۆ دهبێ.
ماددهی سی ودووهم:
ماددهی سی ودووهم: ئهنجوومهن ئهم ئهركانه بهجێ دێنێ: 1-لێكۆڵینهوهی نهخشهی سهرهتایی وهزارهت وپێشكهشكردنی تێبینی له بارهیهوه. 2- لێكۆڵینهوه لهو كێشانهی وهزیر بۆیانی دهنێرێ. 3-تێروانینی پلهبهرزی و گواستنهوهو بهخواستندان(الترفیع والنقل والاعاره)ی دادوهران و لێكۆڵینهوه له رهوشت و رهفتارو لێهاتووییان و سهرپهرشتی كردنی پاراستنی سهربهخۆیی دادوهری (استقلال القچاء). "5" بهگوێرهی بڕیاری ژماره (10) له رۆژی 3/5/1994 تایبهت به یاسای ژماره (2)ی ساڵی 1994 (یاسای یهكهم ههمواركردنی یاسای دهسهڵاتی دادوهریی ژماره (14)ی ساڵی 1992. 4-دهركردنی بڕیاری پاڵاوتنی ئهوانهی تهواوی مهرجهكانی دامهزراندنیان بهدادوهر تێدایه و ئهگهر داواكارانی دامهزراندن پتر له پێویست بوون ئهوا ئهنجوومهن دهیانخاته بهر تاقیكردنهوهیهكهوه و ئهوسا بڕیاری پاڵاوتنی سهركهوتووترینیان دهدا. 5-لیژنهیهك بهناوی (لیژنهی كاروباری دادوهران)ەوه له سێ ئهندام پێك دههێنرێ كه ئهنجومهن لهسهرهتای ههر ساڵێكدا له ئهندامانی خۆی ههڵیاندهبژێرێ و ئیشی تێڕوانینی كاروباری دابینكردنی ڕێك و پێكی (الامور الانچباگیه)ی دادوهران دهبێ و بڕیاری لیژنهكهش دهشێ لهلای دهستهی فراوانی دادگای پێداچوونهوه لهلایهن وهزیر و ئهو دادوهرهوه كه بڕیارهكهی لهدژ دهرچووه له ماوهی سێ ڕۆژدا له ڕۆژی پێڕاگهیاندنی یهوه تانووتی لێ بدرێ و بڕیارهكهی لهم بارهیهوه ئیتر بنبڕ (بات) دهبێ.
ماددهی سی و سێ یهم:
ماددهی سی و سێ یهم: ئهوهی بهدادوهر دادهمهزرێ دهبێ ئهم مهرجانهی تێدابن: 1ـ عێراقی بێ و زمانی كوردی بزانێ و ئههلی یهتی مهدهنی تهواوی ههبێ. 2ـ تهمهنی له سی ساڵ كهمتر نهبێ و خاوهن هاوسهر بێ. 3ـ حوكم نهدرابێ به تاوانێكی ئاسایی یان كهتنێكی (جنحه) لهكهداركهری شهرهف. 4ـ رهوشتی جوان بێ و ناوبانگی باش بێ و دهستپاك و بێ لایهن ناسرابێ. 5ـ مهرجهكانی رێك وپێكی جهستهی تێدابن و كهم ئهندام نهبێ. 6ـ باوهڕنامهی بهكالۆریۆس له یاسادا یان ئهوهی هاوتای بێ وهرگرتبێ. 7ـ أ ـ دوای دهرچوونی له كۆلیجی یاسا یا بهلایهنی كهمهوه ده ساڵ پارێزهری یا وهزیفهیهكی شێوه دادوهری كردبێ یا له پهیمانگای دادوهری دهرچووبێ. ب ـ ماوهی كاركردنی لهو وهزیفانهی بڕگهی (أ) دا پێنج ساڵ دهبێ ئهگهر باوهڕنامهی ماجستێری له یاسادا وهرگرتبێ و سێ ساڵ دهبێ ئهگهر باوهڕنامه لهدكتۆرای وهرگرتبێ ئیتر ئهو كاركردنهی له پێش وهرگرتنی باوهڕنامهكهدا بووبێ یا لهدوای. ج ـ ماوهی كاركردن له پارێزهری و ئهو وهزیفهیهی لهبڕگهی (أ)دایه بۆ مهبهستی دامهزراندن له یهك دهدرێن. د ـ دهبێ له تاقیكردنهوهیهكدا به نووسین بێ یا بهدهمی سهركهوتووبێ.
ماددهی چوارده
ماددهی چوارده: بڕگهی (1) له ماددهی شازده ههموار دهكرێ و، بهم شێوهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه: 1. سهندیكا بۆی ههیه له پارێزگاكاندا لق بكاتهوه، لیژنهی لق له بێنچ ئهندام پێك دێت ئهندامانی لق لهو رۆژنامهوانه كارایانهی له پارێزگاكهدا به پیشهی رۆژنامهگهرییهوه خهریكن ههڵیاندهبژێرن.
ماددهی حهڤده
ماددهی حهڤده: بهندی ( سێیهم )له ماددهی بیست ویهك ههمواردهكرێ و بهم شێوهیهی خوارهوه دهخرێتدرێتهوه: سێیهم: رۆژنامهوانێ سزا درابێ، مافی ئهوهی ههیه له ماوهی سی رۆژدا – كه له رۆژی تهبلیغهوه دهست پێ دهكا – له بهردهمی دادگای تهمییزدا تانه له بڕیارهكانی قهدهغهكردن و دهركردن بدات كه ئهنجومهنی سهندیكا دهری هێناون سزاش ناخرێته بهر كار تا نهگاته پلهی یهكلابوونهوهو بنبڕی.
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: ماددهی (دهیهم) له یاساكه ههمواردهكرێ و بهم شێوهیهی خوارهوه دهخۆیندرێتهوه: 1. دهستهی گشتی باڵاترین دهسهڵاته له سهندیكاكهداو ههموو ئهو رۆژنامهوانه كارا مونتهسیبانه دهگرێتهوه كه ئیلتیزامی خۆیان بوپێودانگی ئهم یاسایه بهجێ هێناوه. 2. دهستهی گشتی، كۆنگرهی خۆی له بارهگاكهی خۆیدا سێ ساڵ جارێك كه له رۆژی ههڵبژاردنهكهیهوه دهست پێ دهكا به بڕیاری ئهنجومهن و لهسهر داوای نهقیب دهبهستێ بۆ ههڵبژارنی ئهنجومهنی سهندیكا وسێ ئهندامی یهدهگ و ههردوو لێژنهی زهپتی و ریقابه به دهنگدانی نهێنی. (نصاب)یش به ئامادهبوونی دوو سیێهكی ئهندامانی ههیئهی گشتی دێتهجێ له حاڵهتێكیشدا (نصاب) نههاته جێ، ئهوه لهو بارهدا ههڵبژاردن پاش پازده رۆژ له كۆبوونهوهی یهكهم له ههمان كات وله ههمان جێگهدا ئهنجام دهدرێ، جا ئهوجا (نصاب) به ئامادهبوونی زۆرێنهی ئهندامهكان دێتهجێ و دوو سیێهكی ئهندامانی سهندیكاكهش یۆیان ههیه له كاتی پێویستدا داوای كۆنگرهبهستن بكهن. 3. له بارێكدا ئهگهر ژمارهی ئهندامانی ههیئهی (دهستهكه) له پێنج سهد ئهندام پتر بوون، ئهوه لهو بارهدا، ههڵبژاردن له رێگای مهندوبهكانهوه (نوێنهرهكانهوه) ئهنجام دهدرێ و، رێژهی نواندنیش له لایهن ئهنجومهنهوه، یان لهلایهن جێگری ئهنجومهنهكهوه دیار دهكرێ به ئهندامانی ئهنجومهنی سهندیكاشهوه. 4. ههیئهی گشتی به دهنگی دوو سیێهكی ئامادهبووان مافی ههڵوهشاندنهوهی سهندیكاكهی ههی.
ماددهی سی و چوارهم:
ماددهی سی و چوارهم: 1ـ خواستی دامهزراندن به دادوهر لهگهڵ باوهڕنامهی خوێندن وئهو باوهڕنامانهی تر كه له مهرجهكانی دامهزراندندا دهخوازرێن و دهدرێن به وهزارهتی داد و وهزارهتیش دهبێ خواستهكانی دامهزراندن لهگهڵ باوهڕنامهكان دا ئهگر به پێی یاسا مهرجهكانیان تهواو بوون لهگهڵ راپۆرتێكدا له بارهی ههر یهكێكیانهوه لهڕووی پوختهی خزمهت و رهوشت و لێهاتوویی یهوه بنێرێ بۆ ئهنجومهنی دادوهری. 2 ـ ئهنجومهنی دادوهری لهگهڵ رهچاوكردنی بڕگهی چوارهمی ماددهی سی و دووهمدا پهسهندترین خواستهكانی دامهزراندن ههڵدهبژێرێ و بڕیاری دامهزراندنیان دهنێرێ بۆ وهزارهت بۆ دهركردنی فهرمانی ههرێمی به دامهزراندن.
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: ئهو بڕه كۆمهكانهی پێشكهش دهكرێن به وهزارهتهكان و ئهو فهرمانگانهی گرێنهدراون به وهزارهت له پاش قبوڵكردنیان لهلایهن وهزیری دارایی و ئابووریهوه، وهك داهاتی كۆتایی بۆ گهنجینه تۆمار دهكرێن، به مهرجێك وهزیری دارایی و ئابووری لهچوارچێوهی بودجهی وهزارهت یان لایهنی گرێنهدراو به وهزارهت تهرخان بكاتهوه بۆ ئهو مهبهستانهی لهپێناویدا بهخشراون.
ماددهی چلهم:
ماددهی چلهم: پێویسته له سهر حكومهتی ههرێمی كوردستان رێگهی یاسایی بۆ وهرگرتنی گشت مستهحهقاتهكانی حكومهتی ههرێم له لای حكومهتی ئیتیحادیهوه، بهگوێری حوكمهكانی دهستوور، بگرێتهبهر.
ماددهی سی و نۆیهم:
ماددهی سی و نۆیهم: حكومهتی ههرێم پابهند دهبێت به:- یهكهم: جێبهجێكردنی پرۆژهكان بهپێی ئهو پلانهی له بودجهی وهبهرهێنان ڕاگهیێندراوه له لایهن وهزارهتهكان و بهگوێرهی پسپۆڕییهكانیان، و ناكرێت هیچ وهزارهتێك پرۆژه له دهرهوهی پسپۆریی خۆی جێبهجێ بكات. دووهم: پێویسته له سهر وهزارهتی پلاندانان ڕاپۆرتی بهدواداچوونی وهرزیی یان ههر چوار مانگ جارێك پێشكهش به پهرلهمانی كوردستان بكات.
ماددهی چلهم:
ماددهی چلهم: یهكهم: جێگری سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه و دادوهرانی بهبڕیاری ئهنجومهنی دادوهری و به پاڵاوتن لهلایهن سهرۆكی دادگای تێ ههڵچوونهوهوه له نێوان دادوهرانی پۆلی یهكهم و دووهمدا دیاری دهكرێن. دووهم: سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه به بڕیاری ئهنجومهنی دادوهری و به پاڵاوتن لهلایهن وهزیری دادهوه لهنێوان دادوهرانی پۆلی یهكهم و لهجێگرانی دادگاكانی تێ ههڵچوونهوه دادهمهزرێنرێ. سێیهم: دادوهری دادگای پێداچوونهوه به فهرمانێكی ههرێمی و لهسهر پێشنیازی وهزیری داد له نێوان دادوهرانی پۆلی یهكهمدا دهدمهزرێنرێ و لهوانهی بهلایهنی كهمهوه بۆ ماوهی دوو ساڵ یهكێ لهو وهزیفانهی دیبێ: أ ـ سهرۆكی دادگای تێ ههڵچوونهوه. ب ـ جێگری سهرۆكی دادگای تێ ههڵچوونهوه. ج ـ دادوهری دادگای تێ ههڵچوونهوه. د ـسهرۆكی دیوانی تۆماری یاسایی و تۆماركاره یاساییهكان. ه ـ سهرۆكی دهستهی سهرپهرشتكارانی داد. و ـ سهرۆكی داوای گشتی و جێگری داواكاری گشتی. ز ـ بهڕێوهبهری گشتی داد. چوارهم: جێگری سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه به فهرمانێكی ههرێمی و لهسهر پێشنیازی وهزیری داد لهو دادوهرانهی دادگا دادمهزرێنرێ كه بهلایهنی كهمهوه سێ ساڵی تێدا بهسهر بردبێ.
ماددهی چل و یهكهم:
ماددهی چل و یهكهم: پێشینترهیی (القدم)ی دادوهران بهپێی پایه و پله و ڕۆژی دامهزراندنیان dهبێ و ئهگهر چونییهكی تێكهوت پێشینترین بهو جۆره دهبێ كه وهزیری داد بڕیاری لهسهر دهدا.
ماددهی چل و دووهم:
ماددهی چل و دووهم: یهكهم: دادوهر مافی مۆڵهتی ئاسایی (الاجازه الاعتیادیه)ی به پێوانهی یهك ڕۆژ لهبهرامبهر ههشت رۆژی ماوهی خزمهتكردنیدا به مووچهی تهواوی ههیه. دووهم: دادوهر دهبێ لهههر ساڵێكدا بهلایهنی كهمهوه سی ڕۆژی مۆڵهتهكاانی ساڵانهی وهربگرێ و ئهگهر وهری نهگرت لهو ههندهی زیاتر بۆ كهڵهكه ناكرێ كه له سی رۆژهكه زیاتره. سێ یهم: دهشێ ئهم مۆڵهته ئاساییانهی به پێی بڕگهی (دووهم)ی ئهم ماددهیه بۆی ههڵدهگیرێن و بۆی كهڵهكه بكرێن بهمهرجێك له (180) ڕۆژ زیاتر نهبێ. چوارهم: ئهو مۆڵهتانهی دادوهر له ئهنجامی خزمهتهكانی پێشووی دا بوونهته مافی خۆی بۆی ههڵدهگیرێن.
ماددهی دوانزدهم
ماددهی دوانزدهم: گوژمهی پارهی پیتاك ( التبرعات) كه به وهزارهتهكان و ئهو فهرمانگانه دهبهخشرێت كه به وهزارهتهوه نهلكاون پاش پهسند كردنی لهلایهن وهزیری داراییهوه،به داهاتی یهكجارهكی بۆ گهنجینه تۆمار دهكرێن، بهمهرجێ وهزیری دارایی و ئابووری له چوارچێوهی پشتیوانهی وهزارهت یان لایهنه نهلكاوهكان به وهزارهت تهرخانی بكات بۆ ئهوهی بۆ ئهو مهبهستانه خهرج بكرێ كه لهپێناویدا بهخشراوه .