المواد القانونية
ماددهی چوارهم: یهكهم: دوو رێكخراوی تۆمار كراو یان زیاتر مافی دامهزراندنی تۆڕێكیان ههیه له نێوان خۆیاندا. دووهم: 1- ئهو تۆڕی رێكخراوانهی ههوڵ دهدات كهسایهتییهكی مهعنهوی بهدهست بهێنی، دهبێ داوایهكی تۆمار كردن بهگوێرهی حوكمهكانی ئهم یاسایه پێشكهش بكات و، كهسایهتیی مهعنهوی به دهست دههێنێت و، سهربهخۆ لهو كهسایهتییه مهعنهویانهی ئهو رێكخراوانهی پێكی دههێنن. 2- ئهو تۆڕهی تۆمار نهكرا بێت یاسایی دهبێت بهڵام كهسایهتیی مهعنهوی بهدهست ناهێنێت. 3- دوو تۆڕ یان زیاتر له تۆڕی رێكخراوهكان بۆیان ههیه بچنه پاڵ یهك و، دهكرێ تۆڕی رێكخراوهكان له رێكخراوی كوردستانی یان عێراقی یان بیانی پێك بێت و، ههر كهسێكی ئاسایی، یان مهعنهوی بۆی ههیه ببێته ئهندام له تۆڕی رێكخراوهكاندا. 4- داوا و مامهڵهی تۆمار كردن له رهسم دهبهخشرێت.
ماددهی پێنجهم: ههر كهسێك بۆی ههیه ببێته نوێنهری رێكخراو یان تۆڕ لهبهردهم دادگاكان و لایهنانی فهرمی و نافهرمی بهگوێرهی پهیڕهوی ناوخۆی رێكخراوهكه.
ماددهی شهشهم: مهرجهكای ئهندامیهتی و تهمهن و مافی دهنگدان و خۆ پاڵاوتن و مهرجهكانی دیكهش له پهیڕهوی ناوخۆدا دیاری دهكرێن.
ماددهی حهوتهم: یهكهم: نابێ ئهندامان و كارمهندان بهشداری بكهن له دهركردن و دروست كردنی ئهو بڕیارانهی دهبنه مایهی ناكۆكی لهنێوان بهرژهوهندیی كهسی یان وهزیفیی ئهوان یان بهرژهوهندیی رێكخراوهكه. دووهم: لهكاتی سهرپێچی كردنی ئهندام و كارمهندان له رێكخراوهكه لهسهر ئهوهی له بڕگهی یهكهمی سهرهوه هاتووه بهپێی یاسا كارپێكراوهكان و پهیڕهوی ناوخۆ سزا دهدرێت.
ماددهی ههشتهم: رێكخراو ههولأ دهدات كار بكات بۆ بهجێ گهیاندنی ئامانجهكانی، بهو جۆرهی لهگهڵ بنهماكانی دیموكراسی و پهیماننامه و رێككهوتننامهكانی نێودهوڵهتی تایبهت به مافی مرۆڤـ دهگونجێن و، دهبێ روون و ئاشكراش بن.
ماددهی نۆیهم: رێكخراو بهپێی یاسا كار پێكراوهكان و لهبواری پسپۆڕایهتیدا: یهكهم: رۆڵی دامودهزگاكانی دهوڵهت ههڵدهسهنگێنن. دووهم: گهیشتن به زانیارییهكان. سێیهم: بهستنی گردبوونهوه و كۆبوونهوه و خۆپیشاندان و مانگرتن و بهستنی كۆنگره وۆرك شۆپ و، ههر چاڵاكییهكی دیكهی مهدهنی. چوارهم: بڵاوكردنهوهی راپۆرت و زانیاری و چاپكردنی بڵاوكراوه و بیروڕا وهرگرتن.
ماددهی دهیهم: مهرجهكانی تۆماركردن یهكهم: بۆ تۆمار كردنی رێكخراوهكانی كوردستان، دهبێ ئهندامانی دامهزرێنهر داوایهك پێشكهش بكهن به فهرمانگهی تایبهت به تۆماركردنی رێكخراوهكان و بهڕێوهبردنی كاروبارهكانیان، بهمهرجێك ژمارهیان لهسێ كهس كهمتر نهبێت، داوایهكیش لهلایهن ههموویانهوه واژوو كرابێت و پهیڕهوی ناوهخۆی رێكخراوهكهش هاوپێچی بێت، كه ئهم زانیاریانهی دادێن له خۆ بگرێت: 1- ناوی رێكخراوهكه و مهبهستهكانی و ئامانجهكانی. 2- ناو، نازناو، رهگهز، رهگهزنامه، تهمهن، پیشه، ئاستی خوێندن و، شوێنی نیشتهجێبوونی ئهندامانی دامهزرێنهر. 3- پهیكهری رێكخراوهكه و چۆنیهتی كاركردنی. دووهم: رێكخراوهكانی عێراق: رێكخراوهكانی عێراق كه لهلای دهسهڵاتی فیدراڵدا تۆمار كراون، بهشێوهیهكی ئۆتۆماتیكی له ههرێمدا به تۆماركراو دادهنرێن و لهسهریانه ئهم زانیارانه دادێن به كوردی و عهرهبی پێشكهش به فهرمانگه بكهن: 1- ناوی رێكخراوهكه و ناوی ئهو كهسهی كه نوێنهرایهتی رێكخراوهكه دهكات له ههرێمدا. 2- ناونیشان و ژمارهی تهلهفۆنی نووسینگهی سهرهكی رێكخراوهكه له عیراقدا. 3- پلانی كاری ئهو چالاكیانهی رێكخراوهكه دهیهوێ له ههرێمدا جێبهجێی بكات. 4- دانهیهكی ئهرێ كراو (تصدیق) له بهڵگهنامهكانی فیدراڵی تۆماركردنی رێكخراوهكه. سێیهم: رێكخراوهكانی بیانی، له پێناو به دهست هێنانی بڕوانامهی تۆماركردندا دهبێ رێكخراوهكانی بیانی ئهم زانیارانهی دادێن به زمانی كوردی پێشكهش به فهرمانگه بكهن: 1- ناوی رێكخراوهكه. 2- ناونیشان و ژماره تهلهفۆنی نووسینگهی سهرهكی رێكخراوهكه له عێراق و وڵاتی دایكدا. 3- روونكردنهوهی ئهو ئامانج و چاڵاكیانهی رێكخراوهكه ههوڵ دهدات له ههرێمدا جێبهجێان بكات. 4- دانهیهكی ئهرێ كراو له پهیڕهوی ناوهخۆی رێكخراوهكه. 5- پشتگیرییهك كه تۆماركردنی رێكخراوهكه وهك رێكخراوێكی نا حكومییه له وڵاتی دایكدا.
ماددهی یانزدهیهم: رێكاری تۆمار كردن یهكهم: دهبێ فهرمانگه له ماوهی (30) رۆژدا له رۆژی وهرگرتنی داواكهوه وهڵامی داوای تۆمار كردنهكه بداتهوه، كاتێك رێكخراوهكه داوا پێشكهش دهكات، دهبێ فهرمانگه پسوولهیهكی به مێژووی وهرگرتن پێ بدات، ئهو پسوولهیهش بهڵگهیه بۆ وادهی پێشكهش كردنی داواكه بۆ مهبهستی ژماردنی ئهو ماوهیه كه (30) رۆژه. دووهم: له حاڵهتی نهبوونی ئهو مهرجانهی یاسا كه بهگوێرهی ئهو یاسایه له داوای تۆماركردندا هاتوون، دهبێ فهرمانگه له ماوهی (15) رۆژ له رۆژی پێدانی پسوولهی وهرگرتن داواكه بگهڕێنێتهوه بۆ رێكخراوهكه بهمهبهستی تهواو كردنی كهم و كوڕییهكانی لهو حاڵهتهشدا ماوهی وهڵامهكه له رۆژی سهر پسوولهی داوا تازهكهوه ئهژمار دهكرێ. سێیهم: له حاڵهتی وهڵام نهدانهوهی داواكه و بهسهرچوونی ئهو ماوهیهی له بڕگهی (1)ی ئهو ماددهیدا هاتووه، رێكخراوهكه به تۆماركراو دادهنرێت و دهبێ فهرمانگه لهكاتی داواكردن دا بهڵگهنامهی تۆمار بداته رێكخراوهكه. چوارهم: له حاڵهتێكدا فهرمانگه داوای تۆمار كردنهكهی رهتكردهوه له سهریهتی نووسراوێكی فهرمی به هۆكاری رهتكردنهوهی داوای تۆماركردنهكه بۆ رێكخراوهكه لهگهلأ ئهو هۆكارانه بنێرێت كه ئهشێ فهرمانگهكه بۆ رهتكردنهوهی داوای تۆماركردنهكه پشتی پێ ببهستێ، ئهوهش تهنها نهبوونی ئهو مهرجانهیه كه ماددهی ههشتهم، دهیهم و، بڕگهی (1) ی ماددهی چواردهیهم ئهم یاسایه له رێكخراوهكهدا دهگرێتهوه. پێنجهم: رێكخراو مافی تانه لێدانی بڕیاری رهت كردنهوهیان ههیه لهبهردهم دادگای كارگێڕی له ههرێمی كوردستاندا له ماوهی (30) رۆژ له رۆژی وهرگرتنی بڕیاری ڕهتكردنهوهكهدا، دهبێت دادگاش له ماوهی (15) رۆژدا بڕیاری رهتكردنهوهكه یهكلایی بكاتهوه. شهشهم: پاش دهربڕینی رهزامهندی لهسهر داوای تۆماركردنهكه یان بهسهرچوونی وادهی یاسایی بهبێ وهڵامدانهوه دهبێ فهرمانگه تۆمار نامهكه له رۆژنامهیهكی رۆژانه له ههرێمدا بڵاوبكاتهوه.
ماددهی چوارهم: كۆمسیۆن ئهمانهی خوارهوه دهگرێته ئهستۆ: یهكهم: دانانی بنهما و ڕێسای كارپێكراوی نێودهوڵهتی بۆ ههڵبژاردنهكان و راپرسییه گشتییهكانی كه لهسهرتاسهری كوردستان ـ عێراقدا ئهنجام دهدرێن بۆ زامن جێبهجێكردنی به بهشێوهیهكی بێگهرد و دادپهروهرانه. دووهم: سهرپهرشتی كردنی ههڵبژاردن و ڕاپرسییه گشتییهكان لهسهرتاسهری كوردستانی عێراقدا. سێیهم: جاڕدانی وادهی ههڵبژاردنهكان و ڕاپرسییه گشتییهكان به گوێرهی یاسا كارپێكراوهكان. چوارهم: ڕێكخستن و جێبهجێ كردنی ههموو جۆره ههڵبژاردنهكان و ڕاپرسییه گشتییهكان لهسهرتاسهری كوردستانی عێراق. پێنجهم: بهڕێوهبردنی پرۆسهی تۆماركردنی دهنگدهران و رێكخستن و نوێ كردنهوهی تۆمارهكانیان بۆ مسۆگهر كردنی مافی ههڵبژاردنیان. شهشهم: تۆمار كردنی لیستهكانی ههڵبژاردن و هاوپهیمانییهكان و پهسهند كردنیان، بهگوێرهی یاسا پهیوهندیدارهكان. حهوتهم: رێكخستن و جێبهجێ كردنی پڕۆسهی تۆماركردنی نوێنهرانی لیستهكانی ههڵبژاردن و چاودێرانی ههڵبژاردن له ڕێكخراو و ڕاگهیاندكاره نێودهوڵهتی و ناوخۆییهكان و ئهوانی تر. ههشتهم: رێكخستن و ئهنجام دانی پرۆسهی ژماردن و جیاكردنهوهی دهنگی دهنگدهران و ئاشكراكردنی ئهنجامهكان لهناو وێستگهكاندا بهمهرجێك كیانهكان ههر یهكه و دانهیهك له ڕاپۆرتی ژماردن و جیاكردنهوهیان پێ بدرێ. نۆیهم: ئاشكراكردنی ئهنجامه بهراییهكانی ههڵبژاردنهكان و ڕاپرسییهكان بهمهرجێك له (72) حهفتا و دوو كاتژمێر تێپهڕنهكات و، ههروهها ئهنجامه كۆتاییهكان دوای ئهوهی لهلایهن دهسهڵاتی دادوهریی تایبهتمهندهوه پهسهند دهكرێن. دهیهم: كاركردن بۆ دروستكردنی متمانه له پرۆسهی ههڵبژاردندا لای گشت توێژهكانی كوردستان و چهسپاندنی رۆشنبیریی ههڵبژاردن له رێی درێژهدان به پهیوهندی لهگهڵ گشت هاوبهشهكانی پرۆسهی ههڵبژاردنهوه.
ماددهی سێیهم: ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت، ناخرێته بهركار.
ماددهی دووهم: 1. حوكمهكانی ئهم یاسایه ههموو ئهو دادوهرانه دهگرێتهوه كه له ههرێمی كوردستاندا له كاردانه. 2. ئهو دادوهرانهی بهر له بهركارخستنی ئهم یاسایه خانهنشین كراون و تهمهنی خانهنشینیی ئیجبارییان تهواو نهكردووه، دهشێ بخرێتهوه سهرئیش.
ماددهی چوارده: یهكهم: راددهی یاسایی (نیساب) له ئهنجومهندا به ئامادهبوونی زۆربهی ئهندامان تهواو دهبێ و بڕیارهكان به زۆرینهی دهنگی ئامادهبوان دهردهچێ، وه له كاتی یهكسان بوونی دهنگهكانیش بهو لایهنه دا دهلهنگێ كه نهقیبی لهگهڵدایه. دووهم: ئهگهر به ههر هۆیهكهوه شوێنی نهقیب چۆڵ بوو جێگرهكهی شوێنی دهگرێتهوه یان سكرتێر ئهگهر شوێنی نهقیب چۆڵ بوو ئهویش ئهوهنده ماوهیهی كه باقی ماوه. سێیهم: ئهگهر به ههر هۆیهكهوه شوێنی یهكێك له پایهكانی ئهنجومهن چۆڵ بوو، ئهندامێك له نێوان ئهندامه یهدهگهكان شوینی دهگرێتهوه. چوارهم: ئهگهر پایهی پترله ئهندامێكی ئهنجومهن چۆڵ بوو، ئهنجوومهن لهسهریهتی له ماوهی دوو مانگدا بانگهێشتی دهستهی گشتی بكا بۆ ههڵبژاردنی ئهوانهی شوێنی ئهم پایانه پردهكهنهوه بۆ ئهوهنده ماوهیهی كه باقی ماوهتهوه، ئهویش به ههمان رێگا لهم یاسایهدا دیاری كراوه.
المادة الخمسون الانتهاء ينتهي سريان مفعول هذه الاتفاقية إذا أصبح عدد الدول المنضمة إليها أقل من ثلاث دول لأي فترة تبلغ (12) أثنى عشر شهراً متتالية بعد دخولها حيز التنفيذ ،ولايجوز إدخال أي تعديلات على الاتفاقية خلال هذه الفترة 0
ماددهی چوارهم: بۆ دامهزراندنی رێكخراوهكه مەرجە ئهم شهرتو شروتانه ههبن: 1-ئهندامانی دامهزرێنهری رێكخراوهكه نابێ له پێنج ئهندام كهمتر بن. ئهمانه داواكارییهك پێشكهش به وهزیری ناوخۆ دهكهن و ههموویان ئیمزای دهكهن. دهبێ ئههلییهتی یاساییان ههبێ و هاوپێچ لهگهڵ داواكهدا پێڕۆی ناوخۆی لهگهڵدابێ كه ئهم بهیاناتهی خوارهوهش تێدا بێ: أ-ناوی ریكخراوهكه و مهبهستی دامهزراندنی رێكخراوهكه به مهرجێ مهركهزی ئیدارهكهی لهناو ههرێمدا بێت. ب-ناو و نازناو و جنسییهت و تهمهن و پیشه و جێگای دانیشتن و ئههلییەتی زانستیی یهك به یهكی ئهندامەکان. ج-داهاتی دارایی و سهرچاوهكانی داهاتی رێكخراوهكه. د-ئهو ههیئهتانهی کە رێكخراوهكه دهنوێنن و ئیدارهكهی دهگرنه ئهستۆ، لهگهڵ روونكردنهوهی ئیش و كار و شێوازی بهگهنكردن و كۆتایی هاتنیان. 2-دهبێ مهبهست له دامهزراندنی رێكخراوهكە روون و ئاشكرا بێت و راگهیەنرابێ و لهگهڵ پێرۆی گشتیدا (النظام العام) پێچهوانه نهبێ. 3-دهبێ رێكخراوهكه به رێگا و شێوازی مهشروع و به پێی حوكمهكانی یاسا كارپێكراوهكانی ههرێم مهبهستهكانی خۆی بپێكێ و لهگهڵ پێداویستی پێرۆی حوكمی فیدراڵیش پێچهوانه نهبێ. 4-نابێ ئامانجی ئهوه بێ كه تۆوی دووبهرهكی و فهرق و جیاوازی له نێوان نهتهوه و ئایین و مهزهبه جۆر به جۆرهكاندا بچینێ.
ماددهی یهكهم: مهبهست لهو وشانهی خوارهوه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه ماناكانی تهنیشتیانه: 1-ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق. 2-وهزارهت: وهزارهتی گواستنهوه و گهیاندنی ههرێم. 3-وهزیر: وهزیری گواستنهوه و گهیاندنی ههرێم. 4-بریكاری وهزارهت: بریكاری وهزارهتی گواستنهوه و گهیاندنی ههرێم. 5-ئهنجومهن: ئهنجومهنی راوێژكاری گواستنهوه و گهیاندن.
ماددهی دووهم: ئامانجی وهزارهت ئهمانهیه: 1-دابینكردن و بهریوهبردن و بهكار خستن و پاراستن و پهرهپێدانه بهدالهكان و تۆرهكانی هێلی تهلهفۆن و ئامێرهكانی تری گهیاندن له شارهكانی ههرێمدا به بهرفراوانیهی كه پێویسته. 2-سهر له نوێ بنیادنانهوه و پهرهپێدانی تۆری گهیاندن ی تهلدار و بێ تهل له نێوان شارهكانی ههرێمدا و بهستنهوهی بهپێی سوود و پێویست به جیهانی دهرهوه. 3--سهر له نوێ بنیادنانهوه رێكخستن و رێكخستن و پهرهپێدانی مهڵبهندهكانی پۆستهو پێشكهشكردنی خزمهتگوزاری پۆستهی ناوه وه و دهرهوه ئهویش به پهرهپێدانی مهڵبهندی پۆسته و تهلهفۆن له شارهكانی ههرێمدا به شێوهیهك كه گشت رێ و شوێنێكی گهیاندنی پۆستهیی تێدا بێ. 4-دابینكردن و پێشكهش كردنی خزمهتگوزاری له بواری كهش و ههوادا و پێشبینی كردن سهبارهت به كارهساتی سروشتی و مهڵبهنده تایبهتیهكان بۆ خزمهتكردنی پرۆژهكانی گهشه پێدان. 5-رێكخستن و دابینكردنی خزمهتگوزاری له بواری گواستنهوه و دابهشكاریدا بۆ كهسان و بۆ كهل و پهل لهناو ههرێمدا لهو رێ و شوێنانهی له توانادان. 6-ئامادهكردنی لێكۆلینهوهی به سوودی ئابووری و هونهری له بارهی پرۆژهكانی گواستنهوهی سهر زهوی و ئاسمان و رووبار و هێڵی شهمهندهفهر و گهیاندنی تهل دار و بێ تهل و پۆسته و، دانانی نهخشه بۆیان و سازدانی ههر كار و خزمهتگوزارییهك كه پهیوهندی پێیانهوه ههبێت.
ماددهی سێیهم: 1-وهزیر سهرۆكی باڵای وهزارهته و بهرپرسیاره له رێنوێنی كردنی له كارهكانیدا و سهرپهرشتی و چاودێری كردنی چالاكیهكانی لهوه وه ئهو رێنمایی و بڕیار و فهرمانانهدا دهردهچن كه پهیوهندیان به ئهركهكانی وهزارهت و دام و دهزگاكانی و گشت كار و باره ئیداری و دارایی و رێك و پێكی و هونهرییهوه له چوار چێوهی حوكمی یاسا و پهیرهدا ههیه و لهبهر دهم ئهنجومهنی وهزیراندا بهو مانایهی ئهندامێكی هاوبهشیهتی بهرپرسیاره و بۆی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی خۆی به بریكار یا بهرێوهبهره گشتییهكان یان ههر كهسێك له وهزارهتدا به پهسندی دهزانێ بسپێرێ. 2-بریكار: ئهو ئهركانه بهجێ دێنێ كه وهزیر پێیانی دهسپێرێ. 3-بهرێوهبهرتَیی یهكان و دهزگاكانی مهڵبهندی وهزارهت ئهمانهن: أ-نووسینگهی وهزیر: فهرمانبهرێك به پلهی بهرێوهبهر له خاوهنانی كارمهندی و لێهاتووی و سهرۆكایهتی دهكا و ژمارهیهك فهرمانبهر یاریدهی دهدهن. ب-نووسینگهی بریكار: فهرمهنبهرێك له خاوهنانی كارمهندی و لێهاتوویی سهرۆكایهتی دهكا و ژمارهیهك فهرمانبهر یاریدهی دهدهن. ج-فهرمانگهی یاسایی: فهرمانبهرێك به پلهی بهرێوهبهر كه بروانامهیهكی سهرهتایی زانكۆی له یاسادا ههبێ و له خاوهنانی كارمهندی و لێهاتووی بێ سهرۆكایهتی دهكا.
ماددهی نۆیهم: دهستهی گشتی ئهم دهسهڵاتانه بهرێوه دهبا: 1- راستاندنی بودجهو حسابكاری دوماهی. 2- گفتوگۆكردن و بڕیاردان لهسهر راپۆرتی ئهنجومهن. 3- چاوپێخشاندن بهو پێشنیارانهی له بارهی ههمواركردنی یاسای سهندیكاوه پێشكهش كراون. 4- بڕیاردان لهسهر پێرهوی ناوخۆ و ههمواركردنی.
ماددهی شهشهم: 1- چوونه ناو سهندیكا به داواكارییهكی نووسراو دهبێ كه پێشكهش به نهقیب یا سهرۆكی لقی پارێزگا دهكرێ و بهڵگهنامه پێویستییهكانیشی پێوه دهلكێنرێ. 2- داواكاری چوونه ناو سهندیكا له ماوهی (15) رۆژ له مێژووی تۆماركردنیهوه له سهندیكادا دهخرێته بهر دهمی ئهنجومهن بۆ بڕاندنهوهی لهو ماوهیهدا و ئهگهر له كاتی تهواو بوونی ئهو ماوهیهدا نهبڕاندرایهوه به قبووڵ كراو حساب دهكرێ. 3- ئهنجومهن بۆی ههیه داواكاری چوونه ناو سهندیكا به بڕیارێكی هۆدار رهفز بكا و، خاوهنی داواكاریش بۆی ههیه له لای دادگای پێداچوونهوهی ههرێم له ماوهی (30) رۆژ له مێژووی ئاگاداربوونییهوه تانهی لێ بدا، وه بڕیاری دادگاش بن بڕه. 4- رهسمی چوونه ناو سهندیكا (25) دینارهو رهسمی بشداربوونیش (20) دیناره.
ماددهی چواردهیهم: مهرجهكانی بۆ چوونه ناو رێزی سهندیكا: یهكهم: دهبێ دهرچووی كۆلێژی پزیشكی دروستی ئاژهڵ بێت و به لایهنی كهمهوه بڕوانامهی بهكالۆریۆسی ههبێت و دانیشتووی ههرێمی كوردستان بێت. دووهم: داوایهكی نووسراو هاوپێچ لهگهڵ (بهڵگه نامهی دهرچوون له كۆلێژ یان بڕوانامهی دهرچوون و بهڵێننامهی پابهندبوون به یاسا و پێرهوی سهندیكا) پێشكهش بكات لهگهڵ دوو وێنهی نوێی شهخسی. سێیهم: به تاوانێكی ناسیاسی یان به كهتنێكی ئابرۆ بهر حوكم نهدرابێ. چوارهم: دانی ئهو رهسمانهی كه بریاریان لهسهر دراوه.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة