المواد القانونية

مادده‌ی بیست و چوار

مادده‌ی بیست و چوار: بڕیاره‌كانی لێژنه‌ی زه‌پتی، ئه‌وه‌یان له‌ باردا هه‌یه‌، له‌ ماوه‌ی (30) رۆژدا كه‌ له‌ رۆژی ته‌بلیغه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كا، له‌به‌رده‌م دادگای پێداچوونه‌وه‌ی هه‌رێمدا تانه‌ی لێ بدرێ، ئیدی بڕیاری ئه‌م دادگایه‌ به‌ یه‌كجاری ده‌یبڕێنێته‌وه‌.

مادده‌ی بیست وسێ

مادده‌ی بیست وسێ: لیژنه‌ی زه‌پتی ده‌توانێ هه‌ر سزایه‌ك له‌م سزایانه‌ی خواره‌وه‌ بدا: 1/به‌ ئاگاهێنانه‌وه‌ (الفات النظر) 2/ئینزار 3/قه‌ده‌غه‌كردن له‌ هه‌ڵسوڕاندنی پیشه‌ بۆ ماوه‌ی شه‌ش مانگ.

مادده‌ی بیست

مادده‌ی بیست: ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا ئه‌م ده‌سه‌ڵاتانه‌ی هه‌یه‌: 1/ئاماده‌كردن و ته‌سدیقكردنی بودجه‌ی ساڵانه‌ و حسابكاریی كۆتایی. 2/به‌ پێی مادده‌ی سێیه‌می ئه‌م یاسایه‌، بۆ وه‌دیهانينی ئامانجه‌كانی سه‌ندیكا كۆشش ده‌كا. 3/پێشنیار له‌باره‌ی هه‌مواركردنی یاسا و پێڕۆی سه‌ندیكاوه‌ پێشكه‌ش به‌ ده‌سته‌ی گشتی ده‌كا. 4/هه‌موو بڕیاره‌كانی ده‌سته‌ی گشتی ده‌خاته‌كار. 5/كارگوزاره‌كانی سه‌ندیكا داده‌مەز‌رێنێ وكرێیان دیاری ده‌كات. 6/سه‌یری داوا كارییه‌كانی ئینتما ده‌كا و، وه‌رگرتنی ئه‌ندام و به‌شداربووه‌كانیش ئیقرار ده‌كا. 7/له‌ حاڵه‌تێكدا، كه‌ نه‌قیب نوێنه‌رایه‌تی نه‌كا، ئه‌نجومه‌ن یه‌كێ هه‌ڵده‌بژێرێ كه‌ له‌ لیژنه‌ ره‌سميیه‌كان و هی دیكه‌دا نوێنه‌رایه‌تی سه‌ندیكا بكات. 8/پێشنیار ده‌رباره‌ی هه‌مواركردنی یاساكانی پیشه‌ ئابووریه‌كان پێشكه‌ش ده‌كا. 9/هه‌ر كێشه‌ و شكاتێكی بۆ بێت هاواڵه‌ی لێژنه‌ پێوه‌ندداره‌كانی ده‌كات. 10/لقه‌كانی سه‌ندیكا له‌ پارێزگا‌كاندا داده‌مهزرێنێ. 11/لیژنه‌گه‌لی لاوه‌كی (فرعیه‌) بۆ وه‌دیهانينی ئامانجه‌كانی سه‌ندیكا پێك ده‌هێنێ. 12/ سه‌یری ده‌ست له‌ كارهه‌ڵگرتنی نه‌قیب یان هه‌ر ئه‌ندامێكی سه‌ندیكا ولیژنه‌كانی ده‌كا و ده‌یبڕێنێته‌وه‌، به‌مه‌رجێ بیخاته‌ به‌رده‌م ده‌سته‌ی گشتی له‌ كۆبوونه‌وه‌ی یه‌كه‌میدا. 13/به‌ ره‌زامه‌ندیی لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندداره‌كان به‌خشش و باربۆ (الهبات والتبرعات) له‌ لایه‌نه‌ ئه‌جنه‌بیيه‌كان قبوڵ ده‌كا. 14/چاودێرێكی حسابكاری داده‌نێ و بۆ ته‌دقیقكردنی ساڵانه‌. 15/ئه‌وراقی هه‌ڵبژاردن و به‌ڵگه‌نامه‌ی دیكه‌ رێك ده‌خات و سه‌رپه‌رشتی هه‌ڵبژاردنیش ده‌كات. 16/بۆ ئاسانكردنی به‌كارخستنی ئه‌م یاسایه‌ و ئه‌و پێڕۆیانه‌ش كه‌ به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌ ده‌رده‌چن رێنمایی ده‌رده‌كا كه‌ له‌ گه‌ڵیاندا بگونجێ. 17/به‌ موڵك كردنی موڵك و ماڵ و خانووبه‌ره‌ و قبوڵ كردنی به‌خشش و ده‌سنگه‌ (منح)ش ئیقرار ده‌كا. 18/مافی قه‌رز پێدان و قه‌رزكردن و پێشكه‌شكردنی یاریده‌ی دارايیشی هه‌یه‌. 19/به‌ پێی یاسای كۆمه‌ڵه‌كان و پێرۆكانیان، یانه‌ بۆ ئابووریناسان داده‌مه‌زرێنێ و به‌ڕێوه‌شیان ده‌با. 20/هه‌ندێ له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی خۆی ده‌دات به‌ لیژنه‌كانی لق و نوێنرانی سه‌ندیكاش له‌ پارێزگه‌ و قه‌زاكاندا.

مادده‌ی نۆزده‌

مادده‌ی نۆزده‌: ئه‌گه‌ر ئه‌ندامێكی ئه‌نجومه‌ن له‌ ساڵێكدا له‌ سێ دانیشتنی بانه‌ و بانیه‌كدا، یان پێنج دانیشتنی جیاجیادا به‌بێ مه‌عزه‌ره‌تێكی به‌جێ دیارنه‌بوو، ئه‌وه‌، وا له‌ قه‌ڵه‌م ده‌درێ كه‌ خۆی له‌ كار كێشاوه‌ته‌وه‌.

مادده‌ی حه‌وته‌م

مادده‌ی حه‌وته‌م: ئه‌ندامی‌ خانه‌نشینی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران حوكمه‌كانی یاسای خانه‌نشینی شارستانی ژماره‌ (33)ی ساڵی 1966ی هه‌مواركراو ده‌یگرێته‌وه‌، ئه‌گه‌ر ده‌قێك له‌م یاسایهدا‌ نه‌هاتبێ.

مادده‌ی چواره‌م

مادده‌ی چواره‌م: مه‌رجه‌ ئه‌ندام: 1. هاووڵاتيی كوردستانی عیراق یان دانیشتوی كوردستانی عیراق بێت. 2. به‌ جینایه‌تی ناسیاسی یان به‌ جونحه‌ی شه‌ره‌فنه‌نگێن حوكم نه‌درابێ. 3. له‌ پزیشكی دداندا بڕوانامه‌ی به‌كالۆریۆس یان بڕوانامه‌ی هاوتای به‌كاڵوریۆسی وه‌رگرتبێ.

مادده‌ی پێنجه‌م

مادده‌ی پێنجه‌م:ـ ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی(وه‌قائیعی كوردستان)دا جێبه‌جێ ده‌كرێ.

مادده‌ی چواره‌م

مادده‌ی چواره‌م:ـ كار به‌هیچ ده‌قێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێت گه‌ر ناكۆك بێ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌.

مادده‌ی سێیه‌م

مادده‌ی سێیه‌م:ـ حوكمی بڕگه‌(یه‌كه‌م)له‌ مادده‌ی یه‌كه‌م و مادده‌ی دووه‌م له‌م یاسایه‌دا خانه‌نشینه‌كان له‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن ده‌گرێته‌وه‌ ومووچه‌یان له‌ مێژووی جێبه‌جێ كردنیه‌وه‌ هه‌موارده‌كرێ.

مادده‌ی شه‌شه‌م

مادده‌ی شه‌شه‌م: وه‌زیری خانه‌نشین، یان ئه‌وه‌ی دوای ئه‌و (أو الخلف) له‌ هه‌موو مافێكی كه‌له‌م یاسایه‌دا ده‌قی گرتووه‌ بێ به‌ری ده‌كرێ له‌ كاتی حوكم به‌سه‌ردانی له‌ تاوان، یان كه‌تنێكی ئابرۆ به‌ردا، یان حوكمێكی به‌سه‌ردادانێ به‌ به‌ندكردنی هه‌تا هه‌تایه‌، یان كاتی، یان ئیعدام له‌ یه‌كێك له‌و تاوانانه‌ی كه‌ ئاسایشی ناوخۆ، یان ئاسایشی ده‌ره‌وه‌ی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ده‌ئه‌نگێوون.

مادده‌ی پێنجه‌م:ـ

مادده‌ی پێنجه‌م:ـ ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی(وه‌قائیعی كوردستان)دا جێبه‌جێ ده‌كرێ.

مادده‌ی سێیه‌م:ـ

مادده‌ی سێیه‌م:ـ حوكمی بڕگه‌(یه‌كه‌م)له‌ مادده‌ی یه‌كه‌م و مادده‌ی دووه‌م له‌م یاسایه‌دا خانه‌نشینه‌كان له‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن ده‌گرێته‌وه‌ ومووچه‌یان له‌ مێژووی جێبه‌جێ كردنیه‌وه‌ هه‌موارده‌كرێ.

مادده‌ی چواره‌م:ـ

مادده‌ی چواره‌م:ـ كار به‌هیچ ده‌قێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێت گه‌ر ناكۆك بێ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌.

مادده‌ی چواره‌م

مادده‌ی چواره‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی وەقایعی كوردستاندا ده‌خرێته‌ كار.

مادده‌ی بیست و سێ:

مادده‌ی بیست و سێ: لاشه‌یه‌ك گومانی نه‌خۆشییەکی په‌تا (وباْ )ی له‌سه‌ر بێ، له‌و نه‌خۆشییانه‌ی كه‌ لائیمه‌ ته‌ندروستییه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كان دیار كراوه‌ ناشێ توێكاری بكرێت و، له‌م باره‌دا ده‌ستوبرد دادوه‌ری لێ پێچانه‌وه‌ و لایه‌نه‌ ته‌ندروستییه‌ تایبه‌كاره‌كگانی لێ ئاگادار ده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی بیست و پێنجه‌م

مادده‌ی بیست و پێنجه‌م: یه‌كه‌م: ئه‌و ئابوونانه‌ی كه‌ سه‌ندیكا وه‌ری ده‌گرێ به‌م جۆره‌ی خواره‌وه‌ ده‌بن: 1/ (150) دینار ره‌سمی چوونه‌ ناو سه‌ندیكا بۆ پریشكانی هه‌رێم. 2/(100) دینار ئابوونه‌ی مۆڵه‌تی ساڵانه‌ یان نوێكردنه‌وه‌ی بۆ پزیشكانی هه‌رێم. 3/(100) دینار ئابوونه‌ی به‌شداربوونی ساڵانه‌ بۆ ئه‌ندامان، ده‌بێ ساڵانه‌ له‌ كاتێكدا بدرێ كه‌ له‌ مانگی كانونی دووه‌م نه‌ترازێ، ئه‌گه‌ریش ئه‌ندامێ له‌و كاته‌ دیاركراوه‌دا نه‌یدا ودواكه‌ت، ئه‌وه‌ دووقات ده‌بێ بدات. 4/(150) دینار ئابوونه‌ی مۆڵه‌تی ساڵانه‌ بۆ كردنه‌وه‌ی عیاده‌ی تایبه‌ت بۆ پزیشكه‌ پسپۆره‌كان و (150) دینار بۆ نوێكردنه‌وه‌ی و(1000) دینار ئابوونه‌ی مۆڵه‌تدانی ئه‌و پزیشكانه‌ی كه‌ له‌ رێكخراوی نا كوردستانی كار ده‌كه‌ن. 5/(100) دۆلار ره‌سمی چوونه‌ ناو سه‌ندیكا بۆ پزیشكه‌ كورده‌كانی ده‌ره‌وه‌ی عێراق. 6/(50) دۆلار ره‌سمی نوێكردنەوەی چوونه‌ ناو سه‌ندیكا بۆ پزیشكی‌ كورد لە ده‌ره‌وه‌ی عێراق. 7/(5000) دینار ئابوونه‌ی كردنه‌وه‌ی نه‌خۆشخانه‌ی ئه‌هلی و(1500) دیناریش پاره‌ی نوێكردنه‌وه‌ی ساڵانه‌ی. 8/(3000) دینار ئابوونه‌ی مۆڵەتی كردنه‌وه‌ی عیاده‌ی نه‌شته‌رگه‌ری و (1000) دینار پاره‌ی نوێكردنه‌وه‌ی ساڵانه‌ی. 9/(100) دینار ئابوونه‌ی مۆڵه‌تی ساڵانه‌ی عیاده‌ی تایبه‌تی موماریسه‌كان و (50) دینار بۆ نوێكردنه‌وه‌ی ساڵانەی. 10/(300) دینار ئابوونه‌ی تۆماركردنی نازناوی پسپۆری. 11/(25) دینار ئابوونه‌ی مۆڵه‌تی ساڵانه‌ی عیاده‌ی میللی و (25) دینار بۆ نوێكردنه‌وه‌ی. 12/(10) دینار ئابوونه‌ی تەسدیقكردنی ئه‌و راپۆرته‌ پزیشكیانه‌ی له‌ عیاده‌ تایبه‌تمه‌نده‌كانه‌وه‌ ده‌رده‌چن و(10) دیناریش هی ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ نه‌خۆشخانه‌ی ئه‌هلییه‌كانه‌وه‌ ده‌رده‌چن. دووه‌م/ پاره‌ وبه‌ڵگه‌نامه‌ی دارایی له‌ یه‌كێك له‌ بانكه‌ حکومتيه‌كان به‌ناوی سه‌ندیكا داده‌نرێ.

مادده‌ی شه‌شه‌م

مادده‌ی شه‌شه‌م: یه‌كه‌م: ئه‌نجومه‌ن لانی كه‌م مانگی یه‌ك جار كۆده‌بێته‌وه‌و له‌ كاتی پێویست به‌ بانگهێشتی سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌ن كۆبوونه‌وه‌ ئه‌نجام ده‌دات. دووه‌م: كۆبوونه‌وه‌ی ئه‌نجوومه‌ن به‌ ئاماده‌بوونی زۆرینه‌ی ئه‌ندامان ئه‌نجام ده‌درێت، بڕیاریش به‌ده‌نگی زۆرینه‌ی ئاماده‌بووان ده‌بێت و گفتوگۆو بڕیاره‌كانی ئه‌نجومه‌ن له‌ تۆمارێكی تایبه‌ت ده‌نووسرێته‌وه‌. سێیه‌م: پێویسته‌ ئه‌نجوومه‌نی به‌رێوه‌بردن راپۆرته‌ خوولییه‌كانی خۆی ده‌رباره‌ی چالاكییه‌كانی سندوق بخاته‌ به‌رده‌م وه‌زیری ته‌ندروستی. چواره‌م: ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ پشت ببه‌ستێت به‌وه‌ی به‌ گونجاوی ده‌زانێت بۆ وه‌رگرتنی ڕای و مافی ئاماده‌بوونی هه‌بێت له‌ كۆبوونه‌وه‌كانی ئه‌نجومه‌ن به‌بێ ئه‌وه‌ی مافی ده‌نگدانی هه‌بێت. پێنجه‌م: وه‌زیر به‌دواداچوونی ئاستی پابه‌ندبوونی سندوق به‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌، له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێت، گه‌ر بۆی ده‌ركه‌وت هاودژیه‌ك له‌كارو بڕیاره‌كانی سندوق له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا هه‌یه‌، یان سندوق ئامانجه‌كانی به‌شێوه‌یه‌كی کارامه‌و كاریگه‌ر جێبه‌جێ نه‌كردووه‌، ئه‌وا بۆی هه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ تانه‌ بگرێت، وه‌ له‌ حاڵه‌تی سووربوونی ئه‌نجوومه‌ن له‌ سه‌ر ڕای خۆی، ئه‌وا وه‌زیر بابه‌ته‌كه‌، له‌ ماوه‌ی (7) ڕۆژ له‌ رێكه‌وتی تانه‌كه‌دا، بۆ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران به‌رز ده‌كاته‌وه‌، و پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانیش، له‌ ماوه‌ی (15) رۆژدا، بڕیاری پێویست له‌م باره‌یه‌وه‌ وه‌ربگرێت.

مادده‌ی پێنجه‌م

مادده‌ی پێنجه‌م: یه‌كه‌م: ئه‌نجومه‌نێكی به‌ڕێوه‌بردن به‌ناوی ( ئه‌نجوومه‌نی به‌رێوه‌بردنی سندوق) له‌مانه‌ی خواره‌وه‌ پێك دێت: 1ـ به‌رێوه‌به‌ری هه‌ر یه‌ك له‌ سه‌نته‌ره‌كانی چاره‌سه‌ری شێرپه‌نجه‌ له‌ پارێزگاكانی هه‌رێمدا. 2ـ نوێنه‌ری وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی. 3ـ نوێنه‌ری وه‌زاره‌تی دارایی. 4ـ شاره‌زایه‌ك و راوێژكارێك له‌وانه‌ی پسپۆرن له‌ ناوه‌وه‌و ده‌ره‌وه‌ی وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی. دووه‌م: سه‌رۆك له‌ نێوان ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن به‌ هه‌ڵبژاردن داده‌نرێت، ماوه‌كه‌ی چوار ساڵ ده‌بێت و ده‌كرێت بۆ یه‌ك جار نوێ بكرێته‌وه‌.

مادده‌ی سێ یه‌م:

مادده‌ی سێ یه‌م: 1-وه‌زیر سه‌رۆكی باڵایی وه‌زاره‌ته‌ و به‌رپرسیاره‌ له‌ رێنیشاندانی له‌ كاره‌كانیدا و سه‌رپه‌رشتی و چاودێری كردنی چالاكییه‌كانی هه‌ر له‌ وێشه‌وه‌ ئه‌و بڕیارو فه‌رمان و رێنمایی یانه‌ ده‌رده‌چن كه‌ په‌یوه‌نیان به‌ ئه‌رركه‌كانی وه‌زاره‌ت و ده‌زگاكانی یه‌وه‌ له‌ رووی یاسایی و به‌رێوه‌بردنی و هونه‌ری یه‌وه‌ هه‌ی، له‌ چوارچێوه‌ی ئه‌م یاسا و پیره‌و و رێنماییی یی كارپێكراوه‌كانی تر، هه‌ر وه‌كو له‌به‌رده‌م ئه‌نجومه‌نی وه‌زیراناد به‌و مانایه‌ی كه‌ ئه‌ندامێكی هاوبه‌شیه‌تی و به‌رپرسیاره‌. 2-به‌رپرسیاری وه‌زاره‌ت ئه‌و ئه‌ركانه‌ به‌جێ دێنێ كه‌ وه‌زیر بۆیانی دیاری ده‌كا.

مادده‌ی چواره‌م:

مادده‌ی چواره‌م: وه‌زاره‌ت له‌م دام و ده‌زگا و به‌رێوه‌به‌رێتی پێكدێ: 1-نووسینگه‌ی وه‌زیر. 2-نووسینگه‌ی بریكاری وه‌زاره‌ت. 3-به‌رێوه‌به‌رێتی گشتی دیوانی وه‌زاره‌ت كه‌ له‌م به‌رێوه‌به‌رێتی یانه‌ پێكدێ: أ-به‌رێوه‌به‌رێتی ئیداره‌ و كه‌سان. ب-به‌رێوه‌به‌رێتی ی ژمێرییاری پێداچوونه‌وه‌. ج-به‌رێوه‌به‌رێتی ی نه‌خشه‌دانان و پێداچوونه‌وه‌. د-به‌رێوه‌به‌رێتی په‌یوه‌ندی. ه-دایه‌ره‌ی قانوون. 4-به‌رێوه‌به‌رێتی ی گشتی رۆشنبیری و هونه‌ر كه‌ له‌م به‌رێوه‌به‌رێتی یانه‌ پێكدێ: أ-به‌رێوه‌به‌رێتی ی دانان و وه‌رگێران و بڵاوكردنه‌وه‌. ب-به‌رێوه‌به‌رێتی ی هونه‌ره‌ شێوه‌كاریه‌كان. ج-به‌رێوه‌به‌رێتی ی سینه‌ما و زانست. د-دایه‌ره‌ی رۆشنبیری منداڵ. ه-به‌رێوه‌به‌رێتی ی هانادنی زانستی. و-به‌رێوه‌به‌رێتی ی سامانی مللی. ز-به‌رێوه‌به‌رێتی ی لێكۆلینه‌وه‌ی ئاواز و مۆسیقا. ح-به‌رێوه‌به‌رێتی ی رۆشنبیری توركمان. گ-به‌رێوه‌به‌رێتی ی رۆشنبیری ئاشووری. ی-به‌رێوه‌به‌رێتی ی رۆشنبیری له‌ پارێگاكانی هه‌رێمدا. ك-خانه‌ی جل و به‌رگی كوردی. 5-به‌رێوه‌به‌رێتی ی گشتی شوێنه‌واره‌كان كه‌ له‌ به‌رێوه‌به‌رایه‌ت یه‌كانی شوێنه‌واری پارێزگاكانی هه‌رێمی پێوه‌ ده‌سپێرێ. 6- به‌رێوه‌به‌رێتی ی راگه‌یاندن كه‌ له‌م به‌رێوه‌به‌رێتی یانه‌ پێدێ: أ-به‌رێوه‌به‌رێتی ی رادیۆ و ته‌له‌فزیۆن. ب-به‌رێوه‌به‌رێتی ی ئاژانسی ده‌نگو باسی كوردستان. 7- به‌رێوه‌به‌رێتی ی گشتی وه‌رزش و لاوانی پارێزگاكانی هه‌رێمی پێوه‌ی ده‌به‌سترێته‌وه‌. 8-ده‌زگای چاپه‌مه‌نی رۆژناوه‌گه‌ری بڵاوكردنه‌وه‌ و دابه‌شكردنی كه‌ ه‌ پێی په‌یره‌وێكی تایبه‌تی داده‌مه‌زرێنێ.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة