المواد القانونية
ماددهی سی وچوارهم : نابێ هیچ كهسێك به دروست كردن یان عهمباركردن یان ژێر زهوی خستن یان نقووم كردن یان بهكارهێنان یان چارهسهركردن یان خۆلێ رزگاركردن له مادده تیشكاوهرهكان یان ههر ماددهیهك یان پیسییهكی مهترسیداری شل یان رهق یان گازی ههڵسێت، تهنیا به پێی ئهو رێماییانه نهبێ كه وهزارهت به ههماههنگی لهگهلأ لایهنه بهرپرسهكان دهریان دهكات.
ماددهی حهوتهم: ئهم یاسایه له رێكهوتی بڵاوكردنهوهی له رۆژنامهی فهرمی (وهقایعی كوردستان)دا جێبهجێ دهكرێت.
ماددهی حهفتهم: 1. ئهندامی كارای كۆڕ مهرجه دهبێ: أ. كورد، یا عێراقی بێ و، تهمهنی گهیشتبێته (40) ساڵ. ب. شارهزاییهكی تهواو له زمانی كوردی و له لقێك یا زیاتر له لقهكانی زانیاری دا ههبێ و، بهرههمێكی رهسهنیشی تێدا ههبێ، یا شارهزاییهكی باشی له یهكێ له زمانه زیندوو یا كۆنهكاندا ههبێ، ههروهها له دیاری كردنی دهستهواژهكاندا به توانا و كارامه بێت. 2. ئهندامی یاریدهدهر (مؤازر)ی كۆر مهرجه دهبێ: أ. شارهزای رێزمانی كوردی بێت. ب. زانیاریهكی فراوان و بهرههمێكی باشی له یهكێك له لقهكانی زانیاریدا ههبێ. ج. تهمهنی له (30) ساڵ كهمتر نهبێ. 3. ئهندامی شهرهف مهرجه دهبێ:- أ. خزمهتێكی باشی له یهكێك له لقهكانی زانیاریدا پێشكهش كردبێ. ب. تهمهنی له (50) ساڵ كهمتر نهبێ.
ماددهی ههشتهم: سهرهتا ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان (5) كهس بۆ ئهندامیهتی كۆڕ ههڵدهبژێرێ كه مهرجی ئهندامی كارایان تێدا بێ ههروهك له بڕگه (1)ی ماددهی (7)ی ئهم یاسایهدا هاتووه. پاشان ئهو ئهندامه ههڵبژێردراوانه ئهندامه كاراكانی تر دهستنیشان دهكهن.
ماددهی بیست و ههشتهم: لیژنهی لق ئهم دهسهڵاتانه ههڵدهسووڕێنێ: 1/بڕیارهكانی ههیئهی گشتی و ئهنجومهنی سهندیكا و لیژنهكانیشی دهخاته كار. 2/خزمهتگوزاران بۆ لق دادهمهزرێنێ و مزوكرێیان دیار دهكا، دوای تهسدیقكردنی ئهنجومهن. 3/كهسێ دهستنیشان دهكا بۆ ئهوهی له لیژنه رهسمییهكان و شتی دیكه پارێزگاكهدا نوێنهری لق بێت. 4/پێشنیاز و ئامۆژگاریی تایبهت به كاروباری لق دهخاته بهردهم ئهنجومهن، ئهمیش دهربارهیان بڕیار دهردهكا. 5/بوجهی خهمڵكراوی ساڵانهی لق تهیار و ئاماده دهكا و دهیخاته بهردهست ئهنجومهن بۆ ئهوهی تهسدیقی بكا. 6/ئهرك و مهسرهفی پێویستی بهڕێوهبردنی كاروباری لق له بوجهی لقهكه خهرج دهكا. 7/لیژنهگهلی فهرعی، له پارێزگهكهدا بۆ وهدێهێنانی مهبهست وئامانجی سهندیكا پێك دههێنێ. 8/ئهو دهسهڵاتانهش كه ئهنجومهن، به پێی ئهم یاسایه دهیداتێ، ههڵیاندهسووڕێنێ.
ماددهی یهكهم: بڕگهی (دووهم) له ماددهی دووهمی یاسای ژماره (26)ی ساڵی 2007 ههڵدهوهشێتهوه و كاركردن به بڕگهی (دووهم) له بڕیاری ژماره (520)ی ساڵی 1987 رادهگیرێت و له ههرێمی كوردستان ـ عێراقدا ئهمهی دادێ جێی دهگرێتهوه: )دووهم: 1- مامهڵهی بهخشینی یهك خانووی نیشتهجێ بوون یان یهك شوقهی نیشتهجێ بوون یان یهك پارچه زهویی ئاماده كراو بۆ نیشتهجێ بوون كه رووبهرهكهی له (800م2) زیاتر نهبێت كه له نێوان دایك و باوك و رۆڵهكانیان یان له نێوانی هاوسهراندا دهكرێت، له باجی دهرامهت دهبهخشرێت. 2- ئهگهر پێ بهخشراو ههڵسوكهوتی گواستنهوهی موڵكایهتیی كرد لهو خانووه یان شوقهی نیشتهجێ بوونه یان پارچه زهوی ئاماده كراوه بۆ نیشتهجێ بوونی كه پێی بهخشراوه له ماوهی پێنج ساڵ له رۆژی تۆمار كردنی به ناوی ئهوهوه له فهرمانگهی تۆماری خانووبهره (تاپۆ)، ئهم ههڵسوكهوته باجی دهرامهتی لهسهره و مافی ئهو بهخشینه نایگرێتهوهكه له بڕگهی (20)ی ماددهی حهوتهم له یاسای باجی دهرامهت ژماره (113)ی ساڵی 1982ی ههموار كراو و كار پێكراو له ههرێمدا هاتووه).
ماددهی حهوتهم: بهدهر له حوكمهكانی یاسای راژهی مهدهنی و سیستهمی مۆڵهت، خانمه فهرمانبهری كهمئهندام و خاوهن پێداویستی تایبهت، مافی مۆڵهتی تایبهتی به مووچهی تهواو ههیه و له سهر مۆڵهتهكانی دیكهشی ناژمێردرێت، ئهگهر دووگیان بوو و، لیژنهی تایبهتمهندی پزیشكی رای سپیارد كه حاڵهتهكهی پێویستی بهو مۆڵهته ههیه.
ماددهی نۆیهم: یهكهم: ههر كهسێكی كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت مافی فێربوونی ههیه، ئهویش به مسۆگهر كردنی بهدهست هێنانی دهرفهتی چوون یهك بۆ وهرگرتن له دهزگاكانی پهروهرده و فێركردن به ههموو قۆناغهكانییهوه، له نێویاندا خوێندنی باڵا و ئاسان كردنی بهردهوام بوونی تێیدا و، نابێ كهمئهندامی ببێته رێگر له بهردهم وهرگرتنی له ههر دهزگایهكی پهروهردهیی یان فێركردنی فهرمی یان تایبهتدا. دووهم: دهبێ حكومهت رێگای فێركردنی گونجاو و تایبهت به كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت دابین بكات به گوێرهی جۆری كهمئهندامییهكه و پێویستییهكانی و مامۆستا و وانهبێژانیش لهم بوارهدا ئاماده بكات و تێكڕای پێداویستییهكانی خوێندن دابین بكات تێكڕای كاروباری پهیوهندیدار به فێركردنیان رێك بخات، كه بوار به ههموو قوتابییهكی كهمئهندام یان خاوهن پێداویستیی تایبهت دهدات بچێته بهر خوێندن و هاوشانی قوتابیانی دیكه لهگهڵ بهرنامهكانی خوێندندا بڕوات. سێیهم: بایهخدان به پهروهرده كردنی منداڵانی كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت له قۆناغی ساواییدا.
ماددهی سێیهم: بڕگهی (1) لهبڕیاری (520)ی ساڵی 1987 بهم شێوهیه ههمواردهكرێ: بڕگه(1): خانوویهكی نیشتهجی بوون یان شوققهیهكی نیشتهجی بوون كه ههر یهك لهباوك یاخود رۆڵهكانی خاوهن خانوو بهكاریان هێنابێ له باجی خانووبهره دهبوردرێن، بهمهرجێك ئهوهی لێی دانیشتووه خانوو یا شوققهی نیشتهجێ بوونی به شێوهیهكی سهربهخۆ نهبێت.
ماددهی چل و حهوتهم: لهو كاروبارانهدا كه لهم یاسایهدا نین حوكمی یاسای خزمهتی شارستانی (قانون الخدمه المدنیه) و یاسای خانهنشینی شارستانی (قانون التقاعد المدنی) كارپێدهكرێن بهمهرجێ لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا نهكۆك نهبن.
ماددهی نۆیهم: یهكهم: دیوان راپۆرتێكی ساڵانه به سهرۆكایهتی ههرێم و ئهنجومهنی نیشتمانی و ئهنجومهنی وهزیران پێشكهش دهكات و تێیدا تێبینهكانی خۆی لهسهر بارودۆخی دارایی و كارگێڕیی و ئابووری له بواری چاودێری دارایی لهسهر وهزارهت و ئهو لایهنانه روون دهكاتهوه كه دهكهونه ژێر حوكمی چاودێرییهوه، ههروهها راپۆرتهكه كورتهیهك لهكارو چالاكییهكانی دیوان له ماوهی ئهو ساڵهدا لهخۆ دهگرێت. دووهم: دیوان بۆی ههیه راپۆرت به سهرۆكایهتی ئهنجومهنی نیشتمانی و سهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیران لهسهر ههر بابهتێكی گرنگ پێشكهش بكات كه له بواری چاودێری و ههڵسهنگاندنی كارو چالاكی دارایی و كارگێڕیی و ئابووری دێته پێشهوه.
ماددهی چواردهم: ئهنجومهنی چاودێری ئهم كارانه دهگرێته ئهستۆ: یهكهم: دانانی بنچینهو پلانی كاركردن له دیوان و شێوازهكانی جێبهجێ كردنیان. دووهم: فهراههم كردنی پێویستیه بنهڕهتیهكان كه ئهركی چاودێری و وردبینی گهرهكیانه. سێیهم: دهستنیشان كردنی خاڵهكانی كاری فهرمانگهو بهڕێوهبهرایهتیهكانی دیوان و رێسای رێكخستنیشی به پێڕهوێكی ناوخۆیی دهبێت. چوارهم: دهستنیشان كردنی چوارچێوهی گشتی بۆ راپۆرتهكانی دیوان. پێنجهم: تاوتووكردن و بڕیاردان لهسهر ئهو تێبینی و رێنمایی و پێشنیازو رایانهی له راپۆرته ساڵانهییهكهی دیواندا هاتوون بهر له دهرچوونیان و لهوهشدا بۆی ههیه دهستهڵات به یهك له ئهندامهكانی یاخود فهرمانبهرهكانی دیوان لهو پسپۆڕییهدا بدات. شهشهم: رێكخستنی خولی ڵێكۆڵینهوهی پراكتیكی بۆ فهرمانبهران و ئهنجومهن بۆی ههیه ئهو دهرماڵه بڕیار لێدراوانه بدات بهوانهی كه بهشداریی تێدا دهكهن. حهوتهم: توێژینهوه له ههموو ئهوانهی سهرۆكی دیوان یاخود ههر ئهندامێكی ئهنجومهن له قهزیهكان دهیخاته بهردهمی بڕیارو راسپارده له بارهیانهوه وهرگرێت. ههشتهم: ئامادهكردنی بودجهی ساڵانهی دیوان و ناردنی بۆ وهزارهتی دارایی بۆ دانانی لهناو بودجهی گشتی ههرێم دا. نۆیهم: ئهنجومهن بۆی ههیه بهڕێوهبهرایهتی یان بهش لهناو پێكهاتهی دیوان بكاتهوه یاخود ههڵیان وهشێنێتهوه بهپێی پێویستی كار. دهیهم:ئهنجومهن بۆی ههیه چاودێری لهسهر مامهڵهكان ئهنجام بدات بهر لهوهی به قۆناغهكانی كۆتایی بگات. یازدهم: ئهنجومهن بۆی ههیه چالاكیهكانی فهرمانگه وردكارییهكان ههموار بكات و دووباره بهپێی پێویستی كار دابهشیان بكاتهوه. دوازدهم: لێكۆڵینهوه له ههموو ئهو راپۆرت و بابهتانهی بۆ دیوان له لایهن سهرۆكی ههرێم یان سهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانی یاخود سهرۆكی ئهنجومهنی وهزیرانهوه رهوانه دهكرێن بۆ وهرگرتنی بڕیارو راسپاردهو پێشنیازی پێویست له بارهیانهوه.
ماددهی نۆزدهم: ههر یهك له سهرۆكی دیوان و جێگرهكهی و سهرۆكی فهرمانگهكان و سهرۆك و ئهندامانی دهستهكانی چاودێری خۆیان بۆ ئهرك و كاری فرمانهكهیان تهرخان دهكهن و ههموو ئهركێكیان بۆ كارو فرمانهكانیان تهرخان دهكهن و نابێ كار له پیشهو كارێكی دیكهدا بكهن جگه له كتێپ دانان و بڵاوكردنهوهی و وانهبێژی.
ماددهی پێنجهم: ماددهی بیست و پێنجهمی یاساكه ههڵدهوهشێتهوهو ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: یهكهم: لهسهر كۆمپانیا نیشتیمانییه بازرگانی و پیشهسازی و كشتوكاڵی و خزمهتگوزاری یان ڕاوێژكارییه چ هاوبهشهكان یان ئهوانهی خاوهن بهرپرسیارییهتییهكی دیاری كراون و سهرماییهی له (37500000) سی و حهوت ملیۆن و پێنج سهد ههزار دیناركهمتر نهبێ و ئهو كۆمپانیا بیانیانهی كه لهههرێمدا كار دهكهن یان لقیان تێدا ههیه، گرێبهست لهگهڵ پارێزهرێك یان زیاتر ببهستن بۆ ئهوهی ڕاویژكاری یاساییان پێ بدات. دووهم: بڕی (15000) پانزه ههزار دینار غهرامهی دواخستن لهسهر ههر رۆژێكی دواخستن دهسهپێنرێت، ئهگهر لایهنهكانی ناوبراو له بڕگهی (یهكهم) ی ئهم ماددهیه له جێبهجێكردنی حوكمهكانی دواكهوتن. سێیهم: پارێزهر بۆی نیه لهگهڵ پتر له دوو كۆمپانیایی نیشتیمانی ودوو كۆمپانیای بیانی بۆ مهبهستهكانی ناوبراوی بڕگهی (یهكهم)ی سهرهوه گرێبهست بكات. چوارهم: لهسهر ئهو لایهنانهیه كهلهبڕگهی( یهكهم)ی سهرهوهدا ناوبراون رێژهی 10% له جیاتی پێشكهش كردنی ڕاوێژكاری یاسایی پارێزهر بۆ ماوهی ساڵێكی تهواو بدهن و پاشماوهی ساڵیش بۆ مهبهستی ڕهسمهكهو ناردنی پارهكه بۆ سهندیكا تاوهكو داهات تۆماری بكات بهساڵی تهواو دهژمێردرێت، بهمهرجێك له (100000) سهد ههزار دینار زیاتر نهبێت. پێنجهم:وا دادهنرێت كهپارێزهر گرێبهستی لهگهڵ لایهنه ناوبراوهكانی بڕگهی( یهكهم)ی سهرهوه له رۆژی پهسهند كردنی گرێبهستهكه لهلایهن سهندیكاوه مۆر كردووه.
ماددهی پێنجهم: یهكهم : كهس وكاری شههیدی خهباتگێڕ وقوربانییهكانی چهكی كیمیایی وئهنفالكراوهكان و هاووڵاتی ماف وئیمتیازهكانی شههیدیان دهكهوێ بهپێی پێڕهویك كه ئهنجومهنی وهزیران دهری دهچوێنێ. دووهم: ئهوانهی حوكمهكانی بڕگهی/ یهكهم له ماددهی شهشهم دهیانگرێتهوه ئهمانهن: 1- ژن ومێرد. 2- كوڕ تاكو تهواوكردنی بیست وچوار سالأ له تهمهنی ئهگهر لهخوێندن بهردهوام نهبێت. 3- كچ: تاكو دامهزراندنی له فرمانێك. 4- روڵه پهككهوتهكان: رۆلهی پهككهوته له مهرجهكانی سهرهوهی ئهم ماددهیه بهدهردهبن. 5- دایك و باوك. 6- براكان و خوشكهكان: لهگهلأ رهچاوكردنی بڕگهكانی(3،2)ی سهرهوه. سێیهم: بهشه مووچهی باوك ودایك وژن ومێرد تا لهژیاندا مابن بۆیان خهرج دهكرێت. چوارهم: لهكاتی بڕینی مووچهی موستهحهقی ئهو كهسانهی كه حوكمهكانی ئهم یاسایه دهیان گرێتهوه، ئهوا بهشهمووچهی ئهوانه دهخرێته سهر ئهوانهی دیكه كه موستهحهقن. پێنجهم: ئیستحقاقی مووچه بۆ ئهو كوڕ وكچه دهبێ بهدرێژایی ژیانیان ئهگهر ههر یهك لهوانه موستهحهقی تاقانه بن. شهشهم: منداڵهكانی قوربانییانی جینۆساید له مهرجهكانی كه له بڕگهكانی (3،2) ی سهرهوه دا هاتوون بهدهردهبن.
ماددهی حهوتهم: یهكهم: كهس وكاری شههیدی خهباتگێڕ وشههیدی جینۆساید ئهم ماف و ئیمتیازانهی خوارهوهیان دهبێت: 1- خێزانی شههیدی خهباتگێڕ وئهنفالكراو یهكهیهك یا پارچه زهویهكی نیشتهجێ بوونی بێ دهدرێت. 2- ئهگهر شههید زیاتر له هاوسهرێكی ههبوو، ئهوا ههریهك لهوانه ههمان ماف وئیمتیازی بڕیار لهسهر دراوی یهك هاوسهری دهبێت بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه. 3- لهكاتی شههید بوونی زیاتر له كهسێك لهناوخێزانێكدا، ئهوا مووچهكان بهپێی پێڕهوێكی تایبهتی دهبن كه ئهنجومهنی وهزیران دهری دهچوێنێت. دووهم: 1- ڕۆڵهكانی شههیده ناوبراوهكان له بڕگهكانی ( یهكهم و دووهم) لهم ماددهیهدا مینحهی هاوسهر گرتنیان پێ دهدرێت. 2- حكومهت خهرجی خوێندنی رۆڵهكانی شههید له قوتابخانه وزانكۆ ئههلیهكان لهناو ههریمدا بهپێی ههل ومهرجی بڕیار لهسهر دراو لهلایهن وهزارهتی خوێندنی باڵاو لێكۆڵینهوهی زانستی وپهروهردهوه دهگرێته ئهستۆ. 3- حكومهت ئهرك ومهسرهفی هێنانهوهی تهرمی شههید له دهرهوهی ههرێم دهكێشێ. 4- جێماوی شههید له باجی تهریكهی بڕیار لهسهر دراوی تهریكهكان دهبووردرێ. 5- ژمارهیهك له كورسی خوێندن بۆ رۆڵهكانی شههیدانی خاوهن بههرهی زانستی له دهرهوهی ههرێم تهرخان دهكرێن وئهمهش بههاوئاههنگی دهبێ لهگهلأ وهزارهتی خوێندنی باڵاو تۆژینهوهی زانستی ههرێم. 6- كهس وكاری شههیدان له كرێی پشكینن وچارهسهركردن له نهخۆشخانه ومهلبهنده تهندروستیهكانی حكومهت له ناو ههرێمدا دهبووردرێن. 7- حكومهت كرێی چارهسهركردنی كهس وكاری شههیدان بهڕاپورتێكی لیژنهی پزیشكی بهپێی یاساو پێڕهو دهگرێته ئهستۆ. 8- وهزارهت سندووقێك دادهمهزرێنێ بهناوی سندووقی یارمهتیدانی كهس وكاری شههید وقوربانییانی جینوساید تاكو پشگیرییان بكرێت ویاریدهیان بدرێت بۆ بنیاتنانی پرۆژهكان.
ماددهی چوارهم: پێشمهرگه(زێڕهڤانی ههرێم)ی كهمئهندام كه پلهی پهككهوتنهكهی له نێوان (25%-49%)یه، دهنێردرێ بۆ یهكێك له یهكه جێگیرهكانی تایبهت بههێزی پێشمهرگهی كوردستان (زێڕهڤانی ههرێم)یاخود بهپێی یاسای خزمهت و خانهنشینی پێشمهرگه(زێڕهڤانی ههرێم) مامهڵهی لهگهڵدا دهكرێت و، ئهمهش لهسهر داوای خۆی دهبێت.
ماددهی دووهم: بهندی (1)ی بڕگهی (دووهم)ی ماددهی (6)ی یاساكه ههموار دهكرێت و بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه: دووهم: 1- ئابوونهی ساڵانهی ئهندامێتی بهگوێرهی ماوهی تۆماركردن بهم شێوهیهی خوارهوه له پارێزهر وهردهگیرێت: أ- (100.000) سهد ههزار دینار ئهگهر ماوهی سێ ساڵ بهسهر تۆماركردنی تێنهپهڕی بێت. ب- (250.000) دوو سهدو پهنجا ههزار دینار ئهگهر ماوهی سێ ساڵ بهسهر تۆماركردنی تێپهڕی بێت. جـ- (300.000) سێ سهد ههزار دینار ئهگهر ماوهی پێنج ساڵ بهسهر تۆماركردنی تێپهڕی بێت. د- (350.000) سێ سهدو پهنجا ههزار دینار ئهگهر ماوهی ده ساڵ بهسهر تۆماركردنی تێپهڕی بێت. هـ- (400.000) چوار سهد ههزار دینار ئهگهر ماوهی پازده ساڵ بهسهر تۆماركردنی تێپهڕی بێت. و- (450.000) چوار سهدو پهنجا ههزار دینار ئهگهر ماوهی بیست ساڵ بهرهو سهر بهسهر تۆماركردنی تێپهڕی بێت.
ماددهی سێزدهم: یهكهم: ماوهی گرێبهستی بۆ ئهفسهران (10) ده ساڵه ودهشێ به رهزامهندیی وهزیر (3) سێ سالأ بۆ ههرجارێك درێژ بكرێتهوه. دووهم: ئهفسهر له خزمهتی پێشمهرگه (زێرهڤانی ههرێم) دوای تهواوكردنی ماوهی گرێبهستهكهی كار كهنار دهكرێ. سێیهم: وزیر بۆی ههیه ماوهی گریبهستی ئهوانهی حوكمهكانی بڕگهی (یهكهم) لهم ماددهیهدا دهیان گرێتهوه له حالهتی جهنگ و باری نا كاوی و جاڕدانی شهڕ درێژبكاتهوه.
ماددهی شازدهم: یهكهم: ماوهی خزمهتكردنی (پێشمهرگه ـ زێرهڤانی ههرێم)ی ئینتیدابكراو بۆ دهرهوهی ریزهكانی (پێشمهرگه ـ زێرهڤانی ههرێم) به خزمهتی سهربازی دهژمێردری و له كاتی بوونی مهرجی بهرزكردنهوه و شایانی ئهو بهرزكردنهوهیه بێت، بهرز دهكرێتهوه. دووهم: مووچه ودهرماڵهی(پێشمهرگه ـ زێرهڤانی ههرێم)ی ئینتیدابكراو لهو لایهنه دهدرێ كه بۆی ئینتیدابكراوه وله كاتی ئهو ئینتیداب كردنهدا حوكمه گشتییهكانی ئینتدابی به سهردا دهسهپێنرێ.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة