المواد القانونية
ماددهی چوارهم: یهكهم: پێویسته داواكاری پێشكهشكراو ئهم بابهتانهی خوارهوه لهخۆ بگرێت: 1- دیاریكردنی ئامانجه گشتی و تایبهتیهكان. 2- دیاریكردنی سوودی ئابوری و كۆمهڵایهتی و پهروهردهیی پرۆژهكه. 3- دیاریكردنی سهرچاوه داراییهكان و لایهنی پاڵپشتكار. 4- بڕی ئهو ڕسوماتهی خوێندن كه له خودی قوتابی یان بهخێوكارانی بهرامبهر خزمهتگوزارییه پێشكهشكراوهكان وهردهگیرێت. 5- مهرجهكان و رێژهو ئهوپهڕی ژمارهی وهرگرتن. 6- بنهماكانی دهرچوون و كهوتن و سیستهمی گشتی تاقیكردنهوهو ههڵسهنگاندن. 7- زمانی خوێندن. 8- پلانی خوێندن و ماوهی پێشنیاركراو بۆ بهدهستهێنانی بڕوانامهی دهرچوون. 9- پرۆگرام وپهرتووكهكانی خوێندن و سهرچاوهكانیان لهگهڵ ڕهچاوكردنی مافی خاوندارییهتی هزری. 10- كهرهستهو پێداویستی ئامادهكراو بهگوێرهی قۆناغ و جۆرو بهشهكانی پسپۆڕی. 11- رێگهو شێوازهكانی وانهگوتنهوهو لێهاتوویی مامۆستایان و توێژهرانی كۆمهڵایهتی و دهروونی و بهرێوهبهرهكان و ڕهگهزنامهكانیان. 12- تاقیگهو كتێبخانهو بهش و هۆڵهكانی خوێندن و دابینكردنی چاودێری و سهلامهتی تهندروستی و چالاكیه جۆراوجۆرهكانی قوتابخانهكه. 13- سیستهمی پێشنیاركراو بۆ بهڕێوهبردنی قوتابخانهكه. دووهم: پێویسته پرۆژهكه لهگهڵ بهها نیشتیمانی وپرنسیپه گشتی و تایبهتیهكانی پهیڕهوكراو له سیاسهتی فێركاریی ناكۆك نهبێت. سێیهم: پێویسته پرۆژهكه خزمهتێك پێشكهش به ئامانجه پهروهردهییهكان بكات به جۆرێك توانای یارمهتیدانی ههبێت له باشتركردنی رۆڵی پهروهردهو فێركردن یان نوێكردنهوه له بواری بهرێوهبردنی قوتابخانهكان و بههێزكردن و گهشهپێكردنی كهسایهتی و كهناڵه پهروهردهییهكان.
ماددهی نۆیهم: سهرۆكی ههیئه بۆی ههیه پێكهاتهكانی ههیئهكه، به خۆی و به بهڕێوهبهرهكان و بهش و هۆبه و نووسینگهكانیشهوه دابنێ و پێكیان بهێنێ، و ئهرك و فرمانیشیان له چوارچێوهی ئهم یاسایهدا دیاریبكاو سهڵاحییاتی بهرپرسهكانی ئیدارهكانیشی دهسنیشان بكاو میلاكیان بۆ دابنێ و موفرهداتی بوجهكهشی پێشنیاز بكاو پێشكهشی سهرۆكی ههرێمی بكا بۆ تهسدیقكردن، بۆیشی ههیه خولی فێربوون و قاڵبوونیش بۆ كارمهندانی بكاتهوه.
ماددهی پهنجا وحهوتهم: یهكهم: داوای رێك وپێكی (الدعوی الانچباگیه) دژ به دادوهر و سپاردنی به لێژنهی كاروباری دادوهران به بڕیاری وهزیری داد دهكرێ و دهبێ ئهو رووداوه باس بكا كه دراوهته پاڵی و ئهو بهڵگانهش پشتگیری لێ دهكهن و ئهم بڕیارهش دهدرێ به ههردوولا دادوهرهكه و داواكاری گشتی. دووهم: أ/ لیژنهی كاروباری دادوهان له كاتی بینینی دا وا كه دیاری دهكا و بهوهزیری داد وسهرۆكایهتی داواكاری گشتی و دادوهرهكه ڕادهگهیهنێ. ب/ دادگایی كردن به ئامادهبوونی نوێنهری وهزیری داد و سهرۆكی داواكاری گشتی یا ههر یهكێ لهو داواكاره گشتییهكان كه له بڕی خۆی دهینێرێ و دادوهرهكه كه دهبێ خودی خۆی ئامادهی ببێ دهكرێ و بۆشی ههیه پارێزهری لهگهڵدا بێ. د/لیژهن بۆی ههیه بهخودی خۆی ههرچی لێكۆلینهوهیهك به باش دهزانێ بیكا. ه/ لیژنه دوای تهواوكردنی لێكۆلینهوه و گوێ گرتن له قسهی نوێنهری وهزیری داد و داواكاری گشتی و بهرگری دادوهرهكه بیروڕای خۆی لهسهر داواكه دهردهبڕێ و بڕیارهكهشی به وهزیری داد وسهرۆكی داواكاری گشتی و دادوهرهكه ڕادهگهیهنێ. و/ لیژنه له ههڵسووراندنی كارهكهیدا پهیڕهوی ئهو بنهمایانه دهكا كه یاسای ئوسوڵی دادگایی كردنی سزاییدا ههن.
ماددهی سێ یهم: وهزارهت ئهم كارو بارانه دهگرێته ئهستۆ: 1-ئهركی پارێزگاری له یهكێتی كوردستانی عێراقدهگرێته ئهستۆ چ له رووی خاك و چ له رووی ههموو دهستدرێژییهك دهوهستێ له ههر لایهكهوه بكرێته سهری. 3-وهزارهت ئهو ئهركهی له بهندهی (1)ی سهرهوه وتراوه بهجێ دێنێ له رێگهی: أ-دهستیشان كردنی ژمارهی پێویست له پێشمهرگهو یهكخستنی هێزهكان. ب-:پێكهێنانی وهحداتی نیزامی. ج- مهشق پێكردن و سازدانیان له رێگهی زانستییهوه و بهكردهوه (علمی) به مهبهستی بهرز كردنهوهی رادهی جهنگاوهری و رۆشنبیری یان، له رێگهی كردنهوهی مهڵبهند و قوتابخانه و دام و دهزگای مهشق و فێركردنهوه بۆیان. دابین كردنی گشت پێویستییهكانی (چهكدار، كهلو پهل، نیشتهجێكردن، ئازووقه، مووچه، كاروباری ژمێریاری و ههر خزمهتگوزاری یهكی تر).
ماددهی حهڤده: ئهنجومهنی سهندیكا لهمانه پێك دێت: 1/نهقیب: مهرجه بۆ ماوهیهك پیشهكهی ههڵسوڕاندبێ له (ده) ساڵ كهمتر نهبێ. 2/ئهندامانی ئهنجومهن: مهرجه بۆ ماوهیهك پیشهكهی ههڵسوڕاندبێ له حهوت ساڵ كهمتر نهبێ. 3/ ئهنجومهن به دهنگدانی نهێنی، جێگری نهقیب و سكرتێرێك و بهرپرسێكی دارایی لهناو ئهندامەکانی خۆیدا ههڵدهبژێرێ و دهسهڵاتهكانیشیان له پێرۆی ناوخۆدا دیاردهكرێ. 4/ئهنجوومهن كۆبوونهوه ئاساییهكانی خۆی، له كهمی، مانگی جارێك سازدهدا، بۆیشی ههيه له سهر داواكردنی نهقیب یان لهسهر داواكردنی سێیهكی ئهندامان كۆبوونهوهی نا ئاسایی ساز بدات.
ماددهی شهشهم: 1/ئابوورینهی ئینتما له سهندیكادا بۆ ئهندام (30) دیناره. 2/ئابوورینهی بهشداربوونی ساڵانه (20) دیناره، دهبێ له ماوهیهكیشدا بدرێ كه ههموو ساڵێ له مانگی شوبات نهترازێ. ئهگهر ئهندام له كاتی دیاركراو ئابوونهكهی نهدا و، دواكهوت، ئهوه، لهو بارهدا (50%)ی ئابوونهی بهشدابوونهكهی غهرامهی دێته سهر، خۆ ئهگهر هات و، دوو ساڵی بانه وبان یهك، بهبێ مهعزهرهتی بهجێ دوای خست، ئهوا، ناوی له تۆماری ئهندامان رهش دهكرێتهوه. 3/ئهوهی ئابوونهی ساڵانهی نهدابێ له ههڵسوڕاندنی پیشهكه قهدهغه دهكرێ.
ماددهی ههشتهم: سهرۆكی ههیئه بۆی ههیه، له ههر یهكهیهكی ئیداری یان له ههر ناوچهیهكی ناو ههرێمدا، زهروورهتی كارو ئاسایشی ههرێم پێداویستی پێی ههبێ، بهڕێوهبهرایهتی و نووسینگهی تێدا بكاتهوه، و هیچیش لهو ئهركو فرمان و سهڵاحیهتانهش كهم نهكاتهوه كه بهپێی یاسا بهركارهكان به سهرۆكانی یهكه ئیدارییهكان دراون.
ماددهی ههشتهم: یاسای رێزلێنانی ژماره(9)ی ساڵی 1992ی پێشمهرگه ههڵدهوهشێتهوهو ئهم یاسایه جێی دهگرێتهوه.
ماددهی دووهم: وهزارهت ئهم ئهركانه دهگرێته ئهستۆ: یهكهم : پاراستن و زێرهڤانی ههرێمی كوردستان و بهرگریی كردن لێی و مسۆگهركردنی بهرژهوهندییه نیشتمانی و نهتهوهییهكانی. دووهم : پاراستنی كیانی سیاسی ههرێم و سیستهمی حوكمه دیموكراتییهكهی و پارێزگارێكردن له دهزگا دهستوورییهكانی. سێیهم : پاڵپشتی كردنی حكومهتی فیدڕاڵ له بهرگری كردن له سهروهری و ئاسایشی عێراق به پێی دهستوری فیدڕاڵی و دهستووری ههرێم و بیرخهرهوهی له یهكگهیشتنی ئهمنی و ههماههنگی و هاوكاری كردن لهگهڵیدا لهسهر چۆنیهتی چارهسهركردنی قهیرانه ئهمنیهكان و كارهسات و بهشداریكردن لهكاتی پێویست له جهنگ و بهرهنگار بوونهوهی تیرۆر بهههموو جۆرهكانیهوه له ههرێمی كوردستان به تایبهتی و له عیراقیشدا بهههماههنگی و هاریكاری كردن لهگهلأ حوكمهتی فیدرالأ دا. چوارهم: دامهزراندنی پێكهاتهو یهكهی نیزامی سهربازی و مهشق پێكردنیان لهسهر ههموو هونهرێكی جهنگ وفێركردنی زانستییه نوێیهكان، تاكو شیاو بن بۆ بهرگری كردن له ههرێمی كوردستان. پێنجهم: دانانی پلانی پێویست بۆ پهرهپێدان و نوێكردنهوهی هێزهكانی پێشمهرگه، ئهمهش به ئامادهكردنی ههموو جۆرهكانی و پۆلێنهكانی و شێوازی پێدانی ههموو كهل و پهلێكی هونهری و پهرهپێدانی هونهرهكانی شهڕ و چۆنیهتی بهكارهێنانیان له مهیدانی جهنگدا. شهشهم: دابین كردنی ههموو ئهو كاروبارانهی پهیوهندییان به نیشتهجێ كردن و چهكداركردن و تهموین و گواستنهوه و خۆراك و مووچه وكاروباری دارایی و ژمێریاری وئاستی تهندروستی و جهستهیی وخزمهتگوزاری دیكه بۆ هێزهكان ههیه.
ماددهی پهنجا ودووهم: یهكهم: أ-وهزیری داد مافی سهرپهرشتی و چاودێری كردنی بهسهر گشت دادگا و دادوهران و ئهو فهرمانبهر و دهسته و لیژنانهدا ههیه كه دهسهڵاتی دادوهرییان دراوهتێ. ب ـ سهرپهرشتی لهسهر كارهكانی دادگای پێداچوونهوه دادوهرانی لهلایهن سهرۆكهوه دهكرێ بهمهرجێ راپۆرتێكی ساڵانه لهبارهی كارهكانی دادگاوه به وهزیری داد و ئهنجومهنی دادوهری بدا. ج-سهرپهرشتی لهسهر كارهكانی دادگای پێداچوونهوه دادوهرانی لهلایهن سهرۆكهوه دهكرێ بهمهرجێ راپۆرتێكی ساڵانه لهبارهی كارهكانی دادگاوه به وهزیری داد و ئهنجومهنی دادوهری بدا. دووهم: أ-سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه مافی ئهوهی ههیه سهرپهرشتی گشت دادگاكانی ناوچهكهی بكا و بیانشكینی و رێنوێنیان بكا و سهبارهت بهو سهرپێچییانهی (مخالفات) لهبواری ئهركهكانی فهرمانبهری بهڕێوهچوونی كاروباری ئیداری و ژمێریارییهوه ڕوودهدهن سهرنجیان رابكێشێ و دهبێ راپۆرتی ساڵانهش بدا به وهزارهتی داد وئهنجوومهنی دادوهری له بارهی دادوهرانی ناوچهكهیهوه و تێبینی خۆی لهرووی رهفتار و لێهاتوویان و كاروباری دادگاكانیانهوه رابگهیهنێ. ب ـ سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه بۆی ههیه یهكێك له جێگرهكانی بۆ پشكنینی ههر یهكێ له دادگاكانی ناوچهكهی بنێرێ.
ماددهی پهنجا و یهكهم: نابێ ئهو دادوهرانهی پهیوهندی ژنخوازی یا خزمایهتییان تا ڕادهی چوارهم له نێواندا ههیه لهیهك دهستهی داوهریدا پێكهوه بهشدار بن و نابێ دادوهر تانوتدان له حوكمێك ببینێ كه دادوهرێكی تر بینیبێتی و ئهو جۆره پهیوهندیهی له گهڵیدا ههبێ.
ماددهی چوارهم: ههمان ئهو دهسهڵاتهی كه بهپێی یاسای سزا سهربازییهكانی ژماره (13)ی ههمواركراوی ساڵی 1940 ویاسای ئوسوڵی دادگایی سهربازیی ژماره (44)ی ههمواركراوی ساڵی 1941 به وهزیری ناوخۆ دراوه، به وهزیری شارهوانی وگهشت وگوزار دهدرێ بۆ سزادان وبه دادگادانی ئهوانهی له بهڕێوبهراییهكانی بهرگری شارستانیدا سهر به هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆن.
دووەم: ئەو كەسانەی كە خانووی نشینەییان، بۆ خۆیان، بەر لە (1/1/2000) لەسەر زەویی موڵكی هەرێم یان موڵكی دەوڵەت دروست كردووەو مافی تەصەڕوفی شەخاصیان تێدا هەیەو لە چوارچێوەی ئەو پارچە زەوییانەی لەم خشتە هاوپێچەدا دیاری كراون و بەپێی تەصامیمی بنەڕەتی كەوتوونەتە ناو ناوچە نشینەییەكانەوە، شارەوانیەكان بۆیان هەیە بیكەن بە موڵكیان بە نرخێكی گونجاو، ئەو نرخەش لەلایەن لیژنەگەلی خەمڵەوە كە وەزارەتی شارەوانی و گەشتوگوزار بە هاوبەشیی نوێنەرانی وەزارەتی دارایی و ئابووری و وەزارەتی كشتوكاڵ و ئاودێری و دایەرەكانی تۆماری عقاری پێكیان دەهێنێ، دەخەمڵێنرێت.
ماددهی چوارهم: سهندیكا ههوڵ دهدا بۆ وهدهستهێنانی ئهم ئامانجانهی خوارهوه: 1. بهرجهسته كردنی سیستهمی فیدرالزم بۆ كوردستانی عێراق. 2. بهشداری كردنی له بنیاد نانی دهولهتی دامهزراوهكان (دولة المؤسسات) و بههێز كردنی (پرنسیپ)ی جیاكردنهوهی دهسهڵاتهكان. 3. بهرگری كردنی سهروهری یاسا و سهربهستی دادگهری. 4. بهرگری كردن له ئازادییه دیموكراتییه بنهرهتیهكان و ئاشتی و بنهماكانی مافی مرۆڤ. 5. پاراستن و پهرهپێدانی رۆشنبیری نهتهوایهتی و نیشتمانی. 6. پشتگیری كردنی خهباتی گهلی كوردستان له پێناو وهدهست هێنانی مافهكانی نهتهوایهتی و بڵاوكردنهوهی بنهمای لێبووردهیی و نهرمی نواندن له كۆمهڵگادا و پتهكردنی برایهتی نهتهوایهتی و ئاینی و یهكسانی له ههرێمی كوردستانی عێراقدا. 7. رێزگرتن لهسهربهستی رۆژنامهنووسی و بهرگری كردن له مافهكانی رۆژنامهنووسان و زامنكردنی پارێزگاری كردنی پێویست بۆ ئهنجام دانی كارهكانیان. 8. ئاسان كاری ئهركی رۆژنامهنووسان بۆ وهدهست هێنانی ههواڵ و زانیارییهكان. 9. وهرگرتنی سهندیكا له یهكیهتییه رۆژنامهنووسیه جیهانیهكان و پێكهوهنانی پردی پهیوهندی لهگهلیاندا. 10. پێگهیاندنی رۆژنامهنووسان به ههموو رێگا گونجاوهكان. 11. پشتگیری و پاڵپشتی ئهندامانی سهندیكا له كاتی پێویستدا.
ماددهی سێیهم: سهندیكا لهسهر داواكارییهك پێك دێت به لانی كهمهوه پانزده ئهندام له وانهی ماوهی كاركردنیان له پیشه تهندروستیهكاندا له پێنج ساڵ كهمتر نییه پێشكهشی لایهنی تایبهتمهندی دهكهن و به دهستهی ئامادهكار دادهنرێ بۆ بهرێوهبردنی كاروباری سهندیكا تا ههڵبژاردنی خۆی ئهنجام دهدا.
ماددهی حهوتهم: سهرۆكی ههیئه بۆی ههیه كادێرگهلی وهزیفی و كارمهندان بۆ ههیئهتهكه دابمهزرێنێ، تهنها نوێنهری سهرۆكی ههیئهو بهڕێوهبهره گشتییهكان و ڕاوێژكارهكان نهبێ، كه ئهمانه لهلایهن سهرۆكی ههرێمهوه یان لهلایهن جێگرهكهیهوه دادهمهزرێن.
نۆیەم: ئەم بڕیارە لە ڕۆژی بڵاوكردنەوەی لە (وەقایعی كوردستان)دا دەخرێتە بەركار.
ماددهی شهشهم: كارمهندانی سهندیكا به پێی تۆماری گشتی بۆ سێ جۆر پۆلین دهكرێن: یهكهم: رۆژنامه نووسی (متدرج): ئهو كهسهیه كاری رۆژنامهنووسی به ههر سێ كهناڵهكانیهوه دهكاته پیشهی سهرهكی خۆی، نازناو، یان سیفهتی رۆژنامه نووسی خاوهن ئهزموونی پێ نادرێ تا دوو ساڵی بهردهوام بهسهر ممارهسهكردنیدا تێنهپهرێ به پشتگیری كردنی ئهو لایهنهی كه له لای كار دهكا دوای تۆمار كردنی ناوی خۆی له تۆماری گشتیدا، هیچ جۆره ئیمتیازێكی رۆژنامهنووسی ئهزموونداری پێنابڕێ تا ناوی دهگوازرێتهوه بۆ خشتهی ئهم جۆره (صنف)ە، دوای ئهوه ماوهی پله به پله (تدرج) دهخرێته سهر خزمهتگوزارییهكانی، ماوهی پله به پله (التدرج) دهربارهی ئهوهی خاوهن بروانامهی بهكالۆریۆسه له رۆژنامهنووسی و راگهیاندندا یان هاوتای ئهو بروانامهیه، یهك ساڵه. دووهم: رۆژنامهنووسی به ئهزموون: ئهو كهسهیه كه له رۆژنامه نووسیدا به ههر سێ كهناڵهكهیهوه به كردهوه كاری كردووه یان كار دهكا و كردوویهتیه پیشهی سهرهكی بۆ خۆی و ئهو ماوهیهی بهسهر كارهكهیدا رهت بووه كه له بڕگهی رابردوو دا دهرخراوه. سێ یهم: رۆژنامهنووسی بهشدار: ئهو كهسهیه كه كاری رۆژنامه نووسی ئهنجام داوه به بێ ئهوهی بیكاته پیشهی سهرهكی بۆ خۆی ئهمهش به بهرز كردنهوهی عهقدی پێویست دهیسهلمێنێ لهو لایهنانهوه كه مهبهستن (من الجهات المعنیه) وه مافی ئهوهی ههیه ناوی خۆی راگوازێتهوه بۆ خشتهی رۆژنامه نووسه به ئهزموونهكان دوای تێپهر بوونی ماوهیهك كه له (5) پێنج ساڵی بهردهوام كهمتر نهبێ و رۆژنامهنووسی بكاته پیشهی خۆی.
ماددهی یهكهم: ماددهی دووهمی یاساكه ههموار دهكرێت و، بهم شێوهیهی دادێ دهخوێندرێتهوه: ئهكادیمیای كوردی خاوهن كهسایهتییهكی سهربهخۆی مهعنهوییه و یهكێكه له چاوگه باڵاكان لهههموو شتێكی پهیوهندیی به زمانی كوردی و شێوهزارهكانی و پاراستن و دهوڵهمهند كردنییهوه ههبێ، به مهبهستی گهیشتن به زمانێكی یهكگرتووی فهرمی.
چوارهم: ههر شارێكی كوردستانی عێراق یادی رۆژی راپهرینی خۆی دهكاتهوه بهو بۆنهیهوه بهشێوهی تایبهتی ئاههنگ دهگێڕێ.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة