المواد القانونية
ماددهی پێنجهم: لهگەڵ رهچاو كردنی ئهو ڕێكارانهی كه دهقهكهیان لهم یاسایهدا هاتووه، خاوهن ئیمتیاز مافی ئهوهی ههیه واز له ههموو، یان ههندێك خاوهندارێتی خۆی بۆ كهسێكی دیكه بێنێ، بهمهرجێك وازهێنهر پێش (30) سی رۆژ له مێژووی دیاریكراو له وازهێنانهكهی ئاگادارییهك له رۆژنامهیهكی رۆژانهدا بڵاوبكاتهوه.
ماددهی شهشهم: یهكهم: ئهگهر رۆژنامه زانیاریی نادروستی بڵاوكردهوه، ئهوا ئهو كهسهی كه بابهته بڵاوكراوهكهی پێ پهیوهسته، یاخود یهكێك له میراتگرانی، یان ئهوهی له رووی یاساییهوه جێگریهتی بۆی ههیه داوای راستكردنهوهی بكاء وهڵامی ههواڵ، یان وتارهكه بداتهوه. پێویسته سهر نووسهریش راستكردنهوه، یاخود وهڵامدانهوهكه له یهكێك له دوو ژمارهی دوای مێژووی گهیشتنی وهڵامهكه له ههمان جێ و به ههمان پیت و ههمان ئهو قهبارهیهی كه پێی بڵاو كراوهتهوه بڵاو بكاتهوه. دووهم: پێویسته رۆژنامه وهڵامدانهوه یان راستكردنهوه بڵاوبكاتهوه، به پێچهوانهوه به بڕێك پاره كه له (1،000000) یهك ملیون دینار كهمترو له (2.000000)دوو ملیون دیناریش پتر نهبێ غهرامه دهكرێ. سێیهم: سهرنووسهر بۆی ههیه وهڵامدانهوهكه یان ئهو راستكردنهوهیهی به پێی بڕگهی یهكهم و دووهمی سهرهوه بۆی دێت لهم حاڵهتانهی خوارهوه بڵاونهكاتهوه: 1. ئهگهر رۆژنامهكه بهر لهگهیشتنی وهڵام، یان راستكردنهوهكه، بابهته بڵاوكراوهكهی بهشێوهیهكی وردو تهواو راستكردبووهوه. 2. ئهگهر وهڵامدانهوه، یان راستكردنهوهكه به ناوێكی خوازراوهوه بێ، یان به زمانێكی جیا له زمانی بابهته بڵاوكراوهكه نووسرابوو. 3. ئهگهر ناوهڕۆكی وهڵامدانهوهو راستكردنهوه پێچهوانهی یاسا بێ. 4. ئهگهر وهڵامدانهوه، یان راستكردنهوه دوای (90) نهوهد رۆژ له بڵاوكردنهوهی ههواڵ، یان وتاره وهڵامدراوهكه گهیشت.
ماددهی حهوتهم: یهكهم : رۆژنامهنووس سهربهخۆیه و له بهجێهێنانی ئهركه پیشهیهكهی هیچ دهستهڵاتێكی بهسهرهوه نییه جگه له دهستهڵاتی یاسا. دووهم: نابێ ئهو ڕاو بۆچوونهی كه له لای رۆژنامهنووس دهردهچێ، یان ئهو زانیارییانهی كه بڵاویان دهكاتهوه ببنه هۆی تێكدانی باری ژیانی، یان زیان بهخۆی و مافهكانی بگهیهنێ. سێیهم: رۆژنامهنووس مافی ئهوهی ههیه سهرچاوهی زانیارییهكانی ئاشكرا نهكا، تهنها بهبڕیاری دادوهری نهبێ. چوارهم: رۆژنامهنووس مافی ئاماده بوونی له كۆنگرهو چالاكییه گشتییهكاندا ههیه. پێنجهم: ههر كهسێكێك بههۆی كارهكهیهوه سووكایهتی به رۆژنامهنووس بكا، یان دهستدرێژیی بكاته سهر ئهوا ههمان ئهو سزا یه دهیگرێتهوه كه بۆ دهستدرێژیكردنه سهر فهرمانبهرێك له كاتی یان بههۆی بهجێهێنانی ئهركهكانی دانراوه. شهشهم: ئهگهر گۆڕانكارییهكی بنهڕهتی له سیاسهتی ئهو رۆژنامهیه روویدا كه رۆژنامهنووسهكه كاری تێدا دهكا، یان بارودۆخی گرێبهستییهكهی گۆڕا، رۆژنامهنووس بۆی ههیه ئهو گرێبهسته یهك لایهنه ههڵبووهشێنێتهوه، به مهرجێك(30) سی رۆژ پێش ئهو ههڵوهشاندنهوهیه ئاگاداری رۆژنامهكه بكاتهوه، بێ ئهوهی مافی رۆژنامهنووسهكه له قهرهبوو كردنهوهدا بفهوتێ. حهوتهم: پێویسته دهزگاكانی رۆژنامهگهری و بهڕێوهبهرایهتی رۆژنامهكان پابهندی ههموو ئهومافانه بن كه له یاسا بهركارهكان و گرێبهستی پهسندكراو لهلایهن سهندیكای رۆژنامهنووسان بۆ رۆژنامهنووسان دیاریكراون. ههشتهم: له بارێكدا ئهگهر رۆژنامهنووس ههموو مۆڵهته ئاساییهكانی، یان ههندێكیانی دوای كۆتایی ساڵی دارایی وهرنهگرتبوو، ئهوا ئهو پارهیهی پێدهدرێ كه دهیكهوێ به مهرجێك له مووچهی مانگێكی پتر نهبێ. نۆیهم: له كاتی تووشـــــبوونی رۆژنامهنووس به نهخۆشی وپێكان له كاتی راپهڕاندنی ئهركهكهی، یان له پێناویدا ئهو دهزگا راگهیاندنهی كه كاری تێدا دهكا، خهرجی چارهسهر كردنی دهكهوێته ئهستۆ. دهیهم: ئهگهر رۆژنامهنووس له رۆژانی پشووی فهرمیدا كاری كرد، پێویسته ئهو دهزگا رۆژنامهگهرییهی كاری تێدا دهكا قهرهبووی ماددی ئهو رۆژانهی بۆ بكاتهوه به بڕی كرێی دوو رۆژ بۆ ههر رۆژێك.
ماددهی سی و ههشت: یهكهم: لهگرێبهستی نهوت دا مهرجهكانی پهیڕهوكراو دیاریدهكرێت كه پهیوهست بهگازی سروشتی بهیاوهر و گازی سروستی بێ یاوهر، بهجۆرێك پهرهسهندنی گازی سروشتی لهههرێم دا ئاساندهكات. دووهم: ئهو مهرجانه ههندێ خاڵی تێدایه، زۆرترین سوودی له بڕهكانی زیاده لهگازی سروشتی بهرههمهێندراو مسۆگهر دهكات، وه چهند خاڵی دیكهش له سووتانی گازی سروشتی كهمدهكاتهوهو بهپێی پێوانهكانی نێودهوڵهتی پهیڕهوكراو لهو پیشهسازیهدا. سێیهم: بهپێی گرێبهستی نهوت وهزیر ڕێگای ههڵسهنگاندنی گازی سروشتی دیاریدهكات بهپێی ڕێنماییهكانی تایبهتی بهجۆرێك دهبێ بهمهرجی بهپێی پێوانهكانی نێودهوڵهتی پهیڕهوكراو لهو پیشهسازیهدا بێ،و ئاستێكی بهرزی داهاتهكان بۆ گهل له ههرێمء عێراقدا مسۆگهردهكات.
ماددهی سی و نۆ: وهزارهت بۆی ههیه گرێبهستی خزمهتگوزارییهكان وبهڕێوهبردنی كێڵگهكان و دامهزراندن و دابین كردن و بنیاتنان و ڕاوێژكاری و ههرگرێبهستێكی دیكهی بۆ بهڕێوهبردنی سامانه نهوتییهكان له ههرێم دا ئهنجام بدات بهشێوهیهكی كاریگهر، ئهو گرێبهستانه خاڵهكانی هاندان لهخۆی دهگرێ بۆ هاندانی بهڵێندهر بۆ ئهنجامدانی كارو تهواوكردنی بهماوهیهكی كهم و بهدیهێنانی ئهو ئامانجانهی كه بههایهكی بهرزی ههیه.
ماددهی چلهم: یهكهم: بهڵێندهر و كهسی ڕێپێدراو وههركهسێك پهیوهندی بهپڕۆسهكانی نهوت ههبێ پێویسته دانی باجی داسهپاو لهلایهن حكومهتی ههرێمهوه بخهنه ئهستویان لهوانهش: 1- باجی ڕووی زهوی. 2- باجی دهرامهت. 3- باجی دهرامهتی كۆمپانیاكان. 4- ڕهسمی گومرگ و ههرباجێكی دیكهی هاوشێوه. 5- باجی قازانجهكانی لهناكاو یان باجی زێده قازانجهكان. 6- ههر باجێكی دیكه وهردگیرێت یان دهدرێت وهك ڕهسمهكان بهپێی گرێبهستی نهوت. دووهم: دهكرێ بهیاسا له گرێبهستی نهوت دا لهباجدانی بهڵێندهر خۆشبن. سێیهم: باجه داسهپاوهكان لهلایهن حكومهتی ههرێم، تهنیا ئهو باجانهن كهبهسهر پڕۆسهكانی نهوت پیاده دهكرێ.
ماددهی چل و یهك: یهكهم: ههژمار كردنی بڕه نهوتی تایبهتی بهموڵكانه بهپیادهكردنی ڕێژهی سهدی كه له گرێبهستهكهدا ئاماژهی پێكراوه جێبهجی دهكرێت . دووهم: وهزارهت بۆی ههیه له دوای وهرگرتنی رهزامهندی ئهنجوومهنی ههرێمی موڵكانهی عهینی یان بهكاش وهرگرێ، پێویسته مانگانه یان وهرزی بهپێی مهرجهكانی گرێبهست بدرێ. سێیهم: وهرگرتنی بڕه پارهكانی له موڵكانه پهیدادهبێ بهپێی نرخهكانی بازاڕی جیهانی نهوت دهبێ، لهحاڵهتی نهفرۆشتنی بۆ لایهنێكی سێیهمی بێلایهنهوه.
ماددهی چل و دوو: : دهبی بهلێندهر فرۆشتن و گلدانهوهی ههر بڕه نهوتێكی خاو ئهنجام بدات كه وهزیر پێیوایه ئهو بڕانه پێویسته بۆجێ بهجێ كردنی پێداویستییهكانی ناوخۆیی، وه نرخی فرۆشتنی نهوتی خاو بهپیی گرێبهستهی بهركار دیاری دهكرێت یان هاوشێوهی نرخی بازار ئهگهر گرێبهستهكه ئهوهی له خۆ نهگرتبێت.
ماددهی چل و سێ : نابێت وهزیر نوێنهرایهتی ههرێم بكات لهپشت بهستن به پاراستهی حكومهت له گرێبهسته نهوتییهكان ئهوهی پهیوهسته به ڕێكاره یاسایهكانء جێبهجێكردنی حوكمهكانی بڕیارلێدراو.
ماددهی چل و چوار: یهكهم: كهسی ڕێپێدراو پابهند دهبێت بهپێشخستن بۆ: 1- كۆمپانیاكانی ناوخۆو بهتوانا له ههرێمء ناوچهكانی دیكهی عێراق بهپێی ئهمانهی خوارهوه: أ- كۆمپانیایهكی ڕاستهقینه بێت پهیوهندی نهبێت به كهسێك كه خزمهتی گشتی لهئهستۆ بێت بهشێوهیهكی ڕاستهوخۆو ناڕاستهوخۆ. ب- پێویسته توانا و لیهاتووی پێویستی ههبێت بۆ بههێزكردنی پڕۆسهكانی نهوت كه كهسی ڕێپێدراو جێبهجێی دهكات. ج- ڕهزامهندی وهزیر بهدهست بێنێ بهپێی ڕێنماییهكانی لێیهوه دهركراون. 2- دامهزراندنی كهسهكانی ههرێم و ناوچهكانی دیكهی عێراق، كه پێویسته ئهو كهسانه ئامادهكرابن و تواناو شارهزایی پێویستیان ههبێ بۆ جێبهجێكردنی كارهكه. 3- بۆ كڕینی بهرههمهكانی ناوخۆو فهراههمكردنی خزمهتگوزاریهكان لهههرێم و ناوچهكانی دیكهی عێراق له حاڵهتی ركابهریكردنی لهگهڵ هی دیكهدا لهرووی نرخ و چۆنایهتی توانایی فهڕاههمكردنی. دووهم: وهزیر كهسی ڕێپێدراو كه هاوبهشی ههیه له كۆمپانیاكانی ناوخۆ پێش خهڵكی دیكه دهخات.
ماددهی پهنجاو پێنج: یهكهم: كار پێسپێردراوی گشتی یان منداڵهكانی یان خێزانهكانی وه ههر كهسێك لهبهرژهوهندی ئهو كاربكات قهدهغهیه ئهم شتانهی خوارهوه بهدهست بێنێ: 1- ههر سوودیك و تایبهتیهك، چ ڕاستهوخۆو ناڕاستهوخۆ له مۆڵهته كهدا. 2- ههربهشێك له كۆمپانیا (یان لقهكانی) كه خاوهن مۆڵهته چ ڕاستهوخۆو ناڕاستهوخۆ تهنیا ئهگهر كۆمپانیا بهشهفافیهت بهتایبهتی كرابێ. دووهم: وهزیر ڕێنماییهكانی تایبهتی دهردهكات كه ههر فهرمانبهرێكی گشتی له وهزارهت دا پێویسته بهیاناتێك پێشكهش بكات وموڵكهكانی بهدیاربخات و ئهو بهیاناتانه سهبارهت بهو كهسانهی كه پلهی فهرمانبهریهتیهكهیان تایبهته ڕادهگهێنرێ.
ماددهی پهنجاوشهش : یهكهم :دهرههق بهكهسی ڕێپێدراو ڕێكارهكانی ئاماژهی بۆ كراوه لهبڕگهی دووهم لهم مادهیهدا وهردهگیرێ ئهگهر: 1- سهرپێچی كرد له یاساكانی ههرێم پهیوهست به نهمانی گهندهڵی. 2- كۆسپی خستهبهردهم كارهكانی پشكێنهری گشتی بهشێویهكی ڕاستهوخۆ یان ناڕاستهوخۆو بهههرهۆكارێك بێت. 3-ههلسان به یان بهشداریكردن له پێشكهشكردنی داواكاری یان ههر ڕاپۆرتێكی فهڕمی یان بهڵێنی نوسراو پێشكهشكرد بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه، زانیاری درۆ یان دهسخهڵهتداتن لهخۆی گرتبێ بهشێوهیهكی ئهنقهست بێ یان بێ ئهنقهست بێ. 4- بهدهستی هێنا یان كڕین و فرۆشتن یان وهرگرتن یان مامهڵهی بهزانیاری و بهیانهكان كرد كه موڵكی ههرێمه و ههروهكو لهماددهی سی و دووهمی ئهم یاسایهدا هاتووه كه له چوارچیوهی مۆڵهت نهبێت یان بهڕێپێدانی وهزیر نهبێ. دووهم: ئهگهر سهلمێنرا بۆ وهزیر كه كهسی ڕێپێدراو یهكێك لهو كارانهی كه له بڕگهی یهكهمی ئهم ماددهیهدا هاتووه ئهنجامی داوه ئهم ڕێكارانهی خوارهوه دهرههقی وهردهگیرێ سهرهرای ههلسوكهوتهكانی جهزایی: 1- مۆڵهتهكهی چ ههمووی یان بهشێكی ههڵدهوهشێتهوه. 2- بێ بهری دهبێ له بهشدار كردن لهكهمكردنهوهو مهزادكردنی پهیوهست به پڕۆسهكانی نهوت و بهتایبهتی ئهوهی پهیوهندیداره به مۆڵهتهكان و دابین كردنی كاڵاو خزمهتگوزاریهكان. 3- بێ بهری دهكرێ له كارهكانی بیناكردن لهو حاڵهتانهی كه دهبێته هۆی زیان گهیاندن به بهرژهوهندی گشتییهوه. 4- بێ بهری دهكرێ له ئهنجامدانی چاڵاكیهكانی پهیوهست بهپڕۆسهكانی نهوت بۆ ماوهی كه له دوو ساڵ كهمتر نهبێت. 5- بڵاوكردنهوهی درێژهی تایبهت بهو كارانه.
ماددهی پهنجا وحهوت: بهكارهێنانی رێژهیهك له داهاته نهوتییهكان بۆ پاراستنی مافهكانی نهوهكانی داهاتوو و داراكردنی پرۆژه ستراتیژیهكان و پشتگیری كردنی ژینگه وخێزانی شههیدان و پشتگیری پێداویستییهكانی پێویست بۆ هاولاتیانی كوردستان به جۆرێك دادپهروهری له نێوان پێكهاتهكانی نهتهوهیی وئایینی بێنێتهدی ئهوهش به یاسا رێك بخری.
ماددهی پهنجا و ههشت: حكومهتی ههرێم بنیاتنانهوهی ئهو ناوچانهی كه پڕۆسهكانی نهوتی تێدا ئهنجام دهدرێت لهبهر چاو دهگرێت و پشتگیری ئهنجومهنهكانی ناخۆیی وشارهوانی ئهم ناوچانه دهكات و خاوهن زهوییهكان قهربوو دهكات بهپێی یاسا به جۆرێك دادپهروهری بێنێتهدی. .
ماددهی پهنجا ونۆ: یهكهم: كاربههیچ دهقێكی یاسایی یان بریاریك ناكرێ گهر لهگهل حوكمهكانی ئهم یاسایه كۆك نهبێت. دووهم: حوكمهكانی یاسای وهبهرهێنانی ههرێمی كوردستانی ژماره (4)ی ساڵی 2006 بهسهر پڕۆسهكانی نهوت دا جێبهجێ ناكرێت.
ماددهی شهست: وهزیر بۆی ههیه رێنمایی پێویست بۆجێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربچوێنی.
ماددهی شهست و یهك : ئهم یاسایه له ڕۆژی دهرچونییهوه جێبهجێ دهكرێ وه له ڕۆژنامهی فهڕمی (وهقائعی كوردستان) بڵاودهكرێتهوه.
ماددهی یهكهم: یهكهم: كاركردن بهبڕگه (1) لهماددهی (سێیهم) لهیاسای ژماره(188)ی ساڵی 1959ی ههمواركراو، له ههرێمی كوردستان ـ عیراق ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: 1- هاوسهرگیریی گرێبهندێكی ئارهزوومهندانهیه له نێوان ژنء پیاودا كه به هۆیهوه ههریهك بۆ ئهوهكهی دی به پێی شهرع حهڵاڵ دهبێ و مهبهست لێی پێكهێنانی خێزانه له سهر بنچینهی خۆشهویستی و بهزهیی و بهر پرسیاریێتی هاوبهش به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه. دووهم: كاركردن به بڕگهكانی (7،6،5،4)ی ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: نابێ هاوسهرگیریی لهگهڵ ژنێك پتر بكرێت مهگهر به رێگهپێدانی دادوهرنهبێ. دهبێ رێگهدانیش ئهم مهرجانهی خوارهوهی تێدابێت: أ- لهبهردهم دادگا رهزامهندیی هاوسهری یهكهم له سهر ژنهێنانی دووهمی مێردهكهی وهربگیرێ. ب- تووشبوونی ژنهكه به نهخۆشیهكی درێژخایهنی سهلمێنراو كه ڕێگه له كاری سهرجێی ژن و مێردایهتی بگرێ و ئومێدی چاكبوونهوهی نهبێ، یاخود نهزۆك بێ. كه به راپۆرتی لیژنهی تایبهتی پزیشكی سهلمێنرابێ. ج- ئهو پیاوهی ژنی دووهم دێنێ توانای دارایی وای ههبێ كه بهشی بهڕێوهبردنی پتر له ژنێك بكات و ئهمهش دهبێ به بهڵگهنامهی فهرمی بسهلمێنێ و له كاتی رێكاری گریبهندی هاوسهرگیریهكهدا پێشكهش به دادگای بكات. د- دهبێ مێردهكه له بهردهم دادگا بهڵێنامهیهك به نووسین بهر له گریبهندیی هاوسهرگیریی پێشكهش بكات به بهدیهێنانی دادوپهروهری و یهكسانی له نێوانی ههردوو هاوسهرهكهی له چوونه سهرجێی هاوسهری و پهیوهندییهكانی دیكهی هاوسهرگیریی لهڕووی (ماددی و مهعنهوی)یهوه. ه- نابێ ژنهكه ئهو مهرجهی له گرێبهندی هاوسهرگیریی دانابێ، كه ههوێی بهسهر نهیهت. و- ههر كهسێكی گرێبهندی هاوسهرگیریی بۆ زیاتر له ژنێك به پێچهوانهی ههریهك له بڕگهكانی (أ،ب،ج،د،ه) له (دووهم)ی ئهم ماددهیه كرد، بهحهپس كردن بۆ ماوهیهك له شهش مانگ كهمترو له ساڵێكیش زیاتر نهبێ و به غهرامهیهكی ده ملیۆن دیناریش سزادهدرێ. ز- نابێ دادوهر جیبهجێ كردنی ئهو سزایانهی كه له بڕگهی (و) دا هاتوون ڕابگرێ.
ماددهی دووهم: كاركردن به حوكمی ماددهی پێنجهم لهیاساكهدا ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهو جێی دهگرێتهوه: شایستهیی له گرێبهندی هاوسهرگیریی به بوونی ئهو مهرجانه دێته دی، كه پێویسته له هاوگرێبهندهكان ههبن یان لهوانهی جێیان دهگرنهوه به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه.
ماددهی سێیهم: یهكهم: كاركردن به بهندی/د له بڕگهی (1)ی ماددهی شهشهم ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: 1- د- شایهدی دانی دوو شایهد كه شایستهیی یاساییان ههبێ بۆ گرێبهندی هاوسهرگیرییهكه لێرهدا ژن و پیاو یهكسانن. دووهم: بڕگهیهك بهزنجیره(ه) دهخرێته سهر ماددهكه بهم شێوهیه خوارهوه: 5- هاوسهرهكه بۆی ههیه له كاتی گرێبهندی هاوسهرگیریدا مێردهكهی مافی ئهوهی بداتێ كه بۆی ههبێ تهڵاقی بهدهست بێ.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة