أحكام القانون

مادده‌ی هه‌شته‌م: وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ رێنماییگه‌لی پێویست بۆ ساناكردنی به‌ركارخستنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربهێنێ.

مادده‌ی نۆیه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بخاته‌ به‌ركار.

مادده‌ی ده‌یه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاو كردنه‌وه‌ی له‌ (وه‌قایعی كوردستان)دا ده‌خرێته‌ به‌ركار.

مادده‌ی یه‌كه‌م : مه‌به‌ست له‌م زاراوانه‌ی خواره‌وه‌ ماناكانی به‌رامبه‌ریانه‌ بۆ مه‌به‌ستی ئه‌م یاسایه‌: یه‌كه‌م : هه‌رێم : هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق. دووه‌م : وه‌زاره‌ت : وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌ له‌ هه‌رێم. سێیه‌م : وه‌زیر : وه‌زیری پێشمه‌رگه‌. چواره‌م : بریكاری وه‌زاره‌ت : بریكاری وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌. پێنجه‌م : ئه‌مینداری گشتی : ئه‌مینداری گشتی وه‌زاره‌ت. شه‌شه‌م : سه‌رۆكی ده‌سته‌ی ئه‌ركان : سه‌رۆكی ده‌سته‌ی ئه‌ركان له‌ وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌. حه‌وته‌م : ئه‌نجومه‌ن : ئه‌نجومه‌نی به‌رگری وه‌زاره‌ت.

مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م: كاركردن به‌ بڕگه‌كانی (3،1) له‌ مادده‌ی چل و شه‌شه‌م له‌ یاساكه‌دا راده‌گیرێ و ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ جێی ده‌گرێته‌وه‌: 1. لابردنی كۆتی هاوسه‌رگیری (خولع) به‌ ده‌ربڕینی (خولع)ه‌ یاخود به‌وه‌ی كه‌ ماناكه‌ی ده‌به‌خشێ، به‌رامبه‌ر قه‌ره‌بوو كردنه‌وه‌یه‌ك زیاتر نه‌بێ له‌وه‌ی وه‌ریگرتووه‌ له‌ ماره‌یی دیاریكراو و مه‌رجیش نییه‌ مێرده‌كه‌ به‌و (خولع)ه‌ رازی بێ ئه‌گه‌ر ده‌ركه‌وت بۆ دادوه‌ر له‌ ڕێگه‌ی ته‌حكیمه‌وه‌ كه‌ ژنه‌كه‌ ناتوانێ له‌ گه‌ڵیدا بژی.

مادده‌ی بیست و پێنجه‌م: كاركردن به‌ حوكمی بڕگه‌(1) له‌ مادده‌ی نه‌وه‌دو یه‌كه‌م له‌ یاساكه‌دا ڕاده‌گیرێ وه‌ ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ جێی ده‌گرێـته‌وه‌:- 1/ مێرد له‌گه‌ڵ لقی میراتگری ژنه‌كه‌ی چواره‌یه‌كی ده‌كه‌وێ و ئه‌گه‌ر نه‌یبێ ئه‌وا نیوه‌ی ده‌كه‌وێ. به‌ڵام ژن له‌گه‌ڵ بوونی لقی میراتگر ئه‌وا هه‌شت یه‌ك ده‌گرێ و له‌كاتی نه‌بوونیشی ئه‌وا چواریه‌ك ده‌گرێ دوایی ده‌رهێنانی به‌شه‌كه‌ی خۆی كه‌ به‌شداریی كۆردووه‌ له‌ پێكه‌وه‌ نانی جێ ماوه‌كه‌ (التركه‌) (میراته‌كه‌) دا.

مادده‌ی دووه‌م: له‌بارێكدا ئه‌گه‌ر بڕیاری ژماره‌ (137)ی رۆژی (29/12/2003) ئه‌نجومه‌نی حوكم بخرێته‌ به‌ركار یان هه‌ر بڕیارێ یان هه‌ر یاسایێ بخرێته‌ به‌ركار كه‌ به‌ راشكاوی یان به‌ ضمنی ئیلغای ئه‌و یاسایه‌ كه‌ له‌ مادده‌ی یه‌كه‌می سه‌ره‌وه‌دا هاتووه‌، ئه‌وه‌، له‌و باره‌دا ئه‌و یاسایه‌ی له‌ مادده‌ی یه‌كه‌می سه‌ره‌وه‌دا هاتووه‌ ده‌بێته‌ یاسایه‌كی تایبه‌ت له‌ هه‌رێمی كوردستانی عیراقدا.

مادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌م وشانه‌ی خواره‌وه‌ بۆ مه‌به‌ستی ئه‌م یاسایه‌ ماناكانی ته‌نیشتیانه‌: 1-كوردستان: كوردستانی عێراق. 2--هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستانی عێراق. 3-ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران: ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێم. 4-یه‌كێتی: یه‌كێتی ژووره‌كانی پیشه‌سازی هه‌رێم. 5-ئه‌نجومه‌نی ژوور: ئه‌نجوومه‌نه‌كانی یه‌كێتی ژووره‌كان. 6-ئه‌نجومه‌نی ژوور: ئه‌نجومه‌نی ژووره‌كانی بازرگانی و پیشه‌سازی له‌ پارێززگاكانی هه‌رێمدا. 7-ئه‌ندام: بازرگان یان پرۆژه‌ی پیشه‌سازی كه‌ رێگه‌ی دامه‌زراندنی به‌ پێی یاسای دارایی به‌و مانایه‌ی كه‌ ئه‌ندامێكی تۆماركراوه‌ له‌ یه‌كێ له‌ ژووره‌كاندا.

مادده‌ی نۆزده‌یه‌م: ده‌بێ لیژنه‌ی به‌رزه‌فتكردن قه‌زییه‌كان له‌گه‌ڵ سه‌رجه‌م توێژینه‌وه‌كانی به‌رده‌ستی ره‌وانه‌ی دادگای تایبه‌تمه‌ند بكات ئه‌گه‌ر هاتوو بینی ئه‌و كاره‌ی خراوه‌ته‌ پاڵ سه‌رپێچی كار تاوانێكی (جه‌زائی) پێك دێنێ و، رێگه‌ش ناگرێ له‌ ده‌رچواندنی حوكمی بێ تاوانی (البراءة‌) دوای ده‌رچوونی سزا به‌رزه‌فتكارییه‌كان (العقوبات انصباطیة ‌) دژ به‌ سسه‌رپێچیكار به‌ پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌.

مادده‌ی چوارده‌م: یه‌كه‌م: پێویسته‌ رێكخراوه‌كان و تۆڕه‌كان حسابی بانكیان هه‌بێت. دووه‌م: رێكخراوه‌كان له‌ ڕێی بودجه‌یه‌كی ساڵانه‌وه‌ به‌گوێره‌ی سیسته‌می ژمێریاری په‌یڕه‌و كراو له‌ هه‌رێمدا دارایی خۆیان به‌ڕێوه‌ ده‌به‌ن. سێیه‌م: رێكخراوه‌كان و تۆڕه‌كان راپۆرتێكی ساڵانه‌ی دارایی پێشكه‌ش به‌ فه‌رمانگه‌ ده‌كه‌ن و له‌لایه‌ن دیوانی چاودێری دارایی له‌ هه‌رێمدا وردبینی ده‌كرێن. چواره‌م: داهات و موڵك و دارایی رێكخراو له‌ باج و ره‌سمی گومرگ ده‌به‌خشرێن. پێنجه‌م: ئه‌و رێكخراوانه‌ی حكومه‌ت پشتیوانی داراییان ده‌كات له‌سه‌ریانه‌ راپۆرتێكی ورد ده‌رباره‌ی چۆنیه‌تی جێبه‌جێكردنی پڕۆژه‌كانی پێشكه‌ش به‌ فه‌رمانگه‌ بكات.

مادده‌ی پازده‌م: فه‌رمانگه‌ بۆی هه‌یه‌ لێپرسینه‌وه‌ له‌گه‌ڵ رێكخراو بكات ئه‌گه‌ر سه‌رپێچی له‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ی كرد، به‌م جۆره‌: یه‌كه‌م: فه‌رمانگه‌ بۆی هه‌یه‌ رێكخراوی سه‌رپێچی كاری حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ئاگادار بكاته‌وه‌ بۆ لادانی سه‌رپێچی له‌ماوه‌ی (15) رۆژدا. دووه‌م: له‌ حاڵه‌تێكدا رێكخراوه‌كه‌ سه‌رپێچیه‌كانی له‌ماوه‌ی دیاری كراو له‌ بڕگه‌ی (1)دا لانه‌دا، فه‌رمانگه‌ بۆی هه‌یه‌ كاروچالاكی رێكخراوه‌كه‌ بۆ ماوه‌ی (30) رۆژ رابگری. سێیه‌م: بڕیاره‌كانی فه‌رمانگه‌ به‌ر حوكمی تانه‌گرتن (التڤلم) له‌به‌رده‌م دادگای كارگێڕیدا له‌ ماوه‌ی (10) رۆژ له‌ رۆژی پێگه‌یاندنی بڕیاری ڕاگرتنه‌كه‌وه‌ ده‌كه‌وێ، ده‌بێ دادگاش له‌ ماوه‌ی (7) رۆژدا له‌ رۆژی وه‌رگرتنه‌وه‌ بڕیاری یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ له‌باره‌ی سكاڵاكه‌ (التڤلم) بدات.

مادده‌ی شه‌شه‌م: 1. ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا كۆمه‌ڵێك فه‌رمانبه‌ر و به‌رده‌ست به‌ پێی پێویست له‌ باره‌گای سه‌ندیكا داده‌مه‌زرێنێ. 2. به‌رێوه‌به‌رایه‌تی باره‌گای گشتی سه‌ندیكا پێك دێت له‌: 1. به‌رێوه‌به‌رایه‌تی كاروباری ئه‌ندامان. 2. ژمێریاری و ئه‌میندارێتی سندوق. ج-كارو تایبه‌تمه‌ندی فه‌رمانبه‌ر و به‌رده‌سته‌كان و مووچه‌ و كاروباری خزمه‌تگوزاری و پیشه‌یی و به‌رزه‌فتی كردن و ماوه‌ی پله‌ به‌رز كردنه‌وه‌ و ئه‌و سه‌رمووچانه‌ی كه‌ به‌ گوێره‌ی خزمه‌تگوزاریان ده‌یان كه‌وێت و خانه‌نشینكردنیان یان لێخستنیان به‌ پێی حوكمه‌كانی په‌یره‌وی ناوخۆی سه‌ندیكا دیاری ده‌كرێ.

مادده‌ی شه‌شه‌م: وه‌زاره‌تی كشتوكاڵ و سه‌رچاوه‌كانی ئاو جێی هه‌ردوو وه‌زاره‌تی كشتوكاڵ و وه‌زاره‌تی سه‌رچاوه‌كانی ئاو ده‌گرێته‌وه‌ له‌ هه‌ر شوێنێك له‌ یاساو پێڕه‌وه‌كارپێكراوه‌كاندا هاتبێت كه‌ به‌كشتوكاڵ و سه‌رچاوه‌كانی ئاوه‌وه‌ تایبه‌ت بن.

مادده‌ی سییه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ڕۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قایعی كوردستان)ه‌وه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێت.

مادده‌ی بیست و یه‌ك: یه‌كه‌م: سه‌رۆكی یه‌كێتی و سكرتێری مه‌كته‌بی سكرتارییه‌ت و سه‌رۆكانی لقه‌كان لێ ده‌بڕێن و خۆ ته‌رخان ده‌كه‌ن بۆ به‌ ئه‌نجام گه‌یاندنی كارو فرمانی یه‌كێتی. دووه‌م: مه‌كته‌بی سكرتارییه‌ت بۆی هه‌یه‌و به‌ رێژه‌ی (2/3) دوو سێیه‌كی ئه‌ندامانی مه‌كتهب بڕیار له‌سه‌ر خۆ ته‌رخانكردنی هه‌ر ئه‌ندامێ له‌ ئه‌ندامانی مه‌كته‌بی سكرتارییه‌ت یا ئه‌ندامی ده‌سته‌كانی لقه‌كان بدات بۆ به‌ڕێخستنی ئیش و ئه‌ركی یه‌كێتی. سێیه‌م: پێویسته‌ ژماره‌ی ته‌رخانكراوه‌كانی ئیش و كاری یه‌كێتی له‌ ئه‌ندامانی مه‌كته‌بی سكرتارییه‌ت یان له‌ ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی لق له‌ رێژه‌ی (1/3) سێیه‌ك ژماره‌ی ئه‌ندامه‌كانی تێنه‌په‌ڕێ. چواره‌م: ماوه‌ی ته‌رخان كردنی ئه‌ندام بۆ ئیش و كاری یه‌كێتی به‌ خزمه‌تی فیعلی له‌ قه‌ڵه‌م ده‌درێ و بۆ ته‌رفیع و عه‌لاوه‌و خانه‌نشینی و ته‌رقیه‌ی زانستی به‌ خزمه‌ت حساب ده‌كرێ و، به‌پێی یاسا رێنوێنییه‌ تایبه‌ته‌كانیش جگه‌ له‌ مووچه‌و ده‌رماڵه‌ی پیشه‌یی و زانكۆیی یه‌كێتیش ده‌رماڵه‌ی دیار كراوی بۆ ماوه‌ی خۆ ته‌رخانكردنه‌كه‌ی ده‌داتێ.

مادده‌ی بیست و پێنجه‌م: یه‌كه‌م: ده‌شێ لاری بوون (اعتراض) له‌ بڕیاره‌كانی لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی له‌ لای ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا له‌ ماوه‌ی پازده‌ رۆژ له‌ مێژووی پێراگه‌یاندنی بكرێت و ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ پشتگیری بكات یان ره‌تی بكاته‌وه‌. دووه‌م: ئه‌و سزایانه‌ی له‌سه‌ره‌وه‌ دراون جێبه‌جێ ناكرێن تاکو ئه‌نجومه‌ن ره‌زامه‌ندیان له‌سه‌ر ده‌ر نه‌برێت.

مادده‌ی نۆیه‌م: ریكخراو ئامانجه‌كانی خۆی له‌م رێگایانه‌ی خواره‌وه‌ دێنێته‌ دی: 1-ئه‌و داهاته‌ داراییه‌ی كه‌ له‌به‌رده‌ستیدا هه‌یه‌. 2-له‌ موناقصه‌و موزایه‌داتی جێبه‌جێ كردنی پرۆژه‌ ئاوه‌دانكاریه‌كانی كوردستاندا به‌شدار ده‌بێ و گرێبه‌ستی ده‌كات. 3-په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ كورده‌ په‌نابه‌ر و غه‌ریب كه‌وتووه‌كانی هه‌نده‌رانی كوردستاندا ده‌كا و، دنه‌یان ده‌دا كه‌ سه‌رمایه‌كانیان له‌ پرۆژه‌ گه‌لی و به‌ هانا چوون و ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ و فراژوو كردنی (التنمیه‌) هه‌رێمدا وه‌به‌ر بهێنن. 4-بانگهێشت بكا ت و بۆ سازدانی كۆنفرانسی ناوخۆ و نێو ده‌وڵه‌تیش بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ی مه‌سه‌له‌ی به‌ره‌و چاكتر بردن و پێشخستنی پرۆژه‌كان تا ئامانجەکانی ئامانجه‌كانیان بێته‌ دی. 5-به‌رژه‌وه‌ندی گشتی وا ده‌خوازێ كه‌ هه‌رێمیش له‌گه‌ڵ رێكخراوه‌كه‌دا بۆ جێبه‌جێ كردنی پرۆژه‌ فراژووكاریه‌كان له‌ هه‌رێمدا هاوپشك بێ و به‌شداری بكات.

مادده‌ی ده‌یه‌م: 1/كۆمه‌ڵه‌ ماڵ و دارایی خۆی بۆ خۆی به‌ڕێوه‌یان ده‌بات له‌ڕێگه‌ی بوودجه‌ی ساڵانه‌ی كه‌ به‌ پێی سیسته‌می ژمێریاری كه‌ له‌لای فه‌رمانگه‌ ره‌سمییه‌كانی هه‌رێم په‌یڕه‌و ده‌كرێ رێك ده‌خرێ وجێ به‌جێ ده‌كرێ. 2/هه‌موو حساباتێكی كۆمه‌ڵه‌ ده‌كه‌وێته‌ به‌ر چاودێری داریی هه‌رێمی كوردستان.

مادده‌ی یازده‌یه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر هه‌ر كۆمه‌ڵه‌ و لقه‌كانی ئه‌م تۆمارانه‌ی خواره‌وه‌ رێك بخات و به‌ مه‌رجێ له‌لای دادنووس (كاتبی عه‌دل) ته‌سدیق بكرێ. 1/تۆماری ئه‌ندامان: ناوی ئه‌ندامانی كۆمه‌ڵه‌ و ناونیشان و ته‌مه‌ن و ره‌گه‌زنامه‌ و پیشه‌ وبڕوانامه‌ی زانیستی و هه‌ونه‌ریی و مێژوویی هاتنه‌ناو كۆمه‌ڵه‌ی تێدا تۆمار بكرێ. 2/تۆماری بڕیاره‌كان: ئه‌مه‌ش هه‌موو بڕیاره‌كانی ئه‌نجومه‌نی به‌ڕێوه‌بردن و ده‌سته‌ی گشتی تێدا تۆمار ده‌كرێ و له‌لایه‌ن ده‌سته‌ی به‌ڕێوه‌بردنی كۆمه‌ڵه‌وه‌ ئیمزا ده‌كرێن. 3/تۆماری ژمێریاری و هه‌موو داهات و خه‌رجییه‌كی تێدا تۆمار ده‌كرێ. 4/تۆماری كه‌لوپه‌ل و ماڵ و هه‌رچی موڵكی كۆمه‌ڵه‌ بێ له‌ كه‌ل و په‌ل و موڵك و ماڵی گوێزراوه‌ و نه‌گوێزراوه‌ی تێدا تۆمار ده‌كرێ.

مادده‌ی چوارده‌یه‌م: یه‌كه‌م: ده‌شێ بانگهێشتی ده‌سته‌ی گشتی بۆ كۆبوونه‌وه‌یه‌كی نائاسای بكرێت، له‌ یه‌كێك له‌م دوو حاڵه‌تانه‌ی خواره‌وه‌دا: 1. به‌ بڕیارێكی هۆدار كه‌ زۆربه‌ی ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن یاخود زۆربه‌ی ئه‌ندامه‌كانی لقه‌كانی سه‌ندیكا ده‌یده‌ن. 2. به‌ داواكاریه‌كی هۆداری نووسراو كه‌ له‌ سه‌دا ده‌ی ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی گشتی پێشكه‌شی ئه‌نجومه‌نی ده‌كه‌ن و، ده‌بێ ئه‌نجومه‌نیش بانگهێشتنێك ده‌ربچوێنێ و كاتی كۆبوونه‌وه‌ له‌ ماوه‌ی (15) رۆژ له‌ گه‌یشتنی داواكارییه‌كه‌ دیاری بكات. دووه‌م: نابێت له‌ كۆبوونه‌وه‌ی نائاسایی ده‌سته‌ی گشتی باسی هسچ شتێك بكرێت ته‌نیا ئه‌و كارو بارانه‌ نه‌بن كه‌ له‌ خشته‌ی كاردا هاتوون و كۆبوونه‌وه‌كه‌یان بۆ كراوه‌.