المواد القانونية
ماددهی بیست و چوار: یهكهم: پزیشكی دادگوزار لهسهر داوای لایهنی دادوهری، له ههڵدانهوهی گۆردا ئاماده دهبێت. دووهم: پزیشكی دادگوزار بۆی ههیه ههر له گۆرستانهكهدا فهحسی لاشه بكات یان بیباتهوه بۆ بهشی تایبهت.
ماددهی بیست و پێنج: ئهگهر كهسێ رازی نهبێ فهحسی پزیشكی دادگوزاری لهسهر بكرێ، دهستبهجێ لایهنی لێپێچانهوهی لێ ئاگادار دهكرێ بۆ ئهوهی چی پێویست بێت بیكات.
ماددهی بیست و شهش: تیمارگهی دادگوزاری، له كاتی زهروردا بۆی ههیه داوا له دادوهری لێ پێچانهوه پهیوهندیدارهكە بكات كه فهرمان بدات لاشهكه بهر له تێپهر بوونی دوو مانگ بنێژرێت.
ماددهی بیست و ههشت: وهزارهت، ساڵانه له كاتی زهرووردا ئهمانه دادهمهزرێنێ: یهكهم: ژمارهیێ بزیشك كه تهئهیل بكرێن له تیمارگای دادگوزاردا دابمهزرێن. دووهم: ژمارهیێ یاریدهدهری پزیشكی كه تهئهیل بكرێن له تیمارگای دادگوزاریدا دابمهزرێن.
ماددهی حهڤدهم: ئهگهر سهلما كه یهكێك له ئهندامانی لیژنهی سهرپهشتیكردنی وهگهر خستنی وێستگهكانی كێشانی ئوتومبیلهكان كه له بڕگه (2)ی ماددهی نۆیهمی ئهم یاسایهدا هاتووه دهستكاریی كێشی لۆریه بارههڵگرهكانی كردبێت، ئهوه به پێی ماددهی (307) له یاسای سزا ژماره (111)ی ساڵی 1969 سزا دهدرێت.
ماددهی ههژدهم: یهكهم: ئهو لایهنهی كه دهسهڵاتی دهست بهسهرداگرتنی ئوتومبیلهكهی پێ سپێدراوه، هیچ بهرپرسیاریهكی ناكهوێته سهر لهو زیانانهی كه تووشی شت ومهكه باركراوهكه دهبن كه لهوانهیه خراپ ببن. دووهم: حوكمهكانی یاسای دهستكاریكردنی ئوتومبیله دهست بهسهردا گیراو و جێهێڵراوهكانی ژماره (8)ی ساڵی 1987 بهسهر ئهو ئوتومبیله سهرپێچی كارانهدا دهسهپێنرێت كه له گۆڕهپانی وێستگهكانی كێشاندا جێهێڵدراون. سێیهم: ئهو شت ومهكانهی كه له كێشی بڕیاردراو زیادهن و سهرپێچیكارهكان به جێیاندههێڵن، وهزارهت به زیادكردنی ئاشكرا به پێی یاسا كارپێكراوهكان دهیانفرۆشێت چوارهم: پارهی فرۆشتن كه دهقهكهی له بهندی (سێیهم)ی ئهم ماددهیهدا هاتووه لهگهلأ ئهو غهرامانهی كه دهقهكانیان لهم یاسایهدا هاتوون به داهات بۆ وهزارهت تۆمار دهكرێن. پێنجهم: دهستكهوتی ئهو ڕێژهیهی كه دهقهكهی له بهندی (چوارهم)ی ئهم ماددهیهدا هاتووه، بهم شێوهیهی خوارهوه دابهش دهكرێت: 1- (75%) حهفتا و پێنج لهسهدی دهخرێته حساباتی وهزارهتهكهوه و بۆ پاراستنی ڕێگاكان تهرخان دهكرێت. 2- (25%) بیست و پێنج لهسهدی وهك دهستخۆشانهو هانهدان به كارمهندانی وێستگهكانی كێشان و كارمهندانی وهزارهتهكه دهدرێت. شهشهم: وهزیری ئاوهدانكردنهوه و نیشتهجێكردن، به ههماههنگی لهگهلأ وهزیری ناوخۆ ڕێنمایی هاندان (الحوافز) دهردهچوێنن كه دهقهكهی له بڕگه (2)ی بهندی (پێنجهم)ی ئهم ماددهیهدا هاتووه، كه بنهماكانی دابهشكردن ودیاركردنی ئهوانهی كه دهیانگرێتهوهو، حاڵهتهكانی بێبهشبوانیشی تێدا ههیه.
ماددهی سێیهم: ههرێم مافی ههیه له: یهكهم: پشكێكی دادپهروهرانه له داهاتهكانی نهوت و گازی دهرهێنراو له سهرتاپای عێراق بهمهرجێك بگونجێت لهگهڵ دابهشبوونی دانیشتووان تیایدا پاڵپشت به ههر یهك له ماددهی (111)و بهندی یهكهم له ماددهی (112)ی دهستور. دووهم: پشكێكی دادپهروهرانه له سهرجهم داهاته وهرگیراوهكانی تری ئیتیحادیی و بهخشین و كۆمهك و قهرزه نێودهوڵهتیهكان تاوهكو حكومهتی ههرێم بتوانێت به ئهرك و بهرپرسیارێتی خۆی ههڵبستێت پاڵپشت به بهندی سێیهم له ماددهی (121)ی دهستور. سێیهم: پشكێكی سهربار له داهاتهكانی نهوت و گاز بۆ قهرهبووكردنهوهی ئهو زیانانهی كه له دهرئهنجامی كردهكانی رژێمی پێشوو لێیكهوتووه، پاڵپشت به بهندی یهكهم له ماددهی (112)ی دهستور. چوارهم: بهشدارییكردنی كردارهكیی له پێكهێنان و ئهندامێتی دهستهی گشتیی چاودێری و دابینكردنی داهاته ئیتیحادیهكان له رێگهی نوێنهرایهتی كردنی ههرێم تیایدا به شارهزاو نوێنهر بهگوێرهی حوكمی مادده (106)ی دهستور. پێنجهم: داواكردن له حكومهتی ئیتیحادی بۆ تهواوكردنی ئهو یاسایانهی هاوبهشی كردارهكیی له بهرێوهبردنی دهوڵهت و دامهزراوهكانی بهرجهسته دهكهن پاڵپشت به حوكمی مادده (105)ی دهستورو دوورخستنهوهی زیان له مافه دارایی و ئابورییهكانی ههرێم و دانانی یاسای دابهشكردنی داهاتهكانی نهوت و گاز پاڵپشت به بڕگهی یهكهم له مادده (112)ی دهستور بۆ خێراكردنی گهشهسهندن له ههرێم و پارێزگاكاندا. شهشهم: بهشدارییكردنی كردارهكیی لهگهڵ حكومهتی ئیتیحادی بۆ بهبازاڕكردنی نهوت و گازی بهرههمهێنراو له كێڵگه ههنووكهییهكان، وه به ڕۆڵی تاقانهی (حصری) خۆی ههڵبستێت له بهرێوهبردنی كێڵگه داهاتووهكان له ههرێمدا له نێوانیشیاندا بهبازاڕكردنی نهوت و گازی بهرههمهێنراو لێیان، كه ههرێم لێی بێبهشكراوه بههۆی ڕهتكردنهوهی حكومهتی ئیتیحادی و ههڵنهستانی به بینینی ڕۆڵی ئهرێیانهی خۆی له وێنهكێشانی سیاسهتی ستراتیجی پێویست بۆ پهرهپێدانی سامانی نهوت و گاز كه له بهندی دووهمی ماددهی (112)ی دهستوردا ئاماژهی بۆكراوه. حهوتهم: پشكێكی دادپهروهرانهی له نهوت و گازی خاوو بهرههمه نهوتیهكانی دابینكراو بۆ بهكاربردن له سهرتاپای عێراق، بۆ تهرخان بكرێت بهمهرجێك بگونجێت لهگهڵ دابهشبوونی دانیشتوان تیاییداو به لهبهرچاوگرتنی بارودۆخی تایبهتیی ههرێم و لابردنی ڕواڵهتهكانی جیاكاریی.
ماددهی پێنجهم: پێویسته لهسهر ئهو وهزارهت و ئهو لایهنانهی له مادده چواری ئهم یاسایهدا ئاماژهیان بۆكراوه له ماوهیهك كه له (60) شهست رۆژ له رێكهوتی بهركاربوونی ئهم یاسایهدا تێپهڕ نهكات، ئهركهكانیان تهواو بكهن و راپۆڕتی كۆتاییان پێشكهشی ئهنجومهنی وهزیرانی بكهن بۆ پهسهندكردنیان له ماوهیهك كه له (30) سی رۆژ له رێكهوتی گهیشتنی بۆ ئهنجومهن، تێپهڕ نهكات.
ماددهی چوارهم: یهكهم: رێژهی (17%) حهڤده لهسهدی متمانهپێكراو له یاساكانی بودجهی ئیتیحادی دهبێته بنهمایهك بۆ دیاریكردنی پشكی ههرێم له كۆی گشتی خهرجیهكانی بهگهڕخستن و خهرجیهكانی پرۆژهكانی وهبهرهێنانی بودجهی گشتیی ساڵانهی ئیتیحادی تاوهكو سهرژمێریێكی دانیشتوانی گشتی له عێراقدا ئهنجام دهدرێت، وه ههرێم ههمان رێژهی لهمانهی خوارهوهی دهبێت: أ- سهرجهمی داهاتهكانی بودجهی گشتیی ئیتیحادی له نێوانیشیاندا داهاتی وهدهستهاتوو له ههناردهكردنی نهوتی خاو. ب- سهرجهمی نهوتی خاوی پاڵاوتهكراوو دابینكراو بۆ بهكاربردن له سهرتاپای عێراقدا له نێوانیشیاندا نهوتی خاوی پێویست بۆ بهگهڕخستنی وێستگهكانی بهرههمهێنانی كارهبا. جـ- سهرجهمی خهرجیهكانی فهرمانڕهواو ودابینكراوهكانی ئاوهدانكردنهوهو گهشهپێدانی پرۆژهكانی پارێزگاكانی ههرێم و زێده وهدهستهاتووهكانی داهاتهكانی نهوتی خاوی ههناردهكراوو دابینكراوهكانی خهرجیه سهروهرییهكانی دهسته ههرێمایهتیهكانی هاوشێوه لهگهڵ دهسته ئیتیحادیهكانی پێكهاتوو له (سهرۆكایهتی ههرێم، پهرلهمان، ئهنجومهنی وهزیران، سهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیران، نووسینگهی جێگری سهرۆك وهزیران، گاردی ههرێم (پێشمهرگه)، ئهنجومهنی پاراستنی ئاسایشی نیشتیمانیی، دهستهی مافهكانی مرۆڤ، دهستهی دهسپاكی، رهگهزنامهو سنوور، و دهزگای ئاسایش). دووهم: پێویسته لهسهر وهزارهتهكانی دارایی و ئابوری، و پلاندانان، و سامانه سروشتیهكان له ههرێمدا ئهوهی له (أ، ب، ج)ی بڕهگهی یهكهمی ئهم ماددهیهدا ئاماژهی بۆكراوه به ههماههنگی لهگهڵ لایهنه پهیوهندارهكانی تری ههرێم، ههژمار بكهن. سێیهم: أ- سهرباری پشكی پارێزگاكانی ههرێم له پترۆدۆلاری نهوتی خاوی ههناردهكراو له ههرێمدا لهوهتهی ساڵی 2009وه، ئهوا ههرێم مافی دۆلارێكی ههیه له ههر پترۆدۆلارێكی ههر بهرمیلێكی نهوتی خاو و (150) مهتر سێجای گازی بهرههمهێنراوو پاڵاوتهكراو یان دابینكراو بۆ بهكاربردن له پارێزگاكانی ههرێمدا، به مهرجێك ئهم بهركهوتانه (مستحقات)له لایهن وهزارهتی سامانه سروشتیهكان بهگوێرهی ستاندهره متمانهپێكراوهكانی حكومهتی ئیتیحادی ههژمار بكرێن. ب- ئهو داهاتانهی بهكردار له مهرزه سنووریهكانی پارێزگاكانی ههرێم دهستهبهركراون دهگهڕێندرێنهوهو به شێویهكی كورتكراوهیی (حصری) بۆ ئامادهسازیی و دووباره ئاوهدانكردنهوهی مهرزه سنوورییهكانی سهر به ههر پارێزگایهك تهرخان دهكرێن. جـ- ئهنجومهنی وهزیران به پهسهندكردنی پهرلهمان، تایبهتمهند دهبێت به دیاریكردنی چۆنیهتی مامهڵهكردن لهگهڵ داهاته وهرگیراوهكان له لایهن ههرێمهوه، ئهویش بهگوێرهی حوكمهكانی ئهم یاسایه. چوارهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران لێژنهیهكی وهزاریی پێكبهێنێت به مهبهستی خهملاندنی قهرهبووه شایستهكان بهپێی برگهی (سێیهمی) ماددهی سێیهمی ئهم یاسایه به بڕه پارهی كاش یان بهوهی بهرامبهریانه له عهینی شت له نهوتی خاوی ههرێم به مهرجێك ئهو قهرهبووه بهركهوتانه (مستحقات) به قیستی ساڵانه له ماوهیهك كه له (5) ساڵ له رێكهوتی بهركاربوونی ئهم یاسایه تێپهڕ نهكات، بدرێنهوه.
ماددهی دووهم: (وهقایعی كوردستان) تایبهتمهند دهبێت به بڵاو كردنهوهی ئهمانهی خوارهوه: 1- یاساو بڕیارهكانی ئهنجومهنی نیشتمانی ههرێمی كوردستانی عێراق و ئهوهی به هاوپێچهكانیان حیساب دهكرێن یان ئهوهی تیایدا دهقی گرتووه بۆ بڵاوكردنهوهی. 2- پێرهوهكان و ئهوهی به هاوپێچهكانیان حیساب دهكرێن یان ئهوهی تیایدا دهقی گرتووه بۆ بڵاو كردنهوهی . 3- (مهرسوم)و فهرمانه دهرچووهكان به گوێرهی ئهو دهسهڵاتانهی كه له یاسای ژماره (2)ی ساڵی 1992 (یاسای ههڵبژاردنی رابهری بزاڤی ئازادیخوازی كورد) هاتووه دهربارهی رابهر یا ئهوهی شوێنی ئهو دهگرێتهوه. 4-رێنماییهكان.
ماددهی یهكهم: مهبهستی ئهم یاسایه لهم زاراوانهی خوارهوه، ماناكانی بهرامبهریانه: یهكهم: حكومهتی ئیتیحادی: حكومهتی كۆماری عێراقی ئیتیحادی. دووهم: دهستور: دهستوری كۆماری عێراقی فیدڕاڵی ساڵی 2005. سێیهم: ههرێم: ههرێمی كوردستان ـ عێراق. چوارهم: پهرلهمان: پهرلهمانی كوردستان ـ عێراق پێنجهم: ئهنجومهنی وهزیران: ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێم. شهشهم: داهاتهكانی نهوت و گاز: داهاتهكانی حكومهتی ئیتیحادی وهدهستهاتوو له پرۆسه نهوتیهكان و له نێوانیشیاندا فرۆشراوهكانی نهوت و گازو بهروبوم و دهستكهوتهكانی تری گرێبهسته نهوتیهكانی گرێدراو لهگهڵ كۆمپانیا بیانی و خۆماڵیهكان له لایهن حكومهتی ئیتیحادی یان حكومهتی ههرێمهوه. حهوتهم: خشتهی خهرجیهكان: خشتهی بڕی خهرجیه فهرمانڕهواو سهروهرییهكانی هاوپێچكراو لهگهڵ یاساكانی بودجهی گشتیی ساڵانهی ئیتیحادی لهوهتهی ساڵی 2004هوه. ههشتهم: مهبهست لهم زاراوانهی دادێن ماناكانی بهرامبهریانه كه له ماددهی یهكهمی یاسای نهوت و گازی ههرێمی كوردستان - عێراقی ژماره (22)ی ساڵی 2007دا هاتووه: (نهوت، نهوتی خاو، گاز، گازی سروشتی، كێڵگهی نهوت، كێڵگهی ههنووكهیی، كێڵگهی داهاتوو، پرۆسه نهوتیهكان)
ماددهی ههشتهم: كار به هیچ دهقێكی یاسایی یان بڕیارێكی ناكۆك لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا ناكرێت.
ماددهی بیست و سێیهم: لیژنهی زهپتی بۆی ههیه ئهم سزایانه بدات: 1/هۆشیاردان (الانذار). 2/بێ بهشكردنێكی رهفتهنی (الحرمان المؤقت) له خزمهتگوزاريی سهندیكایی، بۆ ماوهیهك له ساڵێك نهترازێ. 3/قهدهغهكردنی ههڵسوڕاندنی پیشه لهو كهسانهی كه سهربه دایهره رهسمی ونیمچه رهسمییهكانن، بۆ ماوهیهك له شهش مانگ نهترازێ، ئهم قهدهغهكردنهش تهنها كاری دوای دهوامی رهسمی دهگرێتهوه، بهمهرجێ دایهرهكهشی لهو بڕیاری قهدهغهكردنه ئاگاداربكاتهوه.
ماددهی حهوتهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتیی دیوان: بهرێوهبهرێكی گشتی بهرێوهی دهبات كه بڕوانامهی سهرهتایی زانكۆی ههبێ و شارهزا و پسپۆر بێ.
ماددهی سێیهم: ئهوهی له (وهقایعی كوردستان)دا بڵاودهكرێتهوه به دهقی رهسمی باوهر پێكراوه دهژمێردرێ و له رۆژی بڵاوبوننهوهیهوه كاری پێ دهكرێ و ئهگهر دهقێكی تیا نههاتبێ كه پێچهوانهی ئهوه بێ.
ماددهی چوارهم: (لهفز)ی نێر مێینهش دهگرێتهوه، تاك، جووت و كۆو، كهسی مهعنهویش دهگرێتهوه له ههر شوێنێكدا هاتبێت كه له وهقایعی كوردستاندا بڵاو دهكرێتهوه، ئهگهر هاتوو دهقێك یا قهرینهیهك نهبێت لهگهڵ ئهوهدا نهگونجێت.
ماددهی پێنجهم: وا دادهنرێ ئهوهی له وهقایعی كوردستان بڵاودهبێتهوه ههموو كهس پێیان زانیوه، ئیدیعا كردن به نهزانین بهوهی كه له ناوهرۆكی بڵاوكراوهتهوه به ههند ههڵناگیرێ.
ماددهی شهشهم: یهكهم: ساڵ و مانگ به پێی ههردوو تهقویمی شهمسی (زاینی)و كوردی حسێب دهكرێ و به یهكهوه له ههر شتێك كهله وهقایعی كوردستاندا بڵاودهكرێتهوه جێگیر دهكرێن. دووهم: ههر یاساو پهیرهوێك ژمارهی زنجیرهی خۆی دهبێت و دهخرێته سهر ساڵی دهرچوونی و ناوونیشانهكهیشی له ناوهرۆكهكهیهوه وهردهگیرێت.
ماددهی حهوتهم: هیچ لایهنێك، یان كهسێك بۆی نییه دووباره ئهوهی له واقیعی كوردستاندا بڵاو دهبێتهوه چاپی بكاتهوه، مهگهر به رهزامهندی وهزارهتی داد، یاخود بهسهرپهرشتی ئهو بێت.
ماددهی ههشتهم: ههڵهی چاپكردنی ئهوانهی بڵاودهكرێنهوه له وهقایعی كوردستاندا به بهیاننامهیهك راست دهكرێنهوه كه له لایهن ئهو لایهوه دهردهچێت و راستكردنهوهكهش له وهقایعی كوردستاندا بڵاو دهكرێتهوه.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة