المواد القانونية
ماددهی سێیهم: ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت، ناخرێته بهركار.
ماددهی شهشهم: دهستهی گشتی، ههردوو سالأ جارێ بۆ وهدیهێنانی ئهوهی خوارهوه كۆ دهبێتهوه:ـ یهكهم: ههڵبژاردنی دهستهی ئیداریی یهكێتی كۆدهبێتهوهو، به دهنگدانی نهێنی وراستهوخۆو،بهزۆرینهی ئاماده بووان، حهوت ئهندامی ئهسڵی و دوو ئهندامی یهدهگ بۆ دهستهكه ههڵدهبژێرێ. دووهم: تاووتوێ كردنی كاروبارهكانی دهستهی ئیداری. سێیهم: پهسندكردنی بودجهی ساڵانهی یهكێتی كه لهلایهن دهستهی ئیدارییهوه ئاماده كراوه. چوارهم: چاوخشاندنهوه به كاروباری یهكێتی وئیقراركردنی ئهو پێشنیارانهی كه بۆ ههمواركردنی یاساكه پێشكهشی كراون.
ماددهی دهیهم: یهكهم: سهرۆكی یهكێتییهكه، ئهم ئهرك وفرمانانهی خوارهوه، مومارهسه دهكا: 1ـ سهرۆكایهتیی كۆبوونهوهكانی دهستهی ئیداری دهكاو، ئهگهر خۆیشی لهوێ نهبێ، جێگرهكهی نوێنهرایهتیی دهكا. 2ـ خۆی، یان كهسێكی دی رادهسپێرێ، نوێنهرایهتیی یهكێتییهكه له بهردهمی دادوهری و لایهنهكانی دیكهدا بكات. 3ـ مومارهسهی ههموو ئهو سهڵاحییاتانه دهكا، كه دهستهی گشتی پێی داوه. 4ـ موستهنهدی پارهدان و (صكوك)و رهشنووسی دانیشتنهكان و نامهونامهكارییهكانی یهكێتییهكه واژوو دهكات. 5ـ سهرۆكایهتیی كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتی دهكا. دووهم: بهرپرسی دارایی، ئهرك وفرمانی دارایی یهكێتییهكه، له ئهستۆ دهگرێ و، سهرپهرشتیی تۆمار راگرتن (مسك السجلات) دهكاو، لهگهڵ سهرۆكی یهكێتییهكهشدا، (صكوك) و سهنهدهكان واژوو دهكات.
ماددهی دووهم: بڕگهی (یهكهم) له مادده چواردهی یاساكه ههموار دهكرێ و وهك ئهمهی خوارهوه دهخوێنرێتهوه: یهكهم: ئهو كهسهی ناوی له لیستهكه دوو خرابێتهوه، ناشێ هیچ جۆره ئیشێكی پارێزهری بكات تا سهر لهنوێ ناوی تۆمار نهكرێتهوه.
ماددهی شانزدهیهم: نهقیب ئهم دهسهڵاتانهی خوارهوهی ههیه: 1- سهرۆكایهتی كردنی كۆبونهوهكانی دهستهی گشتی و ئونجومهنی سهندیكا. 2- نوێنهرایهتی كردنی سهندیكا له لای دهزگا دادوهری وكارگێرییهكان و دهسته رهسمی و نیمچه رهسمییهكان و راستاندنی مامهڵهكان و بهڵگهنامه تایبهتكان به سهندیكاوه، وه بۆی ههیه ههندێك له دهسهڵاتهكانی بدا به ههر یهكێك له ئهندامانی ئهنجوومهن كه خۆی دیاری بكا. 3- پشتگیری كردنی توانای دارایی ئهندامانی سهندیكا بۆ مهبهستی كهفالهت.
ماددهی پهنجاو دووهم: ئهم یاسایه له رۆژی دهرچوونیهوه كاری پێدهكهی و له رۆژنامهی فهرمی (وهقائیعی كوردستان)دا بڵاودهكرێتهوه.
ماددهی سێزدهیهم: یهكهم: ئهنجومهن له نێوان ئهندامهكانیدا به ههڵبژاردنی نهێنی بریكاری سهرۆك و سكرتێرێك ههڵدهبژێرێ دووهم: ئهنجومهن مانگی یهك جار دانیشتنه ئاساییهكانی خۆی دهكا ههروهها بۆی ههیه دانیشتنی نائاساییش لهسهر بانگهێشتی نهقیب یان به داواكاری سێیهكی ئهندامان ئهنجام بدات.
ماددهی یهكهم: ماددهی نۆیهم له یاساكهدا ههموار بكرێ، بهم شێوهیه بخوێندرێتهوه: 1) دهستهی گشتی لهههموو ئهندامانی سهندیكا، یا بریكارهكان، كه بەپێی ئهم یاسایه ئیلتزاماتی خۆیان بهجێهێناوه پێكدێت. ئهم دهسته گشتیهش به باڵاترین دهسهڵاتی سهندیكاكه دادهنرێ وههر (3) سێ ساڵیش، جارێ، له مانگی كانونی دووهمدا، كۆبوونهوهی گشتی ئاسایی خۆی لهبارهگای سهندیكاكهدا به بڕیارێكی ئهنجوومهن ولهسهر داواكردنی سهرۆكی سهندیكا (نهقیب) دهگیرێ، ولهو كۆبوونهوهیهدا سهرۆكی سهندیكا وههشت ئهندام ودوو ئهندامی یهدهگیش بۆ ئهندامێیهتی ئهنجومهن وئهندامانی لیژنهی (ئینزيبات) ههڵدهبژێرێ، و(نصاب)یش به ئامادهبوونی دوو له سێی ئهندامانی دهستهی گشتی یا بریكارهكان، دێته جێ، وئهگهر نهشهاته جێ، ئهوا لهو بارهدا، دوای تێپهڕبوونی پازده رۆژ بهسهر كۆبوونهوهی یهكهمدا، ههڵبژاردن له ههمان كات و جێگهدا ئهنجام دهدرێ و (نصاب)یش به ئامادهبوونی سێیهكی ئهندامان با بریكاران بهجێ دێ و به تهواو دادهنرێ، دهنا ئهگهر وانهبێ، ئهوا ئهنجوومهن لهم بارهدا بۆ خولێكی دیكهش لهسهر كاروفرمانی خۆی ناپچرێ و بهردهوام دهبێت. 2) ئهگهرهات و ژمارهی ئهندامانی دهستهی گشتی له (500) ئهندام زیاتر بوو، ئهوا هەڵبژاردنەكە لە ڕێگەی بريكارەكانەوە ئەنجام دەدرێ وڕێژەی نواندنیش لهلایهن ئهنجوومهن یان ئهوهی كه فرمانی ههڵدهسورێنێ، به ئهندامانی ئهنجومهنی سهندیشكاكهشهوه دیاری دهكرێ.
ماددهی یهكهم: ماددهی نۆیهم له یاساكهدا ههموار بكرێ، بهم شێوهیه بخوێندرێتهوه: 1) دهستهی گشتی لهههموو ئهندامانی سهندیكا، یا بریكارهكان، كه بەپێی ئهم یاسایه ئیلتزاماتی خۆیان بهجێهێناوه پێكدێت. ئهم دهسته گشتیهش به باڵاترین دهسهڵاتی سهندیكاكه دادهنرێ وههر (3) سێ ساڵیش، جارێ، له مانگی كانونی دووهمدا، كۆبوونهوهی گشتی ئاسایی خۆی لهبارهگای سهندیكاكهدا به بڕیارێكی ئهنجوومهن ولهسهر داواكردنی سهرۆكی سهندیكا (نهقیب) دهگیرێ، ولهو كۆبوونهوهیهدا سهرۆكی سهندیكا وههشت ئهندام ودوو ئهندامی یهدهگیش بۆ ئهندامێیهتی ئهنجومهن وئهندامانی لیژنهی (ئینزيبات) ههڵدهبژێرێ، و(نصاب)یش به ئامادهبوونی دوو له سێی ئهندامانی دهستهی گشتی یا بریكارهكان، دێته جێ، وئهگهر نهشهاته جێ، ئهوا لهو بارهدا، دوای تێپهڕبوونی پازده رۆژ بهسهر كۆبوونهوهی یهكهمدا، ههڵبژاردن له ههمان كات و جێگهدا ئهنجام دهدرێ و (نصاب)یش به ئامادهبوونی سێیهكی ئهندامان با بریكاران بهجێ دێ و به تهواو دادهنرێ، دهنا ئهگهر وانهبێ، ئهوا ئهنجوومهن لهم بارهدا بۆ خولێكی دیكهش لهسهر كاروفرمانی خۆی ناپچرێ و بهردهوام دهبێت. 2) ئهگهرهات و ژمارهی ئهندامانی دهستهی گشتی له (500) ئهندام زیاتر بوو، ئهوا هەڵبژاردنەكە لە ڕێگەی بريكارەكانەوە ئەنجام دەدرێ وڕێژەی نواندنیش لهلایهن ئهنجوومهن یان ئهوهی كه فرمانی ههڵدهسورێنێ، به ئهندامانی ئهنجومهنی سهندیشكاكهشهوه دیاری دهكرێ.
ماددهی بیست و ههشتهم: یهكهم: كارو باری لقی سهندیكا له لایهن لیژنهی لق له پارێزگا بهرێوه دهچێت كه نوێنهرایهتی سهندیكا دهكات. دووهم: لیژنهی لق له ههر پارێزگایهك له سهرۆك و چوار ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگ پێك دێت و ئهندامانی لق له پارێزگا ههر سێ ساڵ جارێك به دهنگدانی نهێنی ههڵیان دهبژێرێ بهمهرجێك دهبێ لهو كهسانه بن كه لهو پارێزگایهدا دهست بهكارن له پیشهكهیانداو، لیژنهكهش له ناو چوار ئهندامهكهیدا جێگرێكی سهرۆك و سكرتێرێك ههڵدهبژێرێت. سێیهم: له كۆبوونهوه گشتییهكانی ئهندامانی لق ههمان كاری تایبهت به كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتی پیرهو دهكرێت و دهستهی لق دهسهڵاتی قهبووڵ كردنی وازهێنانی سهرۆك و ئهندامانی لیژنهی لق و ئهندامانی ههیه لهگهل ههڵبژاردنی ئهو كهسانهی كه جێیان دهگرنهوه بۆ ئهو ماوهیهی كه له دهورهكهدا ماوه، ههروهها پركردنهوهی ئهو جێیه چۆلانهی ئهندامێتی لیژنه له كاتی روودانیدا.
ماددهی پێنجهم: یهكهم: چوونه پاڵ سهندیكا به داواكارییهكی نووسراو دهبێت و پێشكهش به نهقیب یاخود سهرۆكی لق له پارێزگادا دهكرێت و ههموو بهڵگهنامهی پێویستی پێوه دهلكێنرێت. دووهم: داواكاریی چوونه پاڵ سهندیكا له ماوهی پازده رۆژ له رۆژی تۆماركردنیهوه له سهندیكادا، دهخرێته بهردهم ئهنجومهن و ئهنجومهنیش پیویسته لهو ماوهیهدا بڕیاری خۆی له سهر یهك لا بكاتهوه و ئهگهر ئهو ماوهیه بهسهر چوو و یهكلانهكرایهوه، ئهوا ئهو كهسه به وهرگیراو دادهنرێت. سێ یهم: ئهنجومهن بۆی ههیه داواكارییهكهی چوونه پاڵ سهندیكای رهت بكاتهوه، ئهمهش به بڕیارێكی هۆدار دهبێت و خاوهن داواكاریییهكه بۆی ههیه تانووتی له لای دادگای پێداچوونهوه (تمییز)ی ههرێمی كوردستانی عێراق له ماوهی (30) رۆژ له مێژووی پێراگهیاندنی لێ بدات و بڕیاری دادگاش بڕیاریكی بڕاوهیه.
ماددهی نۆیهم: ریكخراو ئامانجهكانی خۆی لهم رێگایانهی خوارهوه دێنێته دی: 1-ئهو داهاته داراییهی كه لهبهردهستیدا ههیه. 2-له موناقصهو موزایهداتی جێبهجێ كردنی پرۆژه ئاوهدانكاریهكانی كوردستاندا بهشدار دهبێ و گرێبهستی دهكات. 3-پهیوهندی لهگهڵ كورده پهنابهر و غهریب كهوتووهكانی ههندهرانی كوردستاندا دهكا و، دنهیان دهدا كه سهرمایهكانیان له پرۆژه گهلی و به هانا چوون و ئاوهدانكردنهوه و فراژوو كردنی (التنمیه) ههرێمدا وهبهر بهێنن. 4-بانگهێشت بكا ت و بۆ سازدانی كۆنفرانسی ناوخۆ و نێو دهوڵهتیش بۆ لێكۆڵینهوهی مهسهلهی بهرهو چاكتر بردن و پێشخستنی پرۆژهكان تا ئامانجەکانی ئامانجهكانیان بێته دی. 5-بهرژهوهندی گشتی وا دهخوازێ كه ههرێمیش لهگهڵ رێكخراوهكهدا بۆ جێبهجێ كردنی پرۆژه فراژووكاریهكان له ههرێمدا هاوپشك بێ و بهشداری بكات.
ماددهی دهیهم: رێكخراو، دارایی خۆی به بوجهیهكی ساڵانه بهرێوه دهبا كه به پێی پێرۆی حسابكاری دایهره رهسمییهكان رێكی دهخاو جێبهجێ دهكا، ههموو حساب و حسابكاریهكیشی دهكهوێته ژێر ركێفی تهدقیقكردنی ریقابهی دارایی ههرێمهوه.
ماددهی نۆیهم: دهستهی ئیداری ئهم ئیش و كارانه دهكات: یهكهم: داواكانی به ئهندام بوون بۆ یهكێتی قبوڵ دهكا، یان رهتی دهكاتهوه. ههر كهسێكییش داواكهی قبوڵ نهكرا بێ، بۆی ههیه، له ماوهی(30)سیی رۆژ له رۆژی دهرچوونی بریاری قبوڵنهكردنهكهوهی، له دادگای پێداچوونهوهی ههرێمی كوردستان تانه له بڕیارهكه بدات. بڕیاری ئهم دادگایهش كه دوای ئهو تانهلێدانه دهردهچێ، بڕیارێكی بنبڕه. دووهم: پارێزگاری له سامانی یهكێتییهكه دهكاو، وهدهستیان دێنێ و، له دارایی بهردهست، خهرجی پێویست ئیقرار دهكاو، به بڕیاری دهستهی ئیدارییش نهبێ، ناشێ دهستكاریی سامانی یهكێتییهكه بكرێ. سێیهم: راپۆرتی ساڵانه، لهبارهی بزاڤی یهكێتی و ئیش و كاری یهكێتییهوه ئاماده دهكات.
ماددهی پازده: ریكخراو بۆی ههیه، دوای رهزامهندیی وهزیر، رێكخراوهكه ههڵبوهشێنێتهوه یان تێكهڵ به رێكخراوێكی دیكهی بكات كه ئامانجهكانیان چوونیهك بن و زۆربهی ئهندامهكانیشیان رازی بن. ئهگهر وهزیریش رازی نهبێ ئهوه، لهم بارهدا بڕیارهكهی وهزیر ئهوهی له بارهدا ههیه كه لهبهر دهم دادگای تهمییزی ههرێمدا له ماوهی (15) رۆژ كه له رۆژی دهرچوونی بڕیارهكهوه دهست پێ دهكا و تانهی لێبدرێ.
ماددهی شازده: لهسهر داواكردنی وهزیر یان ئهو كهسهی كه وهزیر دهسهڵاتی پێ دهدا ،دادگای بیدائهی ناوچهی ریكخراوهكه دهشێ به بڕیارێ پاش وهرگرتنی پلهی بنبڕی رێكخراوهكه ههڵبوهشێنێتهوه لهم حاڵهتانهی خوارهوه: 1-ئهگهر ماوهی ساڵێك بهسهر دامهزراندنی رێكخراوهكهدا تێپهر بووبێ و، رێكخراوهكه به بێ هیچ هۆكارێكی له دهسهڵات بهدهر، ئیشو كاری خۆی بهپێی دهقی بیرۆكهی دهست پێ نهكردبێ. 2-ئهگهر بزاڤهكانی لهو ئامانجانه لایدابێ كه بۆی دامهزراوه. 3-ئهگهر ئهوهنده لاواز بووبێ كه نهتوانێ عههد و پهیمان و ئیلتیزاماتی دارایی و یاسایی خۆی بهجێ بهێنێ.
ماددهی بیست و حهوتهم: یهكهم: دادگای باری كهسایهتی به یهك دادوهر گرێ دهدرێ و بهپێی حوكمهكانی یاسا تایبهتمهنده به سهیر كردنی مهسهلهكانی باری كهسایهتی. دووهم: دادوهری دادگای بهرایی(موسلمان) به دادوهری دادگای باری كهسایهتی دادهنرێ ئهگهر دادوهری تایبهتی نهبێ.
ماددهی سی و یهكهم: یهكهم: دادگایهكی لێكۆڵینهوه یا زیاتر له ههر شوێنێك دادهمهزرێ كه دادگای بهرایی لێ بێت و، دادوهری دادگای بهرایی دهبێته دادوهری لێكۆڵینهوه ئهگهر دادوهری تایبهتی بۆ دانهنرا بێ. دووهم: سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهری بۆی ههیه له سهر پێشنیازی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه، دادگایهكی تایبهتی لێكۆڵینهوه بۆ جۆرێك یا خود جۆره دیاریكراوهكانی تاوان تهرخان بكات. سێیهم:سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهری لهسهر پێشنیازی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوهی ناوچه بۆی ههیه دهستهیهك به سهرۆكایهتی یهكێك له دادوهرهكانی لێكۆڵینهوه پێك بێنێ بۆ لێكۆڵینهوه له تاوانێك یاخود تاوانه دیاری كراوهكان و دهستهڵاتی دادوهری لێكۆڵینهوهی دهبێت.
ماددهی چل ودووهم: یهكهم: سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه له دادوهرهكانی پۆلی یهكهم له نێوان جێگرهكانی سهرۆكی دادگاكانی تێههڵچوونهوه به بڕیاری ئهنجومهنی دادوهریی دادهمهزرێت. دووهم: جێگری سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوهو دادوهرانی لهنێو دادوهرانی پۆلی یهكهم یا دووهم بهپێی پاڵاوتنیان لهلایهن سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه به بڕیارێك له ئهنجومهنی دادوهری ههڵدهبژێردرێن.
ماددهی یانزدهیهم: دهستهی گشتی باڵاترین دهسهڵاته له سهندیكاداو ئهو دهسهڵاتانهی ههیه: 1. ههڵبژاردنی نهقیب و جێگرهكهیی و حهوت له ئهندامانی ئهنجومهن به دوو ئهندامی یهدهگ و لیژنهی بهرزهفتی یشهوه. 2. راستاندنی راپۆرتی دارایی. 3. گفتوگۆكردن لهسهر راپۆرتی كارگێری كاروبارهكانی تر و بریار وهرگرتن له بارهیانهوه. 4. به بڕیاركردنی پێشنیارهكان سهبارهت به ههموار كردنی یاسای سهندیكا و به بڕیار كردنی لائیحهكانی پهیرهوی ناوخۆ و ههموار كردنهكانی.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة