أحكام القانون

مادده‌ی دووه‌م: ده‌سته‌واژه‌ی (ناوچه‌ كوردستانییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی ئیداره‌ی هه‌رێم) جێگه‌ی ده‌سته‌واژه‌ی (ناوچه‌ ناكۆكی له‌سه‌ره‌كان) ده‌گرێته‌وه‌ له‌ هه‌ر شوێنێك كه‌ له‌م یاسایه‌دا هاتبێت.

مادده‌ی یه‌كه‌م: ناوی یاساكه‌ له‌ (یاسای ده‌سته‌ی گشتی له‌ هه‌رێمی كوردستان بۆ ئه‌و ناوچانه‌ی ناكۆكییان له‌سه‌ره‌) هه‌موارده‌كرێت بۆ (یاسای ده‌سته‌ی گشتی له‌ هه‌رێمی كوردستان بۆ ناوچه‌ كوردستانییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی ئیداره‌ی هه‌رێم).

مادده‌ی سێزده‌م: ده‌زگا مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌، كه‌س یان ئه‌و لایه‌نانه‌ی كه‌ بێ مۆله‌ت وره‌زامه‌ندیی فه‌رمی ده‌چنه‌ ناو كێڵگه‌كانی مین، هه‌روه‌ها ئه‌و لایه‌نانه‌ی نیشانه‌ دیاریكراوه‌كان بۆ نیشانكردنی ناوچه‌پیس بووه‌كان به‌ (مین) ده‌گۆڕن بداته‌ دادگا بمه‌وناوه‌ی كه‌ ئه‌و نیشانانه‌ له‌ موڵك وماڵی هه‌رێمن.

مادده‌ی چوارده‌م : ده‌زگای بۆی هه‌یه‌:ـ یه‌كه‌م: ده‌رماڵه‌ی مه‌ترسی بۆ فه‌رمانبه‌رانی ده‌زگا ته‌رخان بكات به‌ پێی سروشتی كاری هه‌ر یه‌كێكیان وڕاده‌ی كاریگه‌ریی راسته‌وخۆ وناراسته‌وخۆ. دووه‌م : دڵنیایی كردنه‌وه‌ی هاوكارانی ده‌زگا له‌ دژی مه‌ترسی رووداوی (مین) وله‌كاتی پرۆسه‌كانی كاروباری (مین)دا.

مادده‌ی شه‌شه‌م: یاسای وه‌زاره‌تی كشتوكاڵ وئاودێری ژماره‌ (10)ی ساڵی1992 وهه‌مواركراوه‌كانی هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌.

مادده‌ی بیسته‌م: هیچ قازییه‌ك یان جێگرێكی داواكای گشتی دانامه‌زرێ، دوای ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌، مه‌گه‌ر له‌په‌یمانگه‌ی به‌رزی قازییه‌كان ده‌رچووبێ، یان له‌هه‌ر په‌یمانگه‌یه‌كی قه‌زائیی هاوشانیدا له‌عێراق ده‌رچووبێ.

مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م: به‌ده‌ر له‌ حوكمی مادده‌ی بیسته‌م له‌م یاسایه‌، دامه‌زراندنی قازییه‌كان و ئه‌ندامانی داواكاری گشتی، به‌پێی حوكمه‌كانی یاسای ده‌سه‌ڵاتی دادوه‌ریی به‌ركار له‌هه‌رێمی كوردستان ـ عێراقدا ده‌بێت، تا ته‌واوكردنی ده‌وره‌ی یه‌كه‌می په‌یمانگه‌ دادوه‌ری، كه‌ به‌پێی ئه‌م یاسایه‌ دامه‌زراوه‌.

مادده‌ی بیست و دووه‌م: وه‌زیری داد بۆی هه‌یه‌ رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكردنی جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربچوێنێ.

مادده‌ی بیست و سێیه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران، لایه‌نه‌ پێوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی بیست و چواره‌م: كار به‌هیچ ده‌قێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا پێچه‌وانه‌ بێت.

مادده‌ی بیست و پێنجه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌رۆژنامه‌ی (وه‌قایعی كوردستان)ه‌وه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێت.

مادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌و وشانه‌ی لای خواره‌وه‌ ماناكانی ته‌نیشتیانه‌: 1-هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستان عێراق. 2-وه‌زاره‌ت: وه‌زاره‌تی ئه‌وقاف و كاروباری ئیسلامی ی هه‌رێم. 3-وه‌زیر:.وه‌زیری ئه‌وقاف و كاروباری ئیسلامی 4-بریكاری وه‌زاره‌ت: بریكاری وه‌زاره‌تی ئه‌وقاف و كاروباری ئیسلامی. 5- دیوان: دیوانی وه‌زاره‌تی . 6-ئه‌نجوومه‌ن: ئه‌نجوومه‌نی باڵای ئه‌وقاف و كاروباری ئیسلامی.

مادده‌ی دووه‌م: وه‌زاره‌ت بۆ به‌دیهێنانی ئه‌م ئامانجانه‌ كار ده‌كات: یه‌كه‌م: گه‌شه‌پێدانی تێگه‌یشتن (وعی)ی ئیسلامی و بڵاوكردنه‌وه‌ی رۆشنبیری ئیسلامی وجه‌وهه‌ری په‌یامه‌ شكۆمه‌نده‌كه‌ی. دووه‌م: به‌ ته‌نگ هاتنی شوێنه‌ پیرۆزه‌ ئایینی یه‌كان و ریكخستنی به‌رێوه‌ بردنیان و پاراستنیان. سێ یه‌م: دابین كردنی پێویستییه‌كانی باشترین و له‌بارترین شێوه‌ی به‌جێ هێنانی فه‌ریزه‌تی حه‌ج. چواره‌م:بایه‌خدان به‌ كاروباری دام و ده‌زگا ئیسلامی و خێر خوازه‌كان و په‌ره‌ پێدانیان له‌ر ووی ئیداری و هونه‌ری و دارایی و رێك و پێكی و خزمه‌تگوزارییه‌وه‌. پێنجه‌م: رێكخستنی كاروباری به‌رێوه‌بردنی ئه‌وقاف و سه‌رپه‌رشتی و چاودێری كردنی. شه‌شه‌م خستنه‌وه‌ كاری مولك و ماڵی ئه‌وقاف به‌ شێوه‌ی جۆرا و جۆری ئه‌وتۆ كه‌ پاراستن و گه‌شه‌ پێدانیان له‌ چوار چێوه‌ی بنه‌ما گشتی یه‌كان نه‌خشه‌ی گه‌شه‌ پێدانی هه‌رێمی مسۆگه‌ر بكا له‌سه‌ر ئه‌و بنچینانه‌ی له‌گه‌ل حوكمه‌كانی حه‌وته‌م: بایه‌خدان به‌ جێ به‌ جێ كردنی مه‌رجه‌كانی خاوه‌ن وه‌قفه‌كان كه‌ ئامانجیان به‌ دیهێنانی هاوكاری و كۆمه‌ڵایه‌تی و پێشكه‌وتنی كۆمه‌ڵگایه‌. هه‌شته‌م: گرینگه‌ دان به‌ ئاینی پاكی ئیسلام و سامانه‌كه‌ی و رێز گرتن له‌ زانایانی ئاینی ئیسلامی و پاراستنی پایه‌و پله‌ی كۆمه‌ڵایه‌تییان و خۆش كردنی باری ژیانیان و دابینكردنی پێویستییه‌كانی چالاكی ی ئاینی و نیشتمانی و كۆمه‌لایه‌تی بۆمان. نۆیه‌م: به‌ هێز كردنی په‌یوه‌ندی ئاینی له‌گه‌ل گه‌لانی جیهانی ئیسلامی به‌ تایبه‌تی و جیهان به‌گشتی. ده‌یه‌م: بیناكردنه‌وه‌ی مزگه‌وته‌ وێرانكاوه‌كان و دروستكردنی قوتابخانه‌ ئاینی یه‌كان پێ یانه‌وه‌ به‌ندن.

مادده‌ی سێیه‌م: یه‌كه‌م: وه‌زیر سه‌رۆكی باڵای وه‌زاره‌ته‌ و یه‌كه‌م به‌رپرسیاری جێ به‌ جێ كردنی سیاسه‌ته‌كه‌ی و سه‌رپه‌رشتی چاودێری كردنی به‌جێهێنانی یاسا و په‌یره‌و و رێنمایی یه‌كانێت. هه‌ر له‌ وێشه‌وه‌ ئه‌و بڕار و فه‌رمان و رێنمایی یانه‌ ده‌رده‌چن كه‌ په‌یوه‌ندی به‌ ئه‌رركه‌كانی وه‌زاره‌ت و دایه‌ره‌كانی و ده‌سه‌ڵاته‌كان یان و گشت كار و باره‌كانی نه‌خشه‌ دانان و هونه‌ری و ئیداری و دارایی و رێك و پێكی یه‌وه‌ هه‌یه‌، به‌ پێی حوكمی یاسا و پێره‌وه‌ ره‌چاو كراوه‌كان. هه‌ر وه‌كو به‌رامبه‌ر به‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران به‌رپرسیاره‌ به‌و مانایه‌ی كه‌ ءه‌ندامێكی هاوبه‌شێتی. سێ یه‌م: وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ لیژنه‌ی هه‌میشه‌یی یا كاتی له‌ وه‌زاره‌تدا پێك بهێنێ كه‌ ئه‌ركی تایبه‌تی په‌یوه‌ندیداریان به‌ چالاكی هه‌لسوكه‌وتی وه‌زاره‌ته‌وه‌ به‌ پێی حوكمی یاسا ره‌ژاوكراوه‌كان په‌یڕه‌و رێنمایی یه‌كانی پێ ده‌سپێردرێ بۆیشی هه‌یه‌ سوود له‌ هاریكاری كارمه‌ندانی پسپۆر له‌ ناوه‌وه‌ و ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمدا ببینێ.

مادده‌ی چواره‌م: یه‌كه‌م: بریكاری وه‌زاره‌ت ئه‌و ئه‌رك و ده‌سه‌ڵاتانه‌ به‌ جێ دێنێ كه‌ وه‌زیر له‌ چوارچێوه‌ی ئامانجه‌ گشتییه‌كانی وه‌زاره‌ت و ده‌سه‌ڵاتی دایه‌ره‌كانیدا پێ یانی ده‌سپێرێ و یاریده‌ی وه‌زیر ده‌دا له‌ رێ ی نیشاندان و سه‌رپه‌رشتیكردنی كاروباری هونه‌ری و ئیداری و دارایی رێك و پێكی یان به‌ پێی ئه‌و ئامژگاری یانه‌ی له‌ وه‌زیره‌وه‌ به‌ پێی حوكمی یاسا و رێنمایی ره‌چاو كراوه‌كان بۆی ده‌سنیشان ده‌كرێن. دووه‌م: بریكاری وه‌زاره‌ت بۆی هه‌یه‌ هه‌ندێك له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی به‌ به‌رێوه‌به‌ری گشتی دیوان و به‌لڕێوه‌به‌ره‌كان له‌ وه‌زاره‌تاكی هه‌رێم دا بسپێرێ و ئه‌وانیش له‌ چوارچێوه‌ی راسپاردنه‌كانیدا سه‌باره‌ت به‌و دایه‌رانه‌ی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كه‌ن، له‌ به‌رامبه‌ری دا به‌رپرسیار ده‌بن.

مادده‌ی پێنجه‌م: وه‌زاره‌ت له‌م دام و ده‌زگایانه‌ پێك دێ: 1-نووسینگه‌ی وه‌زیر: مووچه‌ خۆرێك به‌ پله‌ی به‌رێوه‌به‌ر به‌رێوه‌ی ده‌با و چه‌ند مووچه‌ خۆرێك به‌ پێی پێویست یاریده‌ی ده‌ده‌ن. 2-نووسینگه‌ی بریكاری وه‌زاره‌ت:مووچه‌ خۆرێك به‌ پله‌ی به‌رێوه‌به‌ر سه‌رۆكایه‌تی ده‌كا و چه‌ند مووچه‌ خۆرێك به‌ پێی پێویست یاریده‌ی ده‌ده‌ن. 3-به‌ڕێوه‌به‌رێتی گشتی دیوان: ئه‌م به‌ڕێوه‌به‌رێتی یانه‌ی پێوه‌ ده‌به‌سترێنه‌وه‌. أ-به‌ڕێوه‌به‌رێتی كه‌سان و خزمه‌تگوزاری ئیداری. ب-به‌ڕێوه‌به‌رێتی ژمێریاری و چاودێری و پێداچوونه‌وه‌. ج-به‌ڕێوه‌به‌رێتی مزگه‌وت و ده‌زگا و قوتابخانه‌ ئایینی یه‌كان. د-به‌ڕێوه‌به‌رێتی مولك و كاروباری یاسایی. ه-به‌ڕێوه‌به‌رێتی نه‌خشه‌دانان و به‌دواداچوون. و-به‌ڕێوه‌به‌رێتی رابه‌رایه‌تی ئاینی و كارو باری حه‌ج. ز-به‌ڕێوه‌به‌رێتی ئاوه‌دانردنه‌وه‌ی ئه‌ندازیاری. ح-به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی یه‌كانی ئه‌وقاف و كاروباری ئیسلامی له‌ پارێزگاكانی هه‌رێمدا. . گ-به‌ڕێوه‌به‌رێتی لێكۆڵینه‌وه‌ و كتێبخانه‌كان.

مادده‌ی پازده‌م: خزمه‌تكردن له‌ رێكخراوه‌كانی سه‌ر به‌نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌ كان ورێكخراوه‌ ناوخۆیی وخۆجێبه‌تی وبیانی كه‌ كار له‌ بواری كاروباری (مین) له‌ هه‌رێمدا ده‌كه‌ن بۆ مه‌به‌ستی خزمه‌تی فرمان بۆ كارمه‌ندانی ده‌زگا حیساب ده‌كرێت.

مادده‌ی شازده‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی كاروباری یاسایی: لێكدانه‌وه‌ی حوكمه‌ داراییه‌كان و یاسا به‌ركاره‌كان ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ و، لێكۆڵینه‌وه‌ له‌سه‌ر پڕۆژه‌ی یاسا و، پێڕۆكان ده‌كات و، راو راوێژی خۆیشی له‌سه‌ر ئه‌و مه‌سه‌له‌ یاساییانه‌ ده‌دات كه‌ پێوه‌ندییان به‌ كاروباری خزمه‌تی مه‌ده‌نی و داراییه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێمه‌وه‌ ده‌یخه‌نه‌ به‌رده‌م وه‌زاره‌ت، هه‌روه‌ها شێوه‌ی یاسایی بۆ گرێبه‌ست و ئه‌و پڕۆژه‌ یاسا و پێڕۆ و رێنماییانه‌ بۆ به‌رده‌م دادگاكان ئاماده‌ ده‌كات كه‌ پێوه‌ندییان به‌ ئیش و كاری وه‌زاره‌ته‌كه‌وه‌ هه‌یه‌ و به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتیی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیی له‌ یاسادا به‌ده‌ست هێنا بێت.

مادده‌ی نۆیه‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ژمێریاری گشتی: سه‌رپه‌رشتیی (السیوله‌)ی نه‌ختینه‌ی خه‌زینه‌ی گشتی و چۆنێتی ده‌سكاریكردنی بۆ جێبه‌جێكردنی بودجه‌ی گشتیی هه‌رێم به‌ هه‌ردوو به‌شه‌كه‌یه‌وه‌ به‌شی به‌رده‌ست(الجاری)و به‌شی وه‌به‌رهێنان له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێت، هه‌روه‌ها په‌ره‌پێدانی سیسته‌می ژمێریاری گونجاو بۆ رێكخستنی لایه‌نی دارایی ئه‌نجامه‌كانی جێبه‌جێكردنه‌كه‌ی له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێت و، كۆنتڕۆڵی ژمێریاریه‌تی ده‌سكاریكردنی دارایی له‌سه‌ر هه‌موو یه‌كه‌ جێبه‌جێكاره‌كان داده‌نێت و، روونكردنه‌وه‌كانی ژمێریاریه‌تی بۆ یه‌كه‌كانی كه‌رتی حكومی كه‌ له‌ مه‌ركه‌زه‌وه‌ پاره‌دار ده‌كرێن، دیار ده‌كات و، ئه‌نجامه‌كانی به‌پێی ئوسووڵی ژمێریاریه‌تی ده‌خاته‌ به‌رچاو وسیسته‌مه‌كانی چاودێری ناوخۆ له‌سه‌ر ده‌سكاریكردنی ئه‌موالی گشتی په‌ره‌پێده‌دات و پێداویسته‌كانی سه‌ركه‌وتنیان بۆ فه‌راهه‌م ده‌كات و سه‌رپه‌رشتیی جێبه‌جێكردنیان ده‌كات چاودێری كردنی خه‌رجی رابوردوو و خه‌رجی پاش ئه‌ویشه‌وه‌. له‌و سه‌رپێچییه‌ داراییانه‌ش ده‌پێچێته‌وه‌ كه‌ جێبه‌جێكردنیان به‌ وه‌زاره‌ته‌كه‌ ده‌سپێردرێت. به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتیش سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیی به‌ده‌ست هێنابێت و، به‌ ئه‌زموون و پسپۆڕ بێت.

مادده‌ی هه‌شته‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتیی بودجه‌: به‌رپرسیارێتی پلاندانان ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆو بودجه‌ی هه‌رێم ئاماده‌ ده‌كات و، له‌ پێكهاته‌ و قۆناغه‌كانی بودجه‌ی گشتی و به‌شه‌كانی ده‌كۆڵێته‌وه‌، هه‌روه‌ها بڕیاری به‌رایی(الاولی)له‌سه‌ر هێزی كار(میلاك)ی فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێم ده‌دات و، پشتیوانه‌ی پاره‌ی پێویستیان بۆ زامن ده‌كات و، رای خۆی له‌سه‌ر یاسا جۆربه‌جۆره‌كانی دارایی ده‌رده‌بڕێت و توێژینه‌وه‌و، لێكۆڵینه‌وه‌ی شیكاری (التحلیلیه‌) له‌سه‌ر بارودۆخی دارایی و بودجه‌ی به‌رده‌ست(الجاریه‌) به‌پێی شێوازه‌كانی پلاندانان ئه‌نجام ده‌دات و، رێنمایی بۆ جێبه‌جێ كردنی بودجه‌ ده‌رده‌چوێنێ و، به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتیش سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیی به‌ده‌ست هێنا بێت و به‌ ئه‌زموون و پسپۆڕ بێت.