المواد القانونية
ماددهی بیست و شهشهم: بۆ ماوهیهك بهند دهكرێ كه لهساڵێك كهمتر نهبێ ههر كهسێك ئهمانهی كرد: یهكهم: هێز یان ههڕهشهی بهكارهێنا بۆ نههێشتنی دهنگدهر لهبهكار هێنانی مافی خۆی یان وای لێ بكات بهجۆرێكی دیاریكراو دهنگ بدات یان رێگه لهدهنگدانی بگرێ. دووهم: گهر شتێكیدا یان خستیهڕوو یان بهڵێنی دا سوودێك به دهنگدهر یان غهیری ئهو بدات تاكو بهجۆرێكی دیاریكراو دهنگ بدات یاخود وا بكات دهنگ نهدات. سێیهم: گهر رازبوو یاخود داوای سوودێكی كرد بۆ خۆی یان غهیری خۆی لهو كهسانهی كه خزمهتێكی گشتییان له پرۆسهی ههڵبژاردندا پێ سپێردراوه. چوارهم: گهر ههواڵی ناڕاستی له نێو دهنگدهرهكاندا لهبارهی ڕهوشتی یهكێك له پاڵێوراوهكان یان لهبارهی ناوبانگییهوه بهمهبهستی كارتێكردن له ڕای دهنگدهرهكان لهئهنجامی ههڵبژاردندا بڵاوكردهوه یا پهخش كرد. پێنجهم: بهچهكهوه یان بهئامێرێكی برینداركهر چووه ناو ئهو بارهگایهی كه بۆ ههڵبژاردنهكان تهرخان كراوه بهپێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه. شهشهم: جنێوی دا یان تۆمهتی ههڵبهست یان دهست درێژی كرده سهر لیژنهی ههڵبژاردنهكان یاخود یهكێك له ئهندامانی لهكاتی پرۆسهی ههڵبژاردندا. حهوتهم: تێكدانی سندوقهكانی دهنگدان یاخود خشتهكانی ههڵبژاردن یاخود ههر بهڵگهنامهیهكی پهیوهندیدار به پرۆسهی ههڵبژاردن. ههشتهم: بهكارهێنانی دروشمهكانی ئایینی یان شوێنهكانی خواپهرستن بۆ مهبهستی كاری حزبی یاخود ریكلامی ههڵبژاردن.
ماددهی بیست و پێنجهم: ههركهسێك ئهمانهی خوارهوه بكات بۆ ماوهیهك بهند دهكرێ كهلهمانگێك كهمتر نهبێ و لهساڵێكیش زیاتر نهبێ: یهكهم: بهئهنقهست دهست درێژی بۆ سهر وێنهی پاڵێوراوهكان، یان بۆ سهر بهرنامهكانیان بكات كه لهشوێنی تایبهیدا ههڵواسراون. دووهم: خۆ كێشانهوهی پاڵێوراوێك یان زیاتری له پرۆسهی ههڵبژاردن ڕاگهیاند و دهشیزانی ئهو كاره ڕاست نیه، ئهمهش بهمهبهستی كارتێكردن بێ لهسهر دهنگدهرهكان یاخود گۆڕینی دهنگهكانی پاڵێوراو بۆ خۆی. سێیهم: دهست درێژی كردنه سهر هۆیهكانی ریكلامی ههڵبژاردنی كهبهپێی یاسا ڕێیان پێدراوه به ههر هۆیهك جا به كوژاندنهوه یان دڕاندن یان غهیری ئهمانه بێ یاخود ههر رهفتارێكی لهم جۆره بێت.
ماددهی بیست و چوارهم: ههر كهسێك ئهمانهی خوارهوهی ئهنجامدا بۆ ماوهیهك بهند دهكرێ كه لهشهش مانگ كهمتر نهبێ و غهرامهیهكیشی لێ وهردهگیرێ كه (100،000) سهد ههزار دینار كهمتر نهبێ و (500،000) پێنج سهد ههزار دینار زیاتر نهبێ: یهكهم: به ئهنقهست ناوێك یان ناوهكان یان سیفهتی قهڵب له خشتهی دهنگدهرهكان دابنێت یاخود بهئهنقهست ناوێك بهپێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه دابنێت. دووهم: ههر كهسێك ناوی خۆی یان ناوی غهیری خۆی بهبێ بوونی مهرجی پێویستی یاسایی تۆمار كرد و دهركهوت كه بهمه دهزانێ و ههر كهسێكیش ناوێكی تری دانهنا یاخود لایبدات. سێیهم: له ههڵبژاردندا دهنگی خۆی داو دهشیزانی ناوی له تۆماری ههڵبژاردنهكاندا بهنایاسایی نووسراوه، یاخود مهرجه یاساییه پێویستهكانی لهبهكارهێنانی مافی خۆی له ههڵبژاردندا لهدهست داوه. چوارهم: بهئهنقهست دهنگی بهناوی غهیری خۆی دا. پێنجهم: نهێنی دهنگدانی دهنگدهرێكی بهبێ ڕهزامهندیی خۆی بڵاو كردهوه. شهشهم: مافی خۆی له ههڵبژاردنێك بۆ زیاتر له جارێك بهكارهێنا. حهوتهم: ویستی دهنگدهری نهخوێندهواری گۆڕی و ناوێكی نووسی یان ئیشارهتی لهسهر ئهو ڕهمزه دانا كهمهبهستی دهنگدهر نییه یاخود كۆسپی خسته پێش ههر دهنگهرێك بۆ ئهوهی مافی ههڵبژاردنهكهی بهكارنههێنێ. ههشتهم: خۆی لهزیاتر لهبازنهیهكی ههڵبژاردندا یان لیستێكی ههڵبژاردندا پاڵاوت. نۆیهم: لهكاتی جیاكردنهوهی دهنگهكاندا گزی (تهزویر)ی كرد.
ماددهی یهكهم : مهبهست لهم زاراوانهی خوارهوه ماناكانی بهرامبهریانه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه:1- ههرێم: ههرێمی كوردستان ـ عێراق. 2- وهزارهت: وهزارهتی كاروباری شههید و ئهنفالكراوهكان. 3- وهزیر: وهزیری كاروباری شههید و ئهنفالكراوهكان. 4- ئهنفالكراو: ههركهسێك ژیانی له دهست دابێ یان زهرهری پێكهوتبـێ یان تا كوئێستا چارهنووسی لهئهنجامی تاوانهكانی جینۆساید كردن دژ به گهلی كوردستان نادیار بێ. 5- شههید: ههركهسێك له خهندهقی خهباتی چهكداریی یان له تێكۆشانی سیاسی بۆ بهرگریی كردن له بزووتنهوهی رزگاریخوازیی كوردستان له دژی رژێمه دا پلۆسهرهكانی یهك لهدوای یهك یاخود له ئهنجامی تاوانهكانی كۆمهڵكوژی یاخود كردهوهی جهنگی دوژمنكارانه له دژی گهلی كوردستان ژیانی له دهست دابی وبهپێی ئهم پێناسهی خوارهوه پۆلین دهكردێن: 6- شههیدی خهباتگێر: ههركهسێكی له خهندهقی خهباتی چهكداری یان خهباتی سیاسی یان له ئهنجامیاندا له دژی ڕژێمه یهك لهدوای یهكهكان بۆ بهرگری كردن له بزووتنهوهی رزگاریخوازی كوردستان وئهوهی له دوای هاتووه ژیانی خۆی كردبێته قوربانی. ب- قوربانیانی جینۆساید: ههركهسێكی شههید بووبێ یان ژیانی له ئهنجامی تاوانهكانی (جینۆساید) لهكاتی تاوانهكانی ئهنفال یان له بهكارهێنانی چهكی كیمیاوی یان له كاتی لهناو بردنی داپلۆسهرانهی بارزانییهكان وفهیلییهكان دا له دهست دابێ. ج- شههیدی هاووڵاتی: ههركهسێكی شههید بووبێ یان له ئهنجامی كرداری جهنگی یان كاری تیرۆریی یان له كاتی كۆڕهوه ملیۆنیهكهی گهلی كوردستان ژیانی له دهست دابێ. 6- كهس وكاری قوربانیان و ئهنفالكراوهكان: مێرد یان ژنهكان، كوڕ، كچ،دایك، باوك،برا، خوشك،یا خود ئهوانهی شههید به بڕیاریكی دادوهری بهخێوی دهكردن.
ماددهی بیست و سێیهم: ئهوهی سهرپێچی حوكمی ماددهكانی (15ـ 16ـ 17ـ 18ـ 19ـ 21) ی ئهم یاسایه بكات بۆ ماوهیهك بهند دهكرێ كه لهمانگێك كهمتر نهبێ و لهشهش مانگیش زیاتر نهبێ و غهرامهیهكیشی لێ وهردهگیرێ كهلهیهك ملیۆن دینار كهمتر نهبێ و لهپێنج ملیۆن دینار زیاتر نهبێ.
ماددهی بیست و دووهم: ههر كهسێكی بهیاننامهیهك یان وێنه یاخود بڵاوكراوهی ههڵبژاردنی تایبهت لهدهرهوهی ئهو شوێنانهی بۆی تهرخان كراوه ههڵواسێت بۆ ماوهیهك بهند بكرێت، كهلهمانگێك زیاتر نهبێت.
ماددهی بیست و یهكهم: ریكلامی ههڵبژاردن بهههموو شێوهیهكیهوه پێش چلو ههشت كاتژمێر لهوادهی كردنهوهی دهرگای دهنگدان قهدهغه دهكرێ.
ماددهی بیستهم: یهكهم: بهكارهێنانی ههر شێوهیهك لهشێوهكانی پاڵهپهستۆ یان ترساندن یان بهكافردانان یاخود بهخائین دانان یان پیشاندانی شتی ههڵخهڵهتێن یان پێدانی دهسكهوتی ماددی یان مهعنهوی یان بهڵێن پێدان لهلایهن ههر حزب یان كۆمهڵ یان ڕێكخستن یان كیان یان كهسهكان، یان ههر لایهنێكی تر قهدهغه دهكرێت. دووهم: ههر حزبێك یان كیانێكی سیاسی كه میلیشیای چهكداری ههبێت، له بهشداری كردن له ههڵبژاردنهكاندا بێبهش دهكرێت. سێیهم: ههر كیانێكی سیاسی بێبهش دهكرێت لهبهشداری كردن له ههڵبژاردنهكان و حسێب كردنی دهنگهكان لهبارێكدا ئهگهر بههێز یان بهههڕهشه ناوچهیهكی ههڵبژاردن بۆ بهرژهوهندی خۆی یان لهدژی غهیری خۆی دابخات.
ماددهی نۆزدهم: خهرج كردنی پاره بۆ ریكلامی ههڵبژاردن لهماڵی گشتی یان له بودجهی وهزارهتهكان یان ماڵی وهقف یان ماڵی پشتگیریی دهرهكی قهدهغهیه.
ماددهی ههژدهم: پاڵێوراوان لهههر رێكلامێكی ههڵبژاردن قهدهغه دهكرێن كه دهنگدهر ههڵبخهڵهتێنێ یان فێڵی لێ شێوازی برینداركردن یان ناوزڕاندن له رێكلامی ههڵبژاردندا بهكار بهێنێ.
ماددهی حهڤدهم: یهكهم: نابێ هیچ پاڵێوراوێك له رۆژی دهنگداندا بهرنامهی كاریاخود بڵاوكراوه یان پلیت یان غهیری ئهمانه له بهڵگهنامه بهخۆی یان به هۆی غهیری خۆی بڵاو بكاتهوه. دووهم: نابێ هیچ كارمهندێك له فهرمانگهكانی ههرێم یاخود ئهندامانی دهستهڵاته خۆجێییهكان، له رۆژی دهنگدان دا بهرنامهی كار به خۆی یان به هۆی غهیری خۆی بڵاو بكاتهوه. سێیهم: نابێ جاڕنامه یان دابهش كردنی بهرنامهی كار یان بڵاوكراوه یان پلیت بهناوی پاڵێوراوێك بڵاوبكرێتهوه كه لهكهشفی پاڵێوراوهكان تۆمار نهكرابێ.
ماددهی شازدهم: نابێ فهرمانبهرانی فهرمانگهكانی ههرێم و دهستهڵاته خۆجێییهكان دهستهڵاتی فهرمانبهریهتییان یاخود دهرامهتی ههرێم یان هۆیهكانی یاخود دهزگاكانی بۆ بهرژهوهندی خۆیان یان بۆ ههر پاڵێوراوێك بهكاربێنن، به دهزگاكانی ئاسایشی ناوخۆ و سهربازیشهوه بۆ مهبهستی ریكلامی ههڵبژاردن یان كارتێكردن له دهنگدهرهكان.
ماددهی پازدهم: بهكارهێنانی ئهو تهلارانهی كه وهزارهتهكان و فهرمانگهكانی ههرێم و ههموو شوێنهكانی كارو وفرمان بۆ كاركردنی حیزبی و ریكلامی ههڵبژاردن قهدهغه دهكرێ.
ماددهی چواردهم: یهكهم: دهسته ئهو شوێنانه دهستنیشان دهكات كه نابێ ریكلامی ههڵبژاردنی و ههڵواسی جاڕنامهی ههڵبژاردنی تێدا بكرێ به درێژیی ئهو ماوهیهی كه رێ به ریكلامی ههڵبژاردن دهدرێ و بڵاوكردنهوهی ههر راگهیاندنێك یا بهرنامهیهك یان وێنهی پاڵێوراوهكان له مهڵبهندهكانی دهنگدان قهدهغهیه. دووهم: پێویسته لهسهر كیانه سیاسیه بهشداربووهكان له ههڵبژاردنهكاندا دا ههڵواسراوی ریكلامی ههڵبژاردن ههڵگرن ئهمهش به پێی ئهو رێنماییانه دهبێت كهدهسته دهری دهچوێنێ.
ماددهی سێزدهم: رێكلامی ههڵبژاردن له ههموو رهسمێك دهبووردرێ.
ماددهی دوازدهم: یهكهم: ههر پارێزگایهك به پێی سنووری كارگێڕیی فهرمی خۆی دهبێته بازنهیهكی ههڵبژاردن له ههڵبژاردنهكانی ئهنجومهنی پارێزگاكاندا. دووهم: ههر قهزاو ناحیهیهك به پێی سنووری كارگێریی، فهرمی خۆی دهبێته بازنهیهكی ههڵبژاردن له ههڵبژاردنهكانی ئهنجومهنه خۆجێییهكانی قهزاو ناحیهكاندا.
ماددهی یازدهم: ههر دهنگدهرێك مافی ههڵبژاردنی خۆی به خۆی لهو بازنهی ههڵبژاردنهدا پیاده دهكات كه ناوی له تۆماری دهنگدهراندا تۆمار كراوه.
ماددهی دهیهم: یهكهم: ئهگهر ئهندامی ئهنجومهن بهههر هۆیهك كورسیهكهی له دهستدا ئهوا پاڵێوراوی دوای ئهو له لیستهكه به پێی ئهو زنجیرهی تێدا هاتووه جێی دهگرێتهوه، ئهمهش بۆ لیسته ناهاوپهیمانهكانه. دووهم: ئهگهر ئهندامی ئهنجومهن بهههر هۆیهك كورسیهكهی لهدهستدا و لهناو لیستی هاوپهیماندا بوو، ئهوا پالێوراوی دوای ئهو لهههمان كیانی سیاسی هاوپهیمان لهناو لیستی ههڵبژاردنی هاوپهیماندا جێی دهگرێتهوه. سێیهم: ئهگهر كورسییه بهتاڵهكه تایبهت به لیستێك بوو و پاڵێوراوی نهمابوو، ئهوا ئهو كورسیه بۆ پاڵێوراوێكی تر له كیانێكی سیاسی دیكه تهرخان دهكرێ كه رادهی نزمی له دهنگهكانی پێویست بۆ وهدهست هێنانی كورسی بهدهست هێنابێ و به پێچهوانهی ئهمهش كورسیهكهی به بهتاڵی دهمێنێتهوه. چوارهم: ئهگهر كورسییه بهتاڵهكه و تایبهت بوو به ئافرهت، مهرج نییه ئافرهتێكی تر جێی بگرێتهوه، مهگهر ئهمه كاربكاته سهر رێژهی نوێنهرایهتی ئافرهت.
ماددهی شازدهم: یهكهم: سهرۆك و ئهندامانی ئهنجومهنهكان ئهم سوێندهی خوارهوه لهبهردهم ئهنجومهنی پارێزگادا دهخۆن: (سوێند به خودای گهوره دهخۆم كه پارێزگاریی لهیهكێتی ههرێمی كوردستان ـ عێراق و سهلامهتی خاكهكهی بكهم و چاودێری بهرژهوهندییهكانی گهل بكهم و پابهندبم به دهستوور و یاسا كارپێكراوهكان لهههرێمدا و بهدڵسۆزی و راستگۆیی و دهسپاكی و بێ لایهنیهوه كاری خۆم ئهنجام بدهم و خودا شاهێده لهسهر ئهوهی دهیڵێم). دووهم: پارێزگار ئهو سوێندهی كه له (یهكهم)ی ئهم ماددهیهدا هاتووه لهبهردهم سهرۆكی ههرێم بهئامادهبوونی وهزیری ناوخۆ دهخوات. سێیهم: قایمقام و بهڕێوهبهری ناحیه ئهو سوێندهی سهرهوه كه له (یهكهم)ی ئهم ماددهیهدا هاتووه لهبهردهم وهزیری ناوخۆ به ئامادهبوونی پارێزگار دهخۆن.
ماددهی پازدهم: 1. سهرۆكی ئهنجومهنهكان سهرۆكایهتی دانیشتنهكانی ئهنجومهنهكانیان دهكهن و له بهڕێوهبردنی دانیشتنهكان بهرپرسیارن و ڕادهی یاسایی تێیاندا به ئامادهبوونی زۆرینهی رهها تهواو دهبێ. 2. سهرۆك بهرنامهی كۆبوونهوهكه به ئهندامان رادهگهیهنێ و دهشێ ئهندام پێشنیازی زیادكردنی ماددهیهك یا زیاتر بۆ سهر بهرنامهكه بكات و زۆرینهش بۆیان ههیه ئهمه قهبوول بكهن یا رهتی بكاتهوه. 3. ئهنجومهنهكان بۆیان ههیه داوای ئامادهبوونی ههر فهرمانبهرێك بكهن لهو كاروبارهی كه پهیوهندیی بهفرمانهكهیهوه ههیه. 4. دهنگدان له ئهنجومهنهكان بهئاشكرایی دهبێ و دهشێ بكرێته نهێنی لهسهر داوای زۆرینهی ژمارهی ئهندامان و بڕیارهكان به زۆرینهی دهنگی ئاماده بووان وهردهگیرێت و لهكاتی یهكسان بووندا، ئهو لایهنه پهسند دهكرێ كه سهرۆك دهنگی بۆ دهدا.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة